Khảo sát tác động của probiotic đến điều kiện môi trường và sức khỏe tôm trong ao nuôi

Khảo sát hiệu quả của probiotic đối với môi trường và sức khỏe tôm trong ao nuôi, cung cấp thông tin hữu ích cho ngành nuôi trồng thủy sản.

• Tác giả: Phạm Thị Huyền Diệu
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Cử Thiện
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Sinh thái học
• Đề tài: Khảo Sát Hiệu Quả Của Probiotic Đến Các Điều Kiện Môi Trường Và Sức Khỏe Tôm Trong Ao Nuôi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tổng quan về tôm thẻ và tôm sú
• 1.2. Vị trí phân loại
• 1.3. Một số kỹ thuật nuôi tôm
• 1.4. Tình hình nghiên cứu bệnh do Vibrio gây ra trên tôm
• 1.5. Bệnh hoại tử gan tụy cấp AHPND
• 1.6. Một số biện pháp hạn chế dịch bệnh gan tụy cấp trên tôm
• 1.7. Chế phẩm vi sinh (probiotic)
• 1.7.1. Khái niệm về probiotic
• 1.7.2. Nghiên cứu ứng dụng probiotic
• 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian, địa điểm, vật liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Thời gian nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Các thiết bị, vật liệu dùng trong thí nghiệm
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp xác định liều gây chết trung bình (LD50) của vi khuẩn V. parahaemolyticus đối với tôm thử nghiệm
• 2.2.2. Phương pháp thử nghiệm sử dụng probiotic hiệu quả
• 2.2.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiệu quả ức chế AHPND trên tôm sú và tôm thẻ bằng chế phẩm probiotic trong điều kiện phòng thí nghiệm
• 3.2. Đánh giá khả năng gây độc và gây bệnh hoại tử gan tụy của vi khuẩn V.
• 3.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng probiotic bằng phương pháp cho ăn và xử lý nước
• 3.4. Tần suất sử dụng hiệu quả probiotic bằng phương pháp xử lý nước
• 3.5. Bước đầu ứng dụng chế phẩm probiotic trên mô hình ao nuôi tôm sú, tôm thẻ
• 3.6. Diễn biến mật độ Vibrio sp. tổng số trong nước ao nuôi thử nghiệm
• 3.7. Diễn biến mật độ Vibrio parahaemolyticus trong ao nuôi thử nghiệm
• 3.8. Các chỉ tiêu môi trường
• 3.9. Thông tin thu hoạch các ao thử nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tác động của probiotic đến môi trường ao nuôi

Nghiên cứu về probiotic cho thấy chúng có khả năng cải thiện môi trường ao nuôi thông qua việc điều chỉnh các yếu tố vi sinh vật và hóa học trong nước. Probiotic giúp tăng cường sự phát triển của các vi sinh vật có lợi, từ đó giảm thiểu sự phát triển của các vi khuẩn gây bệnh như Vibrio. Việc sử dụng probiotic không chỉ giúp cải thiện chất lượng nước mà còn tạo ra một hệ sinh thái ổn định hơn trong ao nuôi. Theo nghiên cứu, việc bổ sung probiotic vào ao nuôi có thể làm giảm nồng độ amoniac và nitrit, hai yếu tố có hại cho sức khỏe của tôm. Điều này cho thấy probiotic có thể đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường ao nuôi và nâng cao hiệu quả sản xuất tôm.

1.1. Cải thiện chất lượng nước

Chất lượng nước là yếu tố quyết định đến sự phát triển và sức khỏe của tôm. Việc sử dụng probiotic giúp cải thiện các chỉ tiêu như pH, độ kiềm và nồng độ oxy hòa tan. Nghiên cứu cho thấy rằng probiotic có thể làm tăng nồng độ oxy hòa tan lên mức tối ưu cho tôm, từ đó giúp chúng phát triển khỏe mạnh hơn. Ngoài ra, probiotic còn giúp giảm thiểu sự tích tụ của các chất độc hại trong nước, tạo ra môi trường sống an toàn cho tôm. Việc duy trì chất lượng nước tốt không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giảm thiểu rủi ro mắc bệnh cho tôm.

II. Tác động của probiotic đến sức khỏe tôm

Sử dụng probiotic trong nuôi tôm đã được chứng minh là có tác động tích cực đến sức khỏe tôm. Các nghiên cứu cho thấy rằng probiotic có khả năng tăng cường khả năng miễn dịch của tôm, giúp chúng chống lại các bệnh do vi khuẩn gây ra, đặc biệt là bệnh hoại tử gan tụy cấp (AHPND). Việc bổ sung probiotic vào thức ăn hoặc nước nuôi có thể làm giảm tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ chết của tôm. Hơn nữa, probiotic còn giúp cải thiện khả năng tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng của tôm, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn.

2.1. Tăng cường miễn dịch

Một trong những lợi ích lớn nhất của việc sử dụng probiotic là khả năng tăng cường khả năng miễn dịch của tôm. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng probiotic có thể kích thích sản xuất kháng thể và các yếu tố miễn dịch khác trong cơ thể tôm. Điều này giúp tôm có khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh hiệu quả hơn. Việc sử dụng probiotic không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh tật mà còn góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm tôm nuôi.

III. Ứng dụng probiotic trong quản lý ao nuôi

Việc áp dụng probiotic trong quản lý ao nuôi đã trở thành một xu hướng mới trong ngành nuôi trồng thủy sản. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng probiotic có thể giúp cải thiện hiệu quả sản xuất và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Probiotic có thể được sử dụng trong nhiều giai đoạn của quá trình nuôi tôm, từ giai đoạn chuẩn bị ao nuôi cho đến giai đoạn thu hoạch. Việc áp dụng probiotic không chỉ giúp cải thiện sức khỏe của tôm mà còn giúp duy trì sự ổn định của môi trường ao nuôi.

3.1. Chiến lược sử dụng probiotic

Để đạt được hiệu quả tối ưu, việc sử dụng probiotic cần được thực hiện theo một chiến lược cụ thể. Các nhà nghiên cứu khuyến nghị rằng probiotic nên được bổ sung vào thức ăn hoặc nước nuôi theo liều lượng và tần suất hợp lý. Việc theo dõi các chỉ tiêu môi trường và sức khỏe của tôm cũng rất quan trọng để điều chỉnh kịp thời. Sự kết hợp giữa probiotic và các biện pháp quản lý khác sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả nuôi tôm và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu hệ thống sông ngòi dày đặc và đường bờ biển dài 3.260 km, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển ngành thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Việt Nam hiện đứng thứ ba thế giới về sản xuất tôm, với xuất khẩu chiếm khoảng 45% tổng giá trị kim ngạch thủy sản. Hai đối tượng nuôi chủ lực là tôm sú (Penaeus monodon) và tôm thẻ chân trắng (Litopenaeus vannamei). Tuy nhiên, ngành nuôi tôm đang đối mặt với thách thức lớn từ dịch bệnh, đặc biệt là bệnh hoại tử gan tụy cấp (AHPND), gây thiệt hại nghiêm trọng về sản lượng và kinh tế. Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long bị ảnh hưởng khoảng 39.000 ha trong năm 2011-2012, với tỷ lệ chết có thể lên đến 100% trong vài ngày.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát hiệu quả của chế phẩm probiotic trong việc cải thiện điều kiện môi trường và sức khỏe tôm trong ao nuôi, đồng thời đánh giá các phương pháp sử dụng probiotic hiệu quả trên tôm sú và tôm thẻ. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 09/2018 đến tháng 07/2019 tại Trung tâm tập huấn và chuyển giao công nghệ nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long, tỉnh Sóc Trăng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các giải pháp sinh học bền vững, giảm thiểu dịch bệnh và nâng cao năng suất nuôi tôm, góp phần ổn định kinh tế và phát triển ngành thủy sản Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh thái học thủy sản, vi sinh vật học và quản lý dịch bệnh trong nuôi trồng thủy sản. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết về probiotic trong nuôi trồng thủy sản: Probiotic được định nghĩa là vi sinh vật sống có khả năng cải thiện sức khỏe vật chủ thông qua việc cân bằng hệ vi sinh đường ruột, ức chế vi khuẩn gây bệnh và cải thiện chất lượng môi trường nước. Các chủng vi khuẩn Bacillus và Streptomyces được sử dụng phổ biến nhờ khả năng sinh enzyme và kháng khuẩn.

• Mô hình quản lý dịch bệnh AHPND: Tập trung vào việc kiểm soát vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus – tác nhân chính gây bệnh hoại tử gan tụy cấp trên tôm. Mô hình này bao gồm xác định liều gây chết trung bình (LD50), đánh giá hiệu quả các biện pháp phòng bệnh sinh học và theo dõi biến động vi sinh vật trong ao nuôi.

Các khái niệm chính bao gồm: LD50, tỷ lệ bảo hộ tương đối (RPS), các chỉ tiêu môi trường (pH, DO, độ mặn, nitrite, amonia), và kỹ thuật nuôi tôm biofloc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thu thập từ thí nghiệm phòng lab và mô hình ao nuôi thực tế tại tỉnh Sóc Trăng. Cỡ mẫu gồm tôm sú và tôm thẻ trọng lượng 1-3g, được thí nghiệm trong các bể composite 50 lít và ao nuôi diện tích 600-800 m². Vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus được phân lập và chuẩn bị theo quy trình chuẩn, mật độ gây nhiễm từ 10³ đến 10⁶ CFU/mL.

Phương pháp phân tích gồm:

• Xác định LD50 theo phương pháp Reed và Muench (1983) với 15 con tôm/bể, lặp lại 2 lần.
• Thử nghiệm hiệu quả probiotic bằng hai phương pháp: cho ăn phối trộn probiotic với thức ăn và xử lý nước ao với mật độ vi sinh vật Bacillus và Streptomyces.
• Đánh giá tần suất sử dụng probiotic hiệu quả qua các nghiệm thức xử lý nước 1-3 lần/tuần.
• Theo dõi các chỉ tiêu môi trường (pH, DO, độ mặn, nitrite, amonia, COD) và mật độ Vibrio tổng số, Vibrio parahaemolyticus trong nước ao nuôi.
• Phân tích số liệu bằng phần mềm SPSS với phương pháp One-way ANOVA, mức ý nghĩa 5%.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 09/2018 đến tháng 07/2019, bao gồm giai đoạn thí nghiệm phòng lab và ứng dụng mô hình ao nuôi thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xác định LD50 của Vibrio parahaemolyticus:

   • Ở tôm thẻ, LD50 khoảng 1,12 x 10⁴ CFU/mL, tỷ lệ chết cộng dồn đạt 98,68% ở nồng độ 10⁶ CFU/mL.
   • Ở tôm sú, LD50 khoảng 2,7 x 10³ CFU/mL, tỷ lệ chết cộng dồn đạt 100% ở nồng độ 10⁶ CFU/mL.
     Tỷ lệ chết tăng theo nồng độ vi khuẩn, chứng tỏ độc lực mạnh của V. parahaemolyticus trên cả hai loài tôm.

2. Hiệu quả sử dụng probiotic bằng phương pháp cho ăn:

   • Tỷ lệ chết tôm thẻ giảm từ 91,67% (đối chứng) xuống còn 40-58,33% khi sử dụng probiotic Bacillus B1, Bacillus S5 và Streptomyces X285 với mật độ 10⁸ CFU/g thức ăn.
   • Tỷ lệ bảo hộ tương đối (RPS) đạt 50,9% - 56,36%.
   • Ở tôm sú, tỷ lệ chết giảm từ 93,33% xuống 33,33-58,33%, RPS đạt 58,2% - 63,63%.
     Mật độ probiotic 10⁸ CFU/g thức ăn cho hiệu quả bảo vệ tốt hơn so với 10⁷ CFU/g.

3. Hiệu quả sử dụng probiotic bằng phương pháp xử lý nước:

   • Xử lý nước 2 lần/tuần với hỗn hợp Bacillus và Streptomyces duy trì mật độ vi sinh vật 10⁵ CFU/mL giúp giảm mật độ Vibrio tổng số và V. parahaemolyticus trong ao nuôi.
   • Các chỉ tiêu môi trường như pH, DO, nitrite, amonia được duy trì ổn định hơn trong ao sử dụng probiotic so với ao đối chứng.

4. Ứng dụng probiotic trong mô hình ao nuôi thực tế:

   • Ao nuôi tôm thẻ và tôm sú sử dụng probiotic có tỷ lệ sống tăng từ 70% lên khoảng 90%, trọng lượng tôm tăng trung bình 20-25% so với ao đối chứng.
   • Mật độ Vibrio trong nước ao nuôi giảm đáng kể, đồng thời các chỉ tiêu môi trường được cải thiện, góp phần nâng cao sức khỏe tôm và giảm thiệt hại do AHPND.

Thảo luận kết quả

Kết quả xác định LD50 phù hợp với các nghiên cứu quốc tế, khẳng định mức độ nguy hiểm của V. parahaemolyticus trong gây bệnh AHPND. Việc sử dụng probiotic Bacillus và Streptomyces cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm tỷ lệ chết tôm, phù hợp với các nghiên cứu trước đây về vai trò của probiotic trong kiểm soát vi khuẩn gây bệnh và cải thiện sức khỏe vật nuôi.

Phương pháp cho ăn probiotic với mật độ 10⁸ CFU/g thức ăn được đánh giá là tối ưu, giúp tăng cường hệ miễn dịch và cạnh tranh sinh học trong đường ruột tôm. Phương pháp xử lý nước cũng góp phần ổn định môi trường ao nuôi, giảm áp lực vi sinh vật gây bệnh. Kết quả mô hình ao nuôi thực tế chứng minh tính khả thi và hiệu quả của probiotic trong điều kiện nuôi thương phẩm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ chết cộng dồn theo thời gian, bảng so sánh các chỉ tiêu môi trường giữa ao xử lý probiotic và đối chứng, cũng như biểu đồ tăng trưởng và tỷ lệ sống của tôm trong các ao thử nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phương pháp cho ăn probiotic với mật độ 10⁸ CFU/g thức ăn để tăng cường sức khỏe tôm và phòng chống AHPND, thực hiện liên tục trong suốt vụ nuôi. Chủ thể thực hiện: người nuôi tôm, thời gian áp dụng: ngay từ giai đoạn ương đến thu hoạch.

2. Xử lý nước ao nuôi bằng hỗn hợp Bacillus và Streptomyces 2 lần/tuần với mật độ 10⁵ CFU/mL nhằm duy trì môi trường nước ổn định, giảm mật độ vi khuẩn gây bệnh. Chủ thể thực hiện: kỹ thuật viên ao nuôi, thời gian áp dụng: suốt vụ nuôi.

3. Tăng cường theo dõi các chỉ tiêu môi trường nước (pH, DO, nitrite, amonia) và mật độ Vibrio định kỳ hàng tuần để kịp thời điều chỉnh biện pháp quản lý. Chủ thể thực hiện: cán bộ kỹ thuật, thời gian áp dụng: liên tục trong quá trình nuôi.

4. Đào tạo và hướng dẫn người nuôi tôm về kỹ thuật sử dụng probiotic và quản lý môi trường ao nuôi nhằm nâng cao nhận thức và hiệu quả áp dụng. Chủ thể thực hiện: các trung tâm chuyển giao công nghệ, thời gian áp dụng: định kỳ hàng năm.

5. Khuyến khích nghiên cứu và phát triển các chế phẩm probiotic phù hợp với điều kiện địa phương, đảm bảo an toàn sinh học và hiệu quả kinh tế. Chủ thể thực hiện: viện nghiên cứu, trường đại học, thời gian áp dụng: dài hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người nuôi tôm thương phẩm: Nắm bắt kỹ thuật sử dụng probiotic để phòng chống dịch bệnh, cải thiện năng suất và chất lượng tôm nuôi.

2. Cán bộ kỹ thuật và quản lý ao nuôi: Áp dụng các phương pháp quản lý môi trường và sử dụng probiotic hiệu quả, nâng cao khả năng kiểm soát dịch bệnh.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành thủy sản, sinh học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và ứng dụng probiotic trong nuôi trồng thủy sản.

4. Các doanh nghiệp sản xuất và cung cấp chế phẩm sinh học: Cơ sở khoa học để phát triển sản phẩm probiotic phù hợp với thị trường nuôi tôm Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Probiotic là gì và tại sao lại quan trọng trong nuôi tôm?
   Probiotic là vi sinh vật sống có lợi giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, ức chế vi khuẩn gây bệnh và cải thiện chất lượng môi trường nước. Chúng giúp tăng sức đề kháng và giảm thiệt hại do bệnh AHPND.

2. Liều lượng sử dụng probiotic hiệu quả trong nuôi tôm là bao nhiêu?
   Nghiên cứu cho thấy liều lượng 10⁸ CFU/g thức ăn hoặc 10⁵ CFU/mL trong xử lý nước là tối ưu để đạt hiệu quả bảo vệ tôm khỏi bệnh và cải thiện môi trường ao nuôi.

3. Phương pháp nào sử dụng probiotic hiệu quả hơn: cho ăn hay xử lý nước?
   Cả hai phương pháp đều có hiệu quả, nhưng cho ăn probiotic giúp tăng cường hệ miễn dịch trực tiếp trong đường ruột tôm, trong khi xử lý nước giúp ổn định môi trường và giảm mật độ vi khuẩn gây bệnh.

4. Tỷ lệ bảo hộ tương đối (RPS) là gì và ý nghĩa của nó?
   RPS là tỷ lệ phần trăm giảm thiệt hại do bệnh trong nhóm sử dụng probiotic so với nhóm đối chứng. RPS cao chứng tỏ hiệu quả phòng bệnh tốt, trong nghiên cứu này đạt khoảng 50-63%.

5. Có rủi ro nào khi sử dụng probiotic trong nuôi tôm không?
   Nếu sử dụng đúng chủng vi sinh không gây bệnh và theo hướng dẫn, probiotic an toàn cho tôm và môi trường. Tuy nhiên, cần giám sát để tránh ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật bản địa và đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Kết luận

• Xác định LD50 của Vibrio parahaemolyticus trên tôm sú và tôm thẻ lần lượt là khoảng 2,7 x 10³ và 1,12 x 10⁴ CFU/mL, khẳng định mức độ nguy hiểm của tác nhân gây bệnh AHPND.
• Probiotic Bacillus B1, Bacillus S5 và Streptomyces X285 có hiệu quả rõ rệt trong giảm tỷ lệ chết tôm, với RPS đạt 50-63% khi sử dụng mật độ 10⁸ CFU/g thức ăn.
• Xử lý nước ao nuôi bằng probiotic 2 lần/tuần giúp duy trì môi trường ổn định, giảm mật độ Vibrio và cải thiện sức khỏe tôm.
• Ứng dụng probiotic trong mô hình ao nuôi thực tế tại Đồng bằng sông Cửu Long nâng cao tỷ lệ sống và trọng lượng tôm, góp phần giảm thiệt hại do dịch bệnh.
• Khuyến nghị áp dụng đồng bộ các biện pháp sử dụng probiotic, quản lý môi trường và đào tạo kỹ thuật để phát triển bền vững ngành nuôi tôm Việt Nam.

Tiếp theo, cần mở rộng nghiên cứu về cơ chế tác động của probiotic và phát triển sản phẩm phù hợp với điều kiện nuôi trồng địa phương. Mời các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và người nuôi tôm cùng hợp tác để ứng dụng hiệu quả các giải pháp sinh học này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan về tôm thẻ và tôm sú 1. Vị trí phân loại  Vị trí phân loại của Tôm thẻ Litopenaeus vannamei (Boone, 1931) Giới (Kingdom): Animalia Ngành (Phylum): Arthropoda Lớp (Class): Malacostraca Bộ (Order): Decapoda Họ (Family): Penaeidae Giống (Genus): Litopenaeus Pérez Farfante, 1967 Loài (Species): Litopenaeus vannamei (Boone, 1931)  Vị trí phân loại của Tôm sú Penaeus monodon (Fabricius, 1798) Giới (Kingdom): Animalia Ngành (Phylum): Arthropoda Lớp (Class): Malacostraca Bộ (Order): Decapoda Họ (Family): Penaeidae Giống (Genus): Penaeus Fabricius, 1798 Loài (Species): Penaeus monodon (Fabricius, 1798) 1. Một số kỹ thuật nuôi tôm 1.

Kỹ thuật ao nuôi tôm chung Ứng dụng quy trình kỹ thuật kèm theo công văn số 298/TCTS-NTTS ngày 01 tháng 02 năm 2013 của Tổng cục thủy sản về việc hướng dẫn kỹ thuật nuôi tôm nước lợ thâm canh, bán thâm canh [6]. Bao gồm các bước như sau: a. Chuẩn bị hồ nuôi: - Cải tạo ao nuôi lắng: Loại bỏ các địch hại có trong ao từ vụ nuôi trước. Vét bùn đáy ao, tu sửa bờ, các cống cấp nước, thoát nước.

San đáy ao dốc về phía cống thoát. Phải đầm nén kỹ bờ ao hoặc lót bạt để chống xói lở và hạn chế rò rỉ. Rải vôi bột đều đáy ao để diệt khuẩn trong bùn, giải độc và trung hòa pH. Phơi đáy ao khoảng 5-7 ngày.

Luan van 5 - Xử lý nước và lấy nước ao nuôi: Lấy nước vào ao lắng qua túi lọc bằng vải dày để loại bỏ rác, ấu trùng, côn trùng, cá tạp; để lắng 3-4 ngày. Diệt tạp, diệt khuẩn nước cấp trong ao lắng bằng Chlorine hoặc những chất diệt tạp được phép lưu hành tại Việt Nam. Quạt nước liên tục trong 10 ngày để phân hủy dư lượng Chlorine. Cấp nước từ ao lắng qua ao nuôi đến khi mức nước trong ao nuôi đạt từ 1,3-1,5m.

- Gây màu nước: Hai ngày sau khi cấp nước vào ao nuôi, gây màu nước bằng mật đường, cám gạo, bột đậu nành hoặc có thể dùng các sản phẩm vi sinh theo hướng dẫn của nhà sản xuất; giúp phát triển vi sinh vật phù du, ổn định môi trường nước, tạo môi trường thuận lợi hạn chế tôm bị sốc, tăng tỉ lệ sống. Lưu ý: Kiểm tra và điều chỉnh các yếu tố môi trường trong nước ao nuôi đảm bảo trong ngưỡng thích hợp trước khi thả giống: Yếu tố môi trường Giới hạn tối ưu đối với Giới hạn tối ưu đối với nước ao nuôi tôm tôm sú tôm thẻ chân trắng Hàm lượng oxy hòa > 4 mg/l > 6 mg/l tan (DO) 7,5 - 8,5 (dao động trong 7,5 - 8,5 (dao động trong pH ngày không quá 0,5) ngày không quá 0,5) Độ mặn 15-25 ‰ 5-25 ‰ Độ kiềm 80 -120 mg/l 120-150 mg/l Độ trong 30 - 40 cm 30 - 40 cm NH3 < 0,1mg/l < 0,1mg/l H2S < 0,01 mg/l < 0,01 mg/l b. Quạt nước và thời gian chạy quạt nước: Bố trí hệ thống quạt nước và thời gian chạy quạt nước phải đảm bảo nhu cầu oxy cho tôm nuôi, đặc biệt thời điểm chiều tối/đêm/gần sáng khi hàm lượng oxy hòa tan giảm dần/xuống thấp nhất trong ngày. Cần tăng cường thời gian chạy quạt hoặc bố trí thêm hệ thống quạt cho tôm nuôi, đặc biệt vào những thời điểm nắng nóng hoặc mưa kéo dài.

Luan van 6 - Vị trí đặt cánh quạt nước: Cách bờ 1,5m; khoảng cách giữa 2 cánh quạt nước 60-80cm. Tùy theo hình dạng ao mà bố trí cánh quạt nước nhằm tạo được dòng chảy tốt nhất và cung cấp đủ nhu cầu oxy cho tôm nuôi. - Số lượng máy quạt nước: + Đối với tôm sú: Với mật độ 15-20 con/m2 thì cần 50-60 cánh quạt; với mật độ 20-25 con/m2 thì cần 60-80 cánh quạt (100-120 vòng/phút). + Đối với tôm thẻ chân trắng; đòi hỏi oxy rất lớn.

Do đó, tùy theo mật độ thả nuôi có thể thiết kế hệ thống quạt nước bằng cánh quạt nhựa hoặc kết hợp cánh quạt nhựa và cánh quạt lông nhím hoặc các cánh quạt cung cấp oxy khác để cung cấp oxy cho ao nuôi. Vòng tua của cánh quạt nhựa nên >120 vòng/phút. Với mật độ 60- 100 con/m2 thì cần 4 dàn quạt cánh (10 cánh quạt/dàn). Chọn và thả giống: - Chọn giống: Chọn mua tôm giống từ các cơ sở có uy tín, có phiếu xét nghiệm âm tính về các mầm bệnh MBV, đốm trắng, đầu vàng, hoại tử gan tụy; cỡ giống: tôm sú PL15-PL20, tôm thẻ chân trắng PL12 trở lên.

- Thả giống: + Mật độ thả: Tôm sú: 15-20 con/m2. Tôm thẻ chân trắng: 60 - 80 con/m2. + Cách thả: Thả vào sáng sớm hoặc chiều mát; trước khi thả giống cần chạy quạt nước từ 8-12 giờ để đảm bảo lượng oxy hòa tan trong ao phải lớn hơn 4 mg/L. Chăm sóc và quản lý: - Cho ăn: Cho ăn mỗi ngày 3 lần hoặc cho ăn theo hướng dẫn của nhà sản xuất thức ăn và chọn thức ăn có độ đạm, protein, chất béo phù hợp.

Ngoài ra, tùy vào thực tế (sức khỏe của tôm, chu kỳ lột xác, thời tiết) để điều chỉnh, quản lý thức ăn cho phù hợp, tránh tình trạng cho ăn thiếu hoặc thừa thức ăn sẽ ảnh hưởng đến tốc độ phát triển và sức khỏe của tôm. - Lượng thức ăn: + Tháng nuôi thứ nhất: sử dụng thức ăn cỡ nhỏ cho giai đoạn mới thả. + Ngày thứ 10 sau khi thả giống: cho ít thức ăn vào vó để tôm làm quen, dễ cho việc kiểm tra lượng thức ăn dư sau này. Luan van 7 + Sau 15 ngày có thể sử dụng các chất bổ sung cung cấp vitamin, khoáng chất theo chỉ dẫn của nhà cung cấp giúp tôm tăng cường sức khỏe.

+ Tháng nuôi thứ hai đến khi thu hoạch: Điều chỉnh thức ăn trong ngày qua theo dõi lượng thức ăn thừa trên vó. Chuyển đổi loại thức ăn phù hợp theo giai đoạn phát triển, cỡ miệng tôm và nhu cầu dinh dưỡng như hướng dẫn của nhà sản xuất ghi trên bao bì. Khi chuyển đổi thức ăn, nên trộn lẫn 2 loại thức ăn cũ và mới cho ăn ít nhất 3 ngày. - Quản lý môi trường ao nuôi: + DO, pH, độ trong (đo hằng ngày); độ kiềm và NH3 (3-5 ngày đo 1 lần).

+ Khắc phục tình trạng pH thấp: gây tảo và giữ màu nước thích hợp đảm bảo độ trong đạt từ 30 – 40 cm. Trong quá trình nuôi nếu pH < 7,5 cần bón vôi (CaCO3, Dolomite). + Khắc phục tình trạng pH cao: sử dụng mật đường kết hợp sử dụng vi sinh hoặc dùng Acid acetic. + Tùy vào tình hình thực tế môi trường ao nuôi mà điều chỉnh và bón lượng vôi cho phù hợp.

+ Khi tảo trong ao phát triển mạnh, màu nước thay đổi, pH dao động trong ngày >0,5, cần: Thay tối thiểu 30% lượng nước trong ao; hòa tan 2-3 kg đường cát/1000 m2 và tạt đều ao vào lúc 9 - 10 giờ sáng; chạy cánh quạt, sục khí liên tục trong vài giờ. + Khi nhiệt độ nước ao tăng trên 340C: Cần giảm thức ăn; bổ sung vitamine C (trộn vào thức ăn); tăng thời gian chạy quạt nước, sục khí. + Khi nhiệt độ nước ao giảm xuống dưới 240C: Có hiện tượng tôm vùi đầu, phải giảm thức ăn và tăng đề kháng ngay. + Trong quá trình sinh trưởng, tôm cần rất nhiều khoáng nên thường xuyên bổ sung khoáng cho ao nuôi vào ban đêm 3 – 5 ngày/lần giúp tôm nhanh cứng vỏ và lột xác đồng loạt.

+ Chỉ diệt khuẩn khi cần thiết (tránh những trường hợp như: tôm đang suy yếu, đang trong quá trình lột xác hay có các biểu hiện về bệnh gan). Thu hoạch: Tùy theo giá cả mà người nuôi chọn thời điểm thu hoạch cho phù hợp khi tôm đạt kích cỡ. Trước khi thu hoạch cần theo dõi chu kỳ lột xác của tôm và hạn chế thu khi tôm còn mềm vỏ để tránh tình trạng tôm bán bị rớt giá. Nuôi tôm ít thay nước, công nghệ biofloc được ứng dụng trong nuôi tôm với quy mô công nghiệp Các loài tôm nuôi thường chỉ hấp thu 20-30% dinh dưỡng từ nguồn thức ăn, trong khi đó có đến 70-80% dinh dưỡng còn lại được bài tiết bởi vật nuôi và thức ăn thừa tích lũy trong ao [7].

Hệ quả là ảnh hưởng đến chất lượng môi trường nuôi nghiêm trọng. Một trong những kỹ thuật nuôi tôm có thể cải thiện sản lượng cũng như chất lượng nước là kỹ thuật bioflocs thông qua việc kiểm soát tỉ lệ carbon và nitơ [8]. Công nghệ nuôi bioflocs đã được áp dụng và đánh giá thành công ở Nam Mỹ, Trung Quốc, Indonesia, Thái Lan khi nuôi tôm thẻ chân trắng hoặc ở các trang trại nuôi tôm sú [9]. Ở hệ thống nuôi thủy sản thâm canh, amonia cùng với oxy là yếu tố cơ bản hạn chế sản lượng nuôi.

Hệ thống bioflocs tốt là một hệ thống mà thức ăn có hàm lượng thấp protein và các nguồn carbon nitơ vô cơ được cho vào ao sẽ được chuyển hóa thành sinh khối vi sinh vật. Quần thể vi sinh vật sẽ phát triển và tập hợp lại và hình thành các khối nhỏ chứa vi sinh vật, với tên gọi là bioflocs. Các bioflocs có thể trở thành nguồn thức ăn của vật nuôi trong ao [7]. Trong một nghiên cứu khác trên hệ thông nuôi tôm sú ít thay nước cho thấy sự phát triển của khuê tảo có kích thước lớn đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn một tuần tiên đầu để có thể thiết lập được sự bền vững môi trường cho mô hình này.

Nguồn carbon cần thiết cho sự phát triển sinh khối của vi sinh vật có trong ao có thể được bổ sung bằng carbon dioxide, bicarbonate hay mật rỉ đường. Liều lượng và thời điểm bổ sung nguồn carbon phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thời điểm trong ngày, pH, nồng độ oxy, cường độ sáng, và lượng thức ăn có trong ao. Hệ thống biofloc kết hợp với quy trình nuôi ít thay nước cho thấy có thể giảm đến 70% lượng nước thay thế và giảm thất thoát đến 77% lượng nitơ khi so sánh với hệ thống nuôi thay nước truyền thống. Đối với hệ Luan van 9 thống bioflocs trong nuôi tôm sú còn có thể tiết kiệm được từ 20-30% giá trị thức ăn cần thiết để sản xuất 10 tấn tôm thịt [10].

Ương tôm trước khi thả vào ao nuôi Ương tôm trước khi thả nuôi hay nuôi tôm 2 giai đoạn (giai đoạn ương trong nhà kín từ 2-3 tuần và giai đoạn nuôi ngoài ao) được quan tâm trong trường hợp người nuôi muốn tăng số vụ nuôi trong ao hoặc trong trường hợp ở những nước có mùa lạnh, thời gian cho vụ nuôi tôm ngắn. Theo Fegan và Cliffordm (2001), tôm ương trong nhà kín sẽ kiểm soát được điều kiện an toàn sinh học và giảm được rủi ro do bệnh ở giai đoạn này. Tảo khuê cũng có thể được cho vào bể ương nhằm làm tăng nguồn thức ăn tự nhiên và giúp ổn định môi trường [11].