Phần mở đầu – Tổng quan về đề tài nghiên cứu. - Chương 2: Cơ sở lý thuyết và kết quả nghiên cứu trước đây. - Chương 3: Mô tả mẫu dữ liệu nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, mô hình nghiên cứu và giải thích các biến được sử dụng để phân tích - Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu. - Chương 5: Kết luận của luận văn.
CHƢƠNG 2 : CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY 2.1 Nợ công của một quốc gia Nợ công thường được hiểu là nợ của khu vực công.Cần phải phân biệt giữa nợ công và nợ quốc gia.Nợ quốc gia hiểu một cách rộng rãi là nợ của các đối tượng mang quốc tịch của một quốc gia, bao gồm cả nợ của khu vực công và nợ khu vực tư nhân không được bảo lãnh. Hiện nay vẫn còn nhiều quan niệm khác nhau về nợ công: Theo Ngân hàng Thế giới, nợ công là toàn bộ những khoản nợ của chính phủ và những khoản nợ được chính phủ bảo lãnh. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế, nợ công bao gồm nợ của khu vực tài chính công và khu vực phi tài chính công.Tại hầu hết các nước trên thế giới, nợ công được xác định bao gồm nợ của chính phủ và nợ được chính phủ bảo lãnh. Một số nước, nợ công còn bao gồm nợ của chính quyền địa phương (Bungari, Rumani, Việt 6 Nam…), nợ của doanh nghiệp nhà nước phi lợi nhuận (Thái Lan, Macedonia…).
Như vậy, quan niệm về nợ công cũng còn tùy thuộc vào thể chế kinh tế- chính trị của mỗi quốc gia. Luật Quản lý nợ công Việt Nam số 29/2009/QH12 có hiệu lực từ ngày 01/01/2010 quy định nợ công bao gồm: Nợ chính phủ, nợ được chính phủ bảo lãnh và nợ chính quyền địa phương, trong đó: Nợ chính phủ là khoản nợ được ký kết phát hành nhân danh Nhà nước hoặc Chính phủ, các khoản nợ do Bộ Tài chính ký kết, phát hành hoặc ủy quyền phát hành, không bao gồm các khoản nợ do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát hành nhằm thực hiện mục tiêu chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ. Nợ chính phủ bão lãnh là khoản nợ của doanh nghiệp, tổ chức tài chính, tín dụng vay trong nước, nước ngoài được Chính phủ bảo lãnh. Nợ chính quyền địa phương là khoản nợ do ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ký kết phát hành hoặc ủy quyền phát hành.
Nỗ lực kéo nền kinh tế thoát khỏi cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008-2009 với các gói kính thích kinh tế, quốc hữu hóa các khoản nợ tư nhân, các chương trình giảm, giãn thuế và tăng chi tiêu công đã để lại hậu quả là sự tăng lên một cách đáng kể khoản nợ công của các quốc gia.2 Lý thuyết nhô nợ (debt-overhang) Hầu hết các nước nghèo đã nhận được các khoản cho vay, viện trợ, tài trợ trong những thập kỷ vừa qua với lãi xuất ưu đãi.Theo Tokunbo và cộng sự (2006) cho rằng việc này là cần thiết vì nó bổ sung nguồn vốn thiếu hụt trong nước. Với nguồn vốn được bổ sung sẽ giúp các nước chuyển đổi nền kinh tế của họ để tạo ra mức tăng trưởng cao hơn. Theo Suludo (2001) chu kỳ nợ có ba giai đoạn: trong giai đọan đầu tiên nợ phát triển để bổ sung vào nguồn lực thiếu hụt trong nước, trong giai đọan thứ hai thì quá trình sử dụng nợ tạo ra thặng dư nhưng có thể không đủ để bù đắp các khoản thanh tóan lãi suất, trong khi giai đọan thứ ba quá trình sử dụng nợ phải tạo ra đủ thặng dư để trang trải lãi và nợ gốc. 7 Trong ngắn hạn, mối quan hệ tỷ lệ thuận giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng có thể giúp các nước này vượt qua chu kỳ nợ trong thời hạn hợp lý.
Các quốc gia ở giai đọan phát triển đầu với dung lượng vốn nhỏ hơn sẽ có những cơ hội đầu tư với tỷ suất hòan vốn cao hơn. Các quốc gia này sử dụng vốn vay để đầu tư sản xuất thì tăng trưởng sẽ tăng và cho phép họ thanh tóan các khỏan nợ vay kịp thời.Nhưng nợ cũng là nột trong những yếu tố chính góp phần hạn chế sự phát triển của các quốc gia. Khi nợ tăng lên đến mức độ nào đó thì nó lại làm chậm tăng trưởng kinh tế. Vậy ở mức độ nào thì điều đó sẽ xảy ra.Các nghiên cứu trên chưa giải thích được ảnh hưởng lâu dài của nợ nước ngoài đối với tăng trưởng, sự hạn chế này đã thúc đẩy các nhà kinh tế xây dựng một nền tảng lý thuyết giải thích đầy đủ mối liên hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế - lý thuyết nhô nợ.Lý thuyết này được giải thích qua đồ thị là đường cong Laffer nợ.
Theo Krugman (1988) định nghĩa nhô nợ là tình trạng trong đó số tiền dự kiến chi trả nợ nước ngoài sẽ giảm dần khi dung lượng nợ tăng lên. Lý thuyết nhô nợ cho rằng nếu như nợ trong tương lai vượt quá khả năng trả nợ của một nước thì các chi phí dự tính chi trả cho các khoản nợ sẽ kìm hãm đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài, từ đó ảnh hưởng xấu đến tăng trưởng.Lý thuyết nhô nợ cũng có ý nghĩa rộng hơn đó là muốn có lợi ích phát sinh trong tương lai thì phải có chi phí phát sinh trong hôm nay, như là việc bị đánh thuế để trả cho chủ nợ (Coren, 1989). Nhưng có khả năng các khoản nợ trong tương lai sẽ lớn hơn so với khả năng trả nợ của các nước đi vay nợ, lợi nhuận từ đầu tư trong nước sẽ đối mặt với lãi suất cao hơn và do đó các nhà đầu tư khó có thể bỏ các chi phí đầu tư hiện tại để thu về sản lượng cao hơn trong tương lai. Điều này ngụ ý rằng nợ nước ngoài cao sẽ làm giảm tăng trưởng thông qua đầu tư giảm (Krugman, 1988; Sachs, 1989).
Việc cải cách cơ cấu là cần thiết để duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế đối với các nước có thu nhập thấp. Nhưng khi mức nợ nước ngoài quá cao sẽ làm giảm các ưu đãi của chính phủ cho các hoạt động cải tổ cơ cấu và tài khóa do việc củng cố tình hình tài khóa quốc gia có thể làm tăng áp lực trả nợ nước ngoài. Điều này thể hiện rằng không chỉ khối lượng đầu tư ảnh hưởng đến tăng trưởng mà hiệu quả đầu tư 8 cũng ảnh hưởng đến tăng trưởng thông qua môi trường chính sách kinh tế vĩ mô. Bên cạnh đó, lý thuyết nhô nợ cũng kìm hãm đầu tư và tăng trưởng do gây ra sự lo ngại về các quyết định của chính phủ.
Chính phủ có thể dùng các công cụ tác động đến đầu tư để chi trả cho các khỏan nợ với hệ thống thuế bị bóp méo, hoặc cắt giảm đầu tư công hiệu quả (Agenor và Montiel, 1996).Sự không chắc chắn sẽ làm nợ tác động tiêu cực đến hoạt động kinh tế.Việc đầu tư với lý thuyết không chắc chắn làm cho các nhà đầu tư phải chờ đợi các cơ hội của họ (Serven, 1997). Việc đầu tư trong môi trường nợ cao sẽ xảy ra nhiều rủi ro hơn do thời gian lâu, đầu tư không thể đảo ngược, không rõ ràng trong việc định lại thời gian trả nợ, vay bổ sung, gia hạn nợ do thay đổi trong chính sách của chính phủ. Do đó mức nợ cao với sự không chắc chắn có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng thông qua hiệu quả và khối lượng đầu tư. Dung lượng nợ lớn có thể ảnh hưởng ngược chiều đến tăng trưởng do tác động xấu đến tích lũy vốn sản xuất và tăng trưởng năng suất các nhân tổ tổng hợp.
Mức độ hợp lý của dòng vốn nợ nước ngoài sẽ có tác động tích cực đến tăng trưởng, nhưng nếu mức nợ tích lũy quá mức thì là một trở ngại cho tăng trưởng. Vay nợ nước ngoài ban đầu sẽ được tài trợ cho các cơ hội đầu tư trong nước, nhưng sau đó nếu gặp phải điều kiện khó khăn trong đầu tư, chính sách xấu thì sự tiếp tục vay sẽ dẫn đến sự tích lũy nợ và tác động tiêu cực đến tăng trưởng. Lập luận của lý thuyết nhô nợ có thể được xem xét trong đường cong Laffer về nợ (xem hình 2.1), cho thấy rằng tổng nợ càng lớn sẽ đi kèm với khả năng trả nợ càng giảm. Trên phần dốc lên của đường cong, giá trị hiện tại của nợ càng tăng sẽ đi cùng với khả năng trả nợ tăng lên.
Trên phần dốc xuống của đường cong, giá trị hiện tại của nợ càng tăng lại đi kèm với khả năng trả nợ càng giảm.1 : Đường cong Laffter về nợ (Nguồn: Catherine Pattillo, Hélène Poirson và Luca Ricci (2002):“External Debt and Growth”, Magazine Finance and Development of the IMF) Đỉnh đường cong Laffer về nợ (hình 2.1) là điểm mà tại đó sự tăng lên trong tổng nợ bắt đầu tạo ra gánh nặng cho đầu tư, cải tổ kinh tế và các hoạt động khác, điểm này có thể liên quan đến điểm mà tại đó nợ bắt đầu ảnh hưởng ngược chiều đến tăngtrưởng. Mặc dù mô hình nhô nợ không trực tiếp phân tích ảnh hưởng của nợ nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế nhưng lại gợi ý rằng tổng nợ lớn sẽ kìm hãm tăng trưởng do góp phần giảm đầu tư. Do vậy, ở mức nợ hợp lý, vay nợ tăng lên sẽ có tác động tích cực đến tăng trưởng nhưng tổng nợ tích lũy lớn sẽ có thể cản trở tăng trưởng. Cohen (Cohen và Sachs, 1986; Cohen, 1991, 1992), đã trình bày một mô hình tăng trưởng nội sinh với tích lũy vốn là lực lượng duy nhất thúc đẩy tăng trưởng, có nguy cơ thoái thác nợ xảy ra.
Tăng trưởng cao khi đất nước vay mượn để đầu tư trong giai đoạn đầu. Sau đó, tốc độ tăng trưởng giảm xuống mức thấp hơn, nhưng vẫn cao hơn so việc không có dòng vốn này đổ vào.Sự chi trả nợ sẽ không lấn át đầu tư mà khuyến khích đầu tư bởi vì người cho vay sẽ có nhiều lợi ích hơn so với cho vay trong nước họ.Và kết quả này cũng phụ thuộc vào chính sách gia hạn tối ưu nếu không vấn đề nhô nợ sẽ 10 lại xảy ra. Mô hình của Calvo(1998) thì thể hiện sự tháo chạy vốn trong mối quan hệ giữa nợ và tăng trưởng. Nợ cao thì dẫn đến tăng trưởng thấp do mức thuế bị bóp méo để đủ khả năng trả nợ, tỷ suất lợi nhuận trên vốn sẽ thấp hơn, dẫn đến đầu từ và tăng trưởng thấp.
Để đưa ra một vài giải pháp cho vấn đề nhô nợ các nhà kinh tế tập trung vào việc tìm kiếm mức vay nợ tối ưu cho từng quốc gia cụ thể.