Chương 1: DIEN BIEN KHUNG HOANG UKRAINE 1. Sự lật đồ Tổng thống Yanukovich Năm 2013 gắn với nhiều sự kiện mang tính chất toàn cầu. Kinh tế thế giới tăng trưởng chậm, tồn tại nguy cơ suy thoái. Khủng hoảng nợ công tại nhiều quốc gia Châu Âu như Hy Lạp, Ai-len, Bồ Đào Nha,.
dẫn tới nhiều van đề kinh tế - xã hội gia tăng như thất nghiệp, chính sách phúc lợi, y tế, giáo dục, tệ nạn xã hội. Cùng với đó, trong những năm gần đây, thế giới chứng kiến những khủng hoảng chính trị ở nhiều quốc gia trên các châu lục, như cách mạng “Mùa xuân A-rap”, các cuộc cách mang mau sắc: Cách mạng Hoa hồng ở Gruzia (2003), Cách mạng Cam ở Ukraine (2004), và Cách mạng Hoa Tulip ở Kyrgyzstan (2005). Hậu quả là những thiệt hại về người va của, những thay đổi thé chế, chính quyền như Gruzia, Tunisia, Algeria, Ai Cập, Yemen, Jordan, Ả Rap, Oman, Sudan, Syria, Iraq, Lybia,. Trong bối cảnh đó, xã hội Ukraine rơi vào khủng hoảng sâu sắc.
Đời sống nhân dân xuống thấp, tỷ lệ thất nghiệp và lạm phát cao, chênh lệch giàu nghèo ngày càng giãn rộng. Hệ thống kinh tế nhà nước bị các tập đoàn và các cá nhân chi phối, các cuộc xung đột quyền lực ngày càng gia tăng, các chương trình phát triển quốc gia hầu như không được thực hiện. Mỗi năm, chính phủ phải chỉ tới 7,5% GDP đề trợ giá cho năng lượng, dịch vụ. Tình trạng tham nhũng ảnh hưởng nghiêm trọng tới kinh tế Ukraine.
Trong xã hội xuất hiện tư tưởng về xã hội tốt đẹp hơn, giàu có hơn khi gia nhập vào EU. Những khó khăn ay buộc lãnh dao Ukraine phải dựa vào sự trợ giúp từ bên ngoài, cụ thể là EU hoặc Nga. Mặc dù EU là một thị trường giàu có nhưng Ukraine rất khó tham gia do chất lượng hàng hóa thấp. Dé nhận được khoản hỗ trợ tài chính 500 triệu Euro mỗi năm từ EU, Ukraine phải cam kết giảm bội chi ngân sách, nâng cấp nền kinh tế yếu kém cho đạt với tiêu chuẩn châu Âu.
Trong khi đó, nếu gia nhập Liên minh thuế quan của Nga, Ukraine được hưởng ngay nhiều ưu đãi như khí đốt giá rẻ từ Nga. Tổng thống 11 Yanukovich đã dừng ký hiệp định kinh tế với EU và nhận sự trợ giúp từ Nga. Quyết định này đây những bat đồng kinh tế lên mức cực điểm. Các yếu tố nói trên là tiền đề cho cuộc biểu tình EuroMaidan và sự sup đồ của chính quyên tông thống Yanukovich.
Ngày 21/11/2013, chính phủ Yanukovich đã từ chối ký hiệp định kinh tế giữa Ukraine và EU, nhận khoản viện trợ 15 tỉ USD và quan hệ chặt chẽ hơn với Nga. Ngay đêm đó, tai Kiev, người dân đã biểu tình lên án chính phủ, kêu gọi quan hệ gần gũi với EU, yêu cầu chính phủ Yanukovich từ chức, thả cựu Thủ tướng Yulia Tymoshenko. Lực lượng cảnh sát tăng cường tran áp nhưng số lượng người biểu tình ngày càng tăng. Đỉnh điểm vào ngày 01/12/2013 có khoảng 700.000 người tham gia biểu tình.
Bản chất cuộc biểu tình là tự phát, phản đối ôn hòa nhưng sau do phe thân EU và lực lượng dân tộc cực đoan Right Sector (nhóm cực hữu cánh tả) tổ chức. Lực lượng Right Sector luôn dẫn đầu tấn công trong các cuộc đụng độ giữa người biểu tình và cảnh sát. Việc bạo lực gia tăng khiến ít nhất 77 người thiệt mạng và hàng trăm người người bị thương. Giữa thang 02/2014, mọi đàm phán giữa chính phủ Yanukovich va phe đối lập đều thất bại.
Ngày 22/02/2014, Quốc hội Ukraine bỏ phiếu bãi bỏ tư cách tông thống của Yanukovich. Chủ tịch Quốc hội Oleksandr Turchynov làm Tổng thống tạm quyền. Ngày 25/5/2014 diễn ra cuộc bầu cử, Pietr Poroshenko trở thành tông thống mới chính thức của Ukraine. Cuộc biểu tình EuroMaidan tại thủ đô Kiev của Ukraine đã lật đồ chính quyền tổng thống Yanukovich và mở ra hàng loạt hệ quả sau nay cho đất nước Ukraine.
Quá trình sát nhập Crimea vào Nga Bán dao Crimea vốn là lãnh thổ thuộc Nga từ thé kỷ XVIL Đến 02/1954, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô Khruchev đã chuyển giao Crimea từ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga sang Cộng hòa 12 xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraine. Crimea có khoảng hai triệu người, phần lớn là người gốc Nga (khoảng 58%), người Ukraine (khoảng 30%) và người Tatar Crimea (khoảng 12%). Ngay sau biểu tình EuroMaidan, người gốc Nga tai Crimea đã biểu tình đòi quan hệ gần gũi với Nga hoặc sáp nhập Crimea vào Nga. Tống thong tam quyền Oleksandr Tuchynov cáo buộc Nga triển khai quân đội tại Crimea, kích động “xung đột vũ trang”.
Tuy nhiên, theo nội dung cuộc gặp Hội đồng Quốc phòng An ninh Ukraine hôm 28/02/2014, Ukraine đành chấp nhận kịch bản Crimea sát nhập vào Nga bởi mọi lựa chọn khác đều đưa tới hệ quả xấu hơn. Ngày 01/3/2014, Thượng viện Nga cho phép Tổng thống Nga đưa quân vào Crimea, bảo vệ người Nga tại Crimea và hỗ trợ chính quyền mới do Sergey Aksynov đứng đầu. Ngày 6/3/2014, Hội đồng Tối cao của Crimea biểu quyết thông qua quyết định sát nhập vào Nga và tiễn hành trưng cầu dân ý. Hon 1,5 triệu cư dân (83%) tham gia bỏ phiếu cho thấy kết qua là 95% người dân tán thành.
Ngày 21/3/2014, Tổng thống Nga Vladimir Putin ký sắc lệnh công nhận Crimea thuộc Liên bang Nga. Ngay lập tức, các nước G7 (Hoa Kỳ, Đức Nhật Bản, Canada, Pháp, Ý và Vương quốc Anh) lên án hành động của Nga tại Crimea và dừng mọi chuẩn bị cho cuộc hop mặt G8 tại Sochi - Nga. Tóm lại, chỉ trong tháng 02/2014, bán đảo Crimea đã hoàn toàn thoát ly khỏi Ukraine. Nga đã không một tiếng súng dé có được Crimea.
Giới quân sự, chuyên gia.trên thế giới đã phân tích và coi đó như là “nghệ thuật tác chiến độc đáo”. Một hành động nhanh gọn, ít tốn sức, nhưng có kết quả lớn nhất khiến đối phương không kịp phản ứng và không thể đảo ngược. chiến thuật mang tên “Crimea”. Xung đột ở miền Đông Ukraine Sau Euromaidan và việc Crimea sát nhập vào Nga, những người ủng hộ Nga đã biểu tình và giành chính quyền tại nhiều tỉnh miền Đông Ukraine.
Các 13 cuộc biểu tình của phe ly khai tại miền Đông hầu như không gặp trở ngại nào đáng ké vì phần lớn dân cư có tư tưởng thân Nga. Nhóm người ly khai đã nắm quyền kiểm soát chính quyền, yêu cầu trưng cầu dân ý theo kiểu Crimea để đòi độc lập từ Ukraine, sáp nhập vào Nga, hoặc sẽ tuyên bố đơn phương kiểm soát, hình thành hội đồng “ủy thác của nhân dân”. Ngoài ra còn kêu gọi hỗ trợ từ Nga, đề nghị lực lượng gìn giữ hòa bình tới khu vực này. Trong hai ngày7,8/4/2014, tại miền Đông, vùng Donbass thành lập hai nhà nước cộng hòa là Cộng hòa Nhân dân Donetsk và Cộng hòa Nhân dân Lugansk và yêu cầu trưng cầu dân ý sát nhập vào Nga.
Chính quyền Ukraine triển khai Quân đội tới miền Đông. Cuộc khủng hoảng trở thành đấu tranh vũ trang giữa quân chính phủ và phe li khai. Hướng tới giải pháp vấn đề giải quyết căng thăng tại miền Đông Ukraine, ngày 5/9/2014, Thỏa thuận Minsk 1 được ký kết. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt tích cực trong nỗ lực giải quyết khủng hoảng Ukraine.
Song các bên hầu như không thực hiện. Đến tháng 01/2015, giữa các lực lượng ly khai và quân chính phủ Ukraine xảy ra giao tranh sâu rộng, dẫn đến Sự sup đồ hoàn toàn của thỏa thuận Minsk 1. Ngày 12/02/2015, các nhà lãnh đạo Nga, Đức, Pháp, Ukraine và Belarus đã họp bàn tại Minsk - thủ đô Belarus nhằm tìm biện pháp tháo gỡ cho khủng hoảng tại khu vực miền Đông và ký hiệp ước Minsk 2. Trong tháng 02/2015, các bên đã tiễn hành rút quân, thực thi thỏa thuận Minks 2.
Quốc hội Ukraine thông qua về “tình trạng đặc biệt” cho Donbass song bị các chính tri gia phản đối gay gắt bởi quan điểm miền Đông Ukraine hiện đang bi Nga chiếm đóng. Trong suốt thời gian qua, căng thắng tại miền đông Ukraine tạm thời đóng băng, song vẫn xảy ra các vụ va chạm, pháo kích giữa các bên. Cùng với căng thắng tại miền Đông Ukraine quan hệ Nga với Mỹ và phương Tây lâm vào khủng hoảng. Cuối tháng 7/2014 với lý do Nga sát nhập bán đảo Crimea, hỗ trợ phe ly khai miền Đông Ukraine, Mỹ, EU đã ban bố 14 lệnh cắm vận nhắm vào các ngành tài chính, năng lượng và quân sự Nga: hạn chế các ngân hàng Nga tiếp cận thị trường vốn châu Âu, cắm hoặc hạn chế bán vũ khí và các thiết bị, ứng dụng dân, quân sự; hạn chế bán công nghệ khai thác dầu khí cho Nga, cấm thị thực và đóng băng tài sản các quan chức và một số doanh nhân Nga được cho là thân cận với Tổng thống Nga.
Tháng 8/2014, phía Nga đáp trả bằng lệnh cam nhập khẩu một số mặt hàng nông sản, nguyên liệu và lương thực thực phẩm có xuất xứ từ những quốc gia đã ủng hộ hoặc áp đặt trừng phạt kinh tế chống Nga. Hiện nay, các lệnh cắm vận, trừng phạt giữa Nga và Mỹ, Phương Tây vẫn kéo dai, chưa có dấu hiệu sẽ dừng lại dù vẫn tồn tại các dau hiệu 4m lên cục bộ giữa Nga và các nước EU. Hiệp ước Minsk 1. Hiệp ước Minks 1 Sau sự kiện Maidan và tinh hình căng thăng tại miền Đông Ukraine, ngày 5/9/2014 tại thành phố Minks - Belarus, dưới sự bảo trợ của OSCE, thỏa thuận theo kết quả cuộc tham vấn của nhóm gặp gỡ 3 bên gồm đại diện của Ukraine, Liên bang Nga và OSCE liên quan đến những bước chung hướng tới việc thi hành kế hoạch hòa bình của Tổng thong Ukraine Pietr Poroshenko va gợi ý cua Tổng thống Nga Vladimir Putin đã được ký.
Đại diện các bên gồm Ukraine, Liên Bang Nga, nước Cộng hòa nhân dân Donesk (DPR), nước Cộng hòa nhân dân Lugansk (LPR) đã đồng ý ký vào thỏa thuận Minsk triển khai lệnh ngừng bắn nhằm ngăn chặn xung đột tại Donbass. Ngày 7/9, Tổ chức an ninh và hợp tác Châu Au (OSCE) đã công bố nội dung của Hiệp ước Minsk I. Các bên đã đạt được thỏa thuận cần thiết tiễn hành các bước sau: 1. Tiến hành ngừng bắn ngay lập tức 2.
Đảm bảo giám sát và xác minh của OSCE về sử dụng vũ khí 15 3. Tiến hành tán quyền (phân cấp) chính quyền, bao gồm cả soạn thảo luật “Về quy chế tạm thời của chính quyền địa phương tại một số vùng riêng biệt thuộc Donesk và Lugansk” (Luật về quy chế đặc biệt). Đảm bao OSCE theo dõi, lập vùng an toàn tại biên giới Nga - Ukraine. Thả tất cả con tin và những người bị giam giữ bất hợp pháp.
Không truy tố và trừng phạt những người có liên quan đến những sự kiện diễn ra tại Donesk và Lugansk.