Nghiên cứu tác động của đầu tư công nghệ thông tin đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp vừa ...

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu tác động của đầu tư công nghệ thông tin đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp vừa và nhỏ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Phan Văn Hoàng Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Lê Việt Phú
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Tác Động CNTT Đến Hiệu Quả Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu và bố cục luận văn
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Bố cục luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT CÁC MÔ HÌNH LÝ THUYẾT
• 2.1. Định nghĩa DNVVN và CNTT
• 2.1.1. Định nghĩa DNVVN
• 2.1.2. Định nghĩa CNTT
• 2.2. Tại sao doanh nghiệp vừa và nhỏ phải đầu tư công nghệ thông tin?
• 2.3. Các phương pháp đo lường hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 2.4. Các giai đoạn phát triển CNTT trong doanh nghiệp
• 2.5. Thực trạng cơ sở hạ tầng và ứng dụng công nghệ thông tin - viễn thông ở Việt Nam
• 2.5.1. Cơ sở hạ tầng thông tin và viễn thông
• 2.5.2. Mức độ ứng dụng công nghệ
• 2.6. Các mô hình chấp nhận và ứng dụng CNTT
• 2.6.1. Lý thuyết hành động hợp lý (TRA) và mô hình hoạch định hành vi (TPB)
• 2.6.2. Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM)
• 2.6.3. Mô hình ứng dụng CNTT trong DNVVN
• 2.7. Khảo sát các nghiên cứu về đánh giá tác động của CNTT đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: KHUNG PHÂN TÍCH VÀ MÔ HÌNH ĐỀ XUẤT
• 3.1. Các mô hình đánh giá tác động
• 3.1.1. Giới thiệu đánh giá tác động
• 3.1.2. Phương pháp mẫu ngẫu nhiên
• 3.1.3. Phương pháp điểm xu hướng (PSM – Propensity Score Matching Method)
• 3.1.4. Phương pháp khác biệt trong khác biệt (DiD – Difference in Difference)
• 3.2. Mô hình đề xuất
• 3.2.1. Mô hình hồi quy đa biến
• 3.2.2. Mô hình PSM kết hợp DiD
• 3.3. Chiến lược chọn biến
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.3.2. Biến tác động chính sách
• 3.3.3. Biến kiểm soát
• 3.4. Nguồn dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả dữ liệu
• 4.2. Phương pháp hồi quy đa biến
• 4.3. Phương pháp DID kết hợp PSM
• 4.4. Khảo sát một vài doanh nghiệp trong thực tế
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Khuyến nghị chính sách
• 5.3. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của CNTT đến hiệu quả doanh nghiệp vừa và nhỏ

Công nghệ thông tin (CNTT) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN). Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc ứng dụng CNTT không chỉ giúp DNVVN cải thiện quy trình làm việc mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh. Nghiên cứu cho thấy rằng đầu tư vào CNTT có thể mang lại lợi ích đáng kể cho DNVVN, từ việc tối ưu hóa quy trình kinh doanh đến việc nâng cao trải nghiệm khách hàng.

1.1. Tác động của CNTT đến hiệu quả tài chính của DNVVN

Đầu tư vào CNTT có thể giúp DNVVN tăng trưởng doanh thu và giảm chi phí. Theo nghiên cứu, các doanh nghiệp áp dụng CNTT có thể tăng hiệu quả tài chính từ 5% đến 7%. Điều này cho thấy rằng việc đầu tư vào hạ tầng CNTT là cần thiết để cải thiện hiệu quả tài chính.

1.2. Tác động của CNTT đến hiệu quả phi tài chính của DNVVN

Ngoài hiệu quả tài chính, CNTT còn ảnh hưởng đến các yếu tố phi tài chính như sự hài lòng của khách hàng và chất lượng dịch vụ. Việc ứng dụng CNTT giúp DNVVN cải thiện dịch vụ khách hàng, từ đó tạo ra sự trung thành và tăng cường mối quan hệ với khách hàng.

II. Vấn đề và thách thức trong việc ứng dụng CNTT tại DNVVN

Mặc dù có nhiều lợi ích từ việc ứng dụng CNTT, nhưng DNVVN vẫn gặp phải nhiều thách thức trong quá trình đầu tư và triển khai. Những vấn đề này bao gồm thiếu nguồn lực tài chính, thiếu nhân lực có kỹ năng và sự e dè trong việc đầu tư vào công nghệ mới.

2.1. Thiếu nguồn lực tài chính cho đầu tư CNTT

Nhiều DNVVN không có đủ ngân sách để đầu tư vào CNTT, dẫn đến việc không thể nâng cấp hạ tầng công nghệ. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh của họ trên thị trường.

2.2. Thiếu nhân lực có kỹ năng trong lĩnh vực CNTT

Sự thiếu hụt nhân lực có kỹ năng trong lĩnh vực CNTT là một trong những rào cản lớn nhất đối với DNVVN. Nhiều doanh nghiệp không thể tìm được nhân viên có khả năng triển khai và quản lý các hệ thống CNTT hiệu quả.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT

Để vượt qua những thách thức trong việc ứng dụng CNTT, DNVVN cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc xây dựng một chiến lược đầu tư CNTT rõ ràng và hợp lý là rất quan trọng.

3.1. Xây dựng chiến lược đầu tư CNTT hiệu quả

DNVVN cần xác định rõ mục tiêu và nhu cầu của mình trước khi đầu tư vào CNTT. Việc này giúp họ tối ưu hóa nguồn lực và đạt được hiệu quả cao nhất từ các khoản đầu tư.

3.2. Đào tạo và phát triển nhân lực trong lĩnh vực CNTT

Đào tạo nhân viên về CNTT là một giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ trong doanh nghiệp. Các chương trình đào tạo có thể giúp nhân viên nắm bắt công nghệ mới và áp dụng vào công việc hàng ngày.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về CNTT tại DNVVN

Nghiên cứu cho thấy rằng việc ứng dụng CNTT đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho DNVVN. Các doanh nghiệp đã cải thiện được quy trình làm việc và tăng cường khả năng phục vụ khách hàng.

4.1. Các trường hợp thành công trong ứng dụng CNTT

Nhiều DNVVN đã thành công trong việc ứng dụng CNTT để cải thiện hiệu quả hoạt động. Ví dụ, một số doanh nghiệp đã sử dụng phần mềm quản lý để tối ưu hóa quy trình sản xuất và giảm thiểu lãng phí.

4.2. Kết quả nghiên cứu về tác động của CNTT đến DNVVN

Kết quả từ các nghiên cứu cho thấy rằng đầu tư vào CNTT có thể giúp DNVVN tăng trưởng doanh thu và cải thiện chất lượng dịch vụ. Điều này chứng tỏ rằng CNTT là một yếu tố không thể thiếu trong chiến lược phát triển của DNVVN.

V. Kết luận và tương lai của CNTT trong DNVVN

Tương lai của CNTT trong DNVVN là rất hứa hẹn. Với sự phát triển không ngừng của công nghệ, DNVVN cần phải nhanh chóng thích ứng để không bị tụt lại phía sau. Việc đầu tư vào CNTT sẽ tiếp tục là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh.

5.1. Tầm quan trọng của CNTT trong tương lai

CNTT sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động của DNVVN. Doanh nghiệp cần phải theo kịp xu hướng công nghệ để duy trì và phát triển.

5.2. Khuyến nghị cho DNVVN trong việc ứng dụng CNTT

DNVVN nên chủ động tìm kiếm các nguồn hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức để đầu tư vào CNTT. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của CNTT trong doanh nghiệp cũng cần được chú trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, đầu tư công nghệ thông tin (CNTT) được xem là yếu tố then chốt nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN). Tại Việt Nam, DNVVN chiếm hơn 93% tổng số doanh nghiệp, đóng góp gần 50% lao động và hơn 40% GDP, tuy nhiên năng suất lao động vẫn thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực. Giai đoạn 2008-2013 chứng kiến nhiều chính sách hỗ trợ đầu tư CNTT nhằm thúc đẩy hiệu quả hoạt động của DNVVN, nhưng mức độ ứng dụng CNTT vẫn còn hạn chế, đặc biệt trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá tác động của đầu tư CNTT đến hiệu quả hoạt động tài chính của DNVVN Việt Nam trong giai đoạn này, tập trung vào 5 cấp độ đầu tư CNTT: chưa đầu tư, căn bản, mở rộng, ứng dụng web và hướng tri thức, với trọng tâm là đầu tư hạ tầng CNTT. Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy đa biến và phương pháp đánh giá tác động PSM-DiD để kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng và hạn chế sai số do chọn mẫu. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng chính sách hỗ trợ đầu tư CNTT, góp phần nâng cao năng suất lao động và hiệu quả tài chính của DNVVN, đồng thời cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng cho các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp trong việc tối ưu hóa nguồn lực đầu tư CNTT.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết hành động hợp lý (TRA) và Mô hình hoạch định hành vi (TPB): Giải thích hành vi đầu tư CNTT dựa trên thái độ, chuẩn mực xã hội và nhận thức kiểm soát hành vi của chủ doanh nghiệp.
• Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM): Nhấn mạnh vai trò của nhận thức về sự hữu ích và tính dễ sử dụng CNTT trong quyết định đầu tư.
• Mô hình lan tỏa sáng tạo (DOI): Phân tích quá trình chấp nhận và ứng dụng CNTT trong doanh nghiệp qua các giai đoạn phát triển.
• Mô hình đánh giá tác động (PSM-DiD): Kết hợp phương pháp điểm xu hướng (PSM) và phương pháp khác biệt trong khác biệt (DiD) để đo lường tác động đầu tư CNTT, kiểm soát các yếu tố quan sát được và không quan sát được không thay đổi theo thời gian.
• Khái niệm hiệu quả hoạt động doanh nghiệp được phân thành hiệu quả tài chính (năng suất lao động, lợi nhuận) và hiệu quả phi tài chính (chất lượng dịch vụ, môi trường làm việc).

Các khái niệm chính bao gồm: đầu tư CNTT theo 5 cấp độ (chưa đầu tư, căn bản, mở rộng, ứng dụng web, hướng tri thức), hiệu quả tài chính đo bằng năng suất lao động bình quân, và các yếu tố kiểm soát như đặc tính chủ doanh nghiệp, quy mô, ngành nghề, áp lực thị trường và chính sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu khảo sát DNVVN Việt Nam giai đoạn 2008-2013 với cỡ mẫu 1632 doanh nghiệp, được chọn lọc kỹ lưỡng để đảm bảo tính đại diện. Phương pháp phân tích gồm:

• Hồi quy đa biến dựa trên hàm sản xuất Cobb-Douglas, trong đó năng suất lao động là biến phụ thuộc, các biến độc lập gồm đầu tư CNTT (theo từng cấp độ), vốn, lao động, chi phí nguyên vật liệu, cùng các biến kiểm soát đặc tính doanh nghiệp và chủ doanh nghiệp.
• Phương pháp PSM-DiD:
  • Bước 1: Áp dụng PSM để tạo nhóm đối chứng tương đồng dựa trên các đặc điểm quan sát được.
  • Bước 2: Loại bỏ các quan sát không thuộc vùng hỗ trợ chung.
  • Bước 3: Sử dụng DiD để đo lường tác động đầu tư CNTT bằng cách so sánh sự thay đổi năng suất lao động trước và sau đầu tư giữa nhóm đầu tư và nhóm đối chứng.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2008-2013, phù hợp với các chính sách phát triển CNTT và dữ liệu khảo sát có sẵn. Phương pháp này giúp hạn chế sai số do biến nội sinh và thiên lệch chọn mẫu, đồng thời kiểm soát các yếu tố không quan sát được không thay đổi theo thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động tích cực của đầu tư CNTT giai đoạn căn bản và mở rộng: Doanh nghiệp đầu tư vào máy tính và kết nối internet tăng năng suất lao động từ 5% đến 7% so với nhóm không đầu tư, tương đương mức tăng của Anh và Phần Lan trong thập kỷ trước, nhưng thấp hơn Thái Lan cùng thời kỳ (hơn 10%).

2. Hiệu quả giảm dần ở các cấp độ đầu tư cao hơn: Đầu tư vào website và thương mại điện tử không mang lại hiệu quả rõ rệt, thậm chí có dấu hiệu giảm năng suất, do doanh nghiệp còn thụ động trong ứng dụng CNTT và thiếu nhân lực chất lượng cao.

3. Ảnh hưởng của đặc tính doanh nghiệp và chủ doanh nghiệp: Doanh nghiệp có chủ sở hữu trẻ tuổi, trình độ đại học, quy mô lớn hơn và có kinh nghiệm đầu tư CNTT có xu hướng đầu tư hiệu quả hơn. Doanh nghiệp có khách hàng và nhà cung cấp ngoài tỉnh cũng có tỷ lệ đầu tư CNTT cao hơn.

4. Phân bố đầu tư CNTT không đồng đều theo vùng miền: Các doanh nghiệp tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh chiếm tỷ lệ đầu tư CNTT cao nhất (45 và 129 doanh nghiệp), trong khi các tỉnh thành khác có tỷ lệ đầu tư rất thấp, dưới 22 doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy đầu tư CNTT ở mức cơ bản và mở rộng giúp cải thiện năng suất lao động, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về tác động tích cực của CNTT trong giai đoạn đầu ứng dụng. Tuy nhiên, hiệu quả giảm ở các cấp độ cao hơn phản ánh thực trạng doanh nghiệp Việt Nam còn thiếu kỹ năng, quy trình và nhận thức để khai thác tối đa lợi ích từ các công nghệ tiên tiến như thương mại điện tử.

So sánh với các quốc gia trong khu vực, mức tăng năng suất của DNVVN Việt Nam thấp hơn Thái Lan, cho thấy cần có chính sách hỗ trợ nâng cao năng lực ứng dụng CNTT. Việc phân bố đầu tư không đồng đều theo vùng miền cũng làm nổi bật sự cần thiết tập trung hỗ trợ các tỉnh thành nhỏ và vùng sâu vùng xa.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ đầu tư CNTT theo cấp độ và vùng miền, cùng bảng so sánh mức tăng năng suất lao động giữa các nhóm doanh nghiệp đầu tư và không đầu tư CNTT.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hỗ trợ vốn cho giai đoạn đầu tư CNTT cơ bản: Nhà nước cần thiết lập các chương trình cho vay ưu đãi hoặc quỹ hỗ trợ tài chính nhằm giúp DNVVN đầu tư máy tính và kết nối internet, mục tiêu tăng tỷ lệ đầu tư cơ bản lên ít nhất 50% trong vòng 3 năm tới.

2. Tập trung hỗ trợ các tỉnh thành nhỏ và vùng sâu vùng xa: Phát triển các chương trình đào tạo, tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật tại địa phương nhằm nâng cao nhận thức và năng lực ứng dụng CNTT, giảm khoảng cách đầu tư CNTT giữa các vùng trong 5 năm tới.

3. Cải thiện chương trình nâng cao nhận thức về CNTT: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo và chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của chủ doanh nghiệp về lợi ích và cách thức ứng dụng CNTT hiệu quả, hướng tới 70% doanh nghiệp tham gia các chương trình này trong 2 năm.

4. Phát triển mạng lưới tư vấn chuyên sâu cho ứng dụng CNTT cấp cao: Xây dựng đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp hỗ trợ doanh nghiệp triển khai các giải pháp CNTT nâng cao như thương mại điện tử, quản trị dữ liệu, nhằm tăng hiệu quả đầu tư CNTT ở cấp độ cao trong vòng 3-5 năm.

Các giải pháp này cần sự phối hợp giữa Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Thông tin và Truyền thông, các tổ chức tài chính và hiệp hội doanh nghiệp để triển khai đồng bộ và hiệu quả.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách: Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng và phân tích tác động đầu tư CNTT, giúp xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp cho DNVVN.

2. Chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ: Hiểu rõ các cấp độ đầu tư CNTT và tác động thực tế đến hiệu quả hoạt động, từ đó có chiến lược đầu tư CNTT hợp lý.

3. Các tổ chức tài chính và quỹ hỗ trợ doanh nghiệp: Đánh giá hiệu quả đầu tư CNTT để thiết kế các sản phẩm tài chính và chương trình hỗ trợ vốn phù hợp.

4. Nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế và công nghệ thông tin: Tham khảo phương pháp nghiên cứu kết hợp hồi quy đa biến và PSM-DiD, cũng như các kết quả thực nghiệm về tác động CNTT trong bối cảnh Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Đầu tư CNTT có thực sự giúp tăng năng suất lao động của DNVVN không?
   Có, nghiên cứu cho thấy đầu tư CNTT ở giai đoạn căn bản và mở rộng giúp tăng năng suất lao động từ 5%-7%, tuy nhiên hiệu quả giảm ở các cấp độ cao hơn do hạn chế về kỹ năng và quy trình.

2. Tại sao đầu tư CNTT ở cấp độ cao như thương mại điện tử lại không hiệu quả?
   Doanh nghiệp còn thụ động trong ứng dụng, thiếu nhân lực chất lượng cao và chưa có quy trình phù hợp để khai thác tối đa lợi ích từ các công nghệ tiên tiến.

3. Phương pháp PSM-DiD giúp gì trong nghiên cứu này?
   Phương pháp này giúp kiểm soát các yếu tố quan sát được và không quan sát được không thay đổi theo thời gian, giảm sai số do chọn mẫu và biến nội sinh, từ đó đánh giá tác động đầu tư CNTT chính xác hơn.

4. Chính sách nào cần ưu tiên để thúc đẩy đầu tư CNTT hiệu quả?
   Hỗ trợ vốn cho đầu tư cơ bản, tập trung hỗ trợ các tỉnh thành nhỏ, nâng cao nhận thức doanh nghiệp và phát triển mạng lưới tư vấn chuyên sâu là các chính sách ưu tiên.

5. Nghiên cứu có áp dụng được cho các quốc gia khác không?
   Mặc dù tập trung vào Việt Nam, các kết quả và phương pháp nghiên cứu có thể tham khảo cho các quốc gia đang phát triển có đặc điểm tương tự về DNVVN và mức độ ứng dụng CNTT.

Kết luận

• Đầu tư CNTT ở giai đoạn căn bản và mở rộng giúp tăng năng suất lao động của DNVVN Việt Nam từ 5%-7%, tương đương các nước phát triển trong quá khứ nhưng thấp hơn Thái Lan cùng thời kỳ.
• Hiệu quả đầu tư CNTT giảm ở các cấp độ cao hơn do hạn chế về kỹ năng, quy trình và nhận thức ứng dụng CNTT của doanh nghiệp.
• Đặc tính chủ doanh nghiệp, quy mô, ngành nghề và áp lực thị trường ảnh hưởng đáng kể đến khả năng và hiệu quả đầu tư CNTT.
• Phân bố đầu tư CNTT không đồng đều theo vùng miền, tập trung chủ yếu tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.
• Cần triển khai các chính sách hỗ trợ vốn, nâng cao nhận thức, phát triển tư vấn và tập trung hỗ trợ các tỉnh thành nhỏ để nâng cao hiệu quả đầu tư CNTT trong DNVVN.

Next steps: Triển khai các chương trình hỗ trợ tài chính và đào tạo, mở rộng nghiên cứu cập nhật dữ liệu mới sau 2013, và phát triển các mô hình đánh giá tác động đa chiều hơn.

Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để tận dụng tối đa lợi ích của đầu tư CNTT, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của DNVVN Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHƯƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT ************************** PHAN VĂN HOÀNG SƠN TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ Mã số: 60340402 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ VIỆT PHÚ TIEU LUAN MOI download : [e-mail] i TÓM TẮT Đầu tư công nghệ thông tin (CNTT) là một chương trình quan trọng nhằm thúc đẩy khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) Việt Nam trong thời kỳ hội nhập. Mặc dù đã có nhiều chính sách của Chính phủ cũng như giới doanh nghiệp trong vấn đề này, cho đến nay Việt Nam vẫn thiếu những nghiên cứu để hiểu về tác động của CNTT đến hiệu quả hoạt động của DNVVN. Do vậy, mục tiêu của bài nghiên cứu này là đánh giá tác động của CNTT đến hiệu quả hoạt động của DNVVN Việt Nam giai đoạn 2008-2013. Đầu tư CNTT trong DNVVN được nhìn nhận ở 4 khía cạnh: hạ tầng, nhân lực, ứng dụng và chính sách, chia theo 5 cấp độ đầu tư: chưa đầu tư, căn bản, mở rộng, ứng dụng web và hướng tri thức. Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp chia làm 2 phần hiệu quả tài chính và hiệu quả phi tài chính. Bài này nghiên cứu tác động của 5 cấp độ đầu tư CNTT lên hiệu quả tài chính của DNVVN, ở khía cạnh đầu tư hạ tầng. Sử dụng phương pháp hồi quy đa biến và phương pháp đánh giá tác động PSM-DiD, tác giả lần lượt xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng đầu tư và tác động của đầu tư CNTT đến hiệu quả hoạt động của DNVVN. Phương pháp PSM-DiD giúp tìm ra nhóm đối chứng thích hợp, hạn chế những thiên lệch của mô hình do vấn đề lấy mẫu gây ra. Kết quả từ mô hình cho thấy DNVVN Việt Nam thu lợi được từ những giai đoạn đầu tư CNTT cơ bản và mở rộng, nhưng không hiệu quả ở những giai đoạn cao hơn. Trong giai đoạn này, CNTT làm tăng hiệu quả của DNVVN từ 5%-7%, tương đương với Anh, Phần Lan ở thập kỉ trước, thấp hơn Thái Lan cùng thời kì (hơn 10%). Kết quả từ nghiên cứu thực nghiệm cho thấy doanh nghiệp Việt Nam còn thụ động trong việc ứng dụng CNTT, trong khi các chương trình hỗ trợ nâng cao nhận thức của Chính phủ chưa tiếp cận tốt đến doanh nghiệp. Bài nghiên cứu chỉ ra 4 hướng chính sách mà nhà nước cần xem xét: hỗ trợ vốn trong giai đoạn đầu tư CNTT cơ bản, tập trung vào các tỉnh thành nhỏ, cải thiện chương trình nâng cao nhận thức về CNTT và cần giới tư vấn cho các chương trình ứng dụng CNTT cấp cao. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều được dẫn nguồn với độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 11 tháng 7 năm 2016 Tác giả Phan Văn Hoàng Sơn TIEU LUAN MOI download : [e-mail] iii LỜI CẢM ƠN Xin cảm ơn Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright và các thầy cô, anh chị bạn bè đã đồng hành trong suốt quá trình tham gia chương trình. Tôi xin chân thành cảm ơn thầy, Tiến sĩ Lê Việt Phú, đã hướng dẫn và truyền đạt nhiều kinh nghiệm, đồng thời chỉnh sửa giúp tôi hoàn thiện đề tài này. Những đóng góp của thầy không chỉ cho riêng luận văn này mà còn rất giá trị với công việc nghiên cứu của tôi. Xin chân thành cảm ơn thầy, Tiến sĩ Vũ Minh Khương đã chia sẽ tài liệu và truyền đạt kinh nghiệm về mô hình định lượng. Cảm ơn thầy, Tiến sĩ Huỳnh Thế Du đã góp ý về mô hình lý thuyết. Cảm ơn thầy, PGS-Tiến sĩ Cao Hào Thi đã giới thiệu, cảm ơn anh Nguyễn Duy Thanh đã đọc, chia sẽ tài liệu và góp ý cho luận văn. Xin cảm ơn anh Lê Bá Anh, chị Ninh Thị Hoàng Yến, chị Nguyễn Lê Linh đã chỉnh sửa, góp ý giúp cải thiện luận văn. Xin cảm ơn các anh em trong team R&D - VNG đã giúp đỡ trong công việc suốt quá trình hoàn thiện luận văn. Đặc biệt cảm ơn anh Trần Công Thiên Qui đã tạo mọi điều kiện cho tôi trong thời gian này. Cuối cùng, xin dành lời cảm ơn cho gia đình với tình cảm sâu sắc nhất. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] iv MỤC LỤC TÓM TẮT . i LỜI CAM ĐOAN . ii LỜI CẢM ƠN. iii MỤC LỤC . viiv DANH MỤC VIẾT TẮT . vii DANH MỤC BẢNG BIỂU . viii DANH MỤC HÌNH ẢNH. ix CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI .1 Bối cảnh nghiên cứu .2 Mục tiêu nghiên cứu.3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tượng nghiên cứu và bố cục luận văn .1 Đối tượng nghiên cứu .2 Bố cục luận văn. KHẢO SÁT CÁC MÔ HÌNH LÝ THUYẾT .1 Định nghĩa DNVVN và CNTT .1 Định nghĩa DNVVN .2 Định nghĩa CNTT .2 Tại sao doanh nghiệp vừa và nhỏ phải đầu tư công nghệ thông tin? .1 Các phương pháp đo lường hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp .2 Các giai đoạn phát triển CNTT trong doanh nghiệp . 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Thực trạng cơ sở hạ tầng và ứng dụng công nghệ thông tin - viễn thông ở Việt Nam .1 Cơ sở hạ tầng thông tin và viễn thông .2 Mức độ ứng dụng công nghệ .4 Các mô hình chấp nhận và ứng dụng CNTT .1 Lý thuyết hành động hợp lý (TRA) và mô hình hoạch định hành vi (TPB) .2 Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) .3 Mô hình ứng dụng CNTT trong DNVVN .5 Khảo sát các nghiên cứu về đánh giá tác động của CNTT đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. KHUNG PHÂN TÍCH VÀ MÔ HÌNH ĐỀ XUẤT .1 Các mô hình đánh giá tác động.1 Giới thiệu đánh giá tác động .2 Phương pháp mẫu ngẫu nhiên.3 Phương pháp điểm xu hướng (PSM – Propensity Score Matching Method) .4 Phương pháp khác biệt trong khác biệt (DiD – Difference in Difference) .2 Mô hình đề xuất.1 Mô hình hồi quy đa biến .2 Mô hình PSM kết hợp DiD .3 Chiến lược chọn biến .1 Biến phụ thuộc: .2 Biến tác động chính sách .3 Biến kiểm soát .4 Nguồn dữ liệu. 35 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vi CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN .1 Thống kê mô tả dữ liệu .2 Phương pháp hồi quy đa biến .3 Phương pháp DID kết hợp PSM .4 Khảo sát một vài doanh nghiệp trong thực tế . KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .2 Khuyến nghị chính sách.3 Hạn chế của đề tài . 57 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 65 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vii DANH MỤC VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ tiếng Anh Từ tiếng Việt CNTT Công nghệ thông tin DNVVN Doanh nghiệp vừa và nhỏ DN Doanh nghiệp DiD Difference in Difference Phương pháp khác biệt trong khác biệt DOI Diffusion of Innovations Mô mình lan tỏa công nghệ ICT Information and Communications Công nghệ thông tin và Technology truyền thông PSM Propensity Score Matching Method Phương pháp điểm xu hướng SME Small and Medium Enterprise Doanh nghiệp vừa và nhỏ TAM Technology Acceptance Modal Mô hình chấp nhận công nghệ TRA Theory of Reasonel Action Lý thuyết hành động hợp lý TPB Theory of Planned Behavior Lý thuyết hoạch định hành vi TIEU LUAN MOI download : [e-mail] viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2-1:Phân loại doanh nghiệp vừa và nhỏ. 9 Bảng 2-2: Các giai đoạn ứng dụng CNTT trong doanh nghiệp ứng với 4 góc độ quan sát . 15 Bảng 3-1: Biến đầu tư CNTT theo từng giai đoạn. 32 Bảng 3-2: Các biến kiểm soát trong mô hình . 32 Bảng 3-3: Mô tả cách chọn biến từ bộ dữ liệu………………………………………………. 34 Bảng 4-1: Thống kê mô tả các biến định lượng . 37 Bảng 4-2: Thống kê mô tả các biến tham gia đầu tư công nghệ thông tin . 38 Bảng 4-3: Thống kê dữ liệu định tính . 40 Bảng 4-4: Thống kê mô tả số lượng doanh nghiệp theo tỉnh thành. 41 Bảng 4-5: Mối tương quan giữa các biến định lượng . 41 Bảng 4-6: Ttest kiểm định sự khác biệt giữa nhóm có đầu tư thêm máy tính và nhóm không đầu tư thêm máy tính . 43 Bảng 4-7: Ước lượng các hệ số hồi quy của mô hình POOL-OLS . 44 Bảng 4-8: Kết quả Mô hình Logit về xác suất tham gia đầu tư công nghệ thông tin của. 48 Bảng 4-9: Kết quả mô hình PSM-DID . 50 Phụ lục 1: Phân cấp đầu tư CNTT trong doanh nghiệp . 62 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ix DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 1-1: Mối tương quan giữa năng lực cạnh tranh và khả năng công nghệ thông tin của các doanh nghiệp ở Quốc gia . 1 Hình 1-2: Tổng sản phẩm trong nước theo giá thực tế của Việt Nam . 3 Hình 1-3: Năng suất lao động bình quân tính theo giờ công theo sức mua tương đương 2011 . 3 Hình 1-4: Phân loại các chính sách của chính phủ liên quan đến DNVVN và CNTT . 4 Hình 1-5: Tỷ lệ ứng dụng của nhóm phần mềm trong doanh nghiệp . 5 Hình 1-6: Sử dụng email trong doanh nghiệp . 5 Hình 2-1: Đường nhận thức của doanh nghiệp về ứng dụng công nghệ thông tin . 12 Hình 2-2: Đo lường hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp . 13 Hình 2-3: Các giai đoạn phát triển CNTT trong DNVVN . 14 Hình 2-4: Số lượng máy tính sử dụng trong doanh nghiệp . 16 Hình 2-5: Các chỉ số về đầu tư và ứng dụng CNTT ở Việt Nam năm 2015 . 18 Hình 2-6: Lý thuyết hành động hợp lý. 19 Hình 2-7: Mô hình hoạch định hành vi TPB . 19 Hình 2-10: Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng đầu tư CNTT cho doanh nghiệp. 21 Hình 3-1: Mô hình đánh giá tác động DID . 28 Hình 3-2: Phân loại các phương pháp đánh giá tác động theo loại dữ liệu . 29 Phụ lục 2: Đường truyền Broadban ở Việt nam và so sánh với các nước trong khu vực . 65 Phụ lục 3: Số thuê bao internet, số điện thoại di động và số đường dây điện thoại cố định trên 100 dân ở Việt Nam . 65 Phụ lục 4: Bộ thang đo hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp . 63 Phụ lục 5: Mô hình chấp nhận công nghệ. 66 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] x Phụ lục 6: Các nhân tố ảnh hưởng đến đầu tư ICT của doanh nghiệp vừa và nhỏ . 67 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI Chương 1 bao gồm 5 phần, phần 1.