Luận Văn Thạc Sĩ Về Sự Phát Triển Quan Điểm Cái Phổ Biến Từ Hegel Đến Marx

Tài liệu chuyên sâu Sự Phát Triển Quan Điểm Về Cái Phổ Biến Từ Hegel Đến Marx, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc cho chuyên

• Tác giả: Nguyen Thành Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thái Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Sự Phát Triển Quan Điểm Về Cái Phổ Biến Từ Hegel Đến Marx
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ CÁI PHỔ BIẾN TRONG TRIẾT HỌC TRƯỚC MÁC
• 1.1. Vấn đề cái phổ biến trong triết học tiền cổ điển Đức
• 1.2. Vấn đề cái phổ biến trong triết học trước Hêghen
• 1.3. Quan điểm của Platôn về cái phổ biến
• 1.4. Quan điểm của Arixtốt về cái phổ biến
• 1.5. Quan điểm của Bêcơn về cái phổ biến
• 1.6. Quan điểm của Xpinôda về cái phổ biến
• 2. CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ CÁI PHỔ BIẾN TRONG TRIẾT HỌC MÁC
• 2.1. Sự vượt bỏ của Mác đối với Hêghen trong vấn đề cái phổ biến
• 2.2. Vấn đề cái phổ biến với tư cách là phạm trù của lôgíc biện chứng
• 2.3. Cái phổ biến trong “Tư bản” với ý nghĩa là sự thống nhất cụ thể của các định 8ð GOL VAD 3139
• 2.4. Sự vận động hiện thực của cái phổ biến
• 2.5. Cách tiếp cận của Mác đối với vấn đề TAO đỘTNỢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cái phổ biến trong triết học trước Mác

Trong triết học tiền cổ điển Đức, vấn đề cái phổ biến chủ yếu được xem xét dưới góc độ bản thể luận. Các nhà triết học như Talét, Hêraclit và Đêmôcrit đã tìm kiếm khởi nguyên của thế giới vật chất từ một thực thể vật chất nhất định. Tuy nhiên, nhận thức ở giai đoạn này chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm cái chung mà chưa thể nhận thức được các mối liên hệ của sự vật với khởi nguyên của nó. Cái phổ biến ở giai đoạn này chỉ là cái phổ biến trừu tượng, ghi lại sự đồng nhất của sự vật với bản thân nó mà chưa có sự phân chia thực sự trong lĩnh vực bản chất thành khác biệt và mâu thuẫn. Platôn đã đồng nhất cái phổ biến với tư tưởng, cho rằng cái phổ biến hay ý niệm có trước cái đơn nhất. Tuy nhiên, giữa cái phổ biến và cái đơn nhất lại có sự tách biệt cả về bản chất và thời gian. Điều này cho thấy sự phát triển của khái niệm cái phổ biến trong triết học cổ điển Đức là một quá trình phức tạp và đa dạng.

1.1. Quan điểm của Platôn về cái phổ biến

Platôn đã định nghĩa cái phổ biến như là ý niệm, một khái niệm tách biệt hoàn toàn khỏi đối tượng. Ông cho rằng cái phổ biến thuộc về thế giới ý niệm, nơi mà các bản chất siêu cảm tính tồn tại độc lập và quy định mọi biểu hiện của thế giới cảm tính. Nhận thức về sự vật, theo Platôn, là nhận thức về sự 'hướng tới' của nó với ý niệm. Điều này cho thấy sự phân chia giữa cái phổ biến và cái đơn nhất trong triết học Platôn, đồng thời mở ra một hướng đi mới cho việc nghiên cứu cái phổ biến trong triết học sau này.

1.2. Quan điểm của Aristot về cái phổ biến

Aristot đã phê phán Platôn và cho rằng ý niệm nằm trong chính bản thân vật. Ông đã phân biệt giữa vật chất và hình thức, đồng thời nhấn mạnh rằng cái phổ biến không chỉ là thực thể bất động mà còn có sự vận động. Aristot đã đặt ra vấn đề về tính phức tạp của bản chất, cho thấy rằng cái phổ biến có thể được hiểu như là nguyên tắc sinh thành, bao trùm cả thế giới cảm tính và thế giới ý niệm. Điều này đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho việc phát triển khái niệm cái phổ biến trong triết học biện chứng sau này.

II. Cái phổ biến trong triết học Hegel

Hegel đã đưa ra một quan điểm mới về cái phổ biến, coi nó là một phần không thể thiếu trong lôgíc biện chứng. Ông xem cái phổ biến như là Ý niệm tuyệt đối, một khái niệm tự quy định vô hạn và tự đo. Tuy nhiên, quan điểm của Hegel cũng gặp phải những hạn chế, khi ông chỉ tập trung vào tư tưởng thuần túy mà không xem xét đến thực tiễn. Cái phổ biến trong triết học Hegel không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà còn là một phần của quá trình phát triển của tư tưởng. Hegel đã khẳng định rằng cái phổ biến không thể tách rời khỏi cái cá thể, và sự phong phú của cái đặc thù, cái cá thể, cái cá biệt cũng cần được xem xét.

2.1. Hạn chế trong quan điểm của Hegel

Mặc dù Hegel đã có những đóng góp quan trọng trong việc phát triển khái niệm cái phổ biến, nhưng ông vẫn bị ràng buộc bởi lập trường duy tâm. Việc giải quyết vấn đề cái phổ biến của ông chủ yếu diễn ra trong khuôn khổ của tư duy, không có sự kết nối với thực tiễn. Điều này dẫn đến việc cái phổ biến trở thành một khái niệm trừu tượng, thiếu đi sự phong phú và đa dạng của thực tế. Hegel đã không thể nhận thức được sự phát triển của cái phổ biến từ thực tiễn, mà chỉ từ chính bản thân tư tưởng của mình.

2.2. Đóng góp của Hegel cho triết học

Dù có những hạn chế, quan điểm của Hegel về cái phổ biến đã mở ra một hướng đi mới cho triết học biện chứng. Ông đã khẳng định rằng cái phổ biến không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà còn là một phần của quá trình phát triển của tư tưởng. Hegel đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho việc nghiên cứu cái phổ biến trong triết học Mác sau này, khi mà Mác đã kế thừa và phát triển những ý tưởng của Hegel theo hướng duy vật.

III. Cái phổ biến trong triết học Mác

Mác đã vượt qua những hạn chế của Hegel trong việc nghiên cứu cái phổ biến. Ông đã đưa ra một quan điểm duy vật về cái phổ biến, coi nó là một phạm trù quan trọng trong lôgíc biện chứng. Mác đã sử dụng cái phổ biến để nghiên cứu các vấn đề kinh tế của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Trong 'Tư bản', quan niệm về cái phổ biến được trình bày thống nhất với các nghiên cứu kinh tế của Mác, như nghiên cứu về sự phát triển của các hình thái giá trị và lao động. Mác đã khẳng định rằng cái phổ biến không chỉ tồn tại trong tư tưởng mà còn có sự hiện diện khách quan trong thực tiễn.

3.1. Sự phát triển của cái phổ biến trong Tư bản

Trong 'Tư bản', Mác đã trình bày cái phổ biến như là một phần không thể thiếu trong việc phân tích các hình thái giá trị và lao động. Ông đã chỉ ra rằng cái phổ biến không thể tách rời khỏi cái cá thể, và sự phong phú của cái đặc thù, cái cá thể, cái cá biệt cũng cần được xem xét. Điều này cho thấy sự phát triển của cái phổ biến trong triết học Mác không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có sự kết nối chặt chẽ với thực tiễn kinh tế.

3.2. Đóng góp của Mác cho triết học

Mác đã đóng góp một cách toàn diện cho việc phát triển khái niệm cái phổ biến trong triết học. Ông đã chỉ ra rằng cái phổ biến không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà còn là một phần của quá trình phát triển của thực tiễn. Mác đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho việc nghiên cứu cái phổ biến trong triết học hiện đại, khi mà các nhà triết học mácxít tiếp tục phát triển quan niệm này theo hướng khai thác các di sản lý luận của Hegel và Mác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong lịch sử triết học, phạm trù "cái phổ biến" giữ vị trí trung tâm trong việc nhận thức bản chất và sự vận động của các sự vật hiện tượng. Từ triết học tiền cổ điển Đức đến triết học cổ điển Đức, đặc biệt là trong hệ thống triết học của Hêghen và Mác, cái phổ biến được hiểu và phát triển theo những cách thức khác nhau, phản ánh sự tiến bộ trong nhận thức triết học và thực tiễn xã hội. Theo ước tính, phạm trù này có ảnh hưởng sâu rộng trong nhiều lĩnh vực triết học, đặc biệt là lôgíc biện chứng và kinh tế chính trị. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc phân tích quan điểm của Hêghen về cái phổ biến trong Khoa học Lôgíc, đồng thời chỉ rõ sự phát triển và vượt bỏ của C. Mác trong cách hiểu phạm trù này, đặc biệt qua tác phẩm "Tư bản". Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ bản chất, sự vận động và ý nghĩa của cái phổ biến trong triết học, từ đó góp phần làm sâu sắc hơn nhận thức về phạm trù này và ứng dụng vào nghiên cứu các hiện tượng xã hội, kinh tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn lịch sử triết học từ Hêghen đến Mác, với trọng tâm là triết học Đức cổ điển và triết học Mác-xít. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp một cơ sở lý luận vững chắc cho các nghiên cứu triết học, đặc biệt là lôgíc biện chứng, đồng thời hỗ trợ việc phân tích các hiện tượng kinh tế xã hội trong bối cảnh chủ nghĩa tư bản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các nguyên lý cơ bản của triết học Mác-xít, bao gồm nguyên lý phát triển, nguyên lý đồng nhất duy vật giữa tư duy và tồn tại, nguyên lý tính cực và sáng tạo của sự phản ánh lý luận, nguyên tắc lịch sử, nguyên tắc thống nhất phân tích và tổng hợp, nguyên tắc đi từ trừu tượng đến cụ thể. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng là:

1. Triết học Hêghen về cái phổ biến: Xem xét cái phổ biến như Khái niệm tự quy định vô hạn và tự do trong Khoa học Lôgíc, với sự thống nhất biện chứng giữa tính phổ biến, tính đặc thù và tính cá biệt. Khái niệm này được hiểu là sự vận động tự thân của Ý niệm tuyệt đối, thể hiện qua các giai đoạn Tồn tại, Bản chất và Khái niệm.

2. Triết học Mác về cái phổ biến: Phát triển quan điểm của Hêghen trên cơ sở duy vật biện chứng, coi cái phổ biến là thực thể khách quan tồn tại trong hiện thực, được biểu hiện qua các quy luật kinh tế xã hội, đặc biệt là trong quá trình sản xuất và trao đổi hàng hóa. Cái phổ biến được hiểu là sự thống nhất cụ thể của các định nghĩa đối lập, phản ánh sự vận động hiện thực và lịch sử của các quan hệ kinh tế.

Các khái niệm chính bao gồm: cái phổ biến, cái đặc thù, cái cá biệt, Ý niệm tuyệt đối, lao động cụ thể và lao động trừu tượng, hình thái giá trị, mâu thuẫn biện chứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được sử dụng là các tác phẩm kinh điển của Hêghen và Mác, đặc biệt là "Khoa học Lôgíc" của Hêghen và "Tư bản" của Mác, cùng các tài liệu nghiên cứu triết học Mác-xít và lịch sử triết học Đức cổ điển. Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phân tích lý luận kết hợp với phương pháp lịch sử - hiện thực, nhằm làm rõ sự phát triển và vận động của phạm trù cái phổ biến trong bối cảnh triết học và thực tiễn xã hội.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các tác phẩm và tài liệu liên quan đến phạm trù cái phổ biến trong triết học Hêghen và Mác, với phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các đoạn văn, luận điểm trọng tâm có liên quan trực tiếp đến đề tài. Phân tích nội dung được thực hiện theo hướng đi từ trừu tượng đến cụ thể, từ lý luận đến thực tiễn, nhằm đảm bảo tính hệ thống và sâu sắc.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian từ năm 2013 đến 2014, tập trung vào việc tổng hợp, phân tích và luận chứng các quan điểm triết học, đồng thời liên hệ với thực tiễn kinh tế xã hội đương đại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cái phổ biến trong triết học tiền cổ điển Đức chỉ là cái phổ biến trừu tượng: Các nhà duy vật cổ đại như Talét, Đêmôcrit chỉ xem cái phổ biến như bản chất bất biến, không có sự phân chia nội tại thành các mặt đối lập và mâu thuẫn. Ví dụ, Talét coi nước là nguyên lý phổ biến duy nhất, nhưng sự khác biệt chỉ là về lượng, chưa có tính chất mâu thuẫn nội tại.

2. Hêghen nâng cái phổ biến lên thành Khái niệm tự quy định vô hạn và tự do: Cái phổ biến được hiểu là Ý niệm tuyệt đối, tự vận động, tự thiết định mình qua các giai đoạn Tồn tại, Bản chất và Khái niệm. Khái niệm là sự thống nhất biện chứng giữa tính phổ biến, tính đặc thù và tính cá biệt, có sức mạnh tự tồn và tự do. Tuy nhiên, cái phổ biến của Hêghen vẫn bị giới hạn trong khuôn khổ tư duy thuần túy, chưa vận dụng được làm công cụ nghiên cứu hiện thực xã hội.

3. Mác vượt bỏ Hêghen bằng cách duy vật hóa cái phổ biến: Cái phổ biến không chỉ tồn tại trong tư duy mà còn là thực thể khách quan trong hiện thực xã hội, đặc biệt là trong các quan hệ kinh tế của chủ nghĩa tư bản. Lao động được xem là thực thể phổ biến cụ thể, có tính hai mặt (lao động cụ thể và lao động trừu tượng), tạo ra mâu thuẫn nội tại và sự vận động phát triển của xã hội. Ví dụ, mâu thuẫn giữa sức lao động và tư bản dẫn đến giá trị thặng dư, mâu thuẫn giữa lợi nhuận bình quân và tư bản ứng trước phản ánh sự vận động phức tạp của chủ nghĩa tư bản.

4. Cái phổ biến trong "Tư bản" là sự thống nhất cụ thể của các định nghĩa đối lập: Các phạm trù kinh tế như giá trị, tư bản, hàng hóa không phải là những khái niệm trừu tượng mà là sự thống nhất hữu cơ của các mặt đối lập, được phát triển qua quá trình lịch sử và thực tiễn sản xuất. Ví dụ, hình thái giá trị phát triển từ hình thái giản đơn đến hình thái phổ biến (tiền tệ), phản ánh sự phát triển của sản xuất và trao đổi hàng hóa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự khác biệt giữa quan điểm Hêghen và Mác về cái phổ biến xuất phát từ lập trường triết học: Hêghen đứng trên lập trường duy tâm, coi cái phổ biến là Ý niệm thuần túy, tự vận động trong tư duy, nên không thể giải thích đầy đủ các hiện tượng xã hội và kinh tế thực tiễn. Ngược lại, Mác đứng trên lập trường duy vật biện chứng, coi cái phổ biến là thực thể khách quan, tồn tại và vận động trong hiện thực xã hội, được biểu hiện qua các quy luật kinh tế và mâu thuẫn nội tại của chủ nghĩa tư bản.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã hệ thống hóa và làm rõ hơn sự phát triển của phạm trù cái phổ biến từ Hêghen đến Mác, đồng thời chỉ ra tính đa diện và tính lịch sử của phạm trù này trong triết học Mác-xít. Việc phân tích các mâu thuẫn kinh tế trong "Tư bản" như mâu thuẫn giữa lao động cụ thể và lao động trừu tượng, giữa hàng hóa và tiền tệ, giữa sức lao động và tư bản, đã minh chứng cho tính khách quan và sự vận động thực tiễn của cái phổ biến.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu nằm ở chỗ cung cấp một phương pháp luận biện chứng duy vật để nhận thức và phân tích các hiện tượng xã hội, kinh tế một cách toàn diện và sâu sắc hơn. Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện sự phát triển của các hình thái giá trị, mâu thuẫn kinh tế và tỷ suất lợi nhuận bình quân trong chủ nghĩa tư bản, cũng như bảng so sánh quan điểm về cái phổ biến giữa Hêghen và Mác.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phương pháp biện chứng duy vật trong nghiên cứu triết học và khoa học xã hội: Khuyến nghị các nhà nghiên cứu sử dụng phạm trù cái phổ biến như một công cụ phân tích hiện thực, đi từ trừu tượng đến cụ thể, nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu và nhận thức về các hiện tượng xã hội phức tạp. Thời gian thực hiện: ngay lập tức; Chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

2. Phát triển chương trình đào tạo triết học Mác-xít và lôgíc biện chứng: Đề xuất bổ sung nội dung về phạm trù cái phổ biến và sự vận động của nó trong các khóa học triết học, nhằm trang bị cho sinh viên và học viên kiến thức sâu sắc và phương pháp luận thực tiễn. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: các khoa triết học, trung tâm đào tạo.

3. Nghiên cứu ứng dụng phạm trù cái phổ biến trong phân tích kinh tế xã hội đương đại: Khuyến khích các nhà kinh tế, xã hội học vận dụng phương pháp luận này để phân tích các mâu thuẫn và quy luật vận động của nền kinh tế thị trường hiện nay, từ đó đề xuất các chính sách phù hợp. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: các viện nghiên cứu kinh tế, chính sách công.

4. Tăng cường dịch thuật và phổ biến các tác phẩm kinh điển của Hêghen và Mác: Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu và tiếp cận trực tiếp các nguồn lý luận gốc, cần đẩy mạnh công tác dịch thuật, chú giải và xuất bản các tác phẩm này bằng tiếng Việt. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: nhà xuất bản, các tổ chức nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học viên cao học ngành Triết học: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và phương pháp luận quan trọng giúp họ hiểu sâu sắc về phạm trù cái phổ biến, phục vụ cho việc học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu triết học Mác-xít: Tài liệu giúp hệ thống hóa và cập nhật các quan điểm về cái phổ biến, hỗ trợ trong việc giảng dạy và phát triển nghiên cứu khoa học.

3. Nhà kinh tế và xã hội học nghiên cứu về chủ nghĩa tư bản: Luận văn cung cấp phương pháp luận biện chứng duy vật để phân tích các mâu thuẫn kinh tế xã hội, từ đó nâng cao hiệu quả nghiên cứu và đề xuất chính sách.

4. Các tổ chức đào tạo và nghiên cứu khoa học xã hội: Có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo, bổ sung nội dung đào tạo và nghiên cứu, góp phần nâng cao chất lượng khoa học và thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Cái phổ biến khác gì với cái chung trong triết học?
   Cái phổ biến theo triết học biện chứng là sự thống nhất cụ thể giữa tính phổ biến, tính đặc thù và tính cá biệt, có tính vận động và mâu thuẫn nội tại. Trong khi đó, cái chung thường chỉ là sự khái quát các thuộc tính lặp lại, mang tính trừu tượng và tách rời cái đặc thù.

2. Tại sao quan điểm của Mác về cái phổ biến được coi là vượt trội so với Hêghen?
   Mác duy vật hóa cái phổ biến, coi nó là thực thể khách quan tồn tại trong hiện thực xã hội, phản ánh các quy luật kinh tế và mâu thuẫn thực tiễn, trong khi Hêghen chỉ xem cái phổ biến là Ý niệm thuần túy trong tư duy, chưa vận dụng được vào nghiên cứu hiện thực.

3. Lao động cụ thể và lao động trừu tượng có ý nghĩa gì trong nghiên cứu cái phổ biến?
   Lao động cụ thể thể hiện tính đặc thù, lao động trừu tượng thể hiện tính phổ biến của lao động trong sản xuất hàng hóa. Sự thống nhất và mâu thuẫn giữa hai mặt này tạo nên sự vận động và phát triển của xã hội tư bản.

4. Phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể được áp dụng như thế nào trong nghiên cứu?
   Phương pháp này yêu cầu phân tích hiện thực một cách tỉ mỉ, bắt đầu từ các khái niệm trừu tượng, sau đó đi sâu vào các quan hệ, mâu thuẫn cụ thể trong thực tiễn để nhận thức bản chất và sự vận động của đối tượng nghiên cứu.

5. Ý nghĩa thực tiễn của việc nghiên cứu phạm trù cái phổ biến là gì?
   Nghiên cứu giúp hiểu rõ các quy luật vận động của xã hội và kinh tế, từ đó áp dụng phương pháp luận biện chứng duy vật để phân tích, dự báo và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị và xã hội.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa quan điểm về cái phổ biến từ triết học tiền cổ điển Đức, qua Hêghen đến Mác, làm rõ sự phát triển và vượt bỏ quan trọng trong nhận thức triết học.
• Cái phổ biến được hiểu là phạm trù biện chứng, thể hiện sự thống nhất cụ thể của các mặt đối lập, có tính vận động và mâu thuẫn nội tại, phản ánh thực thể khách quan trong hiện thực xã hội.
• Mác đã biến phạm trù cái phổ biến thành phương pháp nghiên cứu thực tiễn, gắn liền với sự vận động lịch sử và các quy luật kinh tế xã hội, đặc biệt trong chủ nghĩa tư bản.
• Kết quả nghiên cứu góp phần làm sâu sắc hơn nhận thức triết học và phương pháp luận trong các ngành khoa học xã hội, kinh tế.
• Đề xuất các giải pháp ứng dụng phương pháp luận biện chứng duy vật trong nghiên cứu, đào tạo và phân tích kinh tế xã hội hiện đại, nhằm nâng cao hiệu quả và tính thực tiễn của các nghiên cứu tiếp theo.

Luận văn mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về ứng dụng phạm trù cái phổ biến trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị và xã hội đương đại. Độc giả và nhà nghiên cứu được khuyến khích tiếp tục khai thác và phát triển các nội dung này để đóng góp vào sự phát triển khoa học và thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề về tính phức tạp của bản chất chứng tỏ, ở Arixtốt, cái phô biến được xét không chỉ như thực thể bất động mà có sự vận động, trải qua nhiều thang bậc khác nhau. “Nguyên tắc sinh thành ở Arixtốt cũng là nguyên tắc phổ biến vì nó bao trùm lên cả thế giới cảm tinh lẫn thế giới eidos trong đó tính biến đổi thé hiện với tư cách sự sinh thành” [5, 123]. Tuy nhiên, vấn đề vẫn chỉ lấp ló trong dự định, do đó chỉ thể hiện như “là nhu cau, là sự cố gang tìm tòi, là sự đến gần với lô-gích của Hé-ghen”[8, 391] mà thôi.Bêcơn (1561-1621) kế thừa quan điểm hình dạng của Arixtốt. Ông xem xét hình dạng không chi là hình thé không gian của sự vật mà còn là “bản chất của sự vật “tự nhiên””[14, 221].

Bêcơn chia vận động cua vật chất thành 19 dạng tương ứng với từng cấp độ cấu trúc vật chất. Đồng thời, các hình dạng cũng được phân thành hình dạng đơn giản và hình dạng phức tạp một cách tương ứng. Các hình dạng đơn giản tương ứng với trình độ của đối tượng ở mức độ cảm tinh, còn hình dạng phức tap thi chỉ có thé được rút ra từ tong số các hình dạng đơn giản nhờ phương pháp quy nạp. Nhờ phương pháp đó mà chuyên từ các hình dang kém chung sang các hình dạng chung hơn, dé cuối cùng quy về hình dạng cao nhất.

Có thé nhận thấy thực chất của việc rút ra các hình dạng phức tạp như thế chỉ là nhờ so sánh các hình dạng riêng bằng cách liệt kê nhiều lần và loại trừ. Mặc dù các tính chất của vật chất mà Bêcơn nêu ra là đa dạng, nhưng xét đến cùng, đều là các thuộc tính được ghi nhận một cách cảm tính, còn các dạng vận động “nhìn chung đều quy về vận động cơ học”[14, 221]. Nói cách khác, vật chất ở Bêcơn chỉ được xem xét trong giới hạn cảm tính, chính vì vậy mà T.Hốpxơ (1588-1679) về sau đã quy tất cả các dang vận động 6 Bêcơn về vận động cơ học hoặc toán học và các tính chất của vật chất về tính chất không-thời gian. Tương ứng thì sự khác biệt giữa các tính chất cơ học của vật chất và các loại hình dạng cũng chỉ là sự khác biệt bên ngoài, vì sự khác biệt như thế không thể phát triển thành đối lập và mâu thuẫn mà chỉ dừng lại ở sự khác nhau giản đơn.

Ban chat (hình dạng) ở Bécon không có sự khác biệt bên trong mà chỉ ghi lại những tính chất cơ học của vật chất, hơn nữa, những giới hạn này cũng chỉ là tương đối vì được đem lại trong trực quan nên không ngừng mở rộng cùng với sự mở rộng của kinh nghiệm cảm tính. Do vậy, cái phổ biến ở Bêcơn vẫn chỉ là cái phổ biến trừu tượng, chỉ là bản chất giản đơn trùng ngay với những hình thức biểu hiện trực tiếp bên ngoài của nó.Xpinôda (1632-1677) xuất phát từ nguyên tắc nhất nguyên về một thực thé đã đồng nhất cái phô biến với Thượng đế, với tự nhiên và thực thé. Ông hiểu thực thé là cái phố biến chứa đựng vô số các đặc tính, trong đó mỗi đặc tính đều biểu thi bản chất vĩnh hăng và vô han của cái phổ biến mà hai đặc tính quan trọng nhất của nó là quảng tính và tư duy. Thực thé được xác định như là cái tồn tại tự nó và tự biểu lộ.Décacto (1596-1654) phân ra hai thực thể không gắn với nhau đó là vật chất như thực thé quảng tính và tư duy như thực thé tinh than thì Xpinôda đã gộp cả tư duy và quảng tính về một thực thé là tự nhiên và xem xét chúng như hai thuộc tính không tách rời nhau.

Ở Xpindda, tư duy được nâng lên là “hành động được thực hiện một cách không gian bởi thé xác thiên nhiên”[6, 60] nên tư duy không han là chỉ thuộc về từng sự vật đơn nhất riêng lẻ, mà chủ yếu thuộc về tổng thé của chúng. Thực thé tu duy va thực thể có quảng tính thực chất là hai thuộc tính của cùng một thực thể, chỉ có điều nó được hiểu khi thì dưới đặc tính này, khi thì đưới đặc tính khác. Thực thé có mặt một cách trực tiếp trong các đặc tính của nó, diễn tả chính mình một cách tĩnh lặng trong cái toàn thé dang vận động của các đặc tính, toàn thể hóa các đặc tính theo nghĩa là tự khai mở, tự 10 biểu lộ nơi chúng như là tính phủ định tuyệt đối, vô hạn của chúng. Thực thể không chỉ tự khai mở trong các đặc tính như là sức mạnh tuyệt đối mà còn tự bộc lộ như là sự phong phú của toàn bộ nội dung đặc tính khi triển khai.

Ở Xpinôda, sự tiêu biến của các đặc tính chính là bản thân tính thực thể của chúng, vì chỉ có việc phủ định tính khẳng định trực tiếp của các đặc tính thì sức mạnh phủ định của thực thể mới tự hoàn tất một cách khẳng định và tự xác định chính mình như là nội dung phong phú của đặc tính mà nó tiếp thu. Đối với Xpinôda thì trật tự và mối liên hệ giữa các tư tưởng cũng là trật tự và mối liên hệ giữa các sự vật. Các thuộc tính tạo thành bản chất của thực thể, và bản chất thì cần phải hiện thực hóa sự vận động của nó ra bên ngoài. Nhưng ở Xpinôda, không có sự phân chia của thực thể thành các mặt đối lập và mâu thuẫn, nên trong chừng mực đó thực thể vẫn là bản chất bất động, không hoạt động, không phát triển.

Do vậy, sự khác nhau giữa tư duy và quảng tính vẫn chỉ là sự khác biệt bên ngoài, vì quan hệ bên trong của chúng không có tính phủ định biện chứng. Thực thé, với tư cách là quyền lực phổ biến của sự phủ định, “hầu như chi là một hồ thăm đen ngòm, không có hình thái, nuốt chứng mọi nội dung xác định như là những gì tuyệt đối vô hiệu và không sản sinh ra được từ chính minh bat kỳ cái gì có một sự bền vững tự tồn khang định nơi chính mình cả”[2, 449]. Thực thé là thực tại phố biến duy nhất, còn thế giới của những đối tượng đơn nhất hữu hạn thì không có tính thực tại và tính hiện thực tuyệt đối, không có năng lực độc lập tự tồn, hoan toàn bị động và bị thống tri bởi quyền lực của sự phủ định có sức mạnh ghê gớm. Do đó thực thé ở Xpinôda, theo nhận định của Héghen, mới chỉ là cái “tự mình” một cách mặc nhiên, tiềm năng chứ chưa phải chủ thể tự do “biểu lộ”, tự do “khai mở” chính mình trong cái khác của mình.

Lépnít (1646-1716) cũng xem Chúa như thực thé thống nhất, nhưng xuất phát từ nguyên tắc đa nguyên, đa dạng của thực thể, ông đưa ra khái niệm “đơn tử”. Các đơn tử là các đơn vị cấu thành nên thế giới, chúng là đa dạng vì ngoài những thuộc tính chung, chúng có những thuộc tính riêng khác 11 nhau. Thuộc tính quan trọng nhất hay bản chất đầu tiên của đơn tử là năng lực trực giác vô thức. Trực giác vô thức luôn có xu hướng hướng tới sự toàn vẹn, được gắn cho cả các các sự vật tồn tại bên ngoài con người, do vậy, nó được hiểu tương tự như nguyên nhân mục đích ở Arixtốt.

Don tử là “thực thể toàn vẹn, không phân chia được và không có quảng tính, không trải qua quá trình ra đời và tiêu vong thông thường, chi ra đời cùng lúc với sự sáng tao”[5, 303]. Xét ở góc độ bản thé luận, các đơn tử chính là những bản chất thuần túy được lồng ghép vao các sự vật, tạo ra sự đa dạng của chúng, là “những ban chất được “nhéi nhét” vào những vật thể tự nhiên và có can hệ với tính đa dạng của chúng, với những biểu hiện và biến đối độc đáo của chúng”[5, 304] Don tử là cái phô biến ở góc độ nó là thực thé, chứa đựng những thuộc tính đa dạng, cau thành ca ban chất của các vật thé tự nhiên và linh hồn con người, bản ngã đạo đức cũng như nguồn gốc của sự biến đổi, chứa đựng những trực giác vô thức là cội nguồn ý thức của con người. Ở Lépnít, các đơn tử không phải các thực thể vật chất mà là các thực thể tinh thần riêng biỆt. Các thực thé tinh thần này có năng lực trực giác vô thức, tương tự như ý niệm bam sinh kiêu Décacto.

Năng lực này biểu hiện như “khát vọng” hay nguyên nhân mục đích do đó không chỉ tồn tại ở ý thức con người mà cả trong các sự vật tự nhiên. Theo Lépnít, những người kế tục Đềcáctơ đã sai lầm khi không gan y niém bam sinh cho các sự vật tự nhiên. Lépnit quan niệm vũ trụ được tạo thành bởi các đơn tử, trong đó, Thượng đề là đơn tử tối cao, là cơ sở cho mối liên hệ hài hòa tiền định của các đơn tử cá biệt. Như vậy, chủ nghĩa duy lý cận đại đã đem lại một cách lý giải triệt để hơn so với chủ nghĩa duy vật cô đại trong vấn đề cái phổ biến.

Cái phô biến còn được hiểu là nguyên nhân tự thân hay nguyên nhân cuối cùng, chang hạn như Chúa, đơn tử. Tuy nhiên, cái phô biến ở giai đoạn này cũng chỉ đạt đến trình độ là thực thé. Nói cách khác, cái phố biến mới chỉ là “thực thể - khách thể” mà chưa được xét như là “thực thê - chủ thể”. Giữa cái phổ biến và cái đặc thù chưa thực sự có tính phủ định biện chứng.

Cái phổ biến chỉ được xem 12 như cơ sở phi nội dung của ton tại mà chưa có tính tích cực. Ở thực thê, với tư cách là bản chất, vẫn chưa có sự phân chia thành các mặt đối lập và mâu thuẫn, và chừng nao chưa chứa đựng mâu thuẫn thực sự thì thực thể vẫn mãi mãi là bản chất bất động, chưa tự thân vận động, tự thân triển khai như là chủ thể, điều mà sau này chỉ có triết học biện chứng cô điển Đức mới mang lại. Vấn dé cái pho biến trong triết học Héghen 1. Cái phố biến với ý nghĩa là Khái niệm tự quy định vô hạn và tự do G.Hêghen (1770 - 1831) trên cơ sở kế thừa có phê phán triết học đồng nhất của Senlinh (1775 - 1854) đã xây dựng một hệ thống triết học bao chứa mọi tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy.