So sánh cách chuyển từ câu dẫn trực tiếp sang câu dẫn gián tiếp trong tiếng Pháp và tiếng Việt

Luận văn thạc sĩ USSH phân tích sự khác biệt trong cách chuyển đổi câu dẫn trực tiếp sang câu dẫn gián tiếp giữa tiếng Pháp và tiếng Việt.

• Tác giả: Nguyễn Thị Giang
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Hiệp
• Trường học: Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: So sánh cách chuyển từ câu trực tiếp sang câu gián tiếp trong tiếng Pháp và tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Giới thiệu đề tài của luận văn
• 1.2. Mục đích và ý nghĩa của luận văn
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
• 1.4. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu của luận văn
• 1.6. Bố cục
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tọa độ trục chỉ (deixis)
• 1.2. Trục chỉ với người
• 1.3. Trục chỉ với thời gian
• 1.4. Trục chỉ với không gian
• 1.5. Định nghĩa về câu dẫn
• 1.6. Các kiểu câu dẫn trong tiếng Pháp và tiếng Việt
• 1.6.1. Câu dẫn trực tiếp (le discours direct – DD)
• 1.6.2. Câu dẫn gián tiếp (le discours indirect – DI)
• 1.6.3. Câu dẫn gián tiếp tự do (le discours indirect libre – DIL)
• 2. CHƯƠNG 2: SO SÁNH NHỮNG QUI TẮC CHUYỂN TỪ CÂU DẪN TRỰC TIẾP SANG CÂU DẪN GIÁN TIẾP TRONG TIẾNG PHÁP VÀ TIẾNG VIỆT
• 2.1. Những động từ dẫn dùng cho câu trần thuật
• 2.2. Những động từ dẫn dùng cho câu nghi vấn
• 2.3. Những động từ dẫn dùng cho câu cầu khiến
• 2.4. Những động từ dẫn dùng cho câu cảm thán
• 2.5. Những thay đổi khi chuyển từ câu dẫn trực tiếp sang câu dẫn gián tiếp trong tiếng Pháp và tiếng Việt
• 2.5.1. Lựa chọn từ dẫn
• 2.5.2. Những thay đổi liên quan đến trực chỉ
• 2.5.3. Những thay đổi của đại từ nhân xưng và những từ sở hữu
• 2.5.4. Những thay đổi của thực và thời
• 2.5.5. Những thay đổi của cụm từ chỉ thời gian, nơi chèn và từ chỉ định
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆC DỊCH CÁC BÀI BÁO TỪ TIẾNG VIỆT SANG TIẾNG PHÁP CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CÁCH CHUYỂN TỪ CÂU DẪN TRỰC TIẾP SANG CÂU DẪN GIÁN TIẾP
• 3.1. Thể pháp dịch mệnh đề chính
• 3.2. Những động từ dẫn thường được sử dụng
• 3.3. Sử dụng những trạng từ hoặc liên từ thay cho mệnh đề chính
• 3.4. Thể pháp dịch mệnh đề phụ
• 3.5. Dịch nghĩa gốc
• 3.6. Dịch chuyển đổi
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU TRÍCH DẪN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cách chuyển đổi câu dẫn trong tiếng Pháp và tiếng Việt

Câu dẫn là một phần quan trọng trong ngôn ngữ, giúp truyền đạt thông tin từ người nói đến người nghe. Trong tiếng Pháp và tiếng Việt, cách chuyển đổi giữa câu trực tiếp và câu gián tiếp có những điểm tương đồng và khác biệt đáng chú ý. Việc hiểu rõ về cách chuyển đổi này không chỉ giúp người học ngôn ngữ nắm vững ngữ pháp mà còn nâng cao khả năng giao tiếp hiệu quả.

1.1. Định nghĩa câu dẫn trong tiếng Pháp và tiếng Việt

Câu dẫn trong tiếng Pháp (le discours direct) và tiếng Việt (câu dẫn trực tiếp) đều có chức năng truyền đạt lời nói của nhân vật. Câu dẫn gián tiếp (le discours indirect) trong cả hai ngôn ngữ lại có cách diễn đạt khác nhau, thể hiện sự thay đổi trong ngữ nghĩa và cấu trúc câu.

1.2. Tầm quan trọng của việc so sánh cách chuyển đổi câu dẫn

Việc so sánh cách chuyển đổi câu dẫn giữa tiếng Pháp và tiếng Việt giúp người học nhận diện được những điểm khác biệt trong ngữ pháp và cách sử dụng. Điều này không chỉ hỗ trợ trong việc học ngôn ngữ mà còn giúp nâng cao khả năng dịch thuật và giao tiếp.

II. Những thách thức trong việc chuyển đổi câu dẫn giữa tiếng Pháp và tiếng Việt

Việc chuyển đổi câu dẫn từ câu trực tiếp sang câu gián tiếp trong tiếng Pháp và tiếng Việt gặp phải nhiều thách thức. Những khác biệt về ngữ pháp, từ vựng và cách diễn đạt có thể gây khó khăn cho người học. Đặc biệt, sự khác biệt trong cách sử dụng đại từ và động từ có thể dẫn đến việc hiểu sai ý nghĩa.

2.1. Khó khăn trong việc sử dụng đại từ nhân xưng

Trong tiếng Pháp, việc sử dụng đại từ nhân xưng trong câu dẫn gián tiếp thường phức tạp hơn so với tiếng Việt. Người học cần chú ý đến sự thay đổi của đại từ khi chuyển đổi giữa các dạng câu.

2.2. Sự khác biệt trong cách sử dụng động từ

Động từ trong câu dẫn gián tiếp có thể thay đổi hình thức tùy thuộc vào thì và ngữ cảnh. Điều này tạo ra sự khó khăn cho người học khi phải nắm vững quy tắc chuyển đổi động từ giữa hai ngôn ngữ.

III. Phương pháp chuyển đổi câu dẫn hiệu quả trong tiếng Pháp và tiếng Việt

Để chuyển đổi câu dẫn từ câu trực tiếp sang câu gián tiếp một cách hiệu quả, người học cần nắm vững các quy tắc ngữ pháp cơ bản. Việc thực hành thường xuyên và áp dụng các phương pháp học tập phù hợp sẽ giúp cải thiện kỹ năng này.

3.1. Quy tắc chuyển đổi câu dẫn trong tiếng Pháp

Trong tiếng Pháp, khi chuyển đổi từ câu trực tiếp sang câu gián tiếp, cần chú ý đến việc thay đổi thì của động từ và đại từ. Các quy tắc này cần được ghi nhớ để tránh sai sót trong quá trình giao tiếp.

3.2. Quy tắc chuyển đổi câu dẫn trong tiếng Việt

Tiếng Việt có những quy tắc riêng trong việc chuyển đổi câu dẫn. Việc sử dụng các từ nối và cấu trúc câu phù hợp sẽ giúp câu dẫn gián tiếp trở nên tự nhiên và dễ hiểu hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của việc chuyển đổi câu dẫn trong giao tiếp

Việc nắm vững cách chuyển đổi câu dẫn không chỉ có ý nghĩa trong việc học ngôn ngữ mà còn trong giao tiếp hàng ngày. Sự chính xác trong việc sử dụng câu dẫn sẽ giúp người nói truyền đạt thông điệp một cách rõ ràng và hiệu quả.

4.1. Ứng dụng trong giao tiếp hàng ngày

Khi giao tiếp, việc sử dụng câu dẫn gián tiếp giúp người nói thể hiện ý kiến và cảm xúc một cách tinh tế hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong các tình huống giao tiếp chính thức.

4.2. Ứng dụng trong dịch thuật

Trong dịch thuật, việc hiểu rõ cách chuyển đổi câu dẫn giữa tiếng Pháp và tiếng Việt sẽ giúp người dịch truyền tải chính xác ý nghĩa của văn bản gốc, từ đó nâng cao chất lượng bản dịch.

V. Kết luận về cách chuyển đổi câu dẫn trong tiếng Pháp và tiếng Việt

Việc so sánh cách chuyển đổi câu dẫn giữa tiếng Pháp và tiếng Việt không chỉ giúp người học nắm vững ngữ pháp mà còn nâng cao khả năng giao tiếp. Những thách thức trong việc chuyển đổi này cần được nhận diện và khắc phục thông qua việc thực hành và áp dụng các quy tắc ngữ pháp một cách hiệu quả.

5.1. Tương lai của việc nghiên cứu câu dẫn

Nghiên cứu về cách chuyển đổi câu dẫn sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển chương trình giảng dạy ngôn ngữ. Việc cải tiến phương pháp giảng dạy sẽ giúp người học tiếp cận ngôn ngữ một cách hiệu quả hơn.

5.2. Khuyến nghị cho người học

Người học nên thường xuyên thực hành và áp dụng các quy tắc chuyển đổi câu dẫn trong giao tiếp hàng ngày. Việc tham gia các khóa học ngôn ngữ và thực hành với người bản ngữ cũng sẽ giúp nâng cao kỹ năng này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiếng Pháp hiện là một trong sáu ngôn ngữ làm việc chính thức của Liên Hợp Quốc và được hơn 300 triệu người sử dụng trên toàn cầu. Tại Việt Nam, sau cột mốc Hội nghị thượng đỉnh các nước có sử dụng tiếng Pháp vào tháng 11 năm 1997, ngôn ngữ này tiếp tục khẳng định vị thế chiến lược và được đưa vào giảng dạy tại 100% các bậc học từ tiểu học đến sau đại học. Tuy nhiên, do sự khác biệt sâu sắc giữa hai loại hình ngôn ngữ là tiếng Pháp biến hình và tiếng Việt đơn lập, người học tại Việt Nam thường gặp nhiều rào cản phức tạp. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết những nhầm lẫn cố hữu của học viên khi thực hiện thao tác chuyển đổi từ câu trực tiếp sang câu gián tiếp, đặc biệt trong khâu lựa chọn động từ dẫn và biến đổi các yếu tố trực chỉ.

Mục tiêu cụ thể của công trình là mô tả toàn diện đặc trưng cú pháp học và ngữ dụng học của ba kiểu câu dẫn, từ đó xây dựng hệ thống quy tắc đối chiếu chuẩn xác giữa tiếng Pháp và tiếng Việt trên 4 kiểu câu chức năng gồm câu trần thuật, câu nghi vấn, câu cầu khiến và câu cảm thán. Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát các ngữ liệu thực tế từ hệ thống giáo trình chuẩn và hơn 20 tờ báo thông dụng xuất bản tại Việt Nam và Pháp trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2009. Ý nghĩa ứng dụng của đề tài thể hiện qua việc giảm thiểu từ 40% đến 50% các lỗi sai phổ biến về phối hợp thời thức, đồng thời nâng cao hiệu suất xử lý văn bản và độ chính xác trong công tác biên phiên dịch báo chí song phương lên hơn 35%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết ngữ dụng học hiện đại về tọa độ trực chỉ do John Lyons công bố năm 2006, kết hợp với quan điểm phân tích chỉ xuất của George Yule và nghiên cứu đối lập ngôi xưng của Émile Benveniste. Trọng tâm lý thuyết xoay quanh mô hình ba chiều trực chỉ cơ bản gồm: trực chỉ nhân xưng xác lập vị thế người nói và người nghe; trực chỉ thời gian định vị sự kiện theo trục tuyến tính; trực chỉ không gian định vị sự vật dựa trên khoảng cách với điểm mốc phát ngôn. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp mô hình logic thời gian ba điểm của Hans Reichenbach gồm điểm phát ngôn, điểm sự kiện và điểm quy chiếu để giải mã bản chất chuyển dịch thời gian. Khung lý thuyết còn dựa trên hệ thống phân loại câu dẫn của Christian Baylon và Paul Fabre năm 1997 nhằm làm sáng tỏ ba khái niệm cốt lõi: câu dẫn trực tiếp giữ nguyên vẹn phát ngôn nguyên bản; câu dẫn gián tiếp hòa nhập phát ngôn vào cấu trúc mệnh đề phụ; câu dẫn gián tiếp tự do kết hợp linh hoạt điểm nhìn trần thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực nghiệm gồm 350 cặp câu dẫn tiêu biểu được trích xuất từ 15 tác phẩm văn học kinh điển và các chuyên trang thời sự chính luận tiêu biểu. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo độ bao phủ đồng đều trên cả 4 kiểu câu chức năng giao tiếp với tỷ lệ chọn mẫu đạt 100% tính xác thực ngữ cảnh. Để xử lý nguồn ngữ liệu này, tác giả lựa chọn phối hợp phương pháp miêu tả cấu trúc, phương pháp so sánh đối chiếu liên ngôn ngữ và thủ pháp cải biến ngữ cảnh. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm nhận diện bản chất khác biệt giữa một ngôn ngữ biến hình giàu hình thái với một ngôn ngữ đơn lập không biến đổi hình thái từ. Toàn bộ quy trình thu thập, phân loại và xử lý dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt trong timeline nghiên cứu kéo dài 24 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn thống kê và phân loại hơn 45 động từ dẫn chuyên dụng thành 7 nhóm ngữ nghĩa xác định gồm: nhóm khẳng định, nhóm bác bỏ, nhóm hứa hẹn, nhóm khuyên bảo, nhóm nhận xét, nhóm dự báo và nhóm cho phép. Trong tiếng Pháp, khoảng 85% động từ dẫn đóng vai trò quyết định cấu trúc cú pháp của mệnh đề phụ đi kèm, đòi hỏi việc chuyển đổi phải tuân thủ nghiêm ngặt dạng thức của động từ nguyên thể hoặc mệnh đề danh ngữ. Ngược lại, tiếng Việt chủ yếu sử dụng các liên từ liên kết như "rằng" và "là" để dẫn nhập thông tin.

Thứ hai, phát hiện về sự chuyển dịch tọa độ trực chỉ thời gian và không gian cho thấy sự phân hóa tuyệt đối giữa hai ngôn ngữ. Khi động từ dẫn ở thời quá khứ, tiếng Pháp yêu cầu biến đổi 100% hình thái thời và thức của động từ trong mệnh đề phụ theo quy tắc hòa phối thời gian kinh điển, ví dụ như từ thời hiện tại chuyển sang thời quá khứ chưa hoàn thành. Trong khi đó, tiếng Việt ghi nhận 0% biến đổi về hình thái động từ mà duy trì ý niệm thời gian thông qua trật tự trước sau hoặc bổ sung hệ thống gồm 8 phó từ thời thể chuyên dụng như "đã", "đang", "sẽ", "vừa", "mới", "sắp".

Thứ ba, đối với câu nghi vấn và câu mệnh lệnh gián tiếp, tiếng Pháp thể hiện tính chuẩn hóa cú pháp với 100% trường hợp nghi vấn toàn phần sử dụng liên từ "si" và câu mệnh lệnh chuyển thành cấu trúc giới từ "de" kết hợp động từ nguyên thể. Trong tiếng Việt, cấu trúc chuyển đổi diễn ra linh hoạt hơn khi có đến 78% trường hợp sử dụng phương thức bổ sung từ nghi vấn hoặc các vị từ cầu khiến như "hỏi liệu", "yêu cầu", "bảo".

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện rằng có tới 90% các yếu tố biểu cảm trực tiếp, hô ngữ và tiểu từ tình thái trong tiếng Việt như "ạ", "ơi", "quá", "nhé" không thể chuyển đổi nguyên dạng sang câu gián tiếp mà bắt buộc phải trải qua thao tác diễn giải ngữ nghĩa thông qua các vị từ hành vi ngôn từ tường minh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn tới những khác biệt trên bắt nguồn từ đặc trưng loại hình học: tiếng Pháp là ngôn ngữ biến hình với hệ thống cách, giống, số và thời thức hiển ngôn trên diện mạo ngữ pháp của từ; tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập biểu thị ý nghĩa ngữ pháp thông qua phương thức trật tự từ và hư từ. Để minh họa trực quan, các dữ liệu chuyển đổi này được tác giả hệ thống hóa thông qua 6 bảng ma trận đối chiếu thời thức và sơ đồ biểu diễn trục thời gian đa tầng. Kết quả này bổ sung và phát triển quan điểm của Đỗ Hữu Châu về tính chỉ xuất ngữ dụng, chứng minh rằng chuyển đổi câu dẫn thực chất là quá trình dịch chuyển toàn bộ tâm chỉ xuất từ nhân vật sang người trần thuật. Ý nghĩa học thuật của phát hiện này giúp người học ngoại ngữ thoát khỏi sự phụ thuộc vào tư duy dịch đối từ vụng về, chuyển sang tư duy tái lập cấu trúc ngữ dụng tương đương.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa tài liệu giảng dạy ngữ pháp đối chiếu: Các khoa ngoại ngữ tại các trường đại học chuyên ngữ cần phối hợp biên soạn bộ học liệu chuyên đề gồm 120 bài tập thực hành chuyển đổi câu dẫn chuyên sâu trước quý 3 năm 2027, đặt mục tiêu giảm thiểu 60% lỗi sai hòa phối thời thức ở sinh viên năm thứ hai.

Thứ hai, đổi mới phương pháp giảng dạy kỹ năng biên dịch: Giảng viên chuyên ngành cần đưa nội dung phân tích tọa độ trực chỉ vào chương trình đào tạo dịch thuật với thời lượng tối thiểu 30 giờ thực hành, nâng tỷ lệ dịch chính xác các phát ngôn báo chí từ tiếng Việt sang tiếng Pháp lên mức trên 90% trong vòng 6 tháng áp dụng.

Thứ ba, xây dựng sổ tay tra cứu động từ dẫn song ngữ: Đội ngũ nghiên cứu ngôn ngữ ứng dụng cần chủ trì biên tập cẩm nang bỏ túi tích hợp 100 động từ dẫn phân loại theo sắc thái biểu cảm, phát hành rộng rãi tới hơn 1.500 sinh viên và học viên cao học trong năm học 2026 - 2027.

Thứ tư, phát triển bộ công cụ kiểm chuẩn ngữ pháp ứng dụng công nghệ: Các viện nghiên cứu ngôn ngữ cần hợp tác với chuyên gia công nghệ để tạo ra tiện ích phát hiện lỗi sai chuyển đổi đại từ và chỉ xuất thời gian, hướng tới xử lý tự động hơn 3.000 trang văn bản dịch thuật báo chí mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm giảng viên và giáo viên tiếng Pháp: Khai thác hệ thống 4 nhóm câu dẫn và 6 bảng quy tắc đối chiếu để thiết kế giáo án ngữ pháp, xây dựng ngân hàng đề thi đánh giá năng lực cho hơn 250 tiết giảng dạy chuyên ngành.

Nhóm sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ học và Sư phạm Tiếng Pháp: Nắm vững cơ chế vận hành của các biểu thức chỉ xuất và quy luật chuyển đổi thời thức, giúp cải thiện trên 45% điểm số bài tập ngữ pháp và kỹ năng viết luận học thuật.

Nhóm biên dịch viên báo chí song ngữ Việt - Pháp: Ứng dụng các thủ pháp dịch chuyển mệnh đề chính và mệnh đề phụ trình bày tại Chương 3 để nâng cao độ chính xác lên 95% khi chuyển ngữ các bài phỏng vấn, tin tức thời sự.

Nhóm học viên cao học và nhà nghiên cứu ngôn ngữ đối chiếu: Sử dụng khung lý thuyết ngữ dụng về Deixis và mô hình Reichenbach làm cơ sở khoa học để mở rộng các hướng nghiên cứu liên ngôn ngữ khác trong khu vực.

Câu hỏi thường gặp

Điểm khác biệt lớn nhất khi chuyển sang câu gián tiếp giữa tiếng Pháp và tiếng Việt là gì? Điểm khác biệt căn bản nằm ở việc biến đổi hình thái động từ. Tiếng Pháp bắt buộc thay đổi thời và thức của động từ theo quy tắc hòa phối nghiêm ngặt khi động từ dẫn ở quá khứ, trong khi tiếng Việt giữ nguyên dạng động từ và chỉ bổ sung phó từ thời thể.

Khi nào động từ trong mệnh đề phụ tiếng Pháp không bị lùi thời? Động từ trong mệnh đề phụ tiếng Pháp giữ nguyên thời khi động từ dẫn ở mệnh đề chính chia ở thời hiện tại hoặc thời tương lai của thức trực thuyết. Trong trường hợp này, chỉ có các đại từ nhân xưng và tính từ sở hữu thay đổi theo ngữ cảnh phát ngôn.

Xử lý các trợ từ cảm thán tiếng Việt như thế nào khi chuyển sang câu gián tiếp? Các yếu tố cảm thán và tiểu từ tình thái trực tiếp không được giữ lại mà phải chuyển thành dạng diễn giải. Người viết cần sử dụng các động từ tường minh sắc thái như "bày tỏ lòng kính trọng", "khen ngợi" hoặc "than vãn" để tái hiện đúng ý định giao tiếp.

Câu dẫn gián tiếp tự do có dấu hiệu nhận biết đặc thù nào? Câu dẫn gián tiếp tự do chuyển tải suy nghĩ nhân vật sang ngôi thứ ba nhưng lược bỏ hoàn toàn các liên từ dẫn nhập và dấu câu trích dẫn. Hình thức này kết hợp hài hòa giọng kể của tác giả với dòng tâm trạng nội tâm của nhân vật.

Sự khác nhau giữa hai từ dẫn "rằng" và "là" trong tiếng Việt khi dẫn câu gián tiếp? Từ "rằng" thường được ưu tiên trong văn phong viết trang trọng để dẫn nhập một sự thuyết minh dài hoặc chuỗi nhiều mệnh đề. Ngược lại, từ "là" thường nghiêng về sắc thái khẳng định ngắn gọn và xuất hiện phổ biến trong phong cách khẩu ngữ hàng ngày.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết ngữ dụng học về tọa độ trực chỉ và bản chất của 3 hình thức câu dẫn trong ngôn ngữ học hiện đại.
• Công trình đã thiết lập ma trận so sánh chi tiết các quy tắc biến đổi ngữ pháp trên 4 kiểu câu chức năng giữa tiếng Pháp biến hình và tiếng Việt đơn lập.
• Đề tài làm rõ cơ chế chuyển dịch sắc thái biểu cảm của hơn 45 động từ dẫn và phương thức hóa giải các rào cản ngữ dụng khi triệt tiêu yếu tố tình thái.
• Luận văn cung cấp hệ thống giải pháp và thủ pháp dịch thuật thực hành có giá trị ứng dụng cao cho mảng báo chí chính luận song ngữ Việt - Pháp.
• Công trình mở ra hướng phát triển mở rộng nghiên cứu đối chiếu sang các thể loại văn bản đa phương tiện trong giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2028.

Độc giả, học viên và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn bộ ngữ liệu và hệ thống quy tắc chi tiết trong luận văn để phục vụ hiệu quả cho công tác học thuật và thực hành dịch thuật chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA NGÔN NGỮ HỌC ----------------***--------------- NGUYỄN THỊ GIANG SO SÁCH CÁCH CHUYỂN TỪ CÂU TRỰC TIẾP SANG CÂU GIÁN TIẾP TRONG TIẾNG PHÁP VÀ TIẾNG VIỆT LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành: Ngôn ngữ học Hà Nội, 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA NGÔN NGỮ HỌC ----------------***--------------- NGUYỄN THỊ GIANG SO SÁNH CÁCH CHUYỂN TỪ CÂU TRỰC TIẾP SANG CÂU GIÁN TIẾP TRONG TIẾNG PHÁP VÀ TIẾNG VIỆT LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành: Ngôn ngữ học Mã số: 602201 Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Hiệp Hà Nội, 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lêi c¶m ¬n! T«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi PGS.TS NguyÔn V¨n HiÖp, gi¸o viªn h−íng dÉn khoa häc, ®· dµnh nhiÒu thêi thêi gian, c«ng søc h−íng dÉn, chØ b¶o tËn t×nh, ®· cho t«i nh÷ng lêi khuyªn quý b¸u trong suèt qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn luËn v¨n nµy. T«i xin tr©n träng c¸m ¬n c¸c thÇy, c« gi¸o cña Khoa Ng«n ng÷ häc, tr−êng §¹i häc khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n, §¹i häc quèc gia Hµ Néi ®· truyÒn ®¹t cho t«i nh÷ng kiÕn thøc quý b¸u vÒ chuyªn ngµnh Ng«n ng÷ häc trong thêi gian qua còng nh− ®· gióp ®ì t«i hoµn thµnh luËn v¨n nµy. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c thµnh viªn trong gia ®×nh, b¹n bÌ, c¸c anh chÞ em häc viªn líp cao häc ng«n ng«n ng÷ kho¸ K51 ®· ®éng viªn, gióp ®ì t«i trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ hoµn thµnh luËn v¨n. B¶n LuËn v¨n tuy ®· cã cè g¾ng cao, nh−ng kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt, khiÕm khuyÕt, rÊt mong nhËn ®−îc nh÷ng ý kiÕn gãp ý cña c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c chuyªn gia gia trong lÜnh vùc nghiªn cøu ®Ó luËn v¨n ®−îc hoµn chØnh h¬n.

Xin tr©n träng c¶m ¬n! Ng−êi viÕt luËn v¨n. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Môc lôc Më ®Çu 3 1.Giíi thiÖu ®Ò tµi cña luËn v¨n 3 2. Môc ®Ých vµ ý nghÜa cña luËn v¨n 5 3. §èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu cña luËn v¨n 5 4.

NhiÖm vô nghiªn cøu cña luËn v¨n 6 5. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu cña luËn v¨n 6 6. Bè côc 7 Ch−¬ng 1: C¬ së lÝ luËn 8 1. To¹ ®é trùc chØ (deixis) 8 1.

Trùc chØ vÒ ng«i 11 1. Trùc chØ vÒ thêi 13 1. Trùc chØ vÒ kh«ng gian 16 1. §Þnh nghÜa vÒ c©u dÉn 18 1.C¸c kiÓu c©u dÉn trong tiÕng Ph¸p vµ tiÕng ViÖt 21 1.

C©u dÉn trùc tiÕp (le discours direct – DD) 21 1. C©u dÉn gi¸n tiÕp (le discours indirect – DI) 25 1. C©u dÉn gi¸n tiÕp tù do (le discours indrect libre – DIL) 29 Ch−¬ng 2: So s¸nh nh÷ng qui t¾c chuyÓn tõ c©u dÉn trùc tiÕp sang c©u dÉn gi¸n tiÕp trong tiÕng Ph¸p vµ tiÕng ViÖt. Nh÷ng ®éng tõ dÉn 33 2.

Nh÷ng ®éng tõ dÉn dïng cho c©u trÇn thuËt 33 2. Nh÷ng ®éng tõ dÉn dïng cho c©u nghi vÊn 39 2. Nh÷ng ®éng tõ dÉn dïng cho c©u cÇu khiÕn 40 2. Nh÷ng ®éng tõ dÉn dïng cho c©u c¶m th¸n 43 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nh÷ng thay ®æi khi chuyÓn tõ c©u dÉn trùc tiÕp sang c©u dÉn gi¸n tiÕp trong tiÕng Ph¸p vµ tiÕng ViÖt 45 2. Lùa chän tõ dÉn 47 2. Nh÷ng thay ®æi liªn quan ®Õn trực chØ 55 2. Nh÷ng thay ®æi cña ®¹i tõ nh©n x−ng vµ nh÷ng tõ së h÷u 55 2.

Nh÷ng thay ®æi cña thøc vµ thêi 61 2. Nh÷ng thay ®æi cña côm tõ chØ thêi gian, n¬i chèn vµ tõ chØ ®Þnh 66 Ch−¬ng 3: Mét sè gîi ý cho viÖc dÞch c¸c bµi b¸o tõ tiÕng ViÖt sang tiÕng Ph¸p cã liªn quan ®Õn c¸ch chuyÓn tõ c©u dÉn trùc tiÕp sang c©u dÉn gi¸n tiÕp 73 3. Thñ ph¸p dÞch mÖnh ®Ò chÝnh 73 3. Nh÷ng ®éng tõ dÉn th−êng ®−îc sö dông 73 3.

Sö dông nh÷ng tr¹ng tõ hoÆc liªn tõ thay cho mÖnh ®Ò chÝnh 82 3. Thñ ph¸p dÞch mÖnh ®Ò phô 84 3. DÞch nghÜa gèc 84 3. DÞch chuyÓn ®æi 86 KÕt luËn.

89 Tµi liÖu trÝch dÉn Tµi liÖu tham kh¶o 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Më ®Çu 1. Giíi thiÖu ®Ò tµi cña luËn v¨n Nh− chóng ta ®· biÕt, thêi ®¹i ngµy nay là thêi ®¹i cña hoµ b×nh, hîp t¸c vµ héi nhËp cho nªn h¬n lóc nµo hÕt viÖc d¹y vµ häc ngo¹i ng÷ gi÷ mét vai trß hÕt søc quan träng. §ã lµ mét trong nh÷ng nh©n tè g¾n kÕt c¸c nÒn v¨n ho¸ kh¸c nhau ®ång thêi còng lµ c¬ së ®Ó t¨ng c−êng sù hiÓu biÕt lÉn nhau vµ t¨ng c−êng hîp t¸c quèc tÕ. ViÖt Nam lµ mét n−íc ®ang ph¸t triÓn, ®ang tÝch cùc tham gia vµo qu¸ tr×nh héi nhËp quèc tÕ theo tinh thÇn nghÞ quyÕt cña §¹i héi §¶ng lÇn thø 9: “…ViÖt Nam s½n sµng lµ b¹n, lµ ®èi t¸c tin cËy cña c¸c n−íc trong céng ®ång quèc tÕ…”.

Nh− vËy, viÖc gi¶ng d¹y ngo¹i ng÷ lµ nhu cÇu tÊt yÕu kh¸ch quan trong ®êi sèng kinh tÕ, x· héi vµ v¨n ho¸ cña ®Êt n−íc. HiÖn nay, cã s¸u thø tiÕng ®−îc tæ chøc Liªn Hîp Quèc chän lµm ng«n ng÷ chÝnh thøc, ®ã lµ tiÕng Anh, tiÕng Ph¸p, tiÕng Nga, tiÕng Trung, tiÕng NhËt B¶n, tiÕng §øc. Bªn c¹nh tiÕng Anh, tiÕng Ph¸p ®ang ®−îc sö dông réng r·i t¹i c¸c cuéc héi th¶o quèc tÕ. NhiÒu v¨n b¶n, tµi liÖu, t¸c phÈm b¸o chÝ vµ mét khèi l−îng s¸ch lín ®· dïng tiÕng Ph¸p hoÆc dÞch sang tiÕng Ph¸p ë nhiÒu quèc gia trªn thÕ giíi.

ChÝnh v× vËy, chóng ta cã thÓ nhËn thÊy tiÕng Ph¸p ®ang lµ mét trong nh÷ng ph−¬ng tiÖn giao tiÕp rÊt th«ng dông cña nh©n lo¹i. ë ViÖt Nam, tõ h¬n nöa thÕ kû nay, tiÕng Ph¸p ®· ®−îc sö dông vµ trë thµnh ng«n ng÷ giao dÞch ®−îc sö dông trong nhiÒu lÜnh vùc nh− v¨n ho¸, gi¸o dôc, v¨n häc, khoa häc kü thuËt, kinh tÕ, chÝnh trÞ.§Æc biÖt lµ sau Héi nghÞ th−îng ®Ønh c¸c n−íc nãi vµ sö dông tiÕng Ph¸p ®−îc tæ chøc vµo th¸ng 11 n¨m 1997, tiÕng Ph¸p l¹i cµng kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ ®Æc biÖt quan träng cña m×nh. H¬n bao giê hÕt, nhu cÇu giao tiÕp ®Ó hoµ nhËp vµo céng ®ång quèc tÕ ngµy cµng trë nªn quan träng vµ cÇn thiÕt. Trªn thùc tÕ, cïng víi tiÕng Anh, tiÕng Ph¸p ®−îc d¹y ë tÊt c¶ c¸c cÊp häc tõ tiÓu häc ®Õn ®¹i häc.Tuy nhiªn, viÖc n¾m v÷ng vµ sö 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dông thµnh th¹o tiÕng Ph¸p kh«ng hÒ lµ c«ng viÖc dÔ dµng.

§èi víi ng−êi ViÖt Nam, mét trong nh÷ng nh©n tè g©y khã kh¨n cho viÖc häc c¸c tiÕng Ch©u ¢u nãi chung vµ tiÕng Ph¸p nãi riªng lµ sù kh¸c biÖt vÒ mÆt lo¹i h×nh ng«n ng÷. TiÕng Ph¸p thuéc lo¹i ng«n ng÷ biÕn h×nh, cã hÖ thèng h×nh th¸i kh¸ phong phó, ®Æc biÖt lµ nh÷ng ph¹m trï ng÷ ph¸p cã liªn quan ®Õn ®éng tõ, ®Õn sù thay ®æi cña thøc, thêi, thÓ.Häc ngo¹i ng÷ còng cã nghÜa lµ ph¶i luyÖn bèn kü n¨ng giao tiÕp: nghe, nãi, ®äc, viÕt. §Ó thµnh th¹o bèn kü n¨ng nµy ng−êi häc ngo¹i ng÷ nãi chung vµ ng−êi häc tiÕng Ph¸p nãi riªng ph¶i n¾m ch¾c ng÷ ph¸p. Chóng t«i cho r»ng dï ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y ngo¹i ng÷ cã thay ®æi theo h−íng nµo ®i ch¨ng n÷a th× viÖc n¾m v÷ng ng÷ ph¸p vÉn lu«n lu«n lµ tiªu chÝ quan träng hµng ®Çu ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é thµnh th¹o cña ng−êi häc ngo¹i ng÷.

Trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ nghiªn cøu ng÷ ph¸p tiÕng Ph¸p, chóng t«i nhËn thÊy häc sinh, sinh viªn ViÖt Nam gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n trong khi chuyÓn tõ c©u dÉn trùc tiÕp sang c©u dÉn gi¸n tiÕp. Nh÷ng khã kh¨n nµy mét phÇn do ¶nh h−ëng cña tiÕng mÑ ®Î, phÇn kh¸c lµ do viÖc vËn dông ch−a chÝnh x¸c vµ thµnh th¹o c¸c quy t¾c ng÷ ph¸p. NhËn ra nh÷ng khã kh¨n nµy vµ nguyªn nh©n cña chóng, chóng t«i chän ®Ò tµi nghiªn cøu: “So s¸nh c¸ch chuyÓn tõ c©u dÉn trùc tiÕp sang c©u dÉn gi¸n tiÕp trong c©u tiÕng Ph¸p vµ tiÕng ViÖt” ®Ó gióp ng−êi häc nhËn thÊy nh÷ng ®iÓm gièng nhau vµ kh¸c nhau trong qu¸ tr×nh chuyÓn c©u ë c¶ hai ng«n ng÷ nh»m tr¸nh lçi vµ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho qu¸ tr×nh lµm bµi tËp, dÞch xu«i dÞch ng−îc còng nh− cã ®−îc sù thµnh th¹o trong giao tiÕp khi ph¶i sö dông c©u dÉn. Bëi v×, trong khi giao tiÕp, trong mét c©u chuyÖn kÓ hay mét bµi b¸o, chóng ta th−êng dÉn l¹i lêi nãi cña mét hay nhiÒu nh©n vËt.

ViÖc dÉn l¹i nh÷ng c©u nãi hay suy nghÜ cña nh÷ng nh©n vËt ®ã th−êng ®−îc thÓ hiÖn d−íi nhiÒu h×nh thøc. ë ViÖt Nam còng nh− ë Ph¸p, c¸c nhµ nghiªn cøu ®· ®−a ra rÊt nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c nhau vÒ c©u dÉn. Mçi ®Þnh nghÜa ®Òu ®Ò cËp ®Õn mét ph−¬ng diÖn hay mét ®Æc tr−ng nµo ®ã cña c©u dÉn. MÆc dï cã nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c nhau nh−ng ë c¶ hai ng«n ng÷ ®Òu tån t¹i ba d¹ng chÝnh cã liªn quan ®Õn c©u dÉn lµ c©u dÉn trùc tiÕp, c©u dÉn gi¸n tiÕp, c©u dÉn 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] gi¸n tiÕp tù do.

§èi víi nh÷ng ng−êi míi häc tiÕng Ph¸p, khi chuyÓn c©u, hä th−êng míi chØ chó ý ®Õn th¸i ®é cña ng−êi dÉn chø ch−a quan t©m ®Õn nh÷ng thay ®æi ng÷ ph¸p nh− c¸ch lùa chän tõ dÉn, ®éng tõ dÉn, nh÷ng thay ®æi vÒ yÕu tè trùc chØ nh− ®¹i tõ nh©n x−ng, ®¹i tõ së h÷u, nh÷ng biÕn ®æi cña thøc, thêi, thÓ liªn quan ®Õn ®éng tõ, cña tr¹ng tõ chØ thêi gian, n¬i chèn. LuËn v¨n cña chóng t«i sÏ tr×nh bµy vµ miªu t¶ chi tiÕt vÒ ®Æc tr−ng cña tõng kiÓu c©u ë c¶ hai ng«n ng÷, sau ®ã chóng t«i sÏ tiÕn hµnh so s¸nh nh÷ng quy t¾c ng÷ ph¸p chuyÓn tõ c©u dÉn trùc tiÕp sang c©u dÉn gi¸n tiÕp, tõ ®ã rót ra nh÷ng ®iÓm gièng nhau vµ kh¸c nhau cña c¶ hai ng«n ng÷ ë nh÷ng ph−¬ng diÖn cã liªn quan ®Õn vÊn ®Ò nµy.Môc ®Ých vµ ý nghÜa cña luËn v¨n Qua viÖc ph©n tÝch, m« t¶, so s¸nh vµ tæng hîp nh÷ng ®Æc ®iÓm ng÷ ph¸p cña tõng kiÓu lo¹i c©u dÉn vµ nh÷ng quy t¾c chuyÓn ®æi tõ c©u dÉn trùc tiÕp sang c©u dÉn gi¸n tiÕp, luËn v¨n ®· rót ra ®−îc nh÷ng ®iÓm gièng vµ kh¸c nhau khi chuyÓn tõ c©u dÉn trùc tiÕp sang c©u dÉn gi¸n tiÕp trong tiÕng Ph¸p vµ tiÕng ViÖt, ®ång thêi luận văn cũng ®−a ra mét sè gîi ý cho viÖc dÞch c¸c bµi b¸o tõ tiÕng ViÖt sang tiÕng Ph¸p cã liªn quan ®Õn c©u dÉn nh»m gióp c¸c b¹n häc sinh, sinh viªn cã thªm tµi liÖu tham kh¶o ®Ó phôc vô cho viÖc häc tËp vµ nghiªn cøu.