Học viện Tài chính Luận văn cuối khóa Chương1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.Tín dụng Ngân hàng và vai trò của nó trong nền kinh tế quốc dân 1.1Tín dụng Ngân hàng và hoạt động tín dụng 1. Khái niệm tín dụng ngân hàng Tín dụng là một phạm trù kinh tế và nó cũng là sản phẩm của nền kinh tế hàng hóa. Tín dụng ra đời, tồn tại qua nhiều hình thái kinh tế - xã hội. Quan hệ tín dụng được phát sinh ngay từ thời kỳ chế độ công xã nguyên thủy bắt đầu tan rã.
Khi chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất xuất hiện, cũng là đồng thời xuất hiện quan hệ trao đổi hàng hóa. Thời kỳ này, tín dụng được thực hiện dưới hình thức vay mượn bằng hiện vật - hàng hóa. Về sau, tín dụng đã chuyển sang hình thức vay mượn bằng tiền tệ. Tín dụng ra đời từ rất lâu và trải qua nhiều giai đoạn và hình thức phát triển khác nhau.
Vậy tín dụng là gì? Tín dụng theo nghĩa Latinh là creditim, sự tín nhiệm, tin tưởng, tên gọi là xuất phát từ bản chất của quan hệ tín dụng. Trong quan hệ tín dụng người cho vay sẽ cho người cần vốn vay theo các điều kiện đã được thỏa thuận trước như thời gian, điều kiện hoàn trả và lãi suất tín dụng.Trong quan hệ đó người cho vay tin tưởng rằng người đi vay sẽ sử dụng vốn vay đúng mục đích, đúng các thỏa thuận, làm ăn có lãi và hoàn trả vốn đúng thời hạn. Có thể định nghĩa tín dụng là một giao dịch về tài sản ( tiền hoặc hàng hóa) giữa bên cho vay( ngân hàng và các định chế tài chính khác) và bên đi vay( cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác) trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán. Tín dụng ra đời sớm gắn liền với nền sản xuất hàng hóa, cơ sở ra đời của tín dụng là: - Có sự tồn tại và phát triển của hàng hóa.
Vũ Thị Hà Thu 1 Lớp: CQ46/15.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn cuối khóa - Có nhu cầu vù đắp thiếu hụt khi gặp biến cố để đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh và bảo đảm cuộc sống bình thường. Có nhiều quan niệm khác nhau về tín dụng ngân hàng, sau đây là một số quan điểm: +) Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng bằng tiền giữa một bên là ngân hàng- một tổ chức chuyên doanh trong lĩnh vực tiền tệ, với một bên là các tổ chức, cá nhân trong xã hội, trong đó ngân hàng đóng vai trò vừa là người đi vay vừa là người cho vay. +) Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với tổ chức kinh tế và cá nhân thể hiện dưới hình thức nhận tiền gửi của khách hàng, cho khách hàng vay, tài trợ thuê mua, bảo lãnh hay chiết khấu. Khái niệm tín dụng ngân hàng trên được thể hiện dưới ba mặt sau: - Có sự chuyển giao một lượng giá trị từ người này sang người khác.
- Sự chuyển giao mang tính chất tạm thời. - Khi hoàn lại lượng giá trị đã chuyển giao cho người sở hữu thì phải thêm một lượng giá trị dôi thêm gọi là lợi tức. Một quan hệ gọi là tín dụng phải có đủ ba mặt trên. Hiện nay, ngân hàng thương mại là người cho vay lớn nhất đối với các tổ chức kinh tế và dân cư, với tư cách tổ chức huy động vốn và cho vay.
Ngân hàng đã góp phần đáp ứng nhu cầu của các tổ chức kinh tế, các thương nhân, giúp họ thêm vốn để bổ sung vào sản xuất và kinh doanh, tận dụng được cơ hội làm ăn cho chính mình. Có 3 loại quan hệ chủ yếu trong quan hệ tín dụng của ngân hàng là: - Quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với doanh nghiệp. - Quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với dân cư. - Quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với các ngân hàng khác trong và ngoài nước.
Vũ Thị Hà Thu 2 Lớp: CQ46/15.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn cuối khóa 1. Phân loại tín dụng Ngân hàng Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động cho vay của Ngân hàng rất đa dạng và phong phú với nhiều hình thức khác nhau (có nhiều loại tín dụng khác nhau). Để quản lý và sử dụng có hiệu quả vốn tín dụng, cần thiết phải phân loại tín dụng. Việc phân loại tín dụng có khoa học là tiền đề để thiết lập các quy trình cho vay thích hợp và nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng.
Có nhiều tiêu thức phân loại tín dụng, tuy nhiên trên thực tế, người ta thường phân loại tín dụng theo các tiêu thức sau: * Phân loại theo thời hạn tín dụng. Việc phân chia tín dụng theo thời gian có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với Ngân hàng vì thời gian liên quan trực tiếp đến tính an toàn hay mức độ rủi ro và khả năng sinh lợi của các khoản tín dụng, bao gồm: -Tín dụng ngắn hạn: là loại tín dụng có thời hạn dưới một năm và thường được sử dụng để vay bổ sung thiếu hụt vốn lưu động tạm thời của cá doanh nghiệp và cho vay phục vụ nhu cầu sinh hoạt của các cá nhân. -Tín dụng trung dài hạn: là loại tín dụng có thời hạn từ 1 đến 5 năm, lại tín dụng này được dùng để mua sắm tài sản cố định, cải tiến và đổi mới kỹ thuật, mở rộng và xây dựng các công trình nhỏ có thời gian thu hồi vốn nhanh. -Tín dụng dài hạn: là loại tín dụng có thời hạn trên 5 năm, thường được sử dụng để cấp vốn cho các doanh nghiệp phục vụ cho xây dựng cơ bản, đầu tư xây dựng mới các xí nghiệp, các công trình thuộc cơ sở hạ tầng,… * Phân loại theo hình thức bảo đảm tiền vay.
-Tín dụng không có bảo đảm bằng tài sản: là loại tín dụng không cần tài sản thế chấp, cầm cố hoặc sự bảo lãnh của người thứ ba, hoạt động cấp tín dụng chỉ dựa trên uy tín của khách hàng. Loại tín dụng này chỉ áp dụng đối với các khách hàng có uy tín. Khách hàng có uy tín là khách hàng tốt, trung thực, khả Vũ Thị Hà Thu 3 Lớp: CQ46/15.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn cuối khóa năng tài chính mạnh, quản tị có hiệu quả, có tín nhiệm với ngân hàng cho vay trong sử dụng vốn vay, hoàn trả nợ (gốc và lãi). -Tín dụng có bảo đảm bằng tài sản: là loại tín dụng được Ngân hàng cung cấp cho đối tượng khách hàng cần phải có tài sản đảm bảo hoặc có sự đứng ra bảo lãnh của bên thứ ba.
Cho vay có bảo đảm bằng tài sản áp dụng đối với các khách hàng có uy tín không cao đối với ngân hàng. Đây là những khách hàng mới đến giao dịch, khách hàng kinh doanh trên lĩnh vực có độ rủi ro cao, tài sản đảm bảo sẽ là căn cứ pháp lý rang buộc trách nhiệm của khách hàng đối với khoản vay của mình, tăng khả năng thu hồi lại được vốn. * Phần loại theo hình thức tài trợ: Tín dụng Ngân hàng bao gồm chiết khấu, cho vay, bảo lãnh và cho thuê. - Chiết khấu thương phiếu: là việc Ngân hàng ứng trước tiền cho khách hàng tương ứng với giá trị của thương phiếu trừ đi phần thu nhập mà Ngân hàng được hưởng.
Phần Ngân hàng được hưởng coi như là lãi suất xác định trước mà chủ thương phiếu phải trả, Ngân hàng tuy ứng trước tiền cho khách hàng song thực chất là thay thế người mua trả tiền trước cho người bán. - Cho vay: là việc Ngân hàng cấp tiền cho khách hàng, đồng thời kèm theo một bản cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong một khoảng thời gian nhất định. - Bảo lãnh: là việc Ngân hàng cảm kết hoàn thành các nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng của mình khi khách hàng không có khả năng thực hiện các nghĩa vụ đó. Ở đây, Ngân hàng không phải xuất tiền ra để thực hiện mà Ngân hàng cho khách hàng sử dụng uy tín của mình để sinh lợi.
- Cho thuê: là việc Ngân hàng bỏ tiền ra mua tài sản và cho khách hàng thuê lại theo những thỏa thuận nhất định, sau đó khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi cho Ngân hàng. * Phân loại theo đối tượng tín dụng. Vũ Thị Hà Thu 4 Lớp: CQ46/15.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn cuối khóa -Tín dụng vốn lưu động: là loại tín dụng được dùng để hình thành vốn lưu động của các tổ chức kinh tế như sự trữ hàng hóa, mua nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ phục vụ sản xuất. Tín dụng lưu động thường được sử dụng để cho vay bù đắp vốn lưu động thiếu hụt tạm thời.
-Tín dụng vốn cố định: là loại tín dụng được dụng để hình thành vốn để mua tài sản cố định, cải tiến và đổi mới kỹ thuật, mở rộng quy mô sản xuất, xây dựng các công trình mới phục vụ sản xuất. Thời hạn cho vay đối với loại tín dụng này là trung và dài hạn. * Phân loại theo mục đích sử dụng vốn: -Tín dụng sản xuất và lưu thông hàng hóa: là loại tín dụng dành cho các doanh nghiệp và các chủ thể kinh doanh khác để tiến hành sản xuất và lưu thông hàng hóa. -Tín dụng tiêu dùng: là hình thức tín dụng dành cho cá nhân, hộ gia đình đáp ứng nhu cầu tiêu dùng: mua sắm nhà cửa, xe cộ, vật dụng…phục vụ quá trình sinh hoạt.
Tín dụng tiêu dùng được thể hiện bằng hình thức tiền hoặc bán chịu hàng hóa. * Phân loại khác: -Theo ngành kinh tế ( công, nông nghiệp…). -Theo phạm vi ( trong nước, nước ngoài).Vai trò của tín dụng ngân hàng Ở Việt Nam, hoạt động chủ yếu của NHTM là hoạt động tín dụng. Vì vậy, tín dụng có vai trò hết sức quan trọng không chỉ với ngành ngân hàng mà còn cả với nền kinh tế.
Nó có vai trò hết sức quan trọng đó là: Thứ nhất, tín dụng ngân hàng thúc đẩy tích tụ và cung cấp vốn cho nền kinh tế. Hoạt động tín dụng ngân hàng đáp ứng nhu cầu về vốn cho nền kinh tế quốc dân, là cầu nối về cung và cầu về vốn. Là tổ chức kinh doanh tiền tệ các ngân Vũ Thị Hà Thu 5 Lớp: CQ46/15.