BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---------- NGUYỄN THỊ MỸ DUNG MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ LỢI NHUẬN NGÂN HÀNG: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2016 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---------- NGUYỄN THỊ MỸ DUNG MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ LỢI NHUẬN NGÂN HÀNG: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THỊ THÙY LINH TP. Hồ Chí Minh – Năm 2016 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ LỢI NHUẬN NGÂN HÀNG: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM” là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi.
Kết quả của bài nghiên cứu chƣa từng đƣợc công bố tại bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Còn số liệu trong bài nghiên cứu đảm bảo tính trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Hồ chí Minh, tháng 10 năm 2016 Học viên Nguyễn Thị Mỹ Dung TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .1 Lý do chọn đề tài .2 Mục tiêu nghiên cứu .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu .5 Phƣơng pháp nghiên cứu, mẫu nghiên cứu .7 Kết cấu của luận văn. 4 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƢỢC KHẢO NGHIÊN CỨU .1 Rủi ro tín dụng .2 Các hình thức biểu hiện của rủi ro tín dụng .2 Lợi nhuận ngân hàng .2 Các chỉ tiêu đo lƣờng lợi nhuận .1 Chỉ tiêu tuyệt đối………………………………….2 Chỉ tiêu tƣơng đối ………………………………………….3 Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng .1 Mối quan hệ giữa rủi ro và lợi nhuận .2 Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng .4 Lƣợc khảo một số nghiên cứu có liên quan về mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng trên thế giới và ở Việt Nam.
11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Một số nghiên cứu cho thấy mối quan hệ ngƣợc chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng.2 Một số nghiên cứu cho thấy mối quan hệ cùng chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng.3 Một số nghiên cứu không tìm thấy mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng. 17 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ LỢI NHUẬN CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2006 - 2015 .1 Thực trạng tình hình tăng trƣởng tín dụng của các ngân hàng giai đoạn 2006 - 2015 .2 Thực trạng tình hình nợ xấu của các ngân hàng giai đoạn 2006 – 2015 .3 Thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng giai đoạn 2006 – 2015 .1 Tình hình lợi nhuận ròng của các ngân hàng thƣơng mại .2 Thực trạng mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và tỷ suất lợi nhuận ngân hàng. 32 CHƢƠNG 4: MÔ HÌNH, PHƢƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Mô hình nghiên cứu .2 Mô tả các biến đƣợc sử dụng trong mô hình .1 Biến phụ thuộc.2 Biến đo lƣờng rủi ro tín dụng .3 Các biến kiểm soát trong mô hình. Phƣơng pháp nghiên cứu .4 Dữ liệu nghiên cứu .1 Mẫu nghiên cứu .2 Nguồn dữ liệu nghiên cứu .5 Kết quả nghiên cứu .1 Thống kê mô tả .2 Phân tích tƣơng quan .3 Kiểm tra hiện tƣợng đa cộng tuyến .4 Kết quả hồi quy mô hình.
51 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Kết quả hồi quy mô hình (1.2 Kết quả hồi quy mô hình (1.3 Kết quả hồi quy mô hình (2.4 Kết quả hồi quy mô hình (2.5 Thảo luận kết quả hồi quy. 63 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN .1 Kết luận chung đề tài nghiên cứu .2 Đề xuất một số chính sách .1 Kiểm soát rủi ro tín dụng .2 Mở rộng quy mô tài sản ngân hàng .3 Tăng cƣờng nắm giữ nhiều tài sản có tính thanh khoản cao .4 Tăng cƣờng khả năng quản lý và kiểm soát chi phí hoạt động .3 Hạn chế của đề tài và gợi ý hƣớng nghiên cứu tiếp theo .1 Hạn chế của đề tài .2 Gợi ý hƣớng nghiên cứu tiếp theo. 75 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Ký hiệu Ý nghĩa 1 CTI Tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập hoạt động 2 ETA Vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản 3 FEM Mô hình tác động cố định 4 FGLS Phƣơng pháp bình phƣơng tối thiểu tổng quát khả thi 5 LIQ Tài sản có tính thanh khoản nhanh trên tổng tài sản 6 LLPR Tỷ lệ chi chi phí dự phòng rủi ro tín dụng trên tổng dƣ nợ 7 LTA Dƣ nợ cho vay trên tổng tài sản 8 NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc 9 NHTM Ngân hàng thƣơng mại 10 NHTMCP Ngân hàng thƣơng mại cổ phần 11 NHTMNN Ngân hàng thƣơng mại Nhà nƣớc 12 NIM Thu nhập lãi cận biên 13 NPLR Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dƣ nợ 14 REM Mô hình tác động ngẫu nhiên 15 ROA Lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản 16 ROE Lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu 17 SIZE Quy mô ngân hàng 18 VAMC Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Ký hiệu Tên bảng Trang Bảng 3.1 Tốc độ tăng trƣởng tín dụng của 17 NHTM Việt Nam 21 Bảng 3.2 Tỷ lệ nợ xấu/Tổng dƣ nợ của 17 NHTM giai đoạn 2006 - 2015 25 Tốc độ tăng trƣởng lợi nhuận sau thuế của 17 NHTM Việt 27 Bảng 3.3 Nam Tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro/tổng dƣ nợ (LLPR) của 17 30 Bảng 3.4 NHTM Việt Nam Bảng 4.1 Mô tả các biến 37 Bảng 4.2 Danh sách các ngân hàng trong mẫu nghiên cứu 46 Phân tích mô tả dữ liệu của các ngân hàng giai đoạn 2006 - 47 Bảng 4.4 Ma trận tƣơng quan giữa các biến trong mô hình nghiên cứu 49 Bảng 4.5 Chỉ số VIF mô hình 1 (Với biến NPLR – Rủi ro tín dụng) 50 Bảng 4.6 Chỉ số VIF mô hình 2 (Với biến LLPR – Rủi ro tín dụng) 50 Bảng 4.7 Kết quả hồi quy mô hình (1.a) theo Pooled OLS, FEM, REM 51 Bảng 4.8 Kết quả hồi quy mô hình (1.a) theo phƣơng pháp FGLS 53 Bảng 4.9 Kết quả hồi quy mô hình (1.b) theo Pooled OLS, FEM, REM 55 Bảng 4.10 Kết quả hồi quy mô hình (1.b) theo phƣơng pháp FGLS 57 Bảng 4.11 Kết quả hồi quy mô hình (2.a) theo Pooled OLS, FEM, REM 57 Bảng 4.12 Kết quả hồi quy mô hình (2.a) theo phƣơng pháp FGLS 60 Bảng 4.13 Kết quả hồi quy mô hình (2.b) theo Pooled OLS, FEM, REM 61 Bảng 4.14 Kết quả hồi quy mô hình (2.b) theo phƣơng pháp FGLS 63 Bảng 4.15 Bảng tổng hợp kết quả hồi quy 63 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Ký hiệu Tên hình Trang hình Hình 3.1 Dƣ nợ cho vay của 17 NHTM giai đoạn 2006 – 2015 20 Tỷ lệ nợ xấu/Tổng dƣ nợ trung bình trung bình giai đoạn Hình 3.3 Thể hiện xử lý nợ xấu qua VAMC 26 Tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro tín dụng/Tổng dƣ nợ (LLPR) Hình 3.4 29 trung bình giai đoạn 2006 - 2015 Tỷ lệ chi phí hoạt động/Thu nhập hoạt động trung bình Hình 3.5 31 giai đoạn 2006 - 2015 Thể hiện tỷ lệ nợ xấu/Tổng dƣ nợ (NPLR) và (ROA, ROE) Hình 3.6 32 trung bình giai đoạn 2006 - 2015 Thể hiện chi phí dự phòng rủi ro tín dụng/Tổng dƣ nợ Hình 3.7 33 (LLPR) và (ROA, ROE) trung bình giai đoạn 2006 - 2015 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 1 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do chọn đề tài Tín dụng là một trong những hoạt động chính và là hoạt động mang lại nguồn thu nhập chủ yếu cho các NHTM. Tuy nhiên, khi thực hiện nghiệp vụ cho vay thì ngân hàng thƣơng mại phải đối mặt với một trong số những rủi ro chính là rủi ro tín dụng.
Do đó, việc phân tích, đánh giá và đo lƣờng rủi ro tín dụng luôn đƣợc các ngân hàng quan tâm. Bởi vì rủi ro tín dụng có khả năng tác động đến lợi nhuận của ngân hàng, nếu nhƣ một ngân hàng có rủi ro tín dụng cao thì rất có khả năng ngân hàng đó phải đối mặt với nguy cơ giảm lợi nhuận do không thu hồi đƣợc vốn gốc và lãi vay từ khách hàng. Và nếu không kiểm soát đƣợc rủi ro này thì về lâu dài sẽ ảnh hƣởng rất lớn đến duy trì hoạt động ngân hàng nói riêng, từ đó tác động nghiêm trọng đến toàn hệ thống ngân hàng và nền kinh tế nói chung. Sau cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu, hệ thống ngân hàng đứng trƣớc rất nhiều khó khăn: một trong số những khó khăn nổi trội trong số đó cũng phải kể đến đó là vấn đề nợ xấu.
Bằng chứng cho thấy có nhiều ngân hàng trên thế giới công bố những khoản nợ xấu và những khoản thua lỗ lớn, và cũng có rất nhiều ngân hàng trên thế giới đã dẫn đến phá sản. Vấn đề đƣợc đặt ra đó là liệu rằng một trong những rủi ro tín dụng có phải là nguyên nhân làm lợi nhuận các ngân hàng suy giảm hay không? Và thực sự giữa lợi nhuận ngân hàng và rủi ro tín dụng có mối quan hệ nhƣ thế nào? Cho đến nay, trên thế giới có nhiều bài nghiên cứu thực nghiệm có liên quan đến sự tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận ngân hàng. Tuy nhiên, kết quả tìm thấy có sự không thống nhất giữa các nghiên cứu. Nhƣ Alexiou and Sofoklis (2009), Hosna et al (2009), Kargi (2011)… đã tìm thấy sự tác động ngƣợc chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng.
Bên cạnh đó, Boahene et al (2012); Afriyie and Akotey (2013)… lại tìm thấy những bằng chứng thực nghiệm cho thấy mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận là cùng chiều. Tuy nhiên, một số nghiên cứu đã tìm thấy không có mối quan hệ rõ ràng giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận nhƣ: Kithiji (2010); Mohammed Bayyoud and Nermeen Sayyad (2015). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.