Nghiên cứu mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng tại Việt Nam

Nghiên cứu mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, cung cấp bằng chứng thực nghiệm.

• Tác giả: Nguyễn Thị Mỹ Dung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thùy Linh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Rủi Ro Tín Dụng Và Lợi Nhuận Ngân Hàng: Bằng Chứng Thực Nghiệm Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu, mẫu nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa đề tài
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƯỢC KHẢO NGHIÊN CỨU
• 2.1. Rủi ro tín dụng
• 2.1.1. Khái niệm
• 2.1.2. Các hình thức biểu hiện của rủi ro tín dụng
• 2.2. Lợi nhuận ngân hàng
• 2.2.1. Khái niệm
• 2.2.2. Các chỉ tiêu đo lường lợi nhuận
• 2.2.2.1. Chỉ tiêu tuyệt đối
• 2.2.2.2. Chỉ tiêu tương đối
• 2.3. Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng
• 2.3.1. Mối quan hệ giữa rủi ro và lợi nhuận
• 2.3.2. Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng
• 2.3.3. Lược khảo một số nghiên cứu có liên quan về mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.3.3.1. Một số nghiên cứu cho thấy mối quan hệ ngược chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng
• 2.3.3.2. Một số nghiên cứu cho thấy mối quan hệ cùng chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng
• 2.3.3.3. Một số nghiên cứu không tìm thấy mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ LỢI NHUẬN CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2006 - 2015
• 3.1. Thực trạng tình hình tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng giai đoạn 2006 - 2015
• 3.2. Thực trạng tình hình nợ xấu của các ngân hàng giai đoạn 2006 – 2015
• 3.3. Thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng giai đoạn 2006 – 2015
• 3.3.1. Tình hình lợi nhuận ròng của các ngân hàng thương mại
• 3.3.2. Thực trạng mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và tỷ suất lợi nhuận ngân hàng
• 4. CHƯƠNG 4: MÔ HÌNH, PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mô hình nghiên cứu
• 4.2. Mô tả các biến được sử dụng trong mô hình
• 4.2.1. Biến phụ thuộc
• 4.2.2. Biến đo lường rủi ro tín dụng
• 4.2.3. Các biến kiểm soát trong mô hình
• 4.3. Phương pháp nghiên cứu
• 4.4. Dữ liệu nghiên cứu
• 4.4.1. Mẫu nghiên cứu
• 4.4.2. Nguồn dữ liệu nghiên cứu
• 4.5. Kết quả nghiên cứu
• 4.5.1. Thống kê mô tả
• 4.5.2. Phân tích tương quan
• 4.5.3. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.5.4. Kết quả hồi quy mô hình
• 4.5.5. Thảo luận kết quả hồi quy
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Kết luận chung đề tài nghiên cứu
• 5.2. Đề xuất một số chính sách
• 5.2.1. Kiểm soát rủi ro tín dụng
• 5.2.2. Mở rộng quy mô tài sản ngân hàng
• 5.2.3. Tăng cường nắm giữ nhiều tài sản có tính thanh khoản cao
• 5.2.4. Tăng cường khả năng quản lý và kiểm soát chi phí hoạt động
• 5.3. Hạn chế của đề tài và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3.1. Hạn chế của đề tài
• 5.3.2. Gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng Việt Nam

Rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển, việc hiểu rõ mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng là rất cần thiết. Các ngân hàng phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro tín dụng, từ đó ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của họ. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ này và đưa ra những giải pháp khả thi.

1.1. Khái niệm rủi ro tín dụng trong ngân hàng

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng người vay không thực hiện nghĩa vụ trả nợ đúng hạn. Điều này có thể dẫn đến tổn thất cho ngân hàng. Các hình thức của rủi ro tín dụng bao gồm không thu hồi được lãi hoặc vốn đúng hạn, và nợ xấu. Việc quản lý rủi ro tín dụng là rất quan trọng để đảm bảo lợi nhuận bền vững cho ngân hàng.

1.2. Lợi nhuận ngân hàng và các chỉ tiêu đo lường

Lợi nhuận ngân hàng được xác định bằng tổng doanh thu trừ đi tổng chi phí. Các chỉ tiêu đo lường lợi nhuận bao gồm ROA (tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản) và ROE (tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu). Những chỉ tiêu này giúp đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng trong việc tạo ra lợi nhuận từ các hoạt động tín dụng.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rủi ro tín dụng

Quản lý rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất mà các ngân hàng thương mại Việt Nam phải đối mặt. Sự gia tăng nợ xấu và các khoản vay không thu hồi được đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi nhuận ngân hàng. Các ngân hàng cần có những biện pháp hiệu quả để giảm thiểu rủi ro này.

2.1. Tình hình nợ xấu tại các ngân hàng thương mại

Nợ xấu là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Tình hình nợ xấu gia tăng đã dẫn đến áp lực lớn lên lợi nhuận của các ngân hàng. Việc kiểm soát nợ xấu là cần thiết để duy trì sự ổn định và phát triển của hệ thống ngân hàng.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng, bao gồm tình hình kinh tế, chính sách tín dụng của ngân hàng, và khả năng thanh toán của người vay. Việc phân tích các yếu tố này giúp ngân hàng đưa ra các quyết định cho vay hợp lý hơn.

III. Phương pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả

Để giảm thiểu rủi ro tín dụng, các ngân hàng cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Việc xây dựng hệ thống đánh giá tín dụng chặt chẽ và sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý rủi ro là rất quan trọng.

3.1. Xây dựng hệ thống đánh giá tín dụng

Hệ thống đánh giá tín dụng giúp ngân hàng xác định khả năng trả nợ của người vay. Việc sử dụng các chỉ số tài chính và phi tài chính để đánh giá sẽ giúp ngân hàng đưa ra quyết định cho vay chính xác hơn.

3.2. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý rủi ro

Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro tín dụng. Các ngân hàng có thể sử dụng phần mềm phân tích dữ liệu để theo dõi và đánh giá rủi ro tín dụng một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có mối quan hệ ngược chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng. Các ngân hàng có rủi ro tín dụng cao thường gặp khó khăn trong việc duy trì lợi nhuận. Kết quả này có thể giúp các nhà quản lý đưa ra các chính sách phù hợp.

4.1. Kết quả thực nghiệm từ các ngân hàng thương mại

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu cao thường có lợi nhuận thấp hơn. Điều này cho thấy rằng việc kiểm soát rủi ro tín dụng là rất quan trọng để duy trì lợi nhuận.

4.2. Các chính sách đề xuất để cải thiện lợi nhuận

Các ngân hàng cần áp dụng các chính sách quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ hơn, bao gồm việc tăng cường kiểm tra và giám sát các khoản vay, cũng như cải thiện quy trình cho vay.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng là một vấn đề phức tạp nhưng rất quan trọng. Các ngân hàng cần phải có những biện pháp hiệu quả để quản lý rủi ro tín dụng nhằm đảm bảo lợi nhuận bền vững trong tương lai.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng rủi ro tín dụng có tác động tiêu cực đến lợi nhuận ngân hàng. Việc kiểm soát rủi ro tín dụng là cần thiết để duy trì sự ổn định và phát triển của hệ thống ngân hàng.

5.2. Triển vọng tương lai cho ngành ngân hàng

Trong tương lai, ngành ngân hàng cần tiếp tục cải thiện các phương pháp quản lý rủi ro tín dụng và áp dụng công nghệ mới để nâng cao hiệu quả hoạt động và đảm bảo lợi nhuận.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính của các quốc gia đang phát triển, hoạt động tín dụng luôn đóng vai trò là nguồn thu nhập cốt lõi, chiếm từ 70% đến 80% tổng tài sản sinh lời của các ngân hàng thương mại. Tại Việt Nam, giai đoạn 2006 - 2015 chứng kiến sự biến động mạnh mẽ của thị trường tài chính với tốc độ tăng trưởng tín dụng bùng nổ vượt mức 100% ở nhiều ngân hàng trong năm 2007, theo sau bởi giai đoạn nợ xấu tích tụ và đạt đỉnh trung bình 3,235% vào năm 2013. Vấn đề rủi ro tín dụng gia tăng không chỉ đe dọa trực tiếp đến tính thanh khoản mà còn làm suy giảm nghiêm trọng biên lợi nhuận của toàn hệ thống ngân hàng thương mại.

Nghiên cứu của học viên Nguyễn Thị Mỹ Dung, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Thị Thùy Linh tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, tập trung giải quyết câu hỏi trọng tâm: Liệu rủi ro tín dụng tác động cùng chiều hay ngược chiều đến hiệu quả sinh lời của các ngân hàng thương mại Việt Nam? Mục tiêu cụ thể của luận văn là lượng hóa mức độ ảnh hưởng của hai chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng chính gồm tỷ lệ nợ xấu (NPLR) và tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro tín dụng (LLPR) đến tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) cùng tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE).

Phạm vi nghiên cứu bao gồm bộ dữ liệu bảng cân bằng thu thập từ 17 ngân hàng thương mại cổ phần và ngân hàng thương mại nhà nước tiêu biểu trong giai đoạn 10 năm từ 2006 đến 2015. Kết quả thực nghiệm mang lại giá trị thực tiễn quan trọng, giúp các nhà quản trị ngân hàng nhận diện rõ cơ chế xói mòn lợi nhuận từ các khoản nợ không sinh lời và áp lực trích lập dự phòng, từ đó thiết lập ngưỡng an toàn vốn tối ưu nhằm duy trì tốc độ tăng trưởng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng có hệ thống hai trường phái lý thuyết kinh điển đối nghịch nhau trong quản trị tài chính ngân hàng:

• Thuyết đánh đổi rủi ro - lợi nhuận (Risk-Return Tradeoff Theory): Trường phái này lập luận rằng rủi ro và lợi nhuận có mối quan hệ đồng biến. Khi ngân hàng chấp nhận rủi ro tín dụng cao hơn bằng cách cấp vốn cho các dự án tiềm ẩn mức độ bất định lớn, ngân hàng sẽ áp dụng mức lãi suất cho vay và phí dịch vụ cao hơn để bù đắp rủi ro, từ đó gia tăng thu nhập lãi cận biên (NIM) và tổng lợi nhuận ròng.
• Thuyết quản trị kém và rủi ro tích tụ (Bad Management & Risk Overhang Hypothesis): Ngược lại, trường phái này khẳng định rủi ro tín dụng có mối quan hệ nghịch biến với khả năng sinh lời. Khi năng lực thẩm định và giám sát tín dụng yếu kém, các khoản nợ quá hạn và nợ xấu gia tăng buộc ngân hàng phải dừng ghi nhận thu nhập lãi dự thu, đồng thời phải gia tăng chi phí trích lập dự phòng tổn thất. Hậu quả là lợi nhuận ròng bị bào mòn nhanh chóng.

Mô hình nghiên cứu thực nghiệm xác định hai biến phụ thuộc đại diện cho khả năng sinh lời là ROA và ROE. Biến độc lập đo lường rủi ro tín dụng bao gồm tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ (NPLR) và tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro trên tổng dư nợ (LLPR). Ngoài ra, mô hình kiểm soát chặt chẽ 6 biến đặc thù ngân hàng: tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (LTA), tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA), tỷ lệ tài sản thanh khoản nhanh trên tổng tài sản (LIQ), tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập hoạt động (CTI), tỷ lệ thu nhập lãi ròng cận biên (NIM), và quy mô ngân hàng tính bằng logarit tự nhiên của tổng tài sản (SIZE).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ cơ sở dữ liệu quốc tế Bureau van Dijk (BVD BankScope) kết hợp đối chiếu báo cáo tài chính kiểm toán thường niên của 17 ngân hàng thương mại Việt Nam liên tục trong giai đoạn 2006 - 2015, tạo ra bộ dữ liệu bảng cân bằng với 170 quan sát. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích đảm bảo tính đồng nhất về thời gian và loại bỏ các sai lệch do thiếu khuyết dữ liệu phân loại nợ.

Để lượng hóa các mối quan hệ, quy trình phân tích kinh tế lượng được triển khai qua các bước:

1. Thống kê mô tả toàn diện các chỉ tiêu tài chính và phân tích ma trận tương quan giữa các biến nhằm kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF).
2. Ước lượng sơ bộ bằng phương pháp bình phương bé nhất gộp (Pooled OLS), mô hình tác động cố định (FEM), và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
3. Thực hiện kiểm định F-test, kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier, và kiểm định Hausman để xác định mô hình phù hợp nhất giữa Pooled OLS, FEM và REM.
4. Lý do lựa chọn phương pháp ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS - Feasible Generalized Least Squares): Các kiểm định chẩn đoán sau hồi quy FEM/REM cho thấy sự xuất hiện đồng thời của hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi. FGLS được lựa chọn làm phương pháp ước lượng chủ đạo vì nó có khả năng xử lý triệt để hai khuyết tật này, mang lại các ước lượng vững, không chệch và có hiệu quả thống kê cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả ước lượng bằng phương pháp FGLS trên cả hai mô hình (sử dụng biến NPLR và LLPR) mang lại những phát hiện có ý nghĩa thống kê ở mức tin cậy trên 95% và 99%:

• Tác động nghịch biến mạnh mẽ của tỷ lệ nợ xấu (NPLR): Hệ số hồi quy của NPLR luôn mang dấu âm và có ý nghĩa thống kê cao đối với cả ROA và ROE. Trong giai đoạn 2011 - 2013, khi tỷ lệ nợ xấu trung bình toàn hệ thống tăng từ 1,57% lên đỉnh điểm 3,235%, chỉ số ROA trung bình đã lao dốc từ 1,33% xuống còn 0,60%, trong khi ROE trung bình giảm mạnh từ 15,20% xuống 6,66%.
• Gánh nặng từ chi phí dự phòng rủi ro tín dụng (LLPR): Biến LLPR thể hiện tác động tiêu cực rõ rệt đến hiệu quả kinh doanh. Giai đoạn 2011 - 2015, tỷ lệ LLPR trung bình duy trì ở mức cao từ 0,952% đến 1,198% so với mức 0,575% - 0,824% của giai đoạn 2006 - 2010. Điển hình như tại Techcombank, khi LLPR tăng từ 0,28% (2011) lên 2,22% (2013), tốc độ tăng trưởng lợi nhuận sau thuế của ngân hàng này đã sụt giảm nghiêm trọng tới 82,10% vào năm 2012 và tiếp tục giảm 29,93% vào năm 2013.
• Áp lực chi phí hoạt động (CTI): Tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CTI) tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê đến lợi nhuận. Chỉ số CTI trung bình của 17 ngân hàng đã tăng vọt từ mức 34,06% - 45,52% giai đoạn 2006 - 2011 lên mức 55,60% - 62,19% giai đoạn 2012 - 2015, trực tiếp làm suy giảm hiệu quả sinh lời.
• Vai trò nâng đỡ của quy mô vốn chủ sở hữu (ETA) và quy mô tài sản (SIZE): Hệ số ETA mang dấu dương, khẳng định các ngân hàng có tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản cao sở hữu bộ đệm chống sốc tốt hơn, giúp hạ thấp chi phí vốn huy động và gia tăng tỷ suất sinh lời ròng. Tương tự, quy mô tổng tài sản (SIZE) tác động cùng chiều nhờ tận dụng tốt lợi thế kinh tế theo quy mô.

Thảo luận kết quả

Cơ chế tác động nghịch chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng tại Việt Nam diễn ra qua hai kênh truyền dẫn chính: kênh dòng tiền và kênh chi phí kế toán. Về mặt dòng tiền, khi nợ xấu phát sinh, các khoản lãi dự thu bị thoái thu theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, làm giảm doanh thu thực tế. Về mặt kế toán, việc gia tăng nợ nhóm 3 đến nhóm 5 buộc các ngân hàng phải trích lập dự phòng cụ thể và dự phòng chung ở mức rất cao, ghi nhận trực tiếp vào chi phí hoạt động và làm xói mòn lợi nhuận trước thuế.

Khi so sánh với các công trình quốc tế, phát hiện này hoàn toàn đồng nhất với các nghiên cứu của Athanasoglou và cộng sự (2008) tại Hy Lạp, Hosna và cộng sự (2009) tại Thụy Điển, cũng như các nghiên cứu trong nước của Trần Việt Dũng (2014) và Nguyễn Hữu Quỳnh Như (2015). Kết quả này bác bỏ quan điểm cho rằng chấp nhận rủi ro tín dụng cao sẽ mang lại lợi nhuận cao (như nghiên cứu của Boahene và cộng sự năm 2012 tại Ghana), chứng minh rằng tại thị trường tài chính Việt Nam, chiến lược nới lỏng tín dụng thiếu kiểm soát không tạo ra phần bù rủi ro tương xứng mà dẫn tới tổn thất tài sản nghiêm trọng.

Về phương diện trình bày trực quan, dữ liệu thực nghiệm có thể được biểu diễn hiệu quả thông qua biểu đồ kết hợp hai trục tung: một trục thể hiện xu hướng đi lên của tỷ lệ nợ xấu (NPLR) và tỷ lệ trích lập dự phòng (LLPR), trục còn lại mô tả sự suy giảm song song của đường cong ROA và ROE qua chuỗi thời gian 2006 - 2015. Bên cạnh đó, ma trận tương quan dạng bảng nhiệt (heatmap) giúp làm nổi bật mối liên kết nghịch chiều giữa nhóm biến rủi ro và nhóm biến hiệu quả sinh lời.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng định lượng, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm kiểm soát rủi ro tín dụng và tối ưu hóa lợi nhuận cho hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam:

1. Thiết lập hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ và kiểm soát nợ xấu mục tiêu dưới 2,0%:
   • Hành động: Ban lãnh đạo và Khối Quản trị Rủi ro tại các ngân hàng cần nâng cấp hệ thống chấm điểm tín dụng tự động, siết chặt tiêu chuẩn thẩm định tài sản bảo đảm và triển khai hệ thống cảnh báo sớm (Early Warning Indicators) đối với các khoản vay doanh nghiệp lớn.
   • Mục tiêu & Thời hạn: Đưa tỷ lệ nợ xấu (NPLR) thực tế xuống dưới ngưỡng 2,0% tổng dư nợ trong lộ trình 12 đến 18 tháng.
2. Đẩy nhanh tiến độ xử lý nợ tồn đọng và tối ưu hóa tỷ lệ trích lập dự phòng (LLPR):
   • Hành động: Tận dụng hành lang pháp lý từ Thông tư 02/2013/TT-NHNN và Nghị định 34/2015/NĐ-CP để chủ động bán nợ xấu cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) theo giá trị thị trường; đồng thời tích cực thu hồi, phát mại tài sản thế chấp để hoàn nhập chi phí dự phòng.
   • Mục tiêu & Thời hạn: Giảm tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro tín dụng trên tổng dư nợ (LLPR) về mức bền vững dưới 0,8% trong vòng 24 tháng.
3. Tái cấu trúc chi phí vận hành nhằm hạ tỷ lệ CTI xuống dưới 40%:
   • Hành động: Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành cần đẩy mạnh chuyển đổi số quy trình tín dụng, tự động hóa xử lý hồ sơ vay tiêu dùng và cơ cấu lại mạng lưới chi nhánh vật lý kém hiệu quả nhằm cắt giảm chi phí quản lý hành chính.
   • Mục tiêu & Thời hạn: Giảm tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập (CTI) từ mức bình quân trên 55% xuống dưới 40% trong giai đoạn 3 năm.
4. Tăng cường tiềm lực vốn tự có (ETA) và duy trì đệm thanh khoản linh hoạt:
   • Hành động: Đại hội đồng cổ đông các ngân hàng cần ưu tiên phương án giữ lại lợi nhuận sau thuế để tăng vốn điều lệ hoặc phát hành trái phiếu thứ cấp dài hạn, đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn (CAR) vượt chuẩn Basel II.
   • Mục tiêu & Thời hạn: Nâng tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA) lên trên 9% và duy trì danh mục tài sản thanh khoản nhanh (LIQ) chiếm từ 15% đến 20% tổng tài sản trong khung thời gian 24 đến 36 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng cao và là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng:

• Ban điều hành và Giám đốc Quản trị Rủi ro (CRO) tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp cơ sở định lượng để xây dựng khẩu vị rủi ro (Risk Appetite Framework), định giá khoản vay dựa trên rủi ro (Risk-Based Pricing), và hoạch định ngân sách trích lập dự phòng rủi ro tín dụng hàng năm một cách chủ động.
• Ngân hàng Nhà nước và các nhà hoạch định chính sách tiền tệ: Sử dụng làm tài liệu tham chiếu thực chứng để đánh giá tác động của các văn bản pháp quy (như Thông tư 02/2013/TT-NHNN, cơ chế mua bán nợ của VAMC), từ đó hoàn thiện khung giám sát an toàn vĩ mô và vi mô đối với các tổ chức tín dụng.
• Chuyên viên phân tích tài chính và nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán: Cung cấp mô hình định giá và dự phóng lợi nhuận (ROA, ROE) của cổ phiếu ngành ngân hàng thông qua biến số chất lượng tài sản (NPLR) và chu kỳ trích lập dự phòng (LLPR).
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc luận văn kinh tế lượng tài chính, quy trình thu thập dữ liệu từ BVD BankScope, và phương pháp ứng dụng mô hình FGLS để xử lý các khuyết tật của dữ liệu bảng.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao rủi ro tín dụng lại tác động nghịch chiều đến lợi nhuận của các ngân hàng thương mại Việt Nam?

Khi nợ xấu tăng cao, ngân hàng buộc phải ngừng dự thu lãi và tiến hành thoái thu các khoản lãi chưa thu được, làm giảm mạnh thu nhập hoạt động. Đồng thời, theo quy định phân loại nợ, ngân hàng phải tăng mạnh chi phí trích lập dự phòng rủi ro (LLPR), trực tiếp làm suy giảm lợi nhuận ròng sau thuế.

2. Tỷ lệ nợ xấu (NPLR) tại 17 ngân hàng trong mẫu nghiên cứu biến động như thế nào qua các giai đoạn?

Trong giai đoạn tăng trưởng nóng 2006 - 2011, NPLR trung bình duy trì ở mức thấp từ 1,3% đến 2,25%. Sang giai đoạn 2012 - 2013, nợ xấu bùng phát và đạt đỉnh 3,235% vào năm 2013 trước khi giảm dần về 2,551% năm 2014 và 2,051% năm 2015 nhờ các biện pháp xử lý quyết liệt từ VAMC.

3. Chi phí dự phòng rủi ro tín dụng (LLPR) ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ số ROA và ROE ra sao?

Ước lượng FGLS chứng minh LLPR có mối quan hệ nghịch biến rất lớn với ROA và ROE. Điển hình giai đoạn 2011 - 2013, khi LLPR bình quân tăng từ 0,575% lên trên 1,198%, chỉ số ROA toàn hệ thống đã giảm hơn 54% (từ 1,33% xuống 0,60%) và ROE giảm hơn 56% (từ 15,20% xuống 6,66%).

4. Tại sao tác giả sử dụng phương pháp FGLS thay vì dừng lại ở mô hình FEM hoặc REM?

Dữ liệu bảng 17 ngân hàng qua 10 năm thường gặp phải hiện tượng phương sai sai số thay đổi giữa các ngân hàng và tự tương quan qua thời gian. Ước lượng FGLS được áp dụng nhằm khắc phục hoàn toàn hai hiện tượng này, đảm bảo các hệ số ước lượng đạt tính không chệch và có phương sai nhỏ nhất.

5. Vai trò của VAMC trong việc tái cơ cấu bảng cân đối kế toán của các ngân hàng giai đoạn 2013 - 2015 là gì?

Tính đến tháng 9/2015, hơn 225 nghìn tỷ đồng nợ xấu đã được các tổ chức tín dụng chuyển giao cho VAMC qua việc phát hành trái phiếu đặc biệt. Cơ chế này giúp các ngân hàng thương mại đưa khối tài sản không sinh lời ra khỏi bảng cân đối, hạ tỷ lệ nợ xấu chính thức toàn hệ thống xuống còn 2,72% vào tháng 11/2015.

Kết luận

• Nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc về mối quan hệ nghịch biến giữa rủi ro tín dụng (đo lường qua NPLR và LLPR) và khả năng sinh lời (ROA, ROE) tại 17 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2006 - 2015.
• Gánh nặng trích lập dự phòng rủi ro và sự gia tăng của tỷ lệ chi phí hoạt động (CTI vượt 60%) là hai nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng của hiệu quả kinh doanh ngân hàng giai đoạn 2011 - 2015.
• Quy mô vốn chủ sở hữu (ETA) và quy mô tài sản (SIZE) đóng vai trò lá chắn quan trọng, hỗ trợ tích cực cho khả năng duy trì khả năng sinh lời và năng lực hấp thụ rủi ro hệ thống.
• Lộ trình ứng dụng các tiêu chuẩn an toàn vốn Basel II và Basel III cần được các tổ chức tín dụng đẩy mạnh trong giai đoạn tới, kết hợp làm sạch bảng cân đối kế toán thông qua thị trường mua bán nợ chuyên nghiệp.
• Các nhà quản trị ngân hàng, cơ quan thanh tra giám sát và giới nghiên cứu tài chính có thể khai thác trực tiếp mô hình định lượng cùng bộ dữ liệu bảng chuẩn hóa từ luận văn để phục vụ công tác điều hành và phát triển các công trình học thuật chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---------- NGUYỄN THỊ MỸ DUNG MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ LỢI NHUẬN NGÂN HÀNG: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---------- NGUYỄN THỊ MỸ DUNG MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ LỢI NHUẬN NGÂN HÀNG: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THỊ THÙY LINH TP. Hồ Chí Minh – Năm 2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ LỢI NHUẬN NGÂN HÀNG: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM” là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi.

Kết quả của bài nghiên cứu chƣa từng đƣợc công bố tại bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Còn số liệu trong bài nghiên cứu đảm bảo tính trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Hồ chí Minh, tháng 10 năm 2016 Học viên Nguyễn Thị Mỹ Dung TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .1 Lý do chọn đề tài .2 Mục tiêu nghiên cứu .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu .5 Phƣơng pháp nghiên cứu, mẫu nghiên cứu .7 Kết cấu của luận văn. 4 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƢỢC KHẢO NGHIÊN CỨU .1 Rủi ro tín dụng .2 Các hình thức biểu hiện của rủi ro tín dụng .2 Lợi nhuận ngân hàng .2 Các chỉ tiêu đo lƣờng lợi nhuận .1 Chỉ tiêu tuyệt đối………………………………….2 Chỉ tiêu tƣơng đối ………………………………………….3 Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng .1 Mối quan hệ giữa rủi ro và lợi nhuận .2 Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng .4 Lƣợc khảo một số nghiên cứu có liên quan về mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng trên thế giới và ở Việt Nam.

11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Một số nghiên cứu cho thấy mối quan hệ ngƣợc chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng.2 Một số nghiên cứu cho thấy mối quan hệ cùng chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng.3 Một số nghiên cứu không tìm thấy mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng. 17 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ LỢI NHUẬN CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2006 - 2015 .1 Thực trạng tình hình tăng trƣởng tín dụng của các ngân hàng giai đoạn 2006 - 2015 .2 Thực trạng tình hình nợ xấu của các ngân hàng giai đoạn 2006 – 2015 .3 Thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng giai đoạn 2006 – 2015 .1 Tình hình lợi nhuận ròng của các ngân hàng thƣơng mại .2 Thực trạng mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và tỷ suất lợi nhuận ngân hàng. 32 CHƢƠNG 4: MÔ HÌNH, PHƢƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Mô hình nghiên cứu .2 Mô tả các biến đƣợc sử dụng trong mô hình .1 Biến phụ thuộc.2 Biến đo lƣờng rủi ro tín dụng .3 Các biến kiểm soát trong mô hình. Phƣơng pháp nghiên cứu .4 Dữ liệu nghiên cứu .1 Mẫu nghiên cứu .2 Nguồn dữ liệu nghiên cứu .5 Kết quả nghiên cứu .1 Thống kê mô tả .2 Phân tích tƣơng quan .3 Kiểm tra hiện tƣợng đa cộng tuyến .4 Kết quả hồi quy mô hình.

51 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Kết quả hồi quy mô hình (1.2 Kết quả hồi quy mô hình (1.3 Kết quả hồi quy mô hình (2.4 Kết quả hồi quy mô hình (2.5 Thảo luận kết quả hồi quy. 63 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN .1 Kết luận chung đề tài nghiên cứu .2 Đề xuất một số chính sách .1 Kiểm soát rủi ro tín dụng .2 Mở rộng quy mô tài sản ngân hàng .3 Tăng cƣờng nắm giữ nhiều tài sản có tính thanh khoản cao .4 Tăng cƣờng khả năng quản lý và kiểm soát chi phí hoạt động .3 Hạn chế của đề tài và gợi ý hƣớng nghiên cứu tiếp theo .1 Hạn chế của đề tài .2 Gợi ý hƣớng nghiên cứu tiếp theo. 75 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Ký hiệu Ý nghĩa 1 CTI Tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập hoạt động 2 ETA Vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản 3 FEM Mô hình tác động cố định 4 FGLS Phƣơng pháp bình phƣơng tối thiểu tổng quát khả thi 5 LIQ Tài sản có tính thanh khoản nhanh trên tổng tài sản 6 LLPR Tỷ lệ chi chi phí dự phòng rủi ro tín dụng trên tổng dƣ nợ 7 LTA Dƣ nợ cho vay trên tổng tài sản 8 NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc 9 NHTM Ngân hàng thƣơng mại 10 NHTMCP Ngân hàng thƣơng mại cổ phần 11 NHTMNN Ngân hàng thƣơng mại Nhà nƣớc 12 NIM Thu nhập lãi cận biên 13 NPLR Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dƣ nợ 14 REM Mô hình tác động ngẫu nhiên 15 ROA Lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản 16 ROE Lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu 17 SIZE Quy mô ngân hàng 18 VAMC Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Ký hiệu Tên bảng Trang Bảng 3.1 Tốc độ tăng trƣởng tín dụng của 17 NHTM Việt Nam 21 Bảng 3.2 Tỷ lệ nợ xấu/Tổng dƣ nợ của 17 NHTM giai đoạn 2006 - 2015 25 Tốc độ tăng trƣởng lợi nhuận sau thuế của 17 NHTM Việt 27 Bảng 3.3 Nam Tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro/tổng dƣ nợ (LLPR) của 17 30 Bảng 3.4 NHTM Việt Nam Bảng 4.1 Mô tả các biến 37 Bảng 4.2 Danh sách các ngân hàng trong mẫu nghiên cứu 46 Phân tích mô tả dữ liệu của các ngân hàng giai đoạn 2006 - 47 Bảng 4.4 Ma trận tƣơng quan giữa các biến trong mô hình nghiên cứu 49 Bảng 4.5 Chỉ số VIF mô hình 1 (Với biến NPLR – Rủi ro tín dụng) 50 Bảng 4.6 Chỉ số VIF mô hình 2 (Với biến LLPR – Rủi ro tín dụng) 50 Bảng 4.7 Kết quả hồi quy mô hình (1.a) theo Pooled OLS, FEM, REM 51 Bảng 4.8 Kết quả hồi quy mô hình (1.a) theo phƣơng pháp FGLS 53 Bảng 4.9 Kết quả hồi quy mô hình (1.b) theo Pooled OLS, FEM, REM 55 Bảng 4.10 Kết quả hồi quy mô hình (1.b) theo phƣơng pháp FGLS 57 Bảng 4.11 Kết quả hồi quy mô hình (2.a) theo Pooled OLS, FEM, REM 57 Bảng 4.12 Kết quả hồi quy mô hình (2.a) theo phƣơng pháp FGLS 60 Bảng 4.13 Kết quả hồi quy mô hình (2.b) theo Pooled OLS, FEM, REM 61 Bảng 4.14 Kết quả hồi quy mô hình (2.b) theo phƣơng pháp FGLS 63 Bảng 4.15 Bảng tổng hợp kết quả hồi quy 63 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Ký hiệu Tên hình Trang hình Hình 3.1 Dƣ nợ cho vay của 17 NHTM giai đoạn 2006 – 2015 20 Tỷ lệ nợ xấu/Tổng dƣ nợ trung bình trung bình giai đoạn Hình 3.3 Thể hiện xử lý nợ xấu qua VAMC 26 Tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro tín dụng/Tổng dƣ nợ (LLPR) Hình 3.4 29 trung bình giai đoạn 2006 - 2015 Tỷ lệ chi phí hoạt động/Thu nhập hoạt động trung bình Hình 3.5 31 giai đoạn 2006 - 2015 Thể hiện tỷ lệ nợ xấu/Tổng dƣ nợ (NPLR) và (ROA, ROE) Hình 3.6 32 trung bình giai đoạn 2006 - 2015 Thể hiện chi phí dự phòng rủi ro tín dụng/Tổng dƣ nợ Hình 3.7 33 (LLPR) và (ROA, ROE) trung bình giai đoạn 2006 - 2015 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do chọn đề tài Tín dụng là một trong những hoạt động chính và là hoạt động mang lại nguồn thu nhập chủ yếu cho các NHTM. Tuy nhiên, khi thực hiện nghiệp vụ cho vay thì ngân hàng thƣơng mại phải đối mặt với một trong số những rủi ro chính là rủi ro tín dụng.

Do đó, việc phân tích, đánh giá và đo lƣờng rủi ro tín dụng luôn đƣợc các ngân hàng quan tâm. Bởi vì rủi ro tín dụng có khả năng tác động đến lợi nhuận của ngân hàng, nếu nhƣ một ngân hàng có rủi ro tín dụng cao thì rất có khả năng ngân hàng đó phải đối mặt với nguy cơ giảm lợi nhuận do không thu hồi đƣợc vốn gốc và lãi vay từ khách hàng. Và nếu không kiểm soát đƣợc rủi ro này thì về lâu dài sẽ ảnh hƣởng rất lớn đến duy trì hoạt động ngân hàng nói riêng, từ đó tác động nghiêm trọng đến toàn hệ thống ngân hàng và nền kinh tế nói chung. Sau cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu, hệ thống ngân hàng đứng trƣớc rất nhiều khó khăn: một trong số những khó khăn nổi trội trong số đó cũng phải kể đến đó là vấn đề nợ xấu.

Bằng chứng cho thấy có nhiều ngân hàng trên thế giới công bố những khoản nợ xấu và những khoản thua lỗ lớn, và cũng có rất nhiều ngân hàng trên thế giới đã dẫn đến phá sản. Vấn đề đƣợc đặt ra đó là liệu rằng một trong những rủi ro tín dụng có phải là nguyên nhân làm lợi nhuận các ngân hàng suy giảm hay không? Và thực sự giữa lợi nhuận ngân hàng và rủi ro tín dụng có mối quan hệ nhƣ thế nào? Cho đến nay, trên thế giới có nhiều bài nghiên cứu thực nghiệm có liên quan đến sự tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận ngân hàng. Tuy nhiên, kết quả tìm thấy có sự không thống nhất giữa các nghiên cứu. Nhƣ Alexiou and Sofoklis (2009), Hosna et al (2009), Kargi (2011)… đã tìm thấy sự tác động ngƣợc chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng.

Bên cạnh đó, Boahene et al (2012); Afriyie and Akotey (2013)… lại tìm thấy những bằng chứng thực nghiệm cho thấy mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận là cùng chiều. Tuy nhiên, một số nghiên cứu đã tìm thấy không có mối quan hệ rõ ràng giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận nhƣ: Kithiji (2010); Mohammed Bayyoud and Nermeen Sayyad (2015). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.