Khoá luận tốt nghiệp quyền của người lao động di cư theo quy định của pháp luật quốc tế và thực tiễn tại việt nam

Khóa luận phân tích quyền của người lao động di cư theo pháp luật quốc tế và thực tiễn tại Việt Nam, góp phần nâng cao nhận thức và bảo vệ quyền lợi.

• Tác giả: Nguyen Thien Tung
• Người hướng dẫn: Thi Hoai Thuong - Giảng viên
• Trường học: Hanoi University of Law
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Quyền Của Người Lao Động Di Cư Theo Pháp Luật Quốc Tế Và Thực Tiễn Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG DI CƯ
• 1.1. Khái quát về người lao động di cư
• 1.2. Định nghĩa người lao động di cư
• 1.3. Đặc điểm của người lao động di cư
• 1.4. Phân loại người lao động di cư
• 1.5. Nhận định về xu hướng phát triển của lao động di cư
• 2. CHƯƠNG 2: LUẬT PHÁP QUỐC TẾ VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG DI CƯ
• 2.1. Sự hình thành và phát triển của pháp luật quốc tế về quyền của người lao động
• 2.2. Tổng quan về ICRMW và thực trạng người lao động di cư tại Việt Nam
• 2.3. Quy định của pháp luật Việt Nam về quyền của người lao động di cư
• 2.4. Đánh giá sự tương đồng của pháp luật Việt Nam và ICRMW
• 2.5. Đánh giá và kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật Việt Nam về quyền của người lao động di cư
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quyền của người lao động di cư

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, quyền lao động của người lao động di cư trở thành một vấn đề cấp thiết. Theo định nghĩa từ các công ước quốc tế, người lao động di cư là những cá nhân chuyển từ quốc gia này sang quốc gia khác để tìm kiếm việc làm. Họ thường phải đối mặt với nhiều thách thức như phân biệt đối xử và điều kiện làm việc không an toàn. Việc bảo vệ quyền lợi cho nhóm người này không chỉ là trách nhiệm của các quốc gia mà còn là nghĩa vụ của cộng đồng quốc tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích các quy định của pháp luật quốc tế và thực tiễn tại Việt Nam về quyền của người lao động di cư, từ đó đề xuất giải pháp nhằm cải thiện tình hình hiện tại.

1.1. Đặc điểm của người lao động di cư

Người lao động di cư thường có những đặc điểm riêng biệt như độ tuổi trẻ, trình độ học vấn và kỹ năng lao động trung bình. Họ di cư chủ yếu với mục đích tìm kiếm việc làm và nâng cao thu nhập cho bản thân và gia đình. Tuy nhiên, do không phải là công dân của quốc gia nơi họ làm việc, họ dễ bị tổn thương và gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ. Các hành vi vi phạm quyền con người như cưỡng bức lao động, phân biệt đối xử vẫn diễn ra phổ biến. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc xây dựng các chính sách bảo vệ quyền lợi cho người lao động di cư một cách hiệu quả hơn.

II. Khung pháp lý quốc tế về quyền của người lao động di cư

Khung pháp lý quốc tế về quyền của người lao động di cư được hình thành qua nhiều công ước và thỏa thuận quốc tế. Công ước ICRMW 1990 là một trong những văn bản quan trọng nhất, quy định rõ ràng về quyền lợi của người lao động di cư và gia đình họ. Bên cạnh đó, các công ước khác như Công ước Lao động di cư ILO cũng đề cập đến việc bảo vệ quyền lợi cho nhóm người này. Tuy nhiên, việc thực thi các quy định này vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là ở các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia trong việc bảo vệ quyền lợi cho người lao động di cư nhằm đảm bảo họ có được một môi trường làm việc an toàn và công bằng.

2.1. Thực trạng thực hiện quyền của người lao động di cư tại Việt Nam

Tại Việt Nam, số lượng người lao động di cư ngày càng tăng, tuy nhiên, nhiều người vẫn phải đối mặt với tình trạng vi phạm quyền lợi. Các quy định của luật lao động Việt Nam về quyền của người lao động di cư chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Nhiều người lao động vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi. Để cải thiện tình hình, cần có các biện pháp tăng cường giám sát và thực thi các quy định pháp luật, đồng thời nâng cao nhận thức của người lao động về quyền lợi của họ.

III. Đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về quyền của người lao động di cư

Để bảo vệ quyền lợi của người lao động di cư một cách hiệu quả, cần thiết phải hoàn thiện các quy định pháp luật hiện hành. Một số giải pháp có thể được đề xuất bao gồm: tăng cường hợp tác quốc tế trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động di cư, xây dựng các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho người lao động về quyền lợi của họ, và cải thiện hệ thống giám sát thực thi pháp luật. Việc thực hiện những giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi cho người lao động di cư mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia.

3.1. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động di cư. Các quốc gia cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng các chính sách phù hợp, nhằm đảm bảo rằng người lao động di cư được bảo vệ khỏi các hành vi vi phạm quyền lợi. Ngoài ra, việc tham gia vào các hiệp định thương mại tự do cũng có thể giúp cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động di cư, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của họ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, di cư lao động đã trở thành một hiện tượng xã hội và kinh tế phổ biến. Quá trình di chuyển để tìm kiếm việc làm giữa các quốc gia mang lại nguồn thu nhập cho người lao động, đồng thời đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế của cả quốc gia xuất cư và quốc gia nhập cư. Tuy nhiên, người lao động di cư cũng phải đối mặt với nhiều rủi ro bị xâm phạm quyền con người cơ bản như cưỡng bức lao động, bị phân biệt đối xử, làm việc trong điều kiện nguy hiểm, độc hại và thiếu an sinh xã hội.

Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nước luôn khẳng định chủ trương bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Việt Nam ở nước ngoài, đồng thời hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về quản lý lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam và đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Việc nghiên cứu chuẩn mực pháp lý quốc tế để đối chiếu, hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc gia là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu: Phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam về quyền của người lao động di cư trong giai đoạn hiện nay; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ và thực thi quyền của nhóm đối tượng này.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về người lao động di cư và quyền của người lao động di cư.
2. Phân tích các chuẩn mực pháp lý quốc tế về quyền của người lao động di cư, trọng tâm là Công ước quốc tế về bảo vệ quyền của tất cả lao động di cư và các thành viên gia đình họ năm 1990 (ICRMW).
3. Đánh giá thực trạng di cư lao động tại Việt Nam (lao động Việt Nam ra nước ngoài và lao động nước ngoài vào Việt Nam), thực trạng quy định pháp luật Việt Nam hiện hành, xác định các điểm tương đồng, hạn chế và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các văn bản, điều ước quốc tế của Liên Hợp Quốc (UN), Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO); hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam về quyền của người lao động di cư và thực tiễn thi hành các quyền này tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian và thời gian: Khóa luận nghiên cứu các văn bản, điều ước quốc tế từ năm 1948 đến năm 2023; nghiên cứu quy định pháp luật Việt Nam và số liệu thực tiễn trong giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2023.

---

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý:

• Hệ thống điều ước quốc tế: Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền năm 1948 (UDHR); Công ước Di cư vì Việc làm năm 1949 (C-97); Công ước Lao động di cư (Bổ sung) năm 1975 (C-143); Công ước CERD năm 1965; Công ước ICCPR năm 1966; Công ước ICESCR năm 1966; Công ước CAT năm 1984; Công ước ICRMW năm 1990; cùng các cam kết lao động trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP và EVFTA.
• Hệ thống pháp luật Việt Nam: Hiến pháp năm 2013; Bộ luật Lao động năm 2019; Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam năm 2014; Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng năm 2020; Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2014; Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016.
• Khái niệm then chốt: Định nghĩa người lao động di cư theo C-97, ICRMW và Tổ chức Di dân Quốc tế (IOM), xác định rõ người lao động di cư là người chủ động di chuyển để tìm việc làm hưởng lương, phân biệt với người tị nạn hoặc người di dời cưỡng bức.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Sử dụng để phân tích các điều khoản pháp luật quốc tế và luật thực định Việt Nam, sau đó tổng hợp thành các nhóm quyền cơ bản.
• Phương pháp quy nạp - diễn dịch: Rút ra các luận điểm pháp lý tổng quát từ các trường hợp thực tiễn và ngược lại.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu các quy định của ICRMW với hệ thống pháp luật Việt Nam nhằm tìm ra khoảng cách pháp lý.
• Phương pháp thống kê số liệu và logic: Thu thập, xử lý và phân tích số liệu biến động lao động di cư trong giai đoạn 2013–2023.

Nguồn dữ liệu: Báo cáo của ILO, IOM; số liệu thống kê chính thức từ Cục Quản lý lao động ngoài nước và Cục Việc làm thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (Bộ LĐ-TB&XH); các tạp chí chuyên ngành như Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, Tạp chí Quản lý nhà nước, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung về quyền của người lao động di cư

Chương 1 làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng về khái niệm, đặc điểm, phân loại và xu hướng vận động của lao động di cư trên thế giới:

• Đặc điểm của người lao động di cư: Đa số là lao động trẻ trong độ tuổi lao động, trình độ học vấn và kỹ năng ở mức trung bình; là nhóm yếu thế dễ bị tổn thương do không mang quốc tịch của quốc gia sở tại.
• Tiêu chí phân loại: Phân loại theo tính hợp pháp (lao động có giấy tờ hợp pháp và lao động không có giấy tờ/bất hợp pháp); theo quốc tịch; theo trình độ tay nghề (tay nghề cao và tay nghề trung bình/chưa qua đào tạo); theo độ tuổi (15–24, 25–64, trên 60); theo thời hạn làm việc (ngắn hạn và dài hạn).
• Xu hướng phát triển giai đoạn 2013–2019:
  • Tổng số lao động di cư trên toàn cầu tăng 12,6% (bình quân tăng 1,8%/năm).
  • Cơ cấu giới tính có sự dịch chuyển: tỷ lệ nam giới tăng từ 56% lên 59%, trong khi tỷ lệ nữ giới giảm từ 44% xuống 41%.
  • Cơ cấu ngành nghề: 62% lao động di cư làm việc trong lĩnh vực dịch vụ (do lĩnh vực này phát triển nhanh và có khoảng 75% lao động di cư có trình độ kỹ năng ở mức trung bình).
  • Phân bố địa lý: Tập trung cao nhất tại khu vực Châu Âu - Trung Á (chiếm 37,7%).
• Cấu trúc quyền của người lao động di cư: Gồm 3 nhóm quyền chính: Nhóm quyền dân sự và chính trị; Nhóm quyền kinh tế, xã hội và văn hóa; Nhóm quyền về lao động, việc làm.
• Thách thức chủ yếu: Tình trạng di cư bất hợp pháp; nạn phân biệt đối xử; người lao động thiếu hiểu biết pháp luật; cơ chế bảo vệ quyền tại nhiều quốc gia tiếp nhận còn thiếu hiệu quả.

Chương 2: Luật pháp quốc tế về quyền của người lao động di cư

Chương 2 phân tích tiến trình lịch sử và nội hàm các quy định pháp luật quốc tế, trọng tâm là phân tích chuyên sâu Công ước ICRMW năm 1990 (gồm 9 phần, 93 điều):

• Tiến trình phát triển: Khởi đầu từ UDHR (1948), C-97 (1949), phát triển qua các công ước nhân quyền chuyên biệt CERD (1965), ICCPR (1966), ICESCR (1966), C-143 (1975), CAT (1984), hoàn thiện toàn diện nhất tại ICRMW (1990) và các cam kết lao động trong các FTA thế hệ mới.
• Quyền dân sự và chính trị theo ICRMW:
  • Áp dụng trong toàn bộ tiến trình di cư: từ chuẩn bị xuất cảnh, quá cảnh, lưu trú, làm việc cho đến khi hồi hương (Điều 1).
  • Nguyên tắc không phân biệt đối xử trên mọi phương diện (Điều 7).
  • Quyền sống, quyền an toàn cá nhân, cấm tra tấn, đối xử vô nhân đạo hoặc hạ thấp nhân phẩm; bảo hộ tài sản và quyền mang tiền tiết kiệm, tài sản hợp pháp về nước.
  • Quyền được xét xử công bằng (Điều 18) trước tòa án như công dân bản địa.
  • Phân định phạm vi quyền: Quyền tự do rời khỏi bất kỳ quốc gia nào áp dụng cho tất cả lao động (kể cả bất hợp pháp), nhưng quyền tự do đi lại và cư trú trong lãnh thổ quốc gia tiếp nhận chỉ áp dụng cho lao động hợp pháp.
• Quyền kinh tế, xã hội và văn hóa:
  • Quyền hưởng dịch vụ chăm sóc y tế khẩn cấp được bảo đảm cho toàn bộ lao động di cư bất kể tình trạng pháp lý.
  • Quyền tiếp cận nhà ở xã hội và dịch vụ xã hội đầy đủ chỉ dành cho lao động hợp pháp.
  • Con cái của người lao động di cư được bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục bình đẳng như công dân bản địa, không bị từ chối vì lý do cư trú không thường xuyên của cha mẹ.
  • Quyền duy trì bản sắc văn hóa, học tiếng mẹ đẻ và quyền tham gia tổ chức công đoàn.
• Quyền trong lĩnh vực lao động, việc làm:
  • Bình đẳng về thù lao, điều kiện làm việc (giờ làm, nghỉ ngơi, an toàn lao động, chấm dứt hợp đồng lao động).
  • Quyền tiếp cận các dịch vụ việc làm công, đào tạo và bồi dưỡng nghề nghiệp (áp dụng cho lao động hợp pháp).

Chương 3: Quy định của pháp luật Việt Nam về quyền của người lao động di cư và một số kiến nghị để hoàn thiện

Chương 3 tổng kết thực trạng di cư lao động tại Việt Nam, đối chiếu luật thực định và đề xuất các giải pháp lập pháp cụ thể:

1. Thực trạng người lao động di cư tại Việt Nam

• Người lao động Việt Nam làm việc tại nước ngoài:
  • Trong 9 tháng đầu năm 2023, có 111.816 lao động xuất khẩu (đạt 101,37% kế hoạch năm, tăng 8,23% so với cùng kỳ năm 2022).
  • Nhật Bản là thị trường tiếp nhận lớn nhất với 55.758 lao động (chiếm hơn 200.000 thực tập sinh, tương đương 50% tổng số thực tập sinh nước ngoài tại Nhật). Đài Loan đứng thứ hai với 46.166 lao động.
  • Giai đoạn 2013–2019, số lượng lao động xuất khẩu tăng 82% (duy trì trên 140.000 người/năm trong 2018–2019). Sau khi suy giảm sâu năm 2020–2021 do đại dịch Covid-19, thị trường phục hồi mạnh mẽ trong năm 2022 và 2023.
  • Tình trạng lao động bất hợp pháp: Tính đến tháng 6/2023, có hơn 46.600 lao động bỏ hợp đồng, cư trú bất hợp pháp ở nước ngoài (chiếm 6% tổng số lao động theo hợp đồng). Thị trường Hàn Quốc có tỷ lệ bỏ trốn cao nhất (26%, tương đương hơn 12.200 người); Đài Loan có số lượng bỏ trốn lớn nhất (hơn 24.000 người, chiếm 9%).
• Người nước ngoài làm việc tại Việt Nam:
  • Tính đến tháng 10/2023, có 132.381 lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam; trong đó 121.923 người thuộc diện cấp giấy phép lao động (chiếm 92,2%) và 10.458 người không thuộc diện cấp giấy phép (chiếm 7,8%).
  • Cơ cấu theo quốc tịch (cuối năm 2022): Trung Quốc chiếm 30,9%, Hàn Quốc chiếm 18,3%, Đài Loan chiếm 12,9%, Nhật Bản chiếm 9,5%.
  • Cơ cấu chuyên môn: Chủ yếu là chuyên gia, nhà quản lý, giám đốc điều hành và lao động kỹ thuật chất lượng cao.

Thị trường / Quốc gia	Số lượng tiếp nhận (9 tháng đầu 2023)	Tỷ lệ lao động bỏ trốn / cư trú bất hợp pháp (Tháng 6/2023)
Nhật Bản	55.758 người	Gần 4.700 người
Đài Loan (Trung Quốc)	46.166 người	Hơn 24.000 người (9%)
Hàn Quốc	2.449 người	Hơn 12.200 người (26%)
Trung Quốc	1.361 người	Không có số liệu cụ thể
Hungary	1.148 người	Không có số liệu cụ thể
Singapore	1.015 người	Không có số liệu cụ thể
Khu vực Trung Đông - Châu Phi	205 người (Ả Rập Xê Út)	Hơn 1.300 người
Khu vực Châu Âu	Hơn 2.000 người (tổng hợp)	Gần 600 người

2. Quy định của pháp luật Việt Nam

• Đối với người nước ngoài tại Việt Nam: Được hưởng các quyền con người cơ bản theo Hiến pháp 2013; các quyền lao động theo Bộ luật Lao động 2019 (được trả lương bằng ngoại tệ, nghỉ thêm 01 ngày Tết cổ truyền dân tộc và 01 ngày Quốc khánh của nước họ, được ký nhiều lần hợp đồng lao động xác định thời hạn không vượt quá thời hạn giấy phép lao động, tham gia BHXH).
• Đối với người lao động Việt Nam ở nước ngoài: Được quy định cụ thể trong Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng năm 2020. Trường hợp lao động bất hợp pháp vẫn được Nhà nước bảo hộ quyền lợi chính đáng ở mức độ nhất định căn cứ Khoản 3 Điều 17 Hiến pháp 2013 và Điều 6 Luật Quốc tịch 2014 thông qua cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự.

3. Đánh giá ưu điểm và hạn chế

• Ưu điểm: Bảo đảm cơ bản các quyền con người không phân biệt đối xử; thiết lập khung pháp lý quản lý chặt chẽ lao động nước ngoài; tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận nhân lực kỹ thuật cao.
• Hạn chế: Pháp luật Việt Nam chưa nội luật hóa đầy đủ các quyền theo chuẩn ICRMW (như quyền lập hội, công đoàn độc lập, chế độ đầy đủ cho thân nhân); thiếu khung pháp lý rõ ràng bảo vệ lao động nước ngoài cư trú bất hợp pháp tại Việt Nam; thủ tục cấp giấy phép lao động còn phức tạp (kéo dài từ 30 ngày đến 2-3 tháng, cá biệt trên 6 tháng); thời hạn giấy phép lao động ngắn (tối đa 2 năm, chỉ được gia hạn 01 lần tối đa 2 năm, dẫn tới tổng thời gian tối đa là 4 năm).

---

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả nghiên cứu chính kèm số liệu văn bản

• Hệ thống hóa toàn bộ các tiêu chuẩn pháp lý quốc tế từ các công ước nhân quyền nền tảng của UN và ILO đến các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.
• Khái quát bức tranh di cư lao động hai chiều của Việt Nam:
  • Chiều xuất khẩu lao động đạt mức kỷ lục 111.816 người trong 9 tháng đầu năm 2023, tập trung tại Đông Á (Nhật Bản, Đài Loan chiếm trên 90%). Tuy nhiên, tỷ lệ vi phạm hợp đồng bỏ trốn ra ngoài còn cao (Hàn Quốc chiếm 26%, Đài Loan hơn 24.000 người).
  • Chiều tiếp nhận lao động nước ngoài đạt 132.381 người tính đến tháng 10/2023, bù đắp nguồn nhân lực quản lý và kỹ thuật cao mà trong nước chưa đáp ứng được.

2. Hệ thống giải pháp, kiến nghị tác giả đề xuất

1. Xem xét gia nhập Công ước ICRMW năm 1990: Tạo lập cơ sở pháp lý vững chắc để đàm phán, bảo vệ quyền lợi cho hơn 100.000 lao động Việt Nam ra nước ngoài mỗi năm và nâng cao uy tín quốc tế.
2. Đẩy mạnh ký kết các điều ước quốc tế song phương và đa phương về lao động: Ký kết các hiệp định hợp tác lao động chuyên biệt với các quốc gia tiếp nhận nhằm ràng buộc trách nhiệm pháp lý về bảo đảm điều kiện làm việc, an sinh xã hội và chống bóc lột.
3. Cải cách thủ tục cấp giấy phép lao động cho người nước ngoài:
   • Đơn giản hóa thành phần hồ sơ, quy định rõ ràng các loại giấy tờ có thể thay thế nhau.
   • Triển khai dịch vụ công trực tuyến toàn trình, ứng dụng chữ ký số trong cấp giấy phép lao động.
   • Tăng cường liên thông dữ liệu giữa Bộ LĐ-TB&XH, Bộ Công an và Bộ Ngoại giao để rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.
4. Bổ sung chế tài quản lý lao động nước ngoài bất hợp pháp: Áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung nghiêm khắc như tạm dừng hoạt động hoặc tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh đối với các doanh nghiệp cố tình sử dụng lao động nước ngoài trái phép.

3. Đóng góp khoa học của đề tài

Khóa luận đã kế thừa và cập nhật có hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế tính đến năm 2023; chỉ rõ sự chênh lệch về tính chất giữa hai chiều di cư (lao động xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu là lao động phổ thông, trong khi lao động nhập khẩu vào Việt Nam phần lớn là chuyên gia và quản lý); đồng thời cung cấp luận cứ thực tiễn để kiến nghị lộ trình gia nhập ICRMW.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Khóa luận chưa tiếp cận được số liệu thống kê chính thức, đầy đủ về quy mô người nước ngoài làm việc bất hợp pháp tại Việt Nam do tính chất phức tạp và thiếu dữ liệu công bố công khai của cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, phạm vi nghiên cứu các điều ước song phương mới dừng lại ở việc tổng kết các định hướng chung mà chưa đi sâu phân tích từng điều ước cụ thể giữa Việt Nam và từng quốc gia tiếp nhận.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Đi sâu nghiên cứu thực tiễn thi hành pháp luật tại từng thị trường trọng điểm (Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan); đánh giá tác động kinh tế - xã hội và rà soát các rào cản pháp lý kỹ thuật trong hệ thống luật quốc gia khi Việt Nam chuẩn bị gia nhập Công ước ICRMW.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tư liệu học thuật hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Luật: Đặc biệt là các ngành Luật Quốc tế, Luật Nhân quyền quốc tế và Luật Lao động, dùng làm tài liệu tham khảo về phương pháp so sánh luật học và hệ thống hóa điều ước quốc tế.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà lập pháp: Cung cấp cơ sở lý luận và số liệu thực tiễn phục vụ rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý lao động nước ngoài và đưa lao động Việt Nam ra nước ngoài.
• Doanh nghiệp dịch vụ xuất khẩu lao động và doanh nghiệp sử dụng lao động nước ngoài: Tham khảo để nắm vững quy trình pháp lý, thời hạn giấy phép lao động và các tiêu chuẩn bảo vệ quyền lợi người lao động.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Công ước ICRMW năm 1990 có bảo vệ người lao động di cư bất hợp pháp không? Có. Hầu hết các quyền dân sự và chính trị cơ bản (quyền sống, quyền không bị tra tấn, quyền xét xử công bằng, quyền an toàn cá nhân) và quyền chăm sóc y tế khẩn cấp theo Phần III của ICRMW đều được áp dụng cho mọi lao động di cư, bao gồm cả người không có giấy tờ hợp pháp. Tuy nhiên, các quyền tiếp cận nhà ở xã hội, tự do đi lại trong nước sở tại, dịch vụ việc làm công chỉ dành riêng cho người lao động hợp pháp.

2. Tính đến tháng 10 năm 2023, có bao nhiêu lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam và cơ cấu quốc tịch thế nào? Theo số liệu của Cục Việc làm, có 132.381 lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam (trong đó 121.923 người thuộc diện cấp giấy phép). Về cơ cấu quốc tịch (cuối năm 2022), lao động Trung Quốc chiếm tỷ lệ cao nhất với 30,9%, tiếp theo là Hàn Quốc (18,3%), Đài Loan (12,9%) và Nhật Bản (9,5%).

3. Thị trường nào tiếp nhận nhiều lao động Việt Nam nhất trong 9 tháng đầu năm 2023? Nhật Bản là thị trường dẫn đầu tiếp nhận lao động Việt Nam với 55.758 người, chiếm gần 50% tổng số 111.816 lao động xuất khẩu của cả nước trong 9 tháng đầu năm 2023. Việt Nam cũng là quốc gia đứng đầu về số lượng thực tập sinh tại Nhật Bản với hơn 200.000 người.

4. Tỷ lệ lao động Việt Nam bỏ hợp đồng ra ngoài làm việc bất hợp pháp tại Hàn Quốc là bao nhiêu? Tính đến tháng 6/2023, Hàn Quốc là thị trường có tỷ lệ lao động Việt Nam bỏ hợp đồng cao nhất, chiếm tới 26% tổng số lao động được đưa sang làm việc (tương đương hơn 12.200 người). Xét về số lượng tuyệt đối, thị trường Đài Loan có số lao động bỏ trốn lớn nhất với hơn 24.000 người (chiếm 9%).

5. Thời hạn hiệu lực tối đa của Giấy phép lao động cấp cho người nước ngoài tại Việt Nam là bao lâu? Theo Điều 155 Bộ luật Lao động năm 2019, thời hạn của giấy phép lao động tối đa là 02 năm. Khi hết hạn, giấy phép chỉ được gia hạn 01 lần với thời hạn tối đa 02 năm. Do đó, một giấy phép lao động bao gồm cả thời gian gia hạn có hiệu lực tối đa tại Việt Nam là 04 năm.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thiên Tùng đã phân tích toàn diện khung pháp lý quốc tế và pháp luật Việt Nam về quyền của người lao động di cư giai đoạn 2013–2023. Công trình làm nổi bật tính cấp thiết của việc bảo vệ lao động di cư trong bối cảnh toàn cầu hóa, đồng thời chỉ ra các khoảng cách lập pháp giữa chuẩn mực quốc tế (đặc biệt là Công ước ICRMW năm 1990) và luật thực định Việt Nam. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, tập trung vào việc nghiên cứu gia nhập điều ước quốc tế, đơn giản hóa thủ tục hành chính cấp phép và tăng cường quản lý lao động hai chiều.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, chúng ta thay ring việc bão vệ quyển của người lao động di cư là một van để cấp bách và quan trọng trong bồi cảnh toán câu hóa hiện nay. Người lao động di cử góp phẩn quan trọng vo sự phát triển kinh tế, xã hội va văn hóa của cả quốc gia nhập cư va xu cử Tuy nhiên, ho cũng phải đối mặt với nhiễu rủi ro vả thách thức khi quyền và lợi ích hop pháp cia họ bi xâm phạm. Việc bảo vệ quyền của người lao động di ar không chỉ là trách nhiệm của chỉnh phủ mỗi quốc gia, ma còn là trảch nhiệm của cộng đông quốc tế. 15 Chương2: LUAT PHÁP QUỐC TE VE QUYỀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG DI CƯ 2.

Sự hình thành và phát triển của pháp luật quốc tế về quyền cửa người lao động di cư ‘Sw hình thành và phát triển của pháp luật quốc tế về quyền của người lao. đồng oi cw là một quả trình lâu dai, gắn liên với sự phat của quyển con người nói chung rồi va được cụ thể hóa dẫn dân theo những văn kiện đưới đây. - UDHR: Đây là một văn kiên quốc tế quan trong được UN thông qua vào ngày 10/12/1948. Bản tuyên ngôn đã nêu rổ quyển làm việc là quyễn cơ bản của con người và cân phải được thực thi một cách công bằng tại bat cứ nơi nào - C-97: Công ước được ILO thông qua vào ngày 19/7/1949 và có hiệu lực vào ngày 22/6/1952.

Công ước yêu cầu các quốc gia thành viên phải đối xử với những người lao động di cư một cách bình đẳng như những lao đông ban địa - CERD: Công tước được UN thông qua vào ngày 21/12/1965 va có hiệu ực vao ngày 04/01/1969. Công tước quy định việc cm phan biệt ching tộc và thúc day sự hiểu biết giữa các chủng tộc. ~ ICCPR: Công tước được UN thông qua vo ngày 16/12/1966 va có hiệu lực vào ngày 23/3/1976. Công ước quy định các quyển dân sư và chính trị cơ ‘ban của con người như.

quyền sông, quyền tự do, quyền bình đẳng, quyên tự. do ngôn luận. - ICESCR: Công ước được UN thông qua vào ngày 16/12/1966 và có hiệu lực vào ngày 03/01/1976. Công ước nảy quy định các quyền kinh tế, xã hội va văn hóa cơ ban cia con người như quyền: được làm việc, được giáo đục, được tôn trọng về văn hóa.

~ C-143: Công ước được ILO thông qua vảo ngảy 14/7/1975 va có hiệu lực vào ngày 23/01/1983. Công ước nảy là một công ước bỗ sung cho C-97 và 16 ang cắp hướng dẫn cụ thể vé việc xử lý tinh trang di cư bắt hợp pháp và tao didu kiên cho để người di cư hòa nhập tai nơi cur trú và lâm việc, - CAT: Công ước được UN thông qua vào ngày 10/12/1984 và có hiệu. Ihre vào ngày 26/6/1987. Công tớc cm việc tra tân va thực hiện các hình thức đôi xử hoặc trừng phat tan ác, vô nhân dao hoặc ha nhục khác.

- ICRMW: Công ước được UN thông qua vào ngày 18/12/1 0 và có hiệu lực vào ngày 01/7/2003. Công ước quy định các quyển của người lao đông di cư và các thành viên gia đính ho như quyền: được đổi zử công bằng và không phân biệt đổi xử, được lâm việc và được trả lương công bằng, được hưởng an sinh xã hội, tự do tôn giáo và ngôn luân, được bảo vệ khỏi bị lạm. Đây được coi lả công ước toàn điện nhất của UN về quyển của. người lao động di au.

- Các hiệp định thương mại tự đo: Ngoài các công ước quốc tế, quyển của người lao đồng di cư côn được quy định trong các hiệp định thương mai tự do, Hiện nay, quyền của người lao động di cư trong các hiệp đính thương, mại đã được cải thiện đáng kể so với các hiệp định thương mai thể hệ trước. Các hiệp định thương mại thể hệ mới đã có các điều khoản cụt của người lao động di cư nhưng thường chỉ quy định các nguyên tả ma không đưa ra các quy định cụ thé và chỉ tiết để đâm bảo việc thực thi các. quyển của người lao động di cư và xử lý khi có vi phạm. Qua sự hình thảnh và phát triển của pháp luật quốc tế vẻ quyển của người lao đông di cư, ta thấy rằng quyền của người lao động di cư đã được ghi nhân trong các điểu ước quốc té đầu tiên về nhân quyền nhưng còn rắt hạn chế và chưa thống nhất về cách thức bão vé va thực thi các quyên nay trong thực tế Điển nay gây ra nhiều khó khẩn va thách thức cho chính người lao động di cư, cũng như cho các chỉnh phủ và các tổ chức khác liên quan khi thực thi các quyền nảy.

Hiện nay, tuy các quyển cơ ban của người lao động di a đã được quy định tương đổi day đủ vả toàn diện trong các công ước quốc tế, nhưng nó van tiếp tục được các tổ chức quốc tế nghiên cửu va hoản thiện. 1 Quyên của người lao đông di cư không chỉ được quy định trong các văn kiện do UN và ILO ban hành mà còn được thể hiện trong các hiệp định song phương và đa phương giữa các quốc gia trên thể giới, điều nay khiển cho việc. bảo về va thực thi các quyền của người lao động di cử trở nến lính hoạt va có hiệu quả cao hơn 2. Quyền của người lao động di cư trong pháp luật quốc tế 3.

Tổng quan về ICRMW ICRMW được coi là văn kiện toan diện và tập trùng day đủ nhất các quyển của người lao động di cư vì đối tượng của nó không chỉ là người lao. đông di cư mã còn là các thanh viên trong gia đỉnh của họ. ICRMIW còn cũng cấp một khung pháp lý chi tiết về các quyền cơ bản cho người lao động di cư và thảnh viên gia định họ khí cur trú va lảm việc tại quốc gia nhập cư. Do đó, khóa luận tập trung nghiên cứu phân tích các quyển của người lao đồng di cư trong công ước này.

ICRMW đưa ra các quy đính làm việc của người lao động di cư, cho phép họ được hưởng mức lương, giờ làm, tiêu chuẩn an toan va các diéu kiện lâm việc khác tương đương với người lao động bản xứ. Bên cạnh quyển của người lao đồng di cư, ICRMW cũng quy định các quyển khác dành cho cho các thành viền gia đính ho dé dim bao các thành viên gia đính của người lao động di cư có được điều kiện sông và sinh hoạt ở mức tôi thiểu. Ngoài ra, với mục đích thửa nhân người lao động di cư không chỉ đơn thuận là yếu tô kinh é của sản xuất, ICRMIV còn quy định cém trục xuất tùy tiên những người lao đông nhập cư hợp pháp. ICRM không tạo ra các quyển mới cho người lao động di cư ICRMW mỡ rộng, lam rõ những quyền cơ bản được nêu trong các văn kiện quốc tế khác đã được hấu hết các quốc gia chấp nhận va tập hợp chúng trong một văn.

‘ban duy nhất. Những quy định trong ICRMI áp dụng cho cả người lao đông thường xuyên va không thường xuyên. Hau hết các quyển được néu trong. Phan III của ICRMW áp dung cho cä" người lao động nhập cư và do đó 18 ao gồm cả những người di cư bất hợp pháp, đây đu lé các quyển dân sự và chính tri cơ bản được quy định tại ICCPR.

Đối với các quyền kinh tế, sã hội và văn hóa, ICRMW quy định phải có sự đối zử bình đẳng giữa tắt cả người lao động di cu và người lao động bản xử vẻ các quyển kinh tế va sã hội cơ ‘ban, bao gém tiến lương, điều liên lam việc và việc làm, an sinh xã hội, chăm. sóc y tế khẩn cắp và tiếp cận giáo đục cho con cái của người lao động di cư, họ cũng có thể tham gia bat kỳ công đoàn hoặc nghiệp đoàn nào để bảo vệ quyên lợi hợp pháp của ho. "Một đặc điểm đáng chú ý khác của ICRMIW là pham vi áp dụng bao gồm. cả những người lao đông có giấy tờ và không có giầy tờ (bat hợp pháp).

Nhận thức được những rũi ro ma người lao đông di cư không có giấy tử phải đỗi mat từ người sử đụng lao động và những người khác, ICRMW dam bảo rằng bắt ấp các vẫn để vẻ tình trạng pháp lý, những người lao động di cư không có giây tờ vẫn được dim bao một số quyển hop pháp. Bên cạnh đó, ICRMW công nhận ring những người lao đông di cư hop pháp có nhiều quyển hơn những người lao động di cư không có giấy tờ, việc này thể hiện ở một số van dé như. mức độ tham gia chính trị, tiếp can trợ cấp thất nghiệp và các chương trình. công việc công công, tiếp cân các cơ hội giao dục va đảo tạo, khả năng thành lập công đoàn và đoàn tụ gia đình Các quyển mà ICRMIV đất ra cho những người lao động không có giấy tờ không nên được hiểu la ngụ ý việc hợp thức hóa chúng va ICRMW củn xác nhân thêm rằng các quốc gia chống lại việc di car bất hợp pháp cũng đồng thời phải tăng cường các kênh di cư hợp pháp ICRMIW gồm 9 phan: PhinI: Pham vi và định nghĩa (Điểu 1 - Điều 6), Phin II: Nguyên tắc không phân biết đổi xử (Điều 7), Phan IIT: Quyển con người của tất cả những người lao đông di trú (Điểu 8 - Diu 35), Phin IV: Các quyên khác của người lao đồng di trú và các thảnh viên của gia đính họ - những người có gy tờ tuy thân hoặc có dia vị chính thức (Điều 36 - Điều 56), Phan V: Các quy định có thé áp dụng đổi với những loại hình lao động di trú nhất định (Điều 57 - Điều 63), Phan VI.

Việc thúc đấy các điều kiên hop 19 lý, công bằng, nhân văn và hợp pháp liên quan đến hoạt đồng di trú quốc tế (Điều 64 - Điều 71), Phan VIL Việc áp dung công ước (Điễu 72 - Điều 78), Phan VIII Những quy định chung (Điều 79 - Diéu 84); Phan IX Các điều khoản cuối cùng (Điều 85 - Điều 93) 2.