Luận văn thạc sĩ hub quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thương mại cổ phần công thương việt nam chi nhánh gia lai

Luận văn thạc sĩ phân tích quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thương mại cổ phần Công Thương Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tố Ngân
• Người hướng dẫn: TS Phan Ngọc Minh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Trong Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Ngân Hàng TMCP Công Thương Việt Nam - Chi Nhánh Gia Lai
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1.1. Cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.1.1. Khái niệm cho vay
• 1.1.1.2. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.1.3. Những đặc thù trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.2. Rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.2.1. Khái niệm rủi ro tín dụng
• 1.1.2.2. Rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2. QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.2.1. Khái niệm hoạt động quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.2. Sự cần thiết của quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với ngân hàng thương mại
• 1.2.3. Những nội dung quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.3.1. Phát hiện rủi ro tín dụng
• 1.2.3.2. Đo lường rủi ro tín dụng
• 1.2.3.3. Kiểm soát rủi ro tín dụng
• 1.2.3.4. Xử lý rủi ro tín dụng
• 1.2.4. Các chỉ tiêu định tính đánh giá công tác quản trị rủi ro trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.5.1. Các yếu tố bên trong ngân hàng
• 1.2.5.2. Các yếu tố bên ngoài ngân hàng
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH GIA LAI
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM-CHI NHÁNH GIA LAI
• 2.1.1. Sự ra đời và phát triển, địa bàn hoạt động
• 2.1.1.1. Sự ra đời và phát triển
• 2.1.1.2. Địa bàn hoạt động
• 2.1.2. Kết quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam- chi nhánh Gia Lai từ năm 2016 - 2018
• 2.1.2.1. Những hoạt động kinh doanh chủ yếu
• 2.1.2.2. Kết quả kinh doanh
• 2.2. THỰC TRẠNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM- CHI NHÁNH GIA LAI
• 2.2.1. Nợ quá hạn, nợ xấu
• 2.2.2. Phân loại nợ xấu
• 2.2.2.1. Phân loại nợ xấu theo tài sản đảm bảo
• 2.2.2.2. Phân loại nợ xấu theo ngành kinh tế
• 2.3. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam- chi nhánh Gia Lai
• 2.3.1. Chính sách tín dụng
• 2.3.2. Tổ chức thực hiện
• 2.3.2.1. Tổ chức bộ máy
• 2.3.2.2. Báo cáo quản trị rủi ro
• 2.3.3. Nhận diện dấu hiệu rủi ro
• 2.3.4. Đánh giá xếp loại và đo lường rủi ro tín dụng
• 2.3.5. Kiểm soát rủi ro tín dụng
• 2.3.6. Điều chỉnh sau giám sát
• 2.3.6.1. Trích lập dự phòng rủi ro
• 2.3.6.2. Xử lý nợ có vấn đề
• 2.4. ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH GIA LAI
• 2.4.1. Đánh giá chung
• 2.4.2. Những thành công đạt được trong hoạt động quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam - chi nhánh Gia Lai
• 2.4.2.1. Bước đầu đã áp dụng mô hình quản trị rủi ro tập trung theo chuẩn mực quốc tế
• 2.4.2.2. Công tác nhận diện rủi ro trong cho vay DNNVV mang đến dấu hiệu tích cực
• 2.4.2.3. Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ đã hỗ trợ cho quá trình cho vay DNNVV
• 2.4.2.4. Phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tuân thủ theo đúng quy định của ngân hàng Nhà nước
• 2.4.3. Những hạn chế trong hoạt động quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam- chi nhánh Gia Lai
• 2.4.3.1. Các quy định bảo đảm an toàn trong quá trình cấp tín dụng của chính sách tín dụng DNNVV còn chưa đầy đủ và chặt chẽ
• 2.4.3.2. Mô hình quản trị rủi ro tín dụng DNNVV tập trung chưa phát huy hết hiệu quả
• 2.4.3.3. Báo cáo quản trị rủi ro chưa được NHCT Gia Lai quan tâm đúng mức
• 2.4.3.4. Hệ thống thông tin nội bộ còn yếu kém
• 2.4.3.5. Đánh giá xếp loại và đo lường rủi ro tín dụng thiếu tính khách quan, chưa đạt chuẩn Basel
• 2.4.3.6. Công tác kiểm soát rủi ro trong cho vay DNNVV chưa hiệu quả
• 2.4.3.7. Quản lý danh mục tín dụng DNNVV chưa được lãnh đạo quan tâm trong công tác điều hành, cũng như chưa có hướng dẫn cụ thể về biện pháp xử lý rủi ro danh mục tín dụng DNNVV
• 2.4.3.8. Công tác xử lý nợ còn nhiều bất cập
• 2.4.4. Nguyên nhân của những hạn chế trong hoạt động quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam - Chi nhánh Gia Lai
• 2.4.4.1. Nguyên nhân bên ngoài ngân hàng
• 2.4.4.2. Nguyên nhân bên trong ngân hàng
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH GIA LAI
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỤC TIÊU HOÀN THIỆN QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH GIA LAI
• 3.1.1. Định hướng chung
• 3.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH GIA LAI
• 3.2.1. Giải pháp về hoạch định chiến lược quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam- Chi nhánh Gia Lai
• 3.2.1.1. Kiến nghị NHCT Việt Nam xây dựng chính sách tín dụng DNNVV linh hoạt, phù hợp với từng thời điểm và được phổ biến tới toàn hệ thống NHCT
• 3.2.1.2. Kiến nghị NHCT Việt Nam ban hành và hệ thống hóa các quy định bảo đảm an toàn trong quá trình cấp tín dụng
• 3.2.2. Giải pháp về tổ chức thực hiện quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam- chi nhánh Gia Lai
• 3.2.2.1. Kiến nghị NHCT Việt Nam kiện toàn tổ chức và bộ máy quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay DNNVV
• 3.2.2.2. Kiến nghị NHCT Việt Nam xây dựng báo cáo quản trị rủi ro dành riêng cho phân khúc DNNVV và tăng tính độc lập trong việc thu thập thông tin phục vụ báo cáo
• 3.2.3. Giải pháp về giám sát quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam- Chi nhánh Gia Lai
• 3.2.3.1. Hoàn thiện công tác thu thập thông tin
• 3.2.3.2. Xem xét và quan tâm đúng mức đến quản lý danh mục tín dụng DNNVV tại NHCT Gia Lai
• 3.2.3.3. Kiến nghị NHCT Việt Nam xây dựng và hoàn thiện hệ thống các công cụ đo lường và định hạng rủi ro tín dụng
• 3.2.3.4. Kiểm soát rủi ro tín dụng thông qua tăng cường giám sát rủi ro tín dụng trong suốt quá trình cho vay DNNVV cũng như tăng cường công tác kiểm toán nội bộ
• 3.2.4. Giải pháp về điều chỉnh sau giám sát quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam- Chi nhánh Gia Lai
• 3.2.4.1. Tiến tới phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro dựa trên kết quả xếp hạng tín dụng
• 3.2.4.2. Xử lý nợ có vấn đề với phương châm nhanh, quyết liệt thông qua lựa chọn biện pháp xử lý nợ hợp lý
• 3.2.5. Các giải pháp hỗ trợ
• 3.2.5.1. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.2.5.2. Phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng công nghệ
• 3.2.6. Kiến nghị khác với Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• 3.2.6.1. Tăng cường hệ thống thông tin nội bộ
• 3.2.6.2. Chú trọng công tác đào tạo lại
• 3.2.7. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước
• 3.2.7.1. Nâng cao chất lượng cung cấp thông tin tín dụng
• 3.2.7.2. Ứng dụng các nguyên tắc giám sát ngân hàng của ủy ban Basel
• 3.2.7.3. Nâng cao chất lượng công tác thanh tra
• 3.2.7.4. Xây dựng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ chung cho các ngân hàng thương mại
• 3.2.7.5. Đưa ra quy trình và hướng dẫn sử dụng các công cụ kỹ thuật hiện đại giảm thiểu rủi ro danh mục tín dụng DNNVV
• 3.2.8. Kiến nghị với chính phủ
• 3.2.8.1. Duy trì môi trường kinh tế ổn định
• 3.2.8.2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật, môi trường pháp lý
• 3.2.8.3. Đưa ra quy định liên quan đến công bố thông tin tài chính của các DNNVV
• 3.2.8.4. Phát triển thị trường thứ cấp cho hoạt động mua bán các khoản nợ xấu của ngân hàng thương mại
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu tiếng Việt
• Tài liệu tiếng Anh

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa

Quản trị rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng trong hoạt động cho vay của ngân hàng, đặc biệt là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam, việc quản lý rủi ro tín dụng không chỉ giúp bảo vệ nguồn vốn mà còn tối ưu hóa lợi nhuận. Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, DNNVV đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Do đó, việc hiểu rõ về quản trị rủi ro tín dụng là cần thiết để nâng cao hiệu quả cho vay.

1.1. Khái niệm và vai trò của quản trị rủi ro tín dụng

Quản trị rủi ro tín dụng là quá trình nhận diện, đánh giá và kiểm soát các rủi ro liên quan đến khả năng trả nợ của khách hàng. Đối với DNNVV, việc này càng trở nên phức tạp do đặc thù hoạt động và khả năng tài chính hạn chế. Ngân hàng cần có các phương pháp đánh giá rủi ro hiệu quả để bảo vệ lợi ích của mình.

1.2. Đặc thù của cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa

DNNVV thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn do thiếu thông tin tài chính minh bạch và khả năng tài chính hạn chế. Điều này làm tăng rủi ro tín dụng cho ngân hàng. Việc hiểu rõ đặc thù này giúp ngân hàng xây dựng các chính sách cho vay phù hợp và hiệu quả hơn.

II. Những thách thức trong quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng Công thương Việt Nam

Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức. Sự gia tăng nợ xấu và nợ quá hạn trong cho vay DNNVV là một trong những vấn đề nghiêm trọng. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc đánh giá khách hàng chưa chính xác và quy trình cho vay còn nhiều lỗ hổng.

2.1. Tình hình nợ xấu trong cho vay DNNVV

Nợ xấu tại ngân hàng đã tăng lên đáng kể trong những năm qua, đặc biệt là trong phân khúc DNNVV. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn làm giảm uy tín của ngân hàng trên thị trường.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng cao

Các nguyên nhân chính bao gồm việc thiếu thông tin đầy đủ về khách hàng, quy trình thẩm định tín dụng chưa chặt chẽ và sự yếu kém trong quản lý rủi ro. Những yếu tố này cần được khắc phục để giảm thiểu rủi ro tín dụng.

III. Phương pháp quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả cho DNNVV

Để quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả, ngân hàng cần áp dụng các phương pháp hiện đại và phù hợp với đặc thù của DNNVV. Việc xây dựng hệ thống đánh giá rủi ro tín dụng chặt chẽ và linh hoạt là rất cần thiết.

3.1. Hệ thống đánh giá rủi ro tín dụng

Ngân hàng cần phát triển một hệ thống đánh giá rủi ro tín dụng toàn diện, bao gồm các chỉ tiêu định tính và định lượng. Hệ thống này sẽ giúp ngân hàng nhận diện và đo lường rủi ro một cách chính xác hơn.

3.2. Kiểm soát và xử lý rủi ro tín dụng

Việc kiểm soát rủi ro tín dụng cần được thực hiện liên tục trong suốt quá trình cho vay. Ngân hàng cần có các biện pháp xử lý nợ xấu hiệu quả để giảm thiểu tổn thất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại ngân hàng Công thương Việt Nam

Nghiên cứu thực tiễn tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam cho thấy việc áp dụng các phương pháp quản trị rủi ro tín dụng đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện.

4.1. Kết quả đạt được trong quản trị rủi ro tín dụng

Ngân hàng đã đạt được những thành công nhất định trong việc giảm thiểu nợ xấu và cải thiện quy trình cho vay. Tuy nhiên, cần tiếp tục nâng cao chất lượng quản lý rủi ro.

4.2. Những hạn chế và bài học kinh nghiệm

Mặc dù đã có những tiến bộ, nhưng ngân hàng vẫn gặp phải nhiều hạn chế trong việc quản lý rủi ro tín dụng. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn sẽ giúp ngân hàng cải thiện hơn trong tương lai.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho quản trị rủi ro tín dụng

Quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay DNNVV tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Định hướng tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao năng lực quản lý và áp dụng công nghệ trong quản trị rủi ro.

5.1. Định hướng phát triển quản trị rủi ro tín dụng

Ngân hàng cần xây dựng các chiến lược dài hạn để phát triển quản trị rủi ro tín dụng, bao gồm việc áp dụng công nghệ thông tin và cải thiện quy trình làm việc.

5.2. Khuyến nghị cho ngân hàng và các cơ quan liên quan

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng và các cơ quan quản lý để xây dựng khung pháp lý hỗ trợ cho hoạt động cho vay DNNVV, từ đó giảm thiểu rủi ro tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu kinh tế tỉnh Gia Lai giai đoạn 2016 – 2018, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm tới 96% trong tổng số 4.892 doanh nghiệp đăng ký hoạt động. Dư nợ vay vốn của khối doanh nghiệp trên toàn địa bàn đạt khoảng 17.000 tỷ đồng, khẳng định vị thế trụ cột của DNNVV trong phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, đây cũng là phân khúc tiềm ẩn nhiều rủi ro tín dụng nhất đối với các tổ chức tín dụng do hạn chế về năng lực quản trị và quy mô vốn tự có.

Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công thương Việt Nam (VietinBank) – Chi nhánh Gia Lai, dư nợ khối khách hàng doanh nghiệp chiếm khoảng 50% tổng dư nợ toàn đơn vị. Trong giai đoạn 2016 – 2018, tổng dư nợ cấp tín dụng của chi nhánh ghi nhận mức tăng trưởng 16,01%, nâng quy mô từ 9.593 tỷ đồng lên 11.141 tỷ đồng. Đáng chú ý, dư nợ dành riêng cho khối khách hàng DNNVV đạt mức tăng trưởng đột phá 48,45%, mở rộng từ 1.279 tỷ đồng lên 1.896 tỷ đồng. Song song với sự gia tăng quy mô, nợ quá hạn và nợ xấu tại phân khúc này cũng gia tăng đáng kể, dao động từ 2% đến trên 2,4% tổng dư nợ DNNVV. Tình trạng này đe dọa trực tiếp đến chất lượng tài sản và chỉ tiêu lợi nhuận của chi nhánh (năm 2018 đạt 249,15 tỷ đồng lợi nhuận).

Nghiên cứu được triển khai nhằm phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay DNNVV tại VietinBank Gia Lai giai đoạn 2016 – 2018. Thông qua việc chỉ rõ những kết quả đạt được, các hạn chế cố hữu và nguyên nhân gốc rễ, đề tài xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện tiệm cận chuẩn mực quốc tế Basel II. Ý nghĩa thực tiễn của công trình là cung cấp cơ sở khoa học giúp chi nhánh kiểm soát tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng an toàn 3%, tối ưu hóa quỹ dự phòng rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững tại thị trường Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai khung lý thuyết nền tảng trong quản trị tài chính ngân hàng hiện đại:

Thứ nhất là Khung nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS). Khung lý thuyết này tiếp cận quản trị rủi ro qua một chu trình khép kín gồm bốn giai đoạn cốt lõi: Hoạch định chính sách và chiến lược tín dụng; Tổ chức thực hiện và cấp tín dụng; Giám sát, đo lường và định hạng rủi ro; Điều chỉnh sau giám sát thông qua phân loại nợ, trích lập dự phòng và xử lý nợ có vấn đề.

Thứ hai là Mô hình đánh giá định tính 6C (Character - Tư cách người vay, Capacity - Năng lực chi trả, Capital - Năng lực vốn, Collateral - Tài sản bảo đảm, Conditions - Điều kiện kinh tế - xã hội, và Compliance/Coverage - Tính tuân thủ pháp lý và các biện pháp bảo hiểm). Mô hình này cho phép thẩm định đa chiều hồ sơ khách hàng doanh nghiệp trước khi ra quyết định giải ngân.

Các khái niệm cơ bản được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Xác định căn cứ theo Nghị định số 39/2018/NĐ-CP của Chính phủ, dựa trên các tiêu chí cụ thể về số lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm (dưới 200 người) và tổng nguồn vốn (không quá 100 tỷ đồng) hoặc tổng doanh thu năm trước liền kề (không quá 300 tỷ đồng).
• Tín dụng ngân hàng và Cho vay: Tiếp cận theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, nhấn mạnh bản chất chuyển giao tài sản có thời hạn dựa trên nguyên tắc hoàn trả vô điều kiện cả gốc và lãi.
• Rủi ro tín dụng và Quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay DNNVV: Đo lường khả năng tổn thất tài chính khi khách hàng không thực hiện đúng cam kết thanh toán, từ đó thực thi các biện pháp phòng ngừa để duy trì mức tổn thất trong giới hạn tài chính chấp nhận được.
• Phân loại nợ và nợ xấu: Thực hiện theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước, phân định 5 nhóm nợ với ngưỡng nợ xấu thuộc các nhóm 3, 4 và 5.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp:

• Dữ liệu thứ cấp: Trích xuất từ các báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo cân đối kế toán, báo cáo thống kê dư nợ và nợ quá hạn của VietinBank Gia Lai giai đoạn 3 năm liên tục từ năm 2016 đến năm 2018.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua bảng hỏi khảo sát thực tế tại đơn vị.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Khảo sát được thực hiện trên mẫu khảo sát gồm 45 cán bộ quản lý và chuyên viên nghiệp vụ thuộc mạng lưới của VietinBank Gia Lai (gồm Ban Giám đốc phụ trách tín dụng, lãnh đạo các phòng nghiệp vụ tại Hội sở và cán bộ tín dụng tại 11 phòng giao dịch như PGD Phù Đổng, PGD An Khê, PGD Chư Sê, PGD Pleiku). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện có chủ đích nhằm thu thập đánh giá chuyên sâu từ những nhân sự trực tiếp vận hành quy trình cấp tín dụng.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Nghiên cứu phối hợp phương pháp phân tích định tính (tổng hợp lý luận, so sánh quy chuẩn Basel) và định lượng (thống kê mô tả trên phần mềm Microsoft Excel, đánh giá mức độ tuân thủ theo thang đo Likert 3 mức độ: 1 - Không tuân thủ, 2 - Tuân thủ một phần, 3 - Tuân thủ hoàn toàn). Sự kết hợp này giúp phản ánh khách quan thực trạng xử lý rủi ro tại chi nhánh, hạn chế tính chủ quan và làm rõ mức độ tương thích giữa quy trình nội bộ với thực tế vận hành. Toàn bộ quá trình nghiên cứu, khảo sát và tổng hợp dữ liệu được hoàn tất vào tháng 8 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng tín dụng tại VietinBank Gia Lai trong giai đoạn 2016 – 2018 ghi nhận các phát hiện then chốt sau:

Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay DNNVV diễn ra rất nhanh nhưng đi kèm áp lực gia tăng rủi ro. Dư nợ khối DNNVV tăng từ 1.279 tỷ đồng năm 2016 lên 1.896 tỷ đồng năm 2018 (tương ứng mức tăng 48,45%). Tỷ trọng cho vay DNNVV trong tổng dư nợ toàn chi nhánh tăng tương ứng từ 13,33% lên 17,02%. Tuy nhiên, quy mô nợ xấu (từ nhóm 3 đến nhóm 5) luôn duy trì ở mức cao, ghi nhận 33,40 tỷ đồng vào năm 2016 và tiếp tục mở rộng trong các năm tiếp theo, dao động quanh tỷ lệ 2,4% tổng dư nợ cho vay khối này.

Thứ hai, cơ cấu nợ xấu phân bổ mất cân đối nghiêm trọng theo ngành kinh tế. Năm 2018, nợ xấu tập trung cao nhất vào ngành Xây dựng với số dư 39,40 tỷ đồng (chiếm tỷ trọng áp đảo 45,74% tổng nợ xấu DNNVV). Ngành Thương mại và dịch vụ (chủ yếu là kinh doanh nông sản tiêu, cà phê) đứng thứ hai với số dư nợ xấu 12,38 tỷ đồng (chiếm 31,42%). Ngành Sản xuất, phân phối điện và nước lần đầu tiên phát sinh nợ xấu với quy mô 9,00 tỷ đồng (chiếm 22,84%).

Thứ ba, ngân hàng phụ thuộc quá mức vào tài sản bảo đảm khi cấp tín dụng. Thống kê nợ xấu theo tài sản cho thấy 88,20% nợ xấu là các khoản vay có tài sản bảo đảm (tương đương 29,70 tỷ đồng trong năm 2016), trong khi nợ xấu không có tài sản bảo đảm chỉ chiếm 11,59% (3,70 tỷ đồng). Điều này phản ánh ngân hàng có xu hướng xem tài sản thế chấp là nguồn thu hồi nợ dự phòng tiên quyết thay vì đánh giá chuẩn xác dòng tiền kinh doanh của doanh nghiệp.

Thứ tư, điểm số tuân thủ quy trình quản trị rủi ro nội bộ chưa đạt mức tối ưu. Kết quả khảo sát thực tế 45 cán bộ cho thấy chỉ tiêu hoạch định chính sách tín dụng đặc thù cho DNNVV chỉ đạt điểm trung bình 1,91/3 điểm (mức tuân thủ một phần), do còn thiếu vắng các quy định chi tiết về quản lý danh mục và xử lý tài sản bảo đảm chuyên biệt cho khối doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế nêu trên xuất phát từ cả bối cảnh kinh tế vĩ mô lẫn quy trình quản trị nội bộ.

Về nguyên nhân khách quan bên ngoài: Giai đoạn 2016 – 2018, địa bàn tỉnh Gia Lai chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai khô hạn, dẫn tới hiện tượng hồ tiêu chết hàng loạt tại các huyện Chư Pưh, Chư Sê, Chư Prông và cà phê mất mùa, rớt giá sâu. Biến động này làm tê liệt nguồn thu của các doanh nghiệp kinh doanh nông sản và làm giảm lưu lượng dòng chảy của các nhà máy thủy điện như Sesan 3A. Bên cạnh đó, chính sách thắt chặt đầu tư công khiến các công trình xây dựng cơ bản từ vốn ngân sách bị chậm giải ngân thanh toán, trực tiếp đẩy các doanh nghiệp xây lắp vào tình trạng nợ quá hạn kéo dài. Báo cáo tài chính của các DNNVV trên địa bàn nhìn chung thiếu tính minh bạch, tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản rất thấp, thường xuyên lấy vốn vay ngắn hạn tài trợ cho tài sản dài hạn.

Về nguyên nhân chủ quan bên trong: Mô hình quản trị rủi ro tập trung của chi nhánh chưa phát huy tối đa hiệu quả. Hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ chưa được tùy biến riêng cho phân khúc DNNVV và thiếu tính cập nhật theo thời gian thực. Cán bộ tín dụng còn nặng tâm lý ỷ lại vào tài sản thế chấp, khâu kiểm soát dòng tiền sau giải ngân còn lỏng lẻo và thiếu cơ chế cảnh báo sớm tự động.

So sánh với các nghiên cứu của ngành ngân hàng về triển khai Basel II tại Việt Nam, thực trạng tại VietinBank Gia Lai phản ánh đúng thách thức chung của hệ thống ngân hàng thương mại cấp tỉnh: Khoảng cách giữa việc ban hành chính sách tập trung tại Hội sở chính và năng lực thực thi, giám sát tại các điểm giao dịch địa bàn vẫn còn khá lớn.

Để làm nổi bật các biến động này, dữ liệu thực nghiệm trong luận văn có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua:

• Biểu đồ tròn (Pie Chart) thể hiện tỷ trọng nợ xấu phân theo ngành kinh tế năm 2018 (Xây dựng chiếm 45,74%, Thương mại dịch vụ chiếm 31,42%, Điện nước chiếm 22,84%).
• Biểu đồ cột ghép (Clustered Column Chart) so sánh quy mô dư nợ và tốc độ tăng trưởng tín dụng giữa ba khối khách hàng: Khách hàng cá nhân (5.784 tỷ đồng), Doanh nghiệp lớn (4.008 tỷ đồng) và Doanh nghiệp nhỏ và vừa (1.896 tỷ đồng).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tín dụng tại đơn vị:

Thứ nhất, hoàn thiện chính sách tín dụng và quy định an toàn đặc thù cho phân khúc DNNVV.

• Hành động: Ban hành bộ hướng dẫn thẩm định tín dụng chuyên biệt cho DNNVV nông nghiệp - xây lắp Tây Nguyên; xây dựng hạn mức cấp tín dụng linh hoạt gắn với chu kỳ luân chuyển vốn thực tế thay vì áp đặt khung thời hạn cứng nhắc.
• Chủ thể thực hiện: Hội đồng Quản trị và Khối Quản lý Rủi ro VietinBank phối hợp Ban Giám đốc Chi nhánh Gia Lai.
• Target metric: Nâng điểm số đánh giá tuân thủ chính sách tín dụng từ mức 1,91/3 điểm lên trên 2,80/3 điểm; rút ngắn thời gian phê duyệt hồ sơ vay vốn chuẩn xuống 20% mà không hạ chuẩn tín dụng.
• Timeline: Thực hiện trong quý I và quý II năm 2020.

Thứ hai, nâng cấp hệ thống định hạng tín dụng nội bộ và triển khai hệ thống cảnh báo sớm (Early Warning System - EWS).

• Hành động: Tích hợp các chỉ số phi tài chính (năng lực chủ doanh nghiệp, quan hệ nhà cung cấp, biến động thị trường ngành) vào mô hình tính điểm tín dụng theo chuẩn Basel II; tự động hóa cảnh báo khi tài khoản tiền gửi của doanh nghiệp sụt giảm dòng tiền trên 30% trong 2 tháng liên tiếp.
• Chủ thể thực hiện: Phòng Khách hàng DNNVV và Phòng Hỗ trợ tín dụng.
• Target metric: 100% khoản vay DNNVV được định hạng tự động trước khi phê duyệt; phát hiện sớm trước 60 – 90 ngày đối với 85% các khoản nợ có nguy cơ chuyển nhóm.
• Timeline: Hoàn thành trong năm 2020 – 2021.

Thứ ba, tăng cường giám sát sau giải ngân và đẩy mạnh xử lý nợ có vấn đề.

• Hành động: Thiết lập quy chế kiểm tra hiện trường định kỳ tối thiểu 3 tháng/lần đối với tình trạng hàng tồn kho và tiến độ thi công công trình; chủ động tái cơ cấu kỳ hạn trả nợ cho các phương án khả thi gặp khó khăn tạm thời; kiên quyết xử lý tài sản bảo đảm hoặc bán nợ cho VAMC/thị trường mua bán nợ đối với các khoản nợ chây ỳ.
• Chủ thể thực hiện: Tổ Xử lý nợ phối hợp với 11 Phòng giao dịch trực thuộc.
• Target metric: Kiểm soát tỷ lệ nợ xấu cho vay DNNVV dưới ngưỡng an toàn 1,5%; nâng tỷ lệ thu hồi nợ xấu qua xử lý tài sản bảo đảm lên trên 75%.
• Timeline: Thực hiện liên tục hàng quý từ năm 2020.

Thứ tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chuẩn hóa đạo đức nghề nghiệp cán bộ tín dụng.

• Hành động: Tổ chức tối thiểu 4 đợt tập huấn chuyên sâu/năm về kỹ năng đọc hiểu báo cáo tài chính DNNVV và kỹ năng phát hiện dấu hiệu gian lận hồ sơ; xây dựng KPI đánh giá gắn trực tiếp giữa tăng trưởng dư nợ với tỷ lệ nợ xấu phát sinh.
• Chủ thể thực hiện: Trường Đào tạo và Phát triển Nguồn nhân lực VietinBank kết hợp Phòng Tổng hợp Chi nhánh Gia Lai.
• Target metric: 100% cán bộ tín dụng đạt kết quả kiểm tra sát hạch nghiệp vụ định kỳ từ 80/100 điểm trở lên; giảm thiểu 100% các sai phạm do vi phạm quy trình đạo đức.
• Timeline: Triển khai định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất là Ban lãnh đạo và đội ngũ cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại.

• Lợi ích: Tiếp cận khung phân tích toàn diện về đặc thù rủi ro tín dụng tại địa bàn nông nghiệp - miền núi Tây Nguyên.
• Use case: Ứng dụng mô hình đánh giá 4 giai đoạn và hệ thống tiêu chí cảnh báo sớm để tái cấu trúc quy trình cấp tín dụng cho phân khúc bán lẻ và DNNVV tại các chi nhánh địa phương.

Thứ hai là Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng Nhà nước và các nhà hoạch định chính sách.

• Lợi ích: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về những vướng mắc trong khâu thực thi Thông tư 02/2013/TT-NHNN và lộ trình áp dụng Basel II tại các địa bàn vùng sâu.
• Use case: Tham khảo để hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về công bố thông tin tài chính DNNVV, hỗ trợ thành lập quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương và phát triển thị trường mua bán nợ thứ cấp.

Thứ ba là Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế phát triển.

• Lợi ích: Nguồn tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực kết hợp giữa lý luận Basel với số liệu khảo sát định lượng thực tế.
• Use case: Khai thác phương pháp luận, bảng hỏi khảo sát và phương pháp xử lý dữ liệu để triển khai các đề tài nghiên cứu về quản trị rủi ro ngân hàng.

Thứ tư là Chủ doanh nghiệp và Giám đốc tài chính của các DNNVV.

• Lợi ích: Thấu hiểu các tiêu chí thẩm định, cách thức chấm điểm tín dụng và yêu cầu kiểm soát rủi ro từ phía ngân hàng thương mại.
• Use case: Chủ động minh bạch hóa hệ thống sổ sách kế toán, tái cấu trúc kỳ hạn nợ và tối ưu hóa phương án kinh doanh nhằm nâng cao khả năng tiếp cận dòng vốn tín dụng lãi suất ưu đãi.

Câu hỏi thường gặp

Rủi ro tín dụng trong cho vay DNNVV tại VietinBank Gia Lai tập trung chủ yếu ở những ngành nghề nào? Nợ xấu tập trung cao nhất vào ngành Xây dựng (chiếm 45,74% tổng nợ xấu năm 2018 với 39,40 tỷ đồng) và Thương mại dịch vụ nông sản (chiếm 31,42% với 12,38 tỷ đồng). Nguyên nhân do ngành xây dựng bị chậm thanh toán vốn đầu tư công, trong khi các doanh nghiệp kinh doanh nông sản chịu thiệt hại nặng nề từ đợt sụt giảm giá hồ tiêu và cà phê trên địa bàn tỉnh Gia Lai.

Mô hình quản trị rủi ro tín dụng theo chuẩn mực Basel II được luận văn tiếp cận như thế nào? Luận văn tiếp cận Basel II thông qua chu trình quản trị 4 khâu: Nhận diện rủi ro bằng hệ thống chỉ số tài chính - phi tài chính; Đo lường qua mô hình định hạng tín dụng nội bộ tập trung; Kiểm soát thông qua chính sách phân quyền và hạn mức tín dụng; Điều chỉnh sau giám sát bằng phân loại nợ, trích lập dự phòng đầy đủ theo xác suất rủi ro.

Tại sao ngân hàng nắm giữ 88,20% nợ xấu có tài sản bảo đảm nhưng vẫn gặp khó khăn trong thu hồi vốn? Mặc dù 88,20% nợ xấu có tài sản bảo đảm (đạt 29,70 tỷ đồng), việc thu hồi vốn vẫn phức tạp do tính thanh khoản của bất động sản và nhà xưởng tại địa bàn tỉnh Gia Lai trong thời kỳ kinh tế khó khăn rất thấp. Ngoài ra, quy trình thủ tục tố tụng, thi hành án và xử lý tài sản bảo đảm theo quy định pháp luật hiện hành còn kéo dài, tốn kém chi phí.

Mẫu khảo sát của luận văn được thiết kế như thế nào để đảm bảo tính khách quan? Mẫu khảo sát gồm 45 nhân sự, được chọn lọc có chủ đích từ Ban Giám đốc phụ trách tín dụng, Trưởng/Phó phòng nghiệp vụ Hội sở đến chuyên viên tác nghiệp tại 11 phòng giao dịch. Bảng hỏi sử dụng thang đo Likert 3 mức độ bám sát các nguyên tắc Basel, cho phép đo lường chính xác thực trạng tuân thủ quy trình tại từng mắt xích vận hành.

Đâu là giải pháp cấp bách nhất giúp chi nhánh kiểm soát chất lượng tín dụng trong ngắn hạn? Giải pháp cấp bách nhất là triển khai hệ thống cảnh báo sớm (EWS) kết hợp rà soát, tái cơ cấu nợ kịp thời cho các DNNVV có phương án phục hồi khả thi. Đồng thời, chi nhánh cần đẩy mạnh kiểm tra thực địa dòng tiền sau giải ngân để phát hiện dấu hiệu sử dụng vốn sai mục đích trước khi phát sinh nợ quá hạn nhóm 2.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay DNNVV tại ngân hàng thương mại theo các nguyên tắc chuẩn mực của Ủy ban Basel.
• Phân tích thực nghiệm sâu sắc dữ liệu giai đoạn 2016 – 2018 tại VietinBank Gia Lai, làm rõ sự tăng trưởng dư nợ DNNVV đạt 48,45% (lên 1.896 tỷ đồng) song song với áp lực nợ xấu duy trì ở mức trên 33,4 tỷ đồng.
• Chỉ rõ cơ cấu nợ xấu tập trung cục bộ vào ngành xây dựng (45,74%) và thương mại nông sản (31,42%), cùng thực trạng phụ thuộc lớn vào tài sản thế chấp (chiếm 88,20% nợ xấu).
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp thực thi đồng bộ: Kiện toàn chính sách tín dụng đặc thù, nâng cấp hệ thống định hạng và cảnh báo sớm EWS, thắt chặt giám sát dòng tiền và chuẩn hóa năng lực cán bộ tín dụng.
• Đề xuất các kiến nghị vĩ mô thiết thực gửi đến Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và hệ thống VietinBank nhằm tạo lập hành lang pháp lý minh bạch cho phân khúc tài chính doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Lộ trình triển khai các giải pháp được khuyến nghị thực hiện quyết liệt trong giai đoạn 2020 – 2022, ưu tiên hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm trong 6 tháng đầu năm 2020. Kính mời quý độc giả, các nhà nghiên cứu và các chuyên gia tài chính ngân hàng cùng tham khảo, đóng góp ý kiến để tiếp tục hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tín dụng trong thực tiễn ngành ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm cho vay Trong nền kinh tế thị trường, NHTM có thể coi là một doanh nghiệp hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận.

Để đạt được mục tiêu cuối cùng là lợi nhuận, ngân hàng cần phải sử dụng nguồn vốn một cách hiệu quả nhất. Tín dụng chính là hoạt động cơ bản đem lại nguồn lợi nhuận cho ngân hàng. Theo Bùi Diệu Anh (2013, trang 102): “Tín dụng ngân hàng là một giao dịch giữa hai chủ thể, trong đó bên cấp tín dụng (ngân hàng/tổ chức tín dụng khác) chuyển giao tài sản cho bên nhận tín dụng (doanh nghiệp, cá nhân hoặc các chủ thể khác) sử dụng theo nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Từ khái niệm trên có thể rút ra các đặc điểm của tín dụng ngân hàng như sau: Theo Bùi Diệu Anh (2013, trang 102-108): + Tài sản giao dịch trong tín dụng ngân hàng đa dạng, có thể dưới dạng tiền tệ, tài sản thực hoặc chữ ký.

+ Rủi ro trong tín dụng ngân hàng có tính tất yếu, không thể loại trừ hoàn toàn. + Sự hoàn trả cả gốc và lãi là bản chất của tín dụng nói chung và tín dụng ngân hàng nói riêng. + Sự hoàn trả trong tín dụng ngân hàng là vô điều kiện. Theo luật các tổ chức tín dụng 2010 thì “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, trong đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”.

Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Theo nghị định số: 39/2018/NĐ-CP ngày 11/03/2018 hướng dẫn Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thì khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa được hiểu như sau: Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc tổng doanh thu năm trước liền kề, cụ thể như sau: Lĩnh vực nông nghiệp, lâm Lĩnh vực Thương mại và dịch Khu vực nghiệp, thủy sản và lĩnh vực vụ công nghiệp, xây dựng. Tổng Tổng Tổng Tổng Số lao Số lao nguồn nguồn doanh Quy mô doanh thu động động vốn vốn thu I. Doanh 3 tỷ đồng 3 tỷ đồng Không quá 3 tỷ đồng 10 tỷ Không nghiệp siêu trở xuống trở xuống 10 người trở xuống đồng trở quá 10 nhỏ xuống người II. Doanh 20 tỷ đồng 50 tỷ đồng Không quá 50 tỷ 100 tỷ Không nghiệp nhỏ trở xuống trở xuống 100 người đồng trở đồng trở quá 50 xuống xuống người III.

Doanh 100 tỷ đồng 200 tỷ đồng Không quá 100 tỷ đồng 300 tỷ Không nghiệp vừa trở xuống trở xuống 200 người trở xuống đồng trở quá 100 xuống người (Nguồn tham khảo: Chính phủ 2018, nghị định Chính phủ số: 39/2018/NĐ-CP ngày 11/03/2018 hướng dẫn Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thì khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa).