Luận văn thạc sĩ về quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Xây Dựng Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần xây dựng Việt Nam, cung cấp giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Đoàn Thị Bích Phương
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thẩm Dương
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Xây Dựng Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƢƠNG 1: RỦI RO TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 1.1. Giới thiệu chƣơng 1
• 1.2. RỦI RO TÍN DỤNG NGÂN HÀNG
• 1.2.1. Khái niệm rủi ro và rủi ro tín dụng ngân hàng
• 1.2.2. Phân loại rủi ro tín dụng ngân hàng
• 1.2.2.1. Phân loại theo nguồn gốc hình thành rủi ro tín dụng
• 1.2.2.2. Phân loại theo phạm vi tác động
• 1.2.2.3. Phân loại theo tính chất của rủi ro
• 1.2.3. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng tại các NHTM
• 1.2.3.1. Nguyên nhân từ phía khách hàng vay
• 1.2.3.2. Nguyên nhân từ phía ngân hàng cho vay
• 1.2.3.3. Nguyên nhân từ môi trường bên ngoài
• 1.2.4. Ảnh hƣởng của rủi ro tín dụng đối với hoạt động kinh doanh của ngân hàng và nền kinh tế xã hội
• 1.2.4.1. Đối với hoạt động kinh doanh của ngân hàng
• 1.2.4.2. Đối với nền kinh tế xã hội
• 1.2.5. Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro tín dụng
• 1.3. QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG
• 1.3.1. Khái niệm quản trị rủi ro tín dụng
• 1.3.2. Quy trình quản trị rủi ro tín dụng
• 1.3.2.1. Hoạch định chiến lược rủi ro tín dụng
• 1.3.2.2. Tổ chức quản trị rủi ro tín dụng
• 1.3.2.3. Lãnh đạo thực hiện quản trị rủi ro tín dụng
• 1.3.2.4. Giám sát rủi ro tín dụng
• 1.3.3. Kinh nghiệm quản lý rủi ro tín dụng ở một số nƣớc trên thế giới
• 1.3.3.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.3.3.2. Kinh nghiệm của Nhật Bản
• 1.3.3.3. Bài học kinh nghiệm cho các NHTM Việt Nam
• 1.4. Kết luận chƣơng 1
• 2. CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP XÂY DỰNG VIỆT NAM
• 2.1. Giới thiệu chƣơng 2
• 2.2. GIỚI THIỆU VỀ NGÂN HÀNG TMCP XÂY DỰNG VIỆT NAM
• 2.2.1. Quá trình hình thành và phát triển của ngân hàng TMCP Xây Dựng Việt Nam
• 2.2.2. Các sản phẩm và dịch vụ chính của ngân hàng TMCP Xây Dựng Việt Nam
• 2.2.3. Kết quả hoạt động kinh doanh những năm vừa qua
• 2.3. THỰC TRẠNG RỦI RO TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP XÂY DỰNG VIỆT NAM
• 2.3.1. Thực trạng hoạt động tín dụng tại ngân hàng TMCP Xây Dựng Việt Nam giai đoạn 2010-2014
• 2.3.1.1. Tình hình tăng trưởng dư nợ tín dụng
• 2.3.1.2. Cơ cấu dư nợ tín dụng
• 2.3.2. Thực trạng rủi ro tín dụng tại ngân hàng TMCP Xây Dựng Việt Nam
• 2.3.2.1. Rủi ro tín dụng hiện tại
• 2.3.2.2. Rủi ro tín dụng tiềm ẩn
• 2.3.3. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng TMCP Xây Dựng Việt Nam
• 2.3.3.1. Hoạch định chiến lược rủi ro tín dụng
• 2.3.3.2. Tổ chức quản trị rủi ro tín dụng
• 2.3.3.3. Lãnh đạo thực hiện quản trị rủi ro tín dụng
• 2.3.3.4. Giám sát rủi ro tín dụng
• 2.3.4. Đánh giá về công tác quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàngTMCP Xây Dựng Việt Nam
• 2.3.4.1. Những thành tựu đạt được
• 2.3.4.2. Những vấn đề còn tồn tại
• 2.3.5. Nguyên nhân dẫn đến quản trị rủi ro tín dụng kém hiệu quả tại ngân hàng TMCP Xây Dựng Việt Nam
• 2.3.5.1. Nguyên nhân từ phía khách hàng vay
• 2.3.5.2. Nguyên nhân từ phía ngân hàng cho vay
• 2.3.5.3. Nguyên nhân từ môi trường bên ngoài
• 2.4. Kết luận chƣơng 2
• 3. CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP XÂY DỰNG VIỆT NAM
• 3.1. Giới thiệu chƣơng 3
• 3.2. ĐỊNH HƢỚNG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG TMCP XÂY DỰNG VIỆT NAM
• 3.3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP XÂY DỰNG VIỆT NAM
• 3.3.1. Các giải pháp về hoạch định chiến lƣợc rủi ro tín dụng
• 3.3.1.1. Xác định thị trường và các lĩnh vực cho vay của ngân hàng
• 3.3.1.2. Xây dựng chính sách tín dụng hợp lý, khả thi
• 3.3.1.3. Xây dựng các giới hạn an toàn trong hoạt động tín dụng
• 3.3.2. Các giải pháp về tổ chức quản trị rủi ro tín dụng
• 3.3.2.1. Tổ chức mô hình quản lý rủi ro tín dụng tập trung
• 3.3.2.2. Cơ chế phân cấp ủy quyền
• 3.3.2.3. Nâng cao chất lượng nhân sự
• 3.3.2.4. Thành lập bộ phận nghiên cứu, phân tích và dự báo kinh tế vĩ mô
• 3.3.3. Các giải pháp về lãnh đạo thực hiện quản trị rủi ro tín dụng
• 3.3.3.1. Hoàn thiện và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình cho vay
• 3.3.3.2. Áp dụng phương pháp phân loại nợ có khả năng cảnh báo sớm rủi ro tín dụng
• 3.3.3.3. Thực hiện đầy đủ khâu bảo đảm tín dụng
• 3.3.3.4. Trích lập quỹ dự phòng bù đắp rủi ro tín dụng
• 3.3.3.5. Xây dựng cơ chế quản lý các khoản nợ xấu
• 3.3.3.6. Xây dựng hệ thống các công cụ đo lường và định hạng rủi ro tín dụng
• 3.3.3.7. Hoàn thiện hệ thống thông tin quản trị rủi ro tín dụng
• 3.3.4. Giải pháp về giám sát rủi ro tín dụng
• 3.4. KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CHÍNH PHỦ VÀ NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC
• 3.4.1. Kiến nghị đối với Chính phủ
• 3.4.1.1. Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho nghiệp vụ ngân hàng
• 3.4.1.2. Bảo đảm an ninh tài chính trong hoạt động ngân hàng
• 3.4.2. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nƣớc
• 3.4.2.1. Đẩy mạnh tái cấu trúc hệ thống ngân hàng
• 3.4.2.2. Hoàn thiện khung pháp lý cho việc xử lý các khoản nợ xấu
• 3.4.2.3. Hoàn thiện hoạt động giám sát của NHNN đối với các NHTM
• 3.4.2.4. Triển khai có hiệu quả hệ thống thông tin tín dụng ngân hàng
• 3.5. Kết luận chƣơng 3
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Xây Dựng Việt Nam

Quản trị rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong hoạt động của ngân hàng thương mại. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xây Dựng Việt Nam (VNCB) đã và đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro tín dụng. Việc hiểu rõ về rủi ro tín dụng và các phương pháp quản lý là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngân hàng.

1.1. Khái niệm và Tầm quan trọng của Rủi Ro Tín Dụng

Rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng không thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Điều này có thể dẫn đến tổn thất lớn cho ngân hàng. Việc quản lý rủi ro tín dụng không chỉ giúp bảo vệ tài sản của ngân hàng mà còn đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng

Rủi ro tín dụng có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như tình hình kinh tế, chính sách tín dụng của ngân hàng, và khả năng tài chính của khách hàng. Việc phân tích các yếu tố này là rất quan trọng để đưa ra các biện pháp quản lý hiệu quả.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng

Ngân hàng VNCB đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro tín dụng. Tình hình nợ xấu gia tăng và sự cạnh tranh khốc liệt từ các ngân hàng khác là những vấn đề chính. Việc nhận diện và giải quyết các vấn đề này là rất cần thiết.

2.1. Tình Hình Nợ Xấu Tại Ngân Hàng

Nợ xấu tại VNCB đã tăng lên đáng kể trong những năm qua, ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng. Việc phân tích nguyên nhân và tìm ra giải pháp khắc phục là rất quan trọng.

2.2. Cạnh Tranh Trong Ngành Ngân Hàng

Sự cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại ngày càng gia tăng, đòi hỏi VNCB phải cải thiện quy trình quản lý rủi ro tín dụng để duy trì vị thế trên thị trường.

III. Phương Pháp Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Hiệu Quả

Để quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, VNCB cần áp dụng các phương pháp hiện đại và phù hợp với tình hình thực tế. Việc xây dựng chiến lược rõ ràng và quy trình quản lý chặt chẽ là rất cần thiết.

3.1. Xây Dựng Chiến Lược Quản Trị Rủi Ro

Chiến lược quản trị rủi ro tín dụng cần được xây dựng dựa trên phân tích thị trường và nhu cầu của khách hàng. Việc này giúp ngân hàng có thể đưa ra các quyết định cho vay hợp lý.

3.2. Tổ Chức Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng

Cần có một bộ phận chuyên trách để theo dõi và đánh giá rủi ro tín dụng. Điều này giúp ngân hàng kịp thời phát hiện và xử lý các vấn đề phát sinh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc áp dụng các phương pháp quản trị rủi ro tín dụng tại VNCB đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện quy trình quản lý đã giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Quản Trị Rủi Ro

Ngân hàng đã giảm thiểu được tỷ lệ nợ xấu và cải thiện khả năng sinh lời. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc đầu tư vào quản trị rủi ro tín dụng.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Ngân Hàng Khác

Học hỏi từ kinh nghiệm của các ngân hàng khác trong việc quản lý rủi ro tín dụng có thể giúp VNCB cải thiện quy trình và nâng cao hiệu quả.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng

Quản trị rủi ro tín dụng tại VNCB cần được tiếp tục cải thiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc áp dụng công nghệ và các phương pháp hiện đại sẽ là chìa khóa cho sự phát triển bền vững.

5.1. Định Hướng Tương Lai

Ngân hàng cần xác định rõ định hướng phát triển trong quản trị rủi ro tín dụng để có thể thích ứng với những thay đổi của thị trường.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Chính Phủ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ để giúp các ngân hàng thương mại, bao gồm VNCB, nâng cao khả năng quản lý rủi ro tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam, tín dụng luôn là nghiệp vụ kinh doanh cốt lõi, đóng góp từ 70% đến 80% tổng thu nhập nhưng đồng thời cũng chiếm tới 60% đến 70% tổng rủi ro toàn hệ thống. Hoạt động quản trị rủi ro tín dụng vì vậy đóng vai trò quyết định đến sự tồn tại, khả năng thanh khoản và vị thế cạnh tranh của từng tổ chức tín dụng. Đặc biệt, trong bối cảnh tái cơ cấu hệ thống tài chính sau giai đoạn khủng hoảng kinh tế, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xây Dựng Việt Nam (VNCB) đã phải đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng khi kết quả kinh doanh sụt giảm mạnh, lợi nhuận sau thuế từ mức dương 236 tỷ đồng năm 2010 rơi xuống mức âm kỷ lục 697 tỷ đồng vào năm 2012.

Mục tiêu trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về rủi ro và quy trình quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại, tiến hành khảo sát và bóc tách thực trạng hoạt động cấp tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xây Dựng Việt Nam trong giai đoạn 2010 - 2014. Trên cơ sở nhận diện các điểm nghẽn và nguyên nhân dẫn đến tổn thất tài chính, công trình hướng đến việc xây dựng hệ thống giải pháp khả thi nhằm tái thiết quy trình cấp tín dụng, nâng cao chất lượng thẩm định và bảo đảm tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) đạt chuẩn từ 8% trở lên theo thông lệ quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ danh mục dư nợ, cơ cấu khách hàng và mạng lưới 103 điểm giao dịch của VNCB trên phạm vi toàn quốc trong khung thời gian 5 năm (2010-2014). Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn giúp ngân hàng kiểm soát nợ quá hạn, giảm thiểu chi phí trích lập dự phòng rủi ro và ổn định thanh khoản bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng các lý thuyết quản trị rủi ro ngân hàng hiện đại, trọng tâm là Hiệp ước Vốn Basel II với cấu trúc 3 trụ cột vững chắc:

• Trụ cột 1: Yêu cầu tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) không thấp hơn 8% trên tổng tài sản có tính theo rủi ro, áp dụng phương pháp chuẩn hóa và phương pháp xếp hạng nội bộ (IRB).
• Trụ cột 2: Quy trình thanh tra, giám sát ngân hàng và đánh giá mức độ đủ vốn nội bộ.
• Trụ cột 3: Kỷ luật thị trường và tính minh bạch thông tin tài chính.

Bên cạnh đó, luận văn áp dụng mô hình đo lường giá trị chịu rủi ro (Value at Risk - VaR) với mức độ tin cậy chuẩn 99,9% để phân tách tổn thất tín dụng thành hai cấu phần cơ bản:

• Tổn thất trong dự tính ($EL = PD \times LGD \times EAD$), trong đó $PD$ là xác suất vỡ nợ, $LGD$ là tỷ trọng tổn thất khi vỡ nợ và $EAD$ là tổng dư nợ tại thời điểm vỡ nợ.
• Tổn thất ngoài dự tính ($UL$), làm cơ sở xác định lượng vốn kinh tế ngân hàng bắt buộc phải duy trì để bù đắp rủi ro bất thường.

Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm: rủi ro giao dịch (gồm rủi ro lựa chọn, bảo đảm và nghiệp vụ), rủi ro danh mục (rủi ro nội tại và rủi ro tập trung), và quy định phân loại nợ theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên, thống kê tín dụng và phân loại nợ của VNCB trong giai đoạn liên tục từ năm 2010 đến năm 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ quy mô dư nợ của ngân hàng với giá trị khảo sát từ 10.052 tỷ đồng năm 2010 tăng lên 19.105 tỷ đồng năm 2014. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ (comprehensive sampling) được áp dụng nhằm phản ánh bức tranh toàn diện và chính xác nhất về thực trạng danh mục cho vay của toàn hệ thống mà không bị sai lệch do chọn mẫu ngẫu nhiên.

Tác giả kết hợp phương pháp duy vật biện chứng với phương pháp thống kê mô tả, phân tích định tính và so sánh chuỗi thời gian theo chiều ngang và dọc. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm bóc tách các biến động phức tạp trong cơ cấu kỳ hạn, loại hình khách hàng và tỷ lệ tăng trưởng dư nợ; từ đó đối chiếu trực tiếp với các tiêu chuẩn an toàn vốn và quy định quản trị rủi ro của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình phân tích số liệu tài chính giai đoạn 2010 - 2014 của VNCB, nghiên cứu rút ra 4 phát hiện quan trọng:

• Tăng trưởng dư nợ nhanh nhưng tiềm ẩn mất cân đối: Tổng dư nợ tín dụng tại VNCB duy trì xu hướng tăng liên tục từ 10.052 tỷ đồng năm 2010 lên 11.931 tỷ đồng năm 2011 (tăng 18,69%), đạt 12.551 tỷ đồng năm 2012 (tăng 5,20%), tăng vọt lên 16.444 tỷ đồng năm 2013 (tăng 31,02% tương ứng mức tăng ròng 3.893 tỷ đồng) và đạt 19.105 tỷ đồng vào cuối năm 2014 (tăng 16,18%).
• Cơ cấu kỳ hạn chuyển dịch lệch pha nghiêm trọng: Dư nợ tín dụng ngắn hạn chiếm tỷ trọng áp đảo và tăng liên tục qua các năm, từ 84,80% năm 2010 lên 96,03% năm 2011, 97,41% năm 2012, 98,50% năm 2013 và chạm mức 98,89% vào năm 2014. Ngược lại, dư nợ trung và dài hạn giảm mạnh từ 15,20% năm 2010 xuống chỉ còn vỏn vẹn 1,11% năm 2014 (tương ứng 212 tỷ đồng).
• Chuyển dịch phân khúc khách hàng: Dư nợ khách hàng doanh nghiệp giảm từ 68% năm 2010 xuống 53% năm 2014; trong khi cho vay khách hàng cá nhân tăng tương ứng từ 32% lên 47% tổng dư nợ nhằm đón đầu xu hướng ngân hàng bán lẻ.
• Hiệu quả kinh doanh sụt giảm trầm trọng: Do nợ xấu tăng cao, ngân hàng phải thực hiện thoái thu lãi và tăng trích lập dự phòng, dẫn đến lợi nhuận sau thuế lao dốc từ 236 tỷ đồng năm 2010 xuống 164 tỷ đồng năm 2011, rơi vào mức lỗ sâu -697 tỷ đồng năm 2012, tiếp tục âm 163 tỷ đồng năm 2013 và âm 198 tỷ đồng năm 2014. Tổng nguồn vốn huy động năm 2014 cũng suy giảm 7,26% xuống còn 29.291 tỷ đồng.

Thảo luận kết quả

Khi trực quan hóa qua biểu đồ đường và bảng thống kê cơ cấu dư nợ giai đoạn 2010 - 2014, sự gia tăng đột biến của tỷ trọng cho vay ngắn hạn lên mức 98,89% phản ánh rõ chiến lược phòng thủ nhằm thu hồi vốn nhanh của ngân hàng. Tuy nhiên, điều này cũng bộc lộ sự suy yếu trong khả năng thẩm định và tài trợ các dự án đầu tư quy mô lớn.

Nguyên nhân chính xuất phát từ việc quy trình thẩm định trước cho vay còn lỏng lẻo, quá chú trọng vào tài sản bảo đảm là bất động sản trong khi thị trường địa ốc giai đoạn 2011 - 2013 bị đóng băng. Đồng thời, chất lượng và đạo đức của một bộ phận cán bộ tín dụng chưa đáp ứng yêu cầu, thiếu sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ dòng tiền sau giải ngân. So sánh với kinh nghiệm quản trị nợ xấu tại Trung Quốc (tăng trưởng tín dụng nóng ngoài ngành truyền thống) và Nhật Bản (chậm trễ trong việc trích lập dự phòng và xử lý tài sản tổn thất), kết quả nghiên cứu tại VNCB khẳng định việc thiếu vắng một mô hình quản lý rủi ro tập trung, độc lập sẽ dẫn đến nguy cơ mất kiểm soát thanh khoản và xói mòn vốn tự có.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng tại VNCB:

• Tái thiết lập chiến lược tín dụng và khẩu vị rủi ro: Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành cần xác định rõ hạn mức tín dụng theo ngành kinh tế, khống chế tốc độ tăng trưởng tín dụng an toàn ở mức 12% - 15%/năm, từng bước nâng tỷ trọng dư nợ trung và dài hạn lên mức tối thiểu 10% - 15% trong vòng 2 năm tới nhằm đa dạng hóa nguồn thu.
• Chuyển đổi sang mô hình quản trị rủi ro tập trung: Tách bạch tuyệt đối thẩm quyền và trách nhiệm giữa 3 bộ phận: Khách hàng (tiếp thị), Thẩm định độc lập và Phê duyệt tín dụng. Thành lập bộ phận chuyên trách về phân tích và dự báo kinh tế vĩ mô trực thuộc Hội đồng Quản lý rủi ro ngay trong quý tới.
• Hiện đại hóa hệ thống đo lường và xếp hạng tín dụng nội bộ: Áp dụng phương pháp phân loại nợ cảnh báo sớm theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN, xây dựng các tham số $PD$, $LGD$, $EAD$ theo chuẩn mực Basel II dựa trên dữ liệu lịch sử từ 5 năm trở lên, đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn CAR luôn duy trì trên 8%.
• Tăng cường giám sát sau giải ngân và xử lý nợ tồn đọng: Khối Thu hồi nợ và Công ty Quản lý nợ và Khai thác tài sản (VNCB AMC) cần đẩy mạnh rà soát hiện trạng tài sản thế chấp, khai thác cơ chế mua bán nợ xấu qua thị trường thứ cấp để kéo giảm tỷ lệ nợ quá hạn về dưới mức 3% trong lộ trình 2015 - 2017.
• Kiến nghị với cơ quan quản lý: Đề xuất Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý xử lý tài sản bảo đảm, nâng cao hiệu quả kết nối của Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC) và thực hiện các biện pháp tái cấp vốn hỗ trợ tổ chức tín dụng tái cơ cấu thành công.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Ban lãnh đạo và cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp khung tham chiếu chi tiết về mô hình tổ chức quản lý rủi ro tập trung, cách thức thiết lập hạn mức tín dụng và quy trình giám sát sau giải ngân nhằm tối ưu hóa tỷ lệ an toàn vốn CAR $\ge$ 8%.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu cung cấp nguồn số liệu thực chứng phong phú trong giai đoạn 2010 - 2014, làm cơ sở phân tích tình huống (case study) điển hình về tái cơ cấu ngân hàng và lượng hóa tổn thất tín dụng theo mô hình VaR và Basel II.
• Cán bộ thẩm định tín dụng và kiểm toán nội bộ: Hướng dẫn kỹ năng nhận diện rủi ro lựa chọn, đánh giá năng lực tài chính và dòng tiền trả nợ thực tế của khách hàng vay, thay vì phụ thuộc thuần túy vào tài sản bảo đảm.
• Cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng và các nhà hoạch định chính sách: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về những lỗ hổng trong kiểm soát rủi ro nội bộ của các ngân hàng thương mại cổ phần quy mô vừa và nhỏ, hỗ trợ hoàn thiện quy chế thanh tra và chính sách tái cấu trúc ngành ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Rủi ro tín dụng chiếm bao nhiêu phần trăm trong tổng rủi ro của hoạt động ngân hàng thương mại?

Theo các nghiên cứu chuyên sâu của Ủy ban Basel và thực tiễn hoạt động ngân hàng, rủi ro tín dụng chiếm từ 60% đến 70% tổng rủi ro toàn hệ thống. Tại VNCB giai đoạn 2010 - 2014, tổn thất từ các khoản vay có vấn đề là nguyên nhân trực tiếp khiến lợi nhuận năm 2012 sụt giảm xuống -697 tỷ đồng do ngân hàng buộc phải thoái dự thu lãi và tăng mạnh chi phí dự phòng rủi ro.

Vì sao tỷ trọng dư nợ ngắn hạn tại VNCB lại tăng đột biến lên mức 98,89% vào năm 2014?

Tỷ trọng cho vay ngắn hạn tại VNCB tăng liên tục từ 84,80% năm 2010 lên 98,89% năm 2014 nhằm giúp ngân hàng tăng tính thanh khoản, quay vòng vốn nhanh và giảm thiểu rủi ro biến động lãi suất trong điều kiện thị trường bất động sản đóng băng. Tuy nhiên, điều này cũng phản ánh sự suy giảm nghiêm trọng của phân khúc cho vay trung và dài hạn khi chỉ còn chiếm 1,11% vào năm 2014.

Hiệp ước Basel II quy định tỷ lệ an toàn vốn (CAR) tối thiểu là bao nhiêu và có ý nghĩa gì?

Basel II quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) của ngân hàng thương mại không được nhỏ hơn 8% trên tổng tài sản có tính theo rủi ro. Chỉ số này đảm bảo ngân hàng nắm giữ đủ lượng vốn kinh tế để bù đắp cho các tổn thất ngoài dự tính ($UL$) với độ tin cậy lên tới 99,9%, từ đó bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và ngăn ngừa nguy cơ sụp đổ hệ thống.

Những nguyên nhân chính nào dẫn đến tình trạng quản trị rủi ro kém hiệu quả tại VNCB giai đoạn 2010 - 2014?

Nguyên nhân chủ yếu bao gồm: quy trình thẩm định tín dụng lỏng lẻo; quá phụ thuộc vào tài sản bảo đảm mà xem nhẹ dòng tiền trả nợ; công tác kiểm tra, giám sát sau cho vay chưa chặt chẽ; trình độ và đạo đức của một số cán bộ tín dụng còn hạn chế; cùng với áp lực chi phí huy động vốn thị trường 2 tăng cao khiến tổng tài sản năm 2014 giảm 14,57%.

Luận văn đề xuất giải pháp then chốt nào trong việc tái cấu trúc bộ máy quản trị rủi ro?

Giải pháp then chốt là chuyển đổi triệt để từ mô hình quản lý phân tán sang mô hình quản trị rủi ro tập trung. Theo đó, ngân hàng phải tách biệt 3 tuyến phòng thủ độc lập: kinh doanh, thẩm định phê duyệt rủi ro và kiểm toán nội bộ; đồng thời phát huy vai trò xử lý nợ xấu chuyên nghiệp thông qua Công ty VNCB AMC nhằm đưa tỷ lệ nợ quá hạn về dưới mức 3%.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện lý luận về rủi ro tín dụng, chuẩn mực Basel II và phương pháp lượng hóa tổn thất tín dụng theo khung mô hình VaR.
• Đánh giá thực chứng hoạt động tín dụng VNCB giai đoạn 2010 - 2014 với tổng dư nợ đạt 19.105 tỷ đồng và tỷ trọng cho vay ngắn hạn chiếm ưu thế tuyệt đối 98,89%.
• Bóc tách nguyên nhân cốt lõi gây sụt giảm lợi nhuận nghiêm trọng xuống -697 tỷ đồng năm 2012 từ cả góc độ chủ quan của ngân hàng lẫn yếu tố khách quan từ thị trường vĩ mô.
• Hoàn thiện hệ thống giải pháp đồng bộ: tái cơ cấu mô hình quản trị tập trung, chuẩn hóa xếp hạng nội bộ và tăng cường năng lực kiểm toán, thanh tra nội bộ.
• Đề xuất các khuyến nghị chính sách có giá trị thực tiễn đối với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ trong công tác hoàn thiện thể chế xử lý nợ xấu.

Trong lộ trình tiếp theo, VNCB cần nhanh chóng hoàn thiện hệ thống thông tin tín dụng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đẩy nhanh tiến độ xử lý tài sản bảo đảm tồn đọng. Để tìm hiểu chi tiết toàn bộ số liệu phân tích và hệ thống bảng biểu định lượng, bạn đọc có thể tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động của ngân hàng thƣơng mại Chương 2: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Xây DựngViệt Nam Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lƣợng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Xây Dựng Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: RỦI RO TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Giới thiệu chƣơng 1 Chƣơng 1 của đề tài giới thiệu tổng quan về rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thƣơng mại; đề cập chi tiết đến quá trình quản trị rủi ro tín dụng qua các bƣớc cơ bản: Xây dựng chiến lƣợc rủi ro tín dụng–Tổ chức thực hiện quản trị rủi ro tín dụng – Lãnh đạo việc thực hiện quản trị rủi ro tín dụng và giám sát rủi ro tín dụng.3 RỦI RO TÍN DỤNG NGÂN HÀNG 1.1 Khái niệm rủi ro và rủi ro tín dụng ngân hàng Rủi ro trong hoạt động ngân hàng là những biến cố không mong đợi khi xảy ra dẫn đến tổn thất về tài sản của ngân hàng, giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoản chi phí để có thể hoàn thành đƣợc một nghiệp vụ tài chính nhất định. Trong các hoạt động kinh doanh của NHTM, tín dụng là hoạt động kinh doanh mang lại nguồn lợi nhuận chủ yếu của ngân hàng nhƣng đồng thời cũng là nghiệp vụ tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất.Volker, Cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) cho rằng: “Nếu ngân hàng không có những khoản vay tồi thì đó không phải là hoạt động kinh doanh”. Các thống kê và nghiên cứu cho thấy rủi ro tín dụng chiếm từ 60% đến 70% trong tổng rủi ro của hoạt động ngân hàng.

Kinh doanh ngân hàng gắn liền với rủi ro, theo đuổi lợi nhuận với rủi ro chấp nhận đƣợc là bản chất của kinh doanh ngân hàng. Có nhiều định nghĩa khác nhau về rủi ro tín dụng: Trong tài liệu “Financial Institutions Management – A Modern Perpective”, A.Lange định nghĩa rủi ro tín dụng là khoản lỗ tiềm tàng khi ngân hàng cấp tín dụng cho một khách hàng, nghĩa là khả năng các nguồn thu nhập dự tính mang lại từ khoản cho vay của ngân hàng không thể đƣợc thực hiện đầy đủ về cả số lƣợng và thời hạn. Theo Henie Van Greuning – Sonjabrajovic (1999), rủi ro tín dụng đƣợc định nghĩa là nguy cơ mà ngƣời đi vay không thể chi trả tiền lãi hoặc hoàn trả vốn gốc so LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] với thời hạn đã ấn định trong hợp đồng tín dụng, đây là thuộc tính vốn có của hoạt động ngân hàng. Rủi ro tín dụng tức là việc chi trả bị trì hoãn, hoặc là không chi trả đƣợc toàn bộ.

Điều này gây ra sự cố đối với dòng chu chuyển tiền tệ và ảnh hƣởng tới khả năng thanh khoản của ngân hàng. Theo khoản 1 Điều 3 trong Thông tƣ 02/2013/TT-NHNN Quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phƣơng pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài ban hành ngày 21/01/2013 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam: “Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết”. Rủi ro tín dụng có thể hiểu một cách đơn giản là khả năng trong tƣơng lai ngƣời đi vay không thực hiện đúng các điều khoản trong hợp đồng tín dụng nhƣ đã ký kết với ngân hàng. Nhƣ vậy, rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng vay vốn ngân hàng không thanh toán đƣợc tiền lãi hoặc vốn gốc hoặc cả hai.

Rủi ro tín dụng khi xảy ra sẽ làm giảm thu nhập ròng, tổn thất tài chính, làm giảm giá trị thị trƣờng vốn và nghiêm trọng hơn là dẫn đến thua lỗ hoặc phá sản ngân hàng.2 Phân loại rủi ro tín dụng ngân hàng 1.1 Phân loại theo nguồn gốc hình thành rủi ro tín dụng Căn cứ vào nguồn gốc hình thành rủi ro, rủi ro tín dụng đƣợc phân chia thành các loại sau: Rủi ro giao dịch: là một hình thức của rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quá trình giao dịch và xét duyệt cho vay, đánh giá khách hàng. Rủi ro giao dịch có ba bộ phận chính là rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm và rủi ro nghiệp vụ. Rủi ro lựa chọn là rủi ro có liên quan đến quá trình đánh giá và phân tích tín dụng, khi ngân hàng lựa chọn những phƣơng án vay vốn có hiệu quả để ra quyết định cho vay. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Rủi ro bảo đảm phát sinh từ các tiêu chuẩn đảm bảo nhƣ các điều khoản trong hợp đồng cho vay, các loại tài sản đảm bảo, chủ thể đảm bảo, cách thức đảm bảo và mức cho vay trên trị giá của tài sản đảm bảo.

Rủi ro nghiệp vụ là rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kỹ thuật xử lý các khoản cho vay có vấn đề. Rủi ro danh mục: là một hình thức của rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quản lý danh mục cho vay của ngân hàng, đƣợc phân chia thành hai loại là rủi ro nội tại và rủi ro tập trung. Rủi ro nội tại xuất phát từ các yếu tố, các đặc điểm riêng có, mang tính riêng biệt bên trong của mỗi chủ thể đi vay hoặc ngành, lĩnh vực kinh tế. Nó xuất phát từ đặc điểm hoạt động hoặc đặc điểm sử dụng vốn của khách hàng vay vốn.

Rủi ro tập trung là trƣờng hợp ngân hàng tập trung vốn cho vay quá nhiều đối với một số khách hàng, cho vay quá nhiều doanh nghiệp hoạt động trong cùng một ngành, lĩnh vực kinh tế; hoặc trong cùng một vùng địa lý nhất định; hoặc cùng một loại hình cho vay có rủi ro cao.2 Phân loại theo phạm vi tác động Rủi ro hệ thống trong hoạt động tín dụng ngân hàng: là rủi ro tác động đến toàn bộ hoặc hầu hết các khoản vay của ngân hàng. Sự bấp bênh của môi trƣờng kinh tế nói chung nhƣ sự sụt giảm GDP, biến động lãi suất, tốc độ lạm phát thay đổi. là những minh chứng cho rủi ro hệ thống, những biến đổi này tác động đến khả năng trả nợ của các khách hàng. Trong rủi ro hệ thống trƣớc hết phải kể đến rủi ro thị trƣờng.

Rủi ro thị trƣờng xuất hiện do phản ứng của các nhà kinh doanh đối với các hiện tƣợng trên thị trƣờng. Chẳng hạn nhƣ sự thiếu quy hoạch phân bổ đầu tƣ một cách hợp lý, công khai đã dẫn đến khủng hoảng thừa về đầu tƣ trong một số ngành. Nền kinh tế thị trƣờng tất yếu sẽ dẫn đến cạnh tranh, các nhà kinh doanh sẽ tìm kiếm ngành nào có lợi nhất để đầu tƣ và sẽ rời bỏ những ngành không mang lại lợi nhuận, và do đó dẫn đến sự chuyển dịch vốn từ ngành này sang ngành khác. Nếu để sự cạnh tranh phát LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] triển một cách tự phát mà không có sự điều tiết vĩ mô của Nhà nƣớc sẽ dẫn đến sự gia tăng quá đáng vốn đầu tƣ ở một số ngành, gây khủng hoảng thừa, lãng phí tài nguyên quốc gia.

Kế đến là rủi ro về lãi suất tín dụng: Rủi ro này xảy ra khi sự biến đổi của lãi suất thay đổi không theo nhƣ dự tính của ngân hàng. Sự thay đổi lãi suất thị trƣờng có thể tác động mạnh đến thu nhập và chi phí của ngân hàng. Rủi ro lãi suất có thể biểu hiện dƣới dạng rủi ro xác định lại lãi suất, rủi ro đƣờng cong lãi suất, rủi ro tƣơng quan lãi suất. Rủi ro xác định lại lãi suất xảy ra khi có sự khác biệt giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động.

Trong trƣờng hợp lãi suất cho vay cố định trong suốt thời gian vay mà lãi suất huy động lại phụ thuộc vào biến động thị trƣờng. Khi lãi suất huy động tức là giá vốn đầu vào biến động theo chiều hƣớng tăng mà lãi suất đầu ra cố định hoặc cho dù có thay đổi nhƣng không theo ý ngân hàng thì ngân hàng gánh chịu thiệt hại về lợi nhuận. Rủi ro đƣờng cong lãi suất phát sinh khi có sự thay đổi về độ dốc và hình dạng của đƣờng cong lãi suất. Đây chính là rủi ro về mặt kỳ hạn của các khoản tín dụng.

Ví dụ: ngân hàng cấp tín dụng 10 năm nhƣng lại dùng nguồn vốn trung hạn 5 năm để tài trợ thì ngân hàng sẽ thua lỗ nếu có sự gia tăng không cân xứng của lãi suất với thời hạn ngắn hơn. Rủi ro tƣơng quan lãi suất: Phát sinh khi có một sự tƣơng quan không hoàn hảo trong sự điều chỉnh của lãi suất thu đƣợc và lãi suất phải trả trên các công cụ khác nhau mà đáng lẽ ra có các đặc điểm tƣơng tự về xác định lại lãi suất. Ví dụ: một khoản cho vay 1 năm bằng đô la Mỹ đƣợc xác định lại lãi suất hàng tháng và tham chiếu lãi suất Sibor hoặc Libor. Nếu khoản vay đó lại đƣợc tài trợ bằng nguồn vốn tham chiếu lãi suất tín phiếu kho bạc của Hoa Kỳ với thời hạn 1 tháng, ai có thể hy vọng rằng hai loại lãi suất này sẽ thay đổi song song với nhau (nhƣ vẫn thƣờng thấy).

Tuy nhiên, nếu mối quan hệ của hai loại lãi suất này lại ngoài dự kiến, ngân hàng có thể phải gánh chịu một khoản lỗ tiềm năng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Rủi ro phi hệ thống trong hoạt động tín dụng ngân hàng: là rủi ro chỉ tác động đến một loại tài sản hoặc một nhóm tài sản, nghĩa là rủi ro này chỉ liên quan đến một loại khoản vay cụ thể nào đó. Rủi ro phi hệ thống bao gồm rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính. Trong quá trình kinh doanh, định mức thực tế không đạt đƣợc nhƣ kế hoạch gọi là rủi ro kinh doanh, chẳng hạn lợi nhuận trong năm tài chính thấp hơn mức dự kiến.

Rủi ro kinh doanh đƣợc cấu thành bởi yếu tố bên ngoài và yếu tố nội tại bên trong ngân hàng. Rủi ro nội tại phát sinh trong quá trình hoạt động của ngân hàng.