CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về tín dụng ngân hàng thương mại Theo quy chế cho vay 1627/2001/QĐ-NHNN, tín dụng ngân hàng là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Rủi ro tín dụng trong hoạt động của các Ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm về rủi ro tín dụng Trong hoạt động kinh doanh ngân hàng, rủi ro là một tập hợp các nhân tố bên trong và bên ngoài có thể cản trở ngân hàng thực hiện các mục tiêu kinh doanh của mình. Rủi ro là những sự kiện không chắc chắn có thể dẫn tới những tổn thất hoặc lợi ích phát sinh từ các quyết định hoặc lựa chọn của ngân hàng. RRTD là một tập hợp các nhân tố có thể dẫn tới những tổn thất hoặc lợi ích phát sinh trong hoạt động tín dụng của ngân hàng. Nói một cách cụ thể, đó là khả năng khách hàng vay vốn không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ, gây tổn thất cho ngân hàng.
Phân loại rủi ro tín dụng Việc phân loại RRTD có ý nghĩa quan trọng trong quản trị RRTD, nâng cao chất lượng tín dụng. Vì vậy cần thiết phải xem xét, phân tích các loại RRTD. Trong thực tiễn hoạt động tín dụng, RRTD biểu hiện thành nhiều loại khác nhau tùy mục đích nghiên cứu. RRTD có thể được phân loại như sau: - Rủi ro không hoàn trả nợ đúng hạn (rủi ro đọng vốn): Khi thiết lập quan hệ tín dụng, ngân hàng và khách hàng phải quy ước về khoảng thời gian hoàn trả nợ vay.
Tuy nhiên, đến thời hạn mà ngân hàng vẫn chưa thu hồi được vốn vay, những tổn thất xảy ra trong trường hợp này người ta gọi đó là rủi ro không hoàn trả nợ đúng hạn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 - Rủi ro do không có khả năng trả nợ: là rủi ro xảy ra trong trường hợp doanh nghiệp đi vay đã mất khả năng chi trả. Do vậy, ngân hàng phải thanh lý tài sản của doanh nghiệp để thu nợ. Đặc điểm rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng mang tính gián tiếp Đặc điểm này xuất phát từ nguyên nhân: trong quan hệ tín dụng, ngân hàng chuyển giao quyền sử dụng vốn cho khách hàng trong một thời gian nhất định nên những thiệt hại về vốn xảy ra trước hết là trong quá trình sử dụng vốn của khách hàng.
Biểu hiện rõ ràng của đặc điểm này trong thực tế, ngân hàng thường là người biết sau, cũng như không đầy đủ và chính xác những thông tin về khó khăn, thất bại trong hoạt động kinh doanh của khách hàng có thể dẫn đến RRTD. Xuất phát từ đặc điểm này, biện pháp quản trị RRTD cần tập trung nghiên cứu thông tin về khách hàng, thiết lập hệ thống thông tin theo dõi dấu hiệu rủi ro, xây dựng và đảm bảo mối quan hệ minh bạch giữa CBTD và khách hàng vay vốn. Rủi ro tín dụng có tính chất đa dạng và phức tạp Đặc điểm này thể hiện ở sự đa dạng, phức tạp của nguyên nhân, hình thức, hậu quả của RRTD. Đây là đặc điểm tất yếu của RRTD do đặc trưng ngân hàng là trung gian tài chính kinh doanh tiền tệ.
Đặc điểm này cũng là hệ quả của đặc điểm thứ nhất vì mối liên hệ gián tiếp với RRTD khiến sự đa dạng và phức tạp của RRTD đối với ngân hàng càng thể hiện rõ. Nhận thức và vận dụng đặc điểm này, khi thực hiện quản trị RRTD cần áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp, không chủ quan đối với bất cứ một dấu hiệu rủi ro nào. Rủi ro tín dụng có tính chất tất yếu Thông tin không cân xứng là nguyên nhân khiến cho các nhà kinh tế cũng như các ngân hàng cho rằng kinh doanh ngân hàng thực chất là quản lý rủi ro ở mức độ phù hợp và đạt được lợi nhuận tương ứng. Do không thể có được thông tin cân xứng về việc sử dụng tiền vay trong một thời gian dài, bất cứ một khoản vay nào cũng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 tiềm ẩn những nguy cơ rủi ro đối với NHTM (không thu hồi vốn đầy đủ và đúng hạn).
Với đặc điểm này, trong quá trình cấp tín dụng cho khách hàng, ngân hàng cần chủ động có các biện pháp thích hợp xử lý vấn đề thông tin không cân xứng để đối phó với RRTD, đo lường RRTD cũng như để xác định giá của khoản vay cho phù hợp. Nguyên nhân của rủi ro tín dụng Nguyên nhân khách quan từ nền kinh tế và cơ quan quản lý nhà nước Môi trường kinh tế: có ảnh hưởng đến sức mạnh tài chính của người đi vay và thiệt hại hay thành công đối với người cho vay. Nguyên nhân do chính sách của Nhà nước: trong điều kiện kinh tế mở cửa, dưới nhiều hình thức và phương tiện, những biến động lớn về kinh tế chính trị trên thế giới có ảnh hưởng đến các quan hệ kinh tế đối ngoại của một nước. Biểu hiện là cán cân thanh toán, tỷ giá hối đoái…biến động dẫn đến sự biến động của giá cả hàng hóa xuất nhập khẩu, lãi suất, mức cầu tiền tệ… Nguyên nhân chủ quan từ phía các Ngân hàng thương mại Nhân tố đầu tiên ảnh hưởng đặc biệt quan trọng đến chất lượng tín dụng của các NHTM đó là chính sách tín dụng.
Tuy nhiên, chính sách tín dụng chỉ được phát huy tác dụng khi được xây dựng trên cơ sở khách quan và sự nghiêm túc của việc ban hành và vận dụng. Thực tế, vẫn còn nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến chính sách tín dụng chưa hợp lý: chưa đạt tầm nhìn chiến lược, chưa theo nguyên tắc thị trường, thậm chí còn bị cuốn theo các hội chứng, phong trào và theo chủ nghĩa thành tích; chính sách tín dụng với vấn đề lãi suất vẫn còn nhiều bất cập. CBTD không tuân thủ chính sách tín dụng, không chấp hành đúng quy trình cho vay; vi phạm đạo đức kinh doanh. Định giá tài sản không đảm bảo không chính xác hoặc không thực hiện đầy đủ thủ tục pháp lý cần thiết.
Do sự cạnh tranh của các ngân hàng mong muốn có tỷ trọng cho vay nhiều hơn các ngân hàng khác. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Nguyên nhân từ phía khách hàng đi vay Nguyên nhân từ phía người đi vay là một trong những nguyên nhân chính gây ra RRTD cho ngân hàng. Nhìn chung, các nguyên nhân này ngân hàng có thể xác định được thông qua quá trình tìm hiểu, nắm tình hình tài chính của khách hàng trước, trong và sau khi cho vay, tìm hiểu mục đích sử dụng tiền vay và hiệu quả của phương án sản xuất kinh doanh. Rủi ro trong kinh doanh của người đi vay: Rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp được thể hiện ở mức độ biến động ít hay nhiều theo chiều hướng xấu của kết quả kinh doanh.
Rủi ro trong kinh doanh của doanh nghiệp sẽ xảy ra nếu việc xây dựng và triển khai các phương án, dự án đầu tư sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp không khoa học, việc dự toán chi phí và xác định mức sản lượng không phù hợp. Các thiệt hại doanh nghiệp phải gánh chịu do sự biến động của thị trường cung cấp, thị trường tiêu thụ. Rủi ro tài chính: Rủi ro tài chính của doanh nghiệp thể hiện ở các doanh nghiệp không thể đối phó với các nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi tiền vay cho chủ nợ. Rủi ro tài chính diễn ra cùng với mức độ sử dụng nợ, nó gắn liền với cơ cấu tài chính doanh nghiệp.
Nguyên nhân khác Ngoài những nguyên nhân nêu trên, RRTD còn do nguyên nhân khác như: - Nguyên nhân bất khả kháng: Các thiệt hại từ nguyên nhân thiên tai, bão lụt, hạn hán, hỏa hoạn và động đất. Những thay đổi về nhu cầu của người tiêu dùng hoặc về kỹ thuật một ngành công nghiệp có thể làm sụp đổ cả cơ đồ của một hãng kinh doanh và đặt người đi vay từng làm ăn có lãi vào thế thua lỗ. - Thông tin không cân xứng: Thông tin không cân xứng trên thị trường tài chính dẫn đến sự lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức đã đặt các ngân hàng trước nguy cơ rủi ro cao. - Môi trường pháp lý: cùng với môi trường kinh tế, môi trường pháp lý tạo nên môi trường cho vay của các NHTM.
Môi trường cho vay có thể ảnh hưởng tích cực hay tiêu cực, có thể làm hạn chế hay tăng thêm rủi ro đối với hoạt TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 động kinh doanh tín dụng của các NHTM. - Nguyên nhân từ tài sản đảm bảo: do sự biến động giá trị tài sản đảm bảo theo chiều hướng bất lợi. Có 3 yêu cầu đối với các bảo đảm tài sản là: dễ được định giá; dễ cho ngân hàng quyền được sở hữu hợp pháp; dễ tiêu thụ hay thuận tiện. Tác động của rủi ro tín dụng Để đạt được lợi nhuận cao, thu hút thêm khách hàng, nâng cao sức cạnh tranh, các NHTM luôn tìm cách mở rộng hoạt động tín dụng, cung ứng nhiều hơn các dịch vụ phục vụ cho khách hàng, nhưng song song đó các ngân hàng cũng phải đối mặt với nhiều rủi ro hơn.
Các loại rủi ro này luôn tiềm ẩn làm tăng chi phí, giảm lợi nhuận, lỗ hoặc mất vốn dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn vốn để chi trả tiền gửi cho khách hàng. Các NHTM do không thu hồi được các khoản nợ và lãi đến hạn dẫn đến mất khả năng thanh toán, nếu nghiêm trọng và kéo dài dễ gây phản ứng dây chuyền, đe dọa đến hàng loạt các NHTM khác do khách hàng đua nhau rút tiền gửi, nền kinh tế lâm vào khủng hoảng tài chính, tiền tệ. Tác động đối với hoạt động kinh doanh của các NHTM Khi gặp RRTD, các NHTM chẳng những không thu hồi được vốn tín dụng đã cấp và lãi từ hoạt động cho vay, mà còn phải trả vốn và lãi cho khoản tiền gửi huy động khi đến hạn, điều này làm cho các ngân hàng mất cân đối trong việc thu chi. Hay nói cách khác, ngân hàng rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán, mất lòng tin của người gửi tiền, từ đó ảnh hưởng đến uy tín của ngân hàng.
Việc không thu hồi được nợ, vòng quay vốn tín dụng của NHTM sẽ giảm từ đó làm cho hoạt động kinh doanh không đạt hiệu quả như mong muốn.