Lời mở đầu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết về quản trị rủi ro thanh khoản tại ngân hàng thương mại. Chương 3: Thực trạng hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam. Chương 4: Giải pháp nâng cao năng lực quản trị rủi ro thanh khoản trong các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.8 Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu Liên quan đến công tác quản trị rủi ro thanh khoản trong hệ thống NHTM đã có khá nhiều công trình nghiên cứu, các đề tài, đề án có giá trị cao.
Tuy nhiên, trên thực tế các NHTM thường không thực sự chú trọng đến hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản và không thực hiện nó một cách khoa học, hiệu quả (hầu như chỉ thực hiện xử lý sau khi đã xuất hiện rủi ro hoặc quản trị rủi ro trong ngắn hạn). Do đó, khi tiến hành nghiên cứu vấn đề này, tác giả mong muốn đề tài sẽ góp phần nâng cao tầm quan TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 trọng của việc quản trị rủi ro thanh khoản tại các Ngân hàng TMCP Việt Nam bằng cách: Làm rõ thực trạng công tác quản trị rủi ro thanh khoản tại các Ngân hàng TMCP Việt Nam dựa trên cách tiếp cận hiện đại, chỉ ra những thành công hay khiếm khuyết của hoạt động này, từ đó đề xuất những giải pháp phù hợp. Đóng góp cho quy trình cơ bản của hoạt động quản trị tài sản Nợ - tài sản Có (ALM) của các NHTM, trong đó một nội dung quan trọng là quản trị rủi ro thanh khoản. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.1 Tổng quan về rủi ro thanh khoản trong ngân hàng thương mại 2.1 Khái niệm thanh khoản và rủi ro thanh khoản trong ngân hàng thương mại 2.1 Khái niệm thanh khoản ngân hàng Theo Basel (2010) thì “Tính thanh khoản hay khả năng đáp ứng các nguồn vốn cho sự tăng lên của tài sản và thanh toán các khoản nợ khi đến hạn là điểm cực kỳ quan trọng đối với sự tồn tại của bất kỳ ngân hàng nào”.
Theo Rose (2001) định nghĩa “Thanh khoản ngân hàng là việc ngân hàng có thể có được những khoản vốn khả dụng với chi phí thấp đúng tại thời điểm ngân hàng có nhu cầu”. Điều này gợi ý rằng, ngân hàng có tính thanh khoản tốt khi ngân hàng có trong tay một lượng vốn khả dụng với quy mô hợp lý hoặc ngân hàng có thể nhanh chóng huy động vốn thông qua con đường vay nợ hay bán tài sản.2 Khái niệm rủi ro thanh khoản ngân hàng Theo Phan Thị Thu Hà và cộng sự định nghĩa rằng: “Rủi ro thanh khoản được định nghĩa là rủi ro liên quan việc ngân hàng thiếu ngân quỹ hoặc tài sản ngắn hạn mang tính khả thi để đáp ứng nhu cầu của người gửi tiền và người đi vay”. Thiếu ngân quỹ ở đây có thể là thiếu dự trữ tại ngân hàng, hoặc không thể huy động nguồn vốn từ bên ngoài ngay lập tức. Theo Basel (2008) thì “Rủi ro thanh khoản là rủi ro mà một định chế tài chính không đủ khả năng tìm kiếm đầy đủ nguồn vốn để đáp ứng các nghĩa vụ đến hạn mà không làm ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh hàng ngày và cũng không gây tác động đến tình hình tài chính”.
Như vậy rủi ro thanh khoản xảy ra khi ngân hàng không thể tìm đủ nguồn tiền để chi trả hoặc tìm được với chi phí cao. Rủi ro thanh khoản là loại rủi ro thường trực mà bất kỳ ngân hàng nào cũng có thể gặp phải, bởi với vai trò cơ bản của ngân hàng là sử dụng những khoản tiền gửi ngắn hạn để cho vay với kỳ hạn dài hơn nên luôn tạo ra sự chênh lệch về kỳ hạn của dòng vốn. Và chính điều này đã làm cho ngân hàng vốn TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 đã dễ bị tổn thương trước các tác động mạnh từ thị trường lại càng có nguy cơ lâm vào tình trạng kém thanh khoản và khi đó rủi ro thanh khoản xuất hiện.2 Nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản ngân hàng Theo Peter S.Rose (2001), rủi ro thanh khoản xảy ra đối với ngân hàng do một số nguyên nhân sau: Thứ nhất, ngân hàng huy động một lượng lớn tiền gửi và dự trữ ngắn hạn từ cá nhân, doanh nghiệp và các tổ chức cho vay khác để sau đó chuyển chúng thành các khoản tín dụng dài hạn cho những người đi vay. Do vậy, hầu hết các ngân hàng đều phải đối mặt sự mất cân đối giữa kỳ hạn của tài sản và kỳ hạn của các nguồn vốn.
Rất hiếm khi dòng tiền từ tài sản của ngân hàng cân đối hoàn toàn với dòng tiền cần thiết để đáp ứng việc thanh toán các nguồn vốn huy động. Do vậy, sự tăng trưởng tín dụng quá nhanh trong một thời gian ngắn hoặc sự giảm sút mạnh của lượng tiền huy động cũng là nguy cơ dẫn đến rủi ro thanh khoản cho ngân hàng. Thứ hai, ngân hàng rất nhạy cảm trước những thay đổi của lãi suất. Khi lãi suất đầu tư tăng, một số người gửi tiền rút vốn khỏi ngân hàng để đầu tư vào nơi có tỷ suất sinh lợi cao hơn; còn những người đi vay tích cực tiếp cận các khoản tín dụng vì lãi suất đã thấp hơn trước.
Như vậy, những thay đổi trong lãi suất tác động đồng thời đến nhu cầu gửi tiền và nhu cầu vay và cả hai điều này đều gây ra những tác động lớn đến trạng thái thanh khoản của ngân hàng. Hơn nữa, những xu hướng của sự thay đổi lãi suất còn ảnh hưởng đến giá trị thị trường của các tài sản mà ngân hàng có thể đem bán để tăng thêm nguồn cung thanh khoản và trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí vay mượn trên thị trường tiền tệ. Thứ ba, rủi ro thanh khoản vẫn có thể xảy ra đối với những ngân hàng có chiến lược quản trị rủi ro thanh khoản không phù hợp và kém hiệu quả như: các chứng khoán đang sở hữu có tính thanh khoản thấp, dự trữ của ngân hàng không đủ cho nhu cầu chi trả, cho vay với giá trị lớn và không thu hồi được. Thứ tư, rủi ro thanh khoản vẫn có thể xảy ra khi niềm tin công chúng đối với ngân hàng bị suy giảm như: khách hàng đến rút tiền và ngân hàng không thể trả do tạm thời thiếu tiền hay một tin đồn về lãnh đạo cấp cao của ngân hàng bỏ trốn,…Khi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 đó niềm tin của công chúng suy giảm, hiện tượng nhiều khách hàng đến rút tiền đồng loạt do những tin đồn hay vì một lý do nào đó sẽ gây ra tình trạng mất thanh khoản cho ngân hàng.2 Quản trị rủi ro thanh khoản 2.1 Khái niệm quản trị rủi ro thanh khoản Theo Nguyễn Văn Tiến và cộng sự định nghĩa rằng: “Quản trị rủi ro thanh khoản là quá trình nhận dạng, đo lường, kiểm soát và tài trợ những nguy cơ rủi ro về việc ngân hàng không thể đáp ứng kịp thời và đầy đủ các nhu cầu thanh khoản cho khách hàng”.
Quản trị rủi ro không có nghĩa là né tránh mà là đối diện với rủi ro để lựa chọn mức giới hạn rủi ro có thể chấp nhận được nhằm tăng khả năng sinh lợi cho ngân hàng. Bản chất của công tác quản trị rủi ro thanh khoản trong ngân hàng có thể đúc kết ở hai nội dung sau: Một là, hiếm khi nào tại một thời điểm tổng cung bằng tổng cầu thanh khoản. Do đó, ngân hàng phải thường xuyên đối phó với tình trạng thâm hụt hoặc thặng dư thanh khoản. Hai là, thanh khoản và khả năng sinh lời là hai đại lượng tỷ lệ nghịch với nhau: một tài sản có tính thanh khoản càng cao thì khả năng sinh lời của nó sẽ càng thấp và ngược lại; một nguồn vốn có tính thanh khoản cao thường có chi phí huy động lớn (nên làm giảm khả năng sinh lời khi sử dụng để cho vay).
Quản trị rủi ro thanh khoản hiệu quả sẽ giúp ngân hàng đảm bảo khả năng đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán, quản trị rủi ro thanh khoản rất quan trọng bởi vì sự thiếu hụt thanh khoản xảy ra tại một ngân hàng cũng có thể ảnh hưởng lan rộng đến cả hệ thống ngân hàng, bên cạnh đó sự phát triển của thị trường tài chính trong những năm qua đã làm gia tăng sự phức tạp của rủi ro thanh khoản và quản trị rủi ro thanh khoản.2 Sự cần thiết phải quản trị rủi ro thanh khoản Theo Nguyễn Văn Tiến (2005), hầu hết các vấn đề về thanh khoản đều xuất hiện từ bên ngoài ngân hàng do những hoạt động tài chính của khách hàng. Các vấn đề của khách hàng thường được chuyển về phía ngân hàng. Nếu khách hàng doanh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 nghiệp thiếu hụt trong dự trữ thanh khoản thì có thể sẽ thực hiện vay vốn ngân hàng hoặc rút tiền khỏi tài khoản tiền gửi. Cả hai điều này buộc ngân hàng phải đáp ứng nhu cầu vốn bổ sung và rất dễ dẫn tới rủi ro thanh khoản cho ngân hàng.
Do vậy công tác quản trị rủi ro thanh khoản có vai trò hết sức quan trọng với hoạt động kinh doanh của ngân hàng bởi những lý do sau đây: 2.1 Sự đánh đổi giữa thanh khoản và khả năng sinh lời Điều này được thể hiện ở việc ngân hàng càng tập trung nhiều vốn để sẵn sàng đáp ứng yêu cầu thanh khoản thì khả năng sinh lời dự tính của nó càng thấp (các yếu tố khác không đổi). Do đó, đảm bảo khả năng thanh khoản hợp lý là một vấn đề không bao giờ kết thúc đối với hoạt động quản lý và nó luôn mang một ý nghĩa to lớn đối với khả năng sinh lời của ngân hàng. Chính vì vậy mà quyết định về quản trị rủi ro thanh khoản không thể được hình thành biệt lập với các lĩnh vực hoạt động khác và với các phòng ban khác của ngân hàng.2 Rủi ro thanh khoản làm ngân hàng mất khả năng thanh toán Những vấn đề nghiêm trọng về thanh khoản chỉ có thể phát sinh khi tiền gửi được rút ra quá mức bình thường và không dự tính trước được. Khi những người rút tiền tăng, luồng tiền chảy ra khỏi ngân hàng cũng sẽ tăng theo.
Nếu số dư tiền mặt không đủ để đáp ứng các yêu cầu rút tiền thì ngân hàng buộc phải bán khẩn cấp các chứng khoán thanh khoản như trái phiếu và tín phiếu kho bạc và tiến hành các hoạt động vay mượn trên thị trường tiền tệ.