CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO KINH DOANH NGOẠI HỐI TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Rủi ro kinh doanh ngoại hối 1. Tổng quan về thị trường ngoại hối 1. Khái niệm thị trường ngoại hối - Ngoại hối: Ngoại hối bao gồm các phương tiện tiền tệ được sử dụng trong thanh toán quốc tế.
Tùy luật quản lý ngoại hối của mỗi quốc gia mà khái niệm ngoại hối có thể khác nhau. Tại Việt Nam, theo nghị định số 160/2006/NĐ-CP ngày 28 tháng 12 năm 2006 của Chính phủ thì khái niệm ngoại hối bao gồm: + Đồng tiền của quốc gia, lãnh thổ khác, đồng tiền chung Châu Âu và đồng tiền chung khác được sử dụng trong thanh toán quốc tế và khu vực (sau đây gọi là ngoại tệ); + Phương tiện thanh toán bằng ngoại tệ gồm: séc, thẻ thanh toán, hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ, chứng chỉ tiền gửi và các phương tiện thanh toán khác; + Các loại giấy tờ có giá bằng ngoại tệ gồm: trái phiếu Chính phủ, trái phiếu công ty, kỳ phiếu, cổ phiếu và các loại giấy tờ có giá khác; + Vàng thuộc dự trữ ngoại hối nhà nước, trên tài khoản ở nước ngoài của người cư trú; vàng dưới dạng khối, thỏi, hạt, miếng trong trường hợp mang vào và mang ra khỏi lãnh thổ Việt Nam; + Đồng tiền của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong trường hợp chuyển vào và chuyển ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc được sử dụng trong thanh toán quốc tế. - Thị trường ngoại hối: Là thị trường thực hiện các giao dịch mua bán, trao đổi các loại ngoại hối, trong đó chủ yếu là trao đổi mua bán ngoại tệ và các phương tiện thanh toán quốc tế. Thị trường ngoại hối hình thành và phát triển gắn liền với nhu cầu phát triển của nền kinh tế thế giới và mối quan hệ đối ngoại giữa các quốc 2 gia trong các lĩnh vực hàng hóa, dịch vụ, hoạt động đầu tư, tín dụng, thanh toán và lĩnh vực văn hóa xã hội.
Trong phạm vi luận văn này, người viết chủ yếu xem xét ngoại hối dưới khía cạnh là ngoại tệ. Thị trường ngoại hối được xem xét dưới khía cạnh là thị trường thực hiện các giao dịch mua bán, trao đổi các loại ngoại tệ và các hoạt động kinh doanh có liên quan đến ngoại tệ. Đặc điểm của thị trường ngoại hối Thị trường ngoại hối là thị trường mua bán các loại hàng hóa đặc biệt, là đồng tiền của các quốc gia. Vì vậy, thị trường ngoại hối có những đặc điểm riêng biệt như sau: - Thị trường ngoại hối là thị trường giao dịch mang tính chất quốc tế.
Phạm vi hoạt động của thị trường không đóng khung trong một quốc gia mà lan rộng khắp toàn cầu, nhằm phục vụ cho nhu cầu giao dịch về ngoại tệ. - Thị trường ngoại hối hoạt động liên tục 24/24 giờ do sự chênh lệch múi giờ giữa các khu vực địa lý với nhau. Thị trường bắt đầu hoạt động từ Sydney, Tokyo, London, Newyork. Các giao dịch ngoại tệ có thể thực hiện liên tục và tức thời là nhờ vào các phương tiện thông tin liên lạc và các phương tiện kỹ thuật như điện thoại, fax, hệ thống Reuters Dealing, hệ thống SWIFT và mạng internet.
- Trung tâm của thị trường ngoại hối là thị trường ngoại tệ liên ngân hàng, với các thành viên chủ yếu là các NHTM, các nhà môi giới ngoại hối và NHTW. - Tỷ giá ngoại hối được yết trên các thị trường khác nhau nhưng hầu như là thống nhất với nhau do thị trường có tính toàn cầu và hoạt động hiệu quả. Tỷ giá ngoại hối trên thị trường rất nhạy cảm với các sự kiện kinh tế, chính trị, xã hội của các quốc gia và tâm lý của nhà đầu tư. Chủ thể tham gia giao dịch trên thị trường ngoại hối - Nếu căn cứ vào hình thức tổ chức, thị trường ngoại hối gồm các nhóm sau: + Nhóm khách hàng mua bán lẻ (Retail Clients): Nhóm này bao gồm các công ty nội địa, các công ty đa quốc gia, những nhà đầu tư quốc tế và tất cả những cá nhân có nhu cầu giao dịch ngoại hối nhằm phục vụ cho những nhu cầu cần thiết.
3 + Các NHTM (Commercial Banks): Nhóm này tiến hành giao dịch ngoại hối nhằm hai mục đích: cung cấp dịch vụ cho khách hàng, chủ yếu là mua bán hộ cho nhóm khách hàng mua bán lẻ và thực hiện giao dịch đầu cơ cho chính ngân hàng. + Những nhà môi giới ngoại hối (Foreign exchange brokers): Là những người tham gia trên thị trường với tư cách là trung gian trong các giao dịch mua bán thay cho người khác nhằm thu hoa hồng trong từng giao dịch. Nhà môi giới thu thập hầu hết các lệnh đặt mua và lệnh đặt bán ngoại hối từ các ngân hàng khác nhau, trên cơ sở đó cung cấp tỷ giá chào mua và tỷ giá chào bán cho khách hàng của mình một cách nhanh chóng và rộng khắp. + Ngân hàng Trung ương (Central Bank): NHTW tham gia vào thị trường ngoại hối với hai tư cách.
NHTW với tư cách là thành viên, là người tham gia mua bán cuối cùng trên thị trường này, để điều tiết cung cầu ngoại tệ. NHTW với tư cách là nhà quản lý, tổ chức, điều hành nhằm ổn định sự hoạt động của thị trường ngoại hối và tỷ giá hối đoái. - Nếu căn cứ vào chức năng hoạt động, thị trường ngoại hối gồm các nhóm sau: + Những nhà tạo giá sơ cấp (Primary price makers): Là những nhà kinh doanh chuyên nghiệp hay những nhà tạo thị trường, họ tạo giá hai chiều lẫn cho nhau trên cơ sở yết giá hai chiều. Những nhà tạo giá trên thị trường sơ cấp còn được gọi là những nhà bán buôn, tỷ giá giao dịch trên thị trường sơ cấp còn được gọi là tỷ giá bán buôn và thị trường ngoại hối sơ cấp còn được gọi là thị trường ngoại hối bán buôn.
Những nhà tạo giá trên thị trường sơ cấp gồm: các ngân hàng chính – Major Banks, các nhà kinh doanh đầu tư lớn – Large Investment Dealers, các công ty lớn – Large Corporations. + Những nhà tạo giá thứ cấp (Secondary price makers): Là những nhà kinh doanh trên cơ sở yết giá hai chiều, nhưng họ không kinh doanh trên cơ sở tạo giá hai chiều lẫn cho nhau. Họ cũng đưa ra tỷ giá mua và tỷ giá bán cho khách hàng, nhưng khách hàng không phải là người tạo giá ngược trở lại. Những nhà tạo giá trên thị trường thứ cấp còn được gọi là những nhà bán lẻ, tỷ giá giao dịch trên thị trường 4 thứ cấp còn được gọi là tỷ giá bán lẻ và thị trường ngoại hối thứ cấp còn được gọi là thị trường ngoại hối bán lẻ.
+ Những nhà chấp nhận giá (Price takers): Là những người chấp nhận giá và tiến hành giao dịch. Họ tiến hành mua bán ngoại hối nhằm phục vụ cho mục đích riêng của mình. + Những nhà cung cấp dịch vụ tư vấn (Advisory services): Là những tổ chức khác nhau trên thế giới hoạt động nhằm mục đích tư vấn cho khách hàng về việc mua đồng tiền nào, bán đồng tiền nào và thời điểm nào thì thích hợp. + Những nhà đầu cơ (Speculators): Là những người tham gia thị trường với hy vọng kiếm lời nếu sự thay đổi tỷ giá theo đúng dự đoán, đồng thời sẵn sàng chấp nhận rủi ro nếu như tỷ giá biến động trái ngược với dự đoán của họ.
+ Những nhà môi giới ngoại hối (Foreign exchange brokers) + Ngân hàng Trung ương (Central Bank) 1. Phân loại thị trường - Nếu căn cứ vào hình thức tổ chức, thị trường ngoại hối có thể chia thành hai loại: + Thị trường có tổ chức (organized market): Là thị trường giao dịch ngoại hối giữa các ngân hàng với nhau và giữa ngân hàng với khách hàng. + Thị trường không có tổ chức (unorganized market) hay còn gọi là thị trường tự do: Là thị trường giao dịch ngoại hối giữa cá nhân với cá nhân và không thông qua ngân hàng. - Nếu căn cứ vào nghiệp vụ kinh doanh, thị trường ngoại hối bao gồm các loại thị trường sau: + Thị trường giao ngay (Spot): Là nơi diễn ra các giao dịch mua bán ngoại tệ giao ngay, nghĩa là việc chuyển giao ngoại tệ được thực hiện ngay hoặc chậm nhất là trong vòng hai ngày làm việc kể từ khi thỏa thuận hợp đồng.
+ Thị trường có kỳ hạn (Foward): Là thị trường giao dịch các hợp đồng mua bán ngoại tệ có kỳ hạn, nghĩa là việc chuyển giao ngoại tệ được thực hiện sau một thời gian nhất định kể từ khi thỏa thuận hợp đồng. 5 + Thị trường hoán đổi tiền tệ (Swap): Là sự kết hợp giữa thị trường giao ngay và thị trường có kỳ hạn. Nói cách khác, Swap là sự kết hợp giữa hai nghiệp vụ Spot – Forward hoặc Forward – Forward theo hai hướng ngược chiều nhau. + Thị trường tương lai (Future): Là thị trường giao dịch các hợp đồng mua bán ngoại tệ tương lai, nghĩa là giá cả được thỏa thuận ngày hôm nay nhưng việc giao nhận ngoại tệ và thanh toán xảy ra tại một thời điểm nhất định trong tương lai.
Các giao dịch ngoại tệ tương lai được thực hiện tại các Sở giao dịch. + Thị trường quyền chọn (Option): Là thị trường cho phép người mua quyền chọn có quyền nhưng không có nghĩa vụ thực hiện mua hay bán một loại tiền tệ với một số lượng nhất định, vào một khoảng thời gian nhất định, với một mức giá nhất định (giá thực hiện). Trong đó, thị trường giao ngay là thị trường gốc, còn các thị trường khác là thị trường phái sinh, tức được bắt nguồn từ thị trường giao ngay. Vai trò của thị trường ngoại hối đối với nền kinh tế Thị trường ngoại hối đóng vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế của một quốc gia, cụ thể như sau: - Thị trường ngoại hối đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi ngoại tệ nhằm phục vụ cho các hoạt động xuất nhập khẩu và các hoạt động dịch vụ có liên quan đến ngoại tệ.
- Thị trường ngoại hối là phương tiện giúp các nhà đầu tư chuyển đổi ngoại tệ phục vụ cho khát vọng kiếm tiền và làm giàu thông qua các hình thức đầu tư. - Thị trường ngoại hối là công cụ để NHTW có thể can thiệp vào nền kinh tế theo mục tiêu của Chính phủ. NHTW can thiệp bằng cách bán ngoại tệ ra để làm giảm giá đồng ngoại tệ hoặc mua ngoại tệ vào để làm tăng giá đồng ngoại tệ.
