phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của đề án gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý sử thiết bị dạy học ở trƣờng THCS Chƣơng 2: Thực trạng quản lý thiết bị dạy học ở các trƣờng THCS trên địa bàn huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở các trƣờng THCS trên địa bàn huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định. 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Sơ lƣợc lịch sử nghiên cứu vấn đề Thiết bị dạy học là một thành tố của quá trình dạy học, đƣợc hình thành và phát triển cùng với lịch sử hình thành và phát triển của quá trình dạy học.
Lúc đầu khi xã hội còn ở trình độ phát triển thấp nhà trƣờng ở trạng thái đơn giản, cơ sở vật chất và TBDH có nội hàm đơn giản. Khi kinh tế, xã hội và giáo dục ngày càng phát triển thì TBDH ngày càng phát triển nhiều về số lƣợng, đa dạng về mẫu mã và chủng loại, thì vấn đề đặt ra là làm sao để tổ chức quản lý việc sử dụng TBDH một cách có hiệu quả. Đây là nhiệm vụ nặng nề đối với các cấp quản lý giáo dục, mà trực tiếp là những nhà quản lý ở các cơ sở giáo dục. Trên thế giới, lí thuyết về dạy học trực quan đã khẳng định vai trò quan trọng của TBDH trực quan.
Tính trực quan trong dạy học giúp HS không chỉ nhận biết đƣợc hiện tƣợng mà còn nắm rõ bản chất của hiện tƣợng. Bởi vì theo Lênin quy luật nhận thức của con ngƣời là “Từ trực quan sinh động đến tƣ duy trừu tƣợng và từ tƣ duy trừu tƣợng đến thực tiễn”. Những nhà giáo dục học lỗi lạc nhƣ Komenski (1592-1670, Tiệp Khắc), J.Pestalossi (1746-1827, Thụy Sĩ) đã quan tâm đến dạy học trực quan và nhấn mạnh vai trò của phƣơng tiện dạy học. Usinsky (ngƣời Nga) và các học trò của ông tiếp tục phát triển nguyên tắc dạy học trực quan dựa trên các thành tựu mới về tâm lý học và sinh lý học.
Usinski khẳng định trực quan là nguồn gốc, là cái ban đầu của cảm giác, tri thức cung cấp tài liệu cho hoạt động trí tuệ. Ông viết: “Không có cái gì có thể giúp anh san bằng bức tƣờng ngăn cách giữa giáo viên và học sinh nhƣ là việc anh đƣa cho học sinh xem một bức tranh và giải thích nó, đứa trẻ suy nghĩ 8 bằng hình dạng, bằng màu sắc, âm thanh và bằng cảm giác nói chung”. Nhƣ vậy, điểm qua sự phát triển của lý thuyết về TBDH trong lịch sử giáo dục thế giới, có thể thấy rằng vai trò của TBDH đã đƣợc phát hiện và phát triển từ rất sớm. Ở Việt Nam, giáo dục và đào tạo hiện đang đổi mới một cách căn bản, toàn diện từ mục tiêu, nội dung đến phƣơng pháp dạy học.
Định hƣớng cơ bản của công cuộc đổi mới nền giáo dục nƣớc nhà đã chỉ rõ trong các Nghị quyết của Đảng, đó là: "Phƣơng pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tƣ duy sáng tạo của ngƣời học, bồi dƣỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vƣơn lên"; "Đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tƣ duy sáng tạo của ngƣời học. Từng bƣớc áp dụng các phƣơng pháp tiên tiến và phƣơng tiện hiện đại vào quá trình dạy học" [24]. Yêu cầu đổi mới chƣơng trình giáo dục phổ thông, đổi mới nội dung và phƣơng pháp dạy học tất yếu kéo theo việc đổi mới về cơ sở vật chất nói chung và TBDH nói riêng. Để đáp ứng điều kiện phát triển năng lực cho học sinh, ngoài nội dung chƣơng trình, sách giáo khoa, thì PTDH tối thiểu đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc đảm bảo đạt đƣợc mục tiêu Chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 đã đề ra.
Ngày 30/12/2021 Bộ GD&ĐT ban hành Thông tƣ 38 về Danh mục thiết bị dạy học tối thiểu cấp THCS, trong đó có quy định rõ theo chủ đề dạy học, tên thiết bị, mục đích sử dụng… Căn cứ thông tƣ của Bộ, đối chiếu với TBDH tại đơn vị, các cơ sở giáo dục sẽ cần có sự chuẩn bị đầy đủ về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học. Theo tinh thần Nghị quyết của Đảng, Nhà nƣớc sẽ tăng cƣờng đầu tƣ xây dựng TBDH cho các trƣờng học thành một hệ thống đồng bộ và hiện đại góp phần đổi mới phƣơng pháp dạy học, nhằm đào tạo các học sinh tốt nghiệp có đủ năng lực kỹ năng nghề nghiệp, đáp ứng đòi hỏi trƣớc mắt và lâu dài của 9 sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Các nhà kinh tế giáo dục học đã chứng minh hiệu quả của việc giáo dục và đào tạo phụ thuộc một phần quan trọng vào trình độ, cơ sở vật chất - kỹ thuật của lao động sƣ phạm. Hai nhân tố hết sức quan trọng tác động mạnh mẽ đến hiệu quả của giáo dục và đào tạo là trình độ, năng lực của giáo viên và trình độ của cơ sở vật chất - kỹ thuật nhà trƣờng.
Vì vậy, nhiều văn bản, chủ trƣơng về công tác quản lý, các công trình, bài viết nghiên cứu về TBDH đã đƣợc công bố, làm cơ sở để đề xuất những vấn đề liên quan đến mục tiêu, yêu cầu, nội dung, phƣơng pháp, quy trình và các điều kiện đảm bảo của công tác TBDH trong các cơ sở giáo dục. Về mục tiêu chung của cơ sở vật chất - kỹ thuật, nhiều bài viết đã tập trung vào ba nội dung cơ bản: xây dựng hệ thống cơ sở vật chất - kỹ thuật đáp ứng các yêu cầu cho giáo dục; sử dụng cơ sở vật chất - kỹ thuật đạt hiệu quả cao; bảo đảm hệ thống cơ sở vật chất - kỹ thuật theo đúng các quy định của nhà nƣớc. Trong cuốn “Một số vấn đề lí luận và thực tiễn của việc xây dựng sử dụng cơ sở vật chất và thiết bị dạy học ở trƣờng phổ thông Việt Nam” (Trần Quốc Đắc chủ biên), các tác giả đã đƣa ra các quan điểm làm cơ sở cho việc sử dụng phƣơng tiện dạy học, xác định vị trí, vai trò của cơ sở vật chất phƣơng tiện dạy học ở trƣờng phổ thông [10, tr 29]. Tác giả Đặng Quốc Bảo, trong đề tài “Các biện pháp quản lý của hiệu trƣởng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất – kỹ thuật phục vụ cho việc dạy và học ở trƣờng công lập Thành phố Hồ Chí Minh” [1], đã khảo sát và phân tích thực trạng quản lý cơ sở vật chất – kỹ thuật ở một số trƣờng tại thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý của hiệu trƣởng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất – kỹ thuật phục vụ cho việc dạy và học ở trƣờng tiểu công lập tại thành phố Hồ Chí Minh.
Trong công trình “Phƣơng tiện dạy học hƣớng dẫn chế tạo và sử dụng”, tác giả Tô Xuân Giáp đã đƣa ra những cơ sở phân loại và phân loại phƣơng 10 tiện dạy học, cách thức lựa chọn, thiết kế, chế tạo, sử dụng phƣơng tiện dạy học và các điều kiện để đảm bảo sử dụng có hiệu quả phƣơng tiện dạy học [12, tr. Theo tác giả TBDH đƣợc sử dụng đúng, có tác dụng làm tăng hiệu quả sƣ phạm của nội dung và phƣơng pháp dạy học lên rất nhiều. Tác giả Trần Đức Vƣợng trong bài viết “Nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học trƣờng trung học cơ sở”, qua khảo sát việc sử dụng TBDH ở nhiều địa phƣơng, đã rút ra một số nguyên nhân dẫn đến sử dụng không hiệu quả TBDH nhƣ: trình độ sử dụng TBDH của giáo viên còn thấp, đội ngũ quản lý giáo dục ở một vài địa phƣơng chƣa thật sự chú trọng chỉ đạo việc sử dụng có hiệu quả TBDH. Từ đó, tác giả cũng đã đề ra một số các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng PTDH [29, tr 39].
Trên các tạp chí Giáo dục (Bộ GD&ĐT), tạp chí Khoa học Giáo dục (Viện Khoa học Giáo dục – Bộ GD&ĐT), tạp chí Thiết bị Giáo dục (Hiệp hội Thiết bị giáo dục Việt Nam), tạp chí Giáo chức Việt Nam (Trung ƣơng Hội Cựu giáo chức Việt Nam), tạp chí Giáo dục và Xã hội (Hiệp hội các trƣờng CĐ-ĐH ngoài công lập),… [29] cũng đã đăng tải nhiều bài viết nghiên cứu về thiết bị giáo dục nói chung và công tác quản lý thiết bị giáo dục ở các trƣờng THCS nói riêng. Những bài viết này đã phân tích những cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất các kiến nghị về việc phát huy hiệu quả của thiết bị giáo dục đối với việc nâng cao chất lƣợng hoạt động của nhà trƣờng. Các khái niệm chính của đề tài 1. Khái niệm thiết bị dạy học Thiết bị dạy học là một thành tố cơ bản của quá trình dạy học, hỗ trợ tối đa cho hoạt động dạy học.
Nếu không có thành tố cơ bản này hoạt động dạy học không thể diễn ra một cách thuận lợi và đạt hiệu quả cao. Lâu nay trong nhà trƣờng TBDH có nhiều tên gọi khác nhau nhƣ: thiết bị trƣờng học, thiết bị giáo dục, đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học, phƣơng tiện dạy học. nhƣng về bản chất, đó là tất cả các phƣơng tiện cần thiết cho GV và HS để tổ chức 11 và tiến hành hợp lý, có hiệu quả của quá trình giáo dục và dạy học ở các môn học, cấp học. Có nhiều quan niệm khác nhau về TBDH: Theo Lotx Kinbơ: “TBDH là tất cả những phƣơng tiện vật chất cần thiết giúp cho GV và HS tổ chức và tiến hành hợp lý có hiệu quả quá trình giáo dƣỡng và giáo dục ở các môn học, cấp học.
Theo Vũ Trọng Rỹ: “TBDH là thuật ngữ chỉ một vật thể hoặc một tập hợp đối tƣợng vật chất mà ngƣời GV sử dụng với tƣ cách là phƣơng tiện điều khiển hoạt động nhận thức của HS. Còn đối với HS thì đó là nguồn tri thức, là phƣơng tiện giúp HS lĩnh hội các khái niệm, định luật, hình thành ở họ các kỹ năng, kỹ xảo, đảm bảo việc giáo dục, phục vụ mục đích dạy học và giáo dục.