Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề Công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) ngày nay đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống con người, cũng như trong lĩnh vực giáo dục. Công nghệ thông tin và truyền thông đã làm thay đổi cách mà chúng ta tiếp cận thông tin, giao tiếp, học tập và làm việc. Trong bối cảnh hiện nay việc sử dụng ICT để nâng cao chất lượng, hiệu quả các hoạt động đã trở nên rất phổ biến và lĩnh vực giáo dục, đào tạo cũng không nằm ngoài xu hướng đó. * Những nghiên cứu về ứng dụng ICT trong giáo dục trên thế giới Từ những năm 70 của thế kỷ XX, trước sự phát triển của khoa học kỹ thuật, ở các nước phát triển như Mỹ, Pháp, Anh, Phần Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore…đã sớm chú trọng nghiên cứu ứng dụng ICT trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là lĩnh vực giáo dục.
Hiện nay, trên thế giới đã có rất nhiều nghiên cứu về ứng dụng ICT trong giáo dục. Dưới đây là một số nghiên cứu hàng đầu về chủ đề này: Nghiên cứu của UNESCO về việc sử dụng máy tính và Internet trong giáo dục được thực hiện trên toàn cầu, với mục đích đánh giá tác động của công nghệ thông tin và truyền thông đến quá trình giáo dục. Kết quả của nghiên cứu này cho thấy rằng sử dụng ICT có thể cải thiện chất lượng giáo dục và nâng cao cơ hội học tập cho tất cả các học sinh. UNESCO cũng triển khai nghiên cứu về việc sử dụng mạng xã hội và truyền thông xã hội trong giáo dục.
Nghiên cứu này tập trung đánh giá tác động của mạng xã hội và truyền thông xã hội đến giáo dục đại học. Kết quả cho thấy, sử dụng các ứng dụng mạng xã hội và truyền thông xã hội có thể nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập, nâng cao khả năng hợp tác và trao đổi của sinh viên, giảng viên và cộng đồng. 6 Tổ chức OECD nghiên cứu về việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong các trường học. Kết quả nghiên cứu đã đánh giá tình trạng sử dụng ICT trong giáo dục ở nhiều quốc gia, đo lường khả năng sử dụng và hiệu quả của ICT trong giảng dạy và học tập.
Kết quả cho thấy, sử dụng ICT có thể cải thiện sự đa dạng, khả năng hấp thu và tính tương tác trong giảng dạy và học tập. Đại học Harvard thì nghiên cứu về việc sử dụng các công nghệ trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu trong giáo dục. Kết quả nghiên cứu cho thấy, sử dụng các công nghệ mới có thể giúp tăng cường khả năng phân tích, đánh giá và tạo ra các chương trình giáo dục hiệu quả. Tất cả những nghiên cứu trên đều cho thấy rằng việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục có thể đem lại nhiều lợi ích cho quá trình giảng dạy và học tập.
Tuy nhiên, việc áp dụng ICT trong giáo dục cũng đặt ra nhiều thách thức và yêu cầu sự đầu tư và nghiên cứu kỹ lưỡng. Công trình "The Impact of Information Technology on Education: A Review of the Literature" (Tác động của Công nghệ Thông tin đến Giáo dục: Một trải nghiệm phê bình các Tài liệu Nghiên cứu) của Pamela S. Lowry đã tổng hợp và phân tích các nghiên cứu trước đây về việc sử dụng công nghệ thông tin trong giáo dục. Kết quả cho thấy, sử dụng công nghệ thông tin trong giáo dục có thể cải thiện hiệu suất và động lực của học sinh, nâng cao kỹ nănggiải quyết vấn đề và khả năng hợp tác.
Vasso and Sachi S. Chitlange với công trình "Investigating the Impact of Using ICTs on Teaching and Learning: A Literature Review" (Nghiên cứu Tác động của việc sử dụng Công nghệ Thông tin và Truyền thông trong Giảng dạy và Học tập: Một phê bình các Tài liệu Nghiên cứu) nghiên cứu này được thực hiện để đánh giá tác động của việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục. Kết quả cho thấy, sử dụng công nghệ thông tin trong giáo dục có thể cải thiện sự tương tác giữa giáo viên và học sinh, nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng tư duy sáng tạo của học sinh. 7 Cheong Cheng Wen tác giả của "The Influence of ICT on Student Achievement: A Focus on Mathematics Achievement" (Tác động của Công nghệ Thông tin và Truyền thông đến Thành tích của học sinh: Tập trung vào Thành tích Toán học).
Bài nghiên cứu này được thực hiện để đánh giá tác động của công nghệ thông tin và truyền thông đến thành tích toán học của học sinh. Kết quả cho thấy, sử dụng công nghệ thông tin có thể cải thiện thành tích toán học của học sinh. Tác giả Christ Abbott với công trình: “CNTT và truyền thông đang thay đổi bộ mặt của Giáo dục” đã khẳng định “Các nhà quản lí giáo dục cần phải khôn ngoan, linh hoạt trong việc thực hiện các chiến lược để áp dụng CNTT vào trong giảng dạy và học tập”; Ông cũng cho rằng: “Ngày nay ICT đang phát triển rất nhanh chóng; vì thế toàn bộ hệ thống giáo dục cần được cải cách và ICT nên được tích hợp vào các hoạt động giáo dục”. John Mcbeath and Kate Myer cũng khẳng định: “Những tư tưởng chủ đạo cơ bản về việc sử dụng CNTT trong giáo dục tuy đã thay đổi nhưng thay đổi rất chậm” [38, tr.
Đây có thể coi là hệ quả của chính sự ngần ngại của các nhà lãnh đạo khi ứng dụng CNTT. Tác giả David Mousund, thuộc đại học Oregon Australia đã đưa ra nhận xét: “Lĩnh vực ICT đang thay đổi nhanh chóng đến mức nó vượt quá khả năng cập nhật thông tin của đa số nhà lãnh đạo khiến họ ngần ngại” [dẫn theo 34, tr 13]. Với nhận định đó, chúng ta thấy rằng, một trong những trở ngại lớn của việc ứng dụng ICT là kiến thức về ICTcủa các nhà quản lí thường đi sau sự phát triển của công nghệ. Tác giả Andrew Jones (2017) với đề tài “Một đánh giá về tổng quan nghiên cứu vào các rào cản về sự tiếp thu CNTT của giáo viên”.
Đề tài đã đưa ra dẫn chứng về những rào cản trong nhận thức của giáo viên về ứng dụng CNTT. Đó là: Lo lắng và thiếu tự tin của giáo viên; thiếu năng lực về thực hành CNTT; thiếu phương pháp sư phạm trong việc ứng dụng CNTT; công tác quản lí, tổ chức còn hạn chế; chưa có phần mềm phù hợp; thiếu nguồn lực về CNTT; không có điều kiện truy cập Internet. 8 Hai tác giả Christa S. Asterhan, Edith Bouton (2018) với nghiên cứu: Chia sẻ kiến thức qua mạng xã hội trong các trường trung học, đã chỉ ra cách thức giáo viên và học sinh ứng dụng ICT cho các mục đích liên quan đến trường học.
Các tác giả chỉ ra: “Các kết quả từ các nghiên cứu này cho thấy cùng với việc giáo viên sử dụng thông tin mạng xã hội với học sinh của mình không chỉ cho các mục đích xã hội và tâm lí học sư phạm, mà còn để hỗ trợ các hoạt động dạy học”. Việc giới thiệu phần mềm dạy toán học trên cơ sở máy tính tại Canada đã đem lại kết quả nổi bật so với việc sử dụng sách giáo khoa truyền thống. Tuy nhiên các phần mềm mới chỉ giới hạn trong dạy học bộ môn toán. Qua thực tiễn ở các nước này, rút ra bài học kinh nghiệm để việc ứng dụng CNTT trong dạy học ở nhà trường đạt hiệu quả cao là: - Phải có cơ sở hạ tầng ICT đảm bảo việc triển khai ứng dụng CNTT &TT trong dạy học và trong quản lí.
- Vấn đề đào tạo, bồi dưỡng những kiến thức và kĩ năng về CNTT cho giáo viên, cán bộ quản lí phải có kế hoạch khoa học, chặt chẽ và phải được liên tục, thường xuyên. Sử dụng hình thức trực tuyến trong đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn cho đội ngũ giáo viên về kĩ năng sử dụng máy tính, tích hợp CNTT trong giáo án và trong giảng dạy của các môn học khác nhau. - Tăng cường sử dụng hình thức dạy học trực tuyến, bài giảng điện tử (E- Learning); tăng cường dùng mạng trường học để trao đổi, hợp tác, chia sẻ giữa người dạy và người học, giữa các trường trong các hoạt động ứng dụng CNTT. Như vậy qua các công trình nghiên cứu ở nước ngoài có thể thấy hiện nay đã có nhiều công trình khoa học bàn về ứng dụng ICT trong dạy học, ứng dụng ICT trong quản lí giáo dục.
Các công trình nghiên cứu đều xác định: vai trò quan trọng của ICT và ứng dụng ICT trong dạy học là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên các nghiên cứu về ứng dụng ICT ở trường THCS vẫn là quá ít so với những yêu cầu của công tác quản lí ứng dụng CNTT &TT trong bối cảnh của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 9 * Những nghiên cứu về ứng dụng ICT vào dạy học ở Việt Nam Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu quản lý và ứng dụng ICT trong hệ thống giáo dục ở Việt Nam đã được nhiều nhà khoa học quan tâm, tiêu biểu như: "Current Situation of Applying Information and Communication Technology in Education in Vietnam" (Tình hình sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục tại Việt Nam hiện nay) của Nguyen Thi Phuong Loan và Do Thi Thanh Huong: Bài báo này đánh giá tình hình sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục tại Việt Nam. Kết quả cho thấy, việc áp dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào giáo dục đang được khuyến khích và phát triển rộng rãi. Nguyễn Văn Nga và Đỗ Thị Thanh Hương (2008), “Tích hợp công nghệ thông tin và Truyền thông vào quá trình giảng dạy và học tập trong lớp học” nghiên cứu này tập trung vào nghiên cứu thái độ và thực tiễn vận dụng của giáo viên trong việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào giảng dạy và học tập.
Kết quả cho thấy, sử dụng công nghệ thông tin trong giáo dục đang giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập ở Việt Nam. Suzanne Wilson and Bùi Nhật Thành (2012) "Vai trò của Công nghệ Thông tin và truyền thông trong giáo dục trung học phổ thông tại Việt Nam: Phân tích chính sách và thực tiễn” công trình. Bài nghiên cứu này tập trung vào phân tích vai trò của công nghệ thông tin và truyền thông vào giáo dục trung học phổ thông tại Việt Nam.