BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH VÕ THỊ ÁI TRƢNG ĐỀ TÀI: QUẢN LÝ RỦI RO TRONG PHƢƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế tài chính - ngân hàng Mã số : 60.12 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TRƢƠNG THỊ HỒNG TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Số liệu được nêu trong luận văn là trung thực và có trích dẫn nguồn rõ ràng. Kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tác giả ký tên Võ Thị Ái Trưng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG, BIỂU LỜI MỞ ĐẦU CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG PHƢƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ.1 Phƣơng thức tín dụng chứng từ trong TTQT .1 Khái niệm và đặc trưng .2 Đặc trưng .2 Quy trình tiến hành nghiệp vụ phương thức TDCT.3 Thư tín dụng thương mại là một công cụ quan trọng của phương thức TDCT.5 Các Văn bản Pháp lý liên quan đến phƣơng thức TDCT .1 Giới thiệu chung về UCP600 và ISBP681 .2 Các văn bản pháp lý khác .2 Rủi ro trong phƣơng thức TDCT.2 Các loại rủi ro trong phương thức TDCT .1 Căn cứ vào đối tượng bị thiệt hại .2 Căn cứ vào nguyên nhân phát sinh rủi ro .3 Chỉ tiêu phản ánh rủi ro trong phương TDCT của NHTM .4 Nhân tố tác động đến rủi ro trong phương thức TDCT .1 Nhân tố khách quan .17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Nhân tố chủ quan .3 Quản lý rủi ro trong phƣơng thức TDCT.2 Nội dung quản lý rủi ro trong phương thức TDCT .1 Quản lý bằng các biện pháp né tránh rủi ro .2 Quản lý bằng các biện pháp ngăn ngừa rủi ro .3 Quản lý bằng các biện pháp dự phòng và giảm thiểu rủi ro .4 Kinh nghiệm về quản lý rủi ro trong phƣơng thức TDCT của một số ngân hàng trên thế giới .1 Kinh nghiệm của Citibank N.2 Kinh nghiệm của Deutsch Bank .3 Các bài học kinh nghiệm rút ra cho NHNo&PTNT Việt nam.23 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 .24 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG PHƢƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM.1 Khái quát về ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam .1 Quá trình hình thành và phát triển .1 Lịch sử hình thành .2 Những thành tựu đã đạt được trong gần 22 năm qua (1998-2010) 26 2. Cơ cấu tổ chức .2 Thực trạng rủi ro trong phƣơng thức TDCT tại NHNo&PTNT Việt nam .1 Thực trạng thanh toán trong phương thức TDCT.2 Thực trạng rủi ro trong phương thức TDCT .1 Rủi ro tín dụng.2 Rủi ro đạo đức .3 Rủi ro hàng hóa .4 Rủi ro pháp lý, chính trị .35 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Rủi ro ngoại hối .6 Rủi ro về kỹ thuật, nghiệp vụ .3 Những nguyên nhân dẫn đến rủi ro trong phương thức TDCT .1 Nguyên nhân khách quan .2 Nguyên nhân chủ quan .3 Thực trạng quản lý rủi ro trong phƣơng thức TDCT tại NHNo&PTNT VN.1 Cơ chế quản lý rủi ro .2 Thực trạng quản lý rủi ro trong phương thức TDCT tại NHNo.3 Đánh giá thực trạng quản lý rủi ro trong phương thức TDCT tại NHNo&PTNT Việt nam .1 Những kết quả đạt được .2 Những tồn tại chủ yếu và nguyên nhân .49 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 .52 CHƢƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ RỦI RO TRONG PHƢƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NHNo&PTNT VIỆT NAM 3.1 Định hƣớng quản trị rủi ro trong phƣơng thức TDCT tại NHNo Việt nam.1 Định hướng phát triển phương thức TDCT.2 Định hướng quản trị rủi ro trong phương thức TDCT.2 Các giải pháp tăng cƣờng quản lý rủi ro trong phƣơng thức TDCT tại NHNo&PTNT Việt Nam.1 Chú trọng đào tạo và nâng cấp chất lượng cán bộ .2 Hiện đại hóa công nghệ ngân hàng .3 Chú trọng thực hiện tốt công tác marketing, quan hệ khách hàng.4 Nâng cao chất lượng các hoạt động nghiệp vụ .5 Xây dựng chính sách quản lý rủi ro trong phương thức TDCT.6 Sử dụng hiệu quả nguồn ngoại tệ trong TTQT .7 Hoàn thiện công tác xây dựng hệ thống quản trị rủi ro .8 Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ.78 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.9 Ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể hơn nữa .10 Mở văn phòng đại diện ở nước ngoài .11 Tăng cường tỷ lệ điện Swift chuẩn hóa xử lý tự động, có chính sách riêng cho từng chi nhánh tại những địa bàn khác nhau.12 Tăng cường công tác thu nhập, lưu trữ thông tin. Kiến nghị đối với Nhà nước và các Bộ, ngành liên quan .2 Đối với Ngân hàng Nhà nước .3 Đối với các doanh nghiệp XNK .90 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 .94 KẾT LUẬN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC BIỂU PHÍ DỊCH VỤ PHƢƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CHỮ VIẾT NGUYÊN VĂN TẮT CIC Credit information center: trung tâm thông tin tín dụng ngân hàng nhà nước. DNVVN Doanh nghiệp vừa và nhỏ ICC International chamber of commerce: Phòng thương mại quốc tế ISBP International Standard Banking Practice (for the Examination of Documents under Documentary Credits subject to UCP): tập quán ngân hàng theo tiêu chuẩn quốc tế áp dụng cho việc kiểm tra chứng từ trong phương thức TDCT KDNH Kinh doanh ngoại hối L/C Letter of credit: thư tín dụng NHCK Ngân hàng chiết khấu NHĐL Ngân hàng đại lý NHNo/ Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn NHNo&PTNT NHPH Ngân hàng phát hành NHTL Ngân hàng thương lượng NHTM Ngân hàng thương mại NHXN Ngân hàng xác nhận NK Nhập khẩu SWIFT Society worldwide interbank and financial telecommunication: hệ thống điện tử liên ngân hàng toàn cầu TDCT Tín dụng chứng từ TTD Thư tín dụng TTQT Thanh toán quốc tế UCP Uniform custom and practice for documentary credit: quy tắc thực hành thống nhất về TDCT XK Xuất khẩu XNK xuất nhập khẩu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG, BIỂU Sơ đồ 1.1: Cơ chế hoạt động của phương thức TDCT Bảng 2.1: Thị phần TTXNK của NHNo Bảng 2.2: Doanh số thanh toán theo phương thức TDCT tại NHNo Bảng 2. Dư nợ cho vay XNK tại NHNo Sơ đồ 3.1: Sơ đồ xây dựng chiến lược khách hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngày nay, dưới tác động của toàn cầu hóa, thương mại quốc tế đã trở thành một bộ phận không thể thiếu đối với mỗi quốc gia. Trong xu hướng đó, ngành tài chính ngân hàng nước ta đang có những điều chỉnh căn bản nhằm xây dựng một lộ trình mở cửa thích hợp, phát huy thế mạnh, khắc phục nhược điểm, từng bước tạo ra một hệ thống ngân hàng hiện đại, an toàn, hiệu quả và đạt được chuẩn mực quốc tế và khu vực. Bên cạnh những thời cơ, thuận lợi mà tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế mang lại, Việt nam cũng đang phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Một trong những thách thức lớn mà các doanh nghiệp, các tổ chức tín dụng Việt nam đang phải đối mặt là làm sao lựa chọn và vận dụng có hiệu quả phương thức thanh toán và các hợp đồng mua bán quốc tế. Là một mắt xích không thể thiếu trong hoạt động dịch vụ của ngân hàng, hoạt động TTQT ngày càng có vị trí quan trọng. Trong đó, phương thức thanh toán được sử dụng nhiều nhất là phương thức TDCT vì nó an toàn, giảm thiểu tối đa các rủi ro, bất trắc. Phương thức thanh toán này được nhiều doanh nghiệp và ngân hàng sử dụng bởi tính ưu việt của nó trong việc đảm bảo quyền lợi cho cả người mua lẫn người bán. NHNo&PTNT Việt nam được thành lập 22 năm, hoạt động TTQT còn mới mẽ nhưng đạt được những thành tựu nhất định. Sự mở rộng và phát triển đa dạng các sản phẩm TTQT đã tạo tiền đề căn bản thúc đẩy phương thức TDCT phát huy tính hiệu quả và trở thành công cụ đắc lực đáp ứng ngày một tốt hơn nhu cầu của các doanh nghiệp XNK và yêu cầu kiện toàn hóa hệ thống dịch vụ của ngân hàng trong quá trình mở cửa nền kinh tế đất nước. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng các tập quán quốc tế cho thấy TDCT không phải là một nghiệp vụ đơn giản, nó tiềm ẩn nhiều rủi ro về tài chính và ảnh hưởng đến uy tín của các bên tham gia. Điều này đã làm phát sinh nhiều rủi ro và trong số các rủi ro đó đã dẫn đến tranh chấp và có nhiều vụ việc phía Việt nam bị thua thiệt. Chính vì vậy, viêc nghiên cứu rủi ro trong phương thức TDCT có ý nghĩa quan trọng đối với ngân hàng nói riêng và các bên tham gia nói chung. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vậy làm thế nào để phòng ngừa và quản lý rủi ro, giảm thiểu tối đa những thiệt hại, rủi ro từ các tranh chấp trong vấn đề này tại NHNo&PTNT Việt nam là một yêu cầu cấp bách? Xuất phát từ lý do trên, tôi đã chọn đề tài “Quản lý rủi ro trong phƣơng thức TDCT tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt nam” với mong muốn đề tài này có thể đóng góp vào việc quản lý rủi ro trong nghiệp vụ TDCT tại đơn vị mình. Mục đích nghiên cứu - Nghiên cứu lý luận và thực tiễn về quản lý rủi ro trong phương thức TDCT. - Trên cơ sở nghiên cứu và lý luận, đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt nam. Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về phương thức thanh toán TDCT và quản lý rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT. - Nghiên cứu và phân tích thực trạng quản lý rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt nam. - Đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt nam. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề về quản lý rủi ro trong phương thức tín dụng chứng từ. - Phạm vi nghiên cứu: + Về nội dung: Giới hạn việc nghiên cứu quản lý rủi ro trong phương thức TDCT từ tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt nam.
