Phần mở đầu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết - Các vấn đề cơ bản của quản lý rủi ro thanh khoản. Chương 3: Thực trạng thanh khoản và hoạt động quản lý rủi ro thanh khoản tại NH TMCP Á Châu. Chương 4: Đánh giá hoạt động quản lý rủi ro thanh khoản tại NH TMCP Á Châu.
Chương 5: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động quản lý rủi ro thanh khoản tại NH TMCP Á Châu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT – CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA QUẢN LÝ RỦI RO THANH KHOẢN 2.1 Rủi ro thanh khoản trong ngân hàng thương mại 2.1 Khái niệm rủi ro thanh khoản trong ngân hàng thương mại Khi đề cập đến rủi ro thanh khoản trong ngân hàng thương mại, cần phân biệt rõ hai loại rủi ro thanh khoản là Rủi ro thanh khoản nguồn vốn và Rủi ro thanh khoản thị trường: - Rủi ro thanh khoản nguồn vốn: rủi ro mà ngân hàng không đủ năng chi trả cho các dòng tiền dự đoán được hoặc không dự đoán được trước bằng cách sử dụng nguồn tiền sẵn có hoặc nguồn tiền vay được thông qua việc thế chấp các tài sản của mình mà không ảnh hưởng đến hoạt động bình thường hoặc điều kiện tài chính của ngân hàng (Antonio Castagna and Francesco Fede, 2013, pp.19-22) - Rủi ro thanh khoản thị trường: rủi ro mà ngân hàng không thể dễ dàng đóng hoặc loại bỏ trạng thái mà không ảnh hưởng nghiêm trọng đến giá thị trường bởi thị trường không đủ thanh khoản hoặc do những trục trặc khác trên thị trường cản trở (Antonio Castagna and Francesco Fede, 2013, pp. Thực tế, rủi ro thanh khoản thị trường rủi ro thanh khoản nguồn vốn có mối quan hệ mật thiết với nhau, trong đó rủi ro thanh khoản thị trường là một yếu tố quan trọng để đánh giá khả năng thanh khoản nhân tạo – được tạo ra thông quan khả năng biến đổi một tài sản thành tiền mặt trước ngày đáo hạn – được thể hiện thông qua thuật ngữ “mức độ khả nhượng”. Các yếu tố đánh giá khả năng chuyển nhượng này bao gồm chiều sâu, độ rộng và khả năng đàn hồi của thị trường.
Từ đó, người quản lý có thể đánh giá được khả năng đáp ứng của một ngân hàng đối với việc đáp ứng các nghĩa vụ chi trả tiền mặt. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Tuy nhiên, trong nội dung quản lý rủi ro thanh khoản của một ngân hàng thương mại, rủi ro thanh khoản nên được hiểu với nội dung nghiêng về rủi ro thanh khoản nguồn vốn – đây cũng là định nghĩa mà Basel (2009) ủng hộ, cụ thể là: Rủi ro thanh khoản là rủi ro ngân hàng không có khả năng đáp ứng nhu cầu đầu tư để tăng các tài sản Có và thực hiện các nghĩa vụ chi trả khi cần thiết mà không ảnh hưởng lớn đến chi phí của ngân hàng. Do vậy, rủi ro thanh khoản đề cập đến hai nội dung: khả năng chi trả và chi phí của ngân hàng. Trong trường hợp hoạt động bình thường, ngân hàng cần quan tâm đến cả khả năng chi trả và chi phí cho việc đáp ứng thanh khoản.
Tuy nhiên, trong các sự kiện khủng hoảng thanh khoản, khả năng chi trả là vấn đề lớn cần giải quyết, vấn đề chi phí thanh khoản có thể được xem nhẹ. Tại thị trường Việt Nam hiện nay, công tác quản lý thanh khoản thường dễ bị đánh đồng là quản lý các trường hợp khủng hoảng thanh khoản. Đặc biệt, tại các ngân hàng nhỏ, có sức cạnh tranh kém, trình độ kỹ thuật và khả năng quản lý hạn chế, vấn đề chi phí thường ít được chú ý. Việc kém chủ động trong công tác điều hành - dự báo thanh khoản, cũng như quan tâm đến chi phí thanh khoản hàng ngày đã gây tốn kém không nhỏ cho ngân hàng khi cần đáp ứng các nghĩa vụ chi trả.2 Nguyên nhân của rủi ro thanh khoản trong ngân hàng thương mại Có rất nhiều nguyên nhân dẫn tới rủi ro thanh khoản trong ngân hàng thương mại như sau: Một là, cơ cấu thanh khoản không hợp lý dẫn đến bất cân xứng trong dòng tiền thu và chi.
Điều này có thể bắt nguồn từ việc các ngân hàng huy động hoặc vay quá nhiều vốn với kỳ hạn ngắn, trong khi lại cho vay hoặc đầu tư hầu hết vào các tài sản dài hạn, dẫn đến mất cân đối trong cơ cấu nguồn vốn và sử dụng vốn. Từ đó, dẫn đến tình trạng nguồn tiền thu về từ việc sử dụng vốn không kịp chi trả cho các nghĩa vụ thanh toán nguồn vốn đến hạn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Hai là, nguồn vốn bị rút đột ngột. Xuất phát từ nhiều nguyên nhân cả khách quan lẫn chủ quan, khách hàng hoặc đối tác có thể không tiếp tục gửi, cho vay tiền, thậm chí là kết thúc hợp đồng trước hạn.
Trong khi đó, do hoạt động của ngân hàng chủ yếu dựa vào nguồn vốn huy động hoặc đi vay chứ không phải nguồn vốn tự có nên ngân hàng có thể mất thanh khoản nhanh chóng. Ba là, nhu cầu sử dụng vốn tăng lên. Nhu cầu này nảy sinh từ nhu cầu vay vốn, đầu tư, giao dịch ngoại hối mà ngân hàng không thể từ chối do đã ký hợp đồng, cam kết không hủy ngang hoặc việc hủy bỏ có thể ảnh hưởng tới danh tiếng của ngân hàng. Trong khi đó, nếu ngân hàng không chuẩn bị hoặc chuẩn bị không đủ nguồn tiền, ngân hàng sẽ lập tức đối mặt với rủi ro thanh khoản.
Bốn là, các yếu tố bất lợi của thị trường khiến giá tài sản tài chính đang nắm giữ sụt giảm, hoặc thậm chí khách hàng không trả nợ như dự kiến. Từ đó, nguồn thu về không đủ đảm bảo cho nhu cầu chi trả. Theo như định nghĩa, ngân hàng đã đối mặt với rủi ro thanh khoản. Năm là, các nguyên nhân hoặc sự kiện mang tính hệ thống tác động đến hoạt động ngân hàng.
Những sự kiện này bao gồm nhưng không giới hạn khủng hoảng kinh tế, thiên tai, suy thoái của hệ thống ngân hàng quốc gia. Đây là nguyên nhân ít xảy ra nhưng rất khó tránh, bắt buộc các ngân hàng phải quan tâm đúng mực. Trên đây là các nguyên nhân trực tiếp dẫn đến rủi ro thanh khoản, tuy nhiên nếu xét thanh khoản là một yếu tố rủi ro của hoạt động ngân hàng thì rủi ro thanh khoản không phải là một yếu tố dẫn đầu mà chỉ là yếu tố đi theo, được tạo ra từ các rủi ro khác, thể hiện bởi sơ đồ tại Hình 2. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Hình 2.1: Rủi ro thanh khoản – một yếu tố rủi ro của hoạt động ngân hàng (Nguồn: Rudolf Duttweiler, 2008, trang 4).
Theo quan điểm này, năm nguyên nhân trực tiếp gây ra rủi ro thanh khoản (như đã đề cập ở trên) không phải tự mình phát sinh mà có thể được tạo ra từ hậu quả của các rủi ro khác mà ngân hàng đối mặt. Trong đó, một loại rủi ro xảy ra có thể tạo ra nhiều nguyên nhân trực tiếp, dẫn đến rủi ro thanh khoản. Ngược lại, một số loại rủi ro khác nhau có thể cùng tạo ra một nguyên nhân trực tiếp, dẫn tới thiếu hụt hoặc khủng hoảng thanh khoản cho một ngân hàng. Do vậy, để hạn chế rủi ro thanh khoản, cần tìm ra nguyên nhân gốc rễ từ các loại rủi ro khác và hạn chế khả năng phát sinh rủi ro thanh khoản từ hậu quả của các loại rủi ro này.3 Sự cần thiết phải quản lý rủi ro thanh khoản Một là, quản lý rủi ro thanh khoản đảm bảo hoạt động thanh toán diễn ra bình thường, nhờ đó mà hoạt động của ngân hàng được duy trì.
Ngân hàng là một loại hình doanh nghiệp đặc thù với sản phẩm và nguồn vốn đều là tiền. Trong đó, nguồn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 vốn chủ yếu là nguồn ngắn hạn trong khi sử dụng vốn có thời lượng dài hạn, nên những người quản lý ngân hàng phải đảm bảo luôn có nguồn tiền mặt đáp ứng như cầu về sản phẩm mới (giải ngân cho vay, đầu tư giấy tờ có giá,…), cũng như trả cho người khách hàng huy động hoặc nhà đầu tư cần đúng hạn và trước hạn. Do vậy, bất cứ trục trặc lớn nào ảnh hưởng đến hoạt động chi trả đều ảnh hưởng nghiêm trọng, thậm chí chấm dứt sự tồn tại của ngân hàng. Hai là, vì quan hệ ngược chiều giữa lợi nhuận và thanh khoản nên cần lựa chọn phương pháp và giám sát rủi ro kĩ càng, nhằm đảm bảo chi phí nằm ở mức hợp lý.
Thông thường, nếu một ngân hàng cẩn trọng để thanh khoản càng cao nhằm hạn chế tối đa rủi ro thì chi phí thanh khoản cho các khoản tiền mặt hoặc tài sản có tính thanh khoản càng lớn. Do vậy, QLRRTK hỗ trợ các nhà quản lý ngân hàng trong việc cân bằng giữa mục tiêu giảm thiểu rủi ro và theo đuổi lợi nhuận, phù hợp với khẩu vị rủi ro của từng ngân hàng. Ba là, khủng hoảng thanh khoản xảy ra ở một ngân hàng riêng lẻ có thể tác động tới toàn hệ thống tài chính và kinh tế với tốc độ nhanh chóng. Với chức năng, vai trò quan trọng của ngân hàng trong hệ thống tài chính và kinh tế, sự tồn tại và sức khỏe của hệ thống ngân hàng là một trong những chỉ báo và động lực phát triển cho hệ thống kinh tế - tài chính của một quốc gia.
Vì vậy, QLRRTK có ý nghĩa quan trọng tột bực đối với sự phát triển của cả nền kinh tế.4 Các phương pháp đo lường và đánh giá rủi ro thanh khoản Có nhiều phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản hiện đại đang được sử dụng hiện nay nhưng tựu chung nằm ở ba nhóm phương pháp, đó là: Phân tích dựa vào Cân đối kế toán, Phân tích Vốn tiền mặt và Phân tích độ lệch đáo hạn. Các phương pháp này có độ khó tăng dần và nếu đo lường chính xác thì cũng có độ tin cậy cao dần theo thứ tự. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Phương pháp phân tích thanh khoản dựa vào cân đối kế toán Phương pháp tiếp cận dựa vào cân đối kế toán thiết lập mối quan hệ giữa các khoản mục tài sản Có và tài sản Nợ trên bảng cân đối kế toán, dựa vào tính chất thanh khoản của tài sản Có và vào tính chất ổn định của nguồn tài trợ.