CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY 1.1 Lý luận cơ bản về nợ xấu của Ngân hàng thương mại trong hoạt động cho vay 1.1 Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm Cho vay là một hình thức cấp vốn tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tác có hoàn trả cả gốc và lãi. Cho vay là một quan hệ giao dịch giữa hai chủ thể (NHTM và người vay), trong đó một bên (NHTM) chuyển giao tiền cho bên kia (người vay) sử dụng trong một thời gian nhất định, đồng thời bên nhận tiền cam kết hoàn trả vốn (gốc và lãi) cho bên vay vô điều kiện theo thời hạn đã thỏa thuận. Qua các khái niệm trên cho thấy bản chất cho vay là một giao dịch về tiền trên cơ sở có hoàn trả mà thực chất là sự vay mượn dựa trên cơ sở tin tưởng, sự tín nhiệm lẫn nhau. Trong đó sự hoàn trả là đặc trưng thuộc về bản chất của cho vay, là nguyên tắc để phân biệt phạm trù cho vay với cấp phát của NSNN.2 Phân loại Để quản lý và sử dụng có hiệu quả vốn tín dụng, cần thiết phải phân loại cho vay.
Phân loại cho vay là việc sắp xếp các khoản cho vay theo từng nhóm dựa trên một số tiêu thức nhất định. Nếu việc phân loại cho vay có cơ sở khoa học sẽ là tiền đề để thiết lập các quy trình cho vay thích hợp và nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng. SV: Cồ Văn Chiến 4 Lớp: CQ49/15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính Có nhiều tiêu thức phân loại cho vay, tuy nhiên trên thực tế, người ta thường phân loại cho vay theo các tiêu thức sau: Phân loại theo thời hạn cho vay Cho vay ngắn hạn là các khoản cho vay có thời hạn đến 12 tháng. Ngân hàng cho vay ngắn hạn nhằm đáp ứng các nhu cầu về vốn cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, phục vụ đời sống của khách hàng.
Cho vay trung và dài hạn là các khoản cho vay có thời hạn trên 1 năm. Ở Việt Nam hiện nay, các khoản cho vay trên 1 năm đến 5 năm được gọi là cho vay trung hạn, trên 5 năm là cho vay dài hạn. Phân loại theo mục đích sử dụng vốn Cho vay kinh doanh: Việc cho vay của Ngân hàng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn kinh doanh, đầu tư cho các doanh nghiệp, hộ sản xuất kinh doanh. Cho vay tiêu dung: Nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dung của các gia đình,cá nhân nhu chi tiêu thường xuyên, chi sửa chữa nhà cửa, chi mua sắm tài sản… Căn cứ vào phương pháp cho vay, cho vay bao gồm Cho vay từng lần Cho vay theo hạn mức tín dụng Cho vay khác: cho vay theo hạn mức thấu chi, cho vay theo hạn mức tín dụng dự phòng… Căn cứ vào loại tiền cho vay, cho vay gồm Cho vay nội tệ: Tiền vay cấp cho khách hàng bằng nội tệ.
Cho vay ngoại tệ: Tiền vay cấp cho khách hàng bằng ngoại tệ. Căn cứ vào đảm bảo tiền vay, cho vay gồm Cho vay có đảm bảo bằng tài sản: Cầm cố, thế chấp, bảo đảm bằng tài sản của người thứ ba… SV: Cồ Văn Chiến 5 Lớp: CQ49/15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính Cho vay có bảo đảm không bằng tài sản thế chấp, bảo lãnh bằng tín chấp… Căn cứ vào đối tượng sử dụng vốn vay, vay gồm Cho vay trực tiếp: Tiền vay được phát trực tiếp cho người sử dụng. Cho vay gián tiếp: Ngân hàng phát tiền vay gián tiếp thông qua một tổ chức trung gian, sau đó chuyển cho người sử dụng. Căn cứ vào phương thức thanh toán, cho vay gồm Cho vay hoàn trả một lần: Người vay trả gọn một lần cả gốc và lãi.
Cho vay hoàn trả nhiều lần: Trả không đều hay trả góp.3 Nguyên tắc cho vay Nguyên tắc cho vay là điều kiện và biện pháp hàng đầu đảm bảo cho ngân hàng duy trì sự tồn tại và phát triển ổn định. Ngân hàng chỉ cho vay khi khách hàng đảm bảo các nguyên tắc sau: - Sử dụng vốn vay đúng mục đích đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng Đây là nguyên tắc cơ bản, vì có sử dụng vốn đúng mục đích thì khách hàng mới có thể thục hiện được dự án, phương án sản xuất kinh doanh theo lợi ích dự kiến, do vậy mới có thể thu hồi được vốn để hoàn trả nợ cho ngân hàng, Nguyên tắc này nhằm hạn chế rủi ro đạo đức và hạn chế khả năng khách hàng dùng vốn vay để thực hiện các hành vi mà pháp luật cấm. - Hoàn trả nợ gốc và lãi vốn vay đúng thời hạn thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng Nguyên tắc này đảm bảo phương châm hoạt động của ngân hàng là “đi vay để cho vay” và thực hiện nguyên tắc trong hach toán kinh doanh lấy thu bù chi và có lãi. SV: Cồ Văn Chiến 6 Lớp: CQ49/15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính 1.4 Điều kiện vay vốn Điều kiện vay vốn là những quy định cụ thể của ngân hàng đối với khách hàng có nhu cầu vay vốn.
Ngân hàng chỉ cho vay đối với khách hàng có đủ các điều kiện sau: (1) Có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự và chịu trách nhiệm dân sự theo quy định của pháp luật: (a) Đối với khách hàng vay là pháp nhân và cá nhân Việt Nam: - Pháp nhân phải có năng lực pháp luật dân sự; - Cá nhân và chủ doanh nghiệp tư nhân phải có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự; - Đại diện của hộ gia đình phải có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự; - Đại diện của tổ hợp tác phải có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự; - Thành viên hợp danh của công ty hợp danh phải có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự; (b) Đối với khách hàng vay là pháp nhân và cá nhân nước ngoài phải có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự theo quy định pháp luật của nước mà pháp nhân đó có quốc tịch hoặc cá nhân đó là công dân, nếu pháp luật nước ngoài đó được Bộ Luật Dân sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các văn bản pháp luật khác của Việt Nam quy định hoặc được điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoạc tham gia quy định. Việc quy định điều kiện này nhằm đảm bảo khách hàng vay phải chịu trách nhiệm trả nợ theo quy định của pháp luật. Khi đó quyền đòi nợ của ngân hàng mới được pháp luật thừa nhận và bảo trợ. (2) Mục đích sử dụng vốn vay hợp pháp.
SV: Cồ Văn Chiến 7 Lớp: CQ49/15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính Khách hàng không được vay vốn để sử dụng cho các mục đích mà pháp luật cấm, mặt khách vốn vay cũng phải được sử dụng cho các hoạt động kinh doanh mà khách hàng được phép thực hiện thể hiện trong đăng ký kinh doanh. (3) Có khả năng tài chính đảm bảo trả nợ trong thời hạn cam kết. Khả năng tài chính của khách hàng vay là khả năng về vốn, tài sản của khách hàng vay để đảm bảo hoạt động thường xuyên và thực hiện các nghĩa vụ thanh toán. Khả năng tài chính của khách hàng được thể hiện thông qua mức độ vốn chủ sở hữu của khách hàng tham gia vào quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, đời sống; tình hình tài chính lành mạnh, kinh doanh có lãi; cam kết của khách hàng về việc mua bảo hiểm đối với tài sản là đối tượng vay vốn mà theo pháp luật quy định phải mua bảo hiểm.
Trường hợp pháp luật không quy định mua bảo hiểm nhưng xét thấy cần thiết phải đảm bảo an toàn vốn vay, các ngân hàng xem xét quyết định khách hàng vẫn phải cam kết mua bảo hiểm đối với đối tượng vay vốn mà pháp luật không bắt buộc phải mua bảo hiểm. Nếu khách hàng không thực hiện đúng cam kết mua bảo hiểm theo Hợp đồng thì ngân hàng cho vay được quyền chấm dứt cho vay, thu hồi nợ hoặc chuyển nợ quá hạn. (4) Có dự án đầu tư, phương án sản xuất, kinh doanh, dịch vụ khả thi và có hiệu quả; hoặc có dự án đầu tư, phương án phục vụ đời sống khả thi và phù hợp với quy định của pháp luật. Khách hàng vay phải có tài liệu chưng minh khả năng hấp thụ vốn vay phù hợp với quy định của pháp luật và khả năng hoàn trả vốn vay ngân hàng.
Ngân hàng chỉ cấp tín dụng cho các phương án, dự án vay vốn có hiệu quả kinh tế đảm bảo tạo ra nguồn để trả nợ vay ngân hàng cả gốc và lãi. SV: Cồ Văn Chiến 8 Lớp: CQ49/15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính (5) Thực hiện các quy định về bảo đảm tiền vay theo quy định của chính phủ và hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Trên cơ sở các điều kiện trên, căn cứ tính chất, quy mô, phạm vi ảnh hưởng của các quan hệ giữa các chủ thể khi tham gia giao dịch, các ngân hàng cần quy định cụ thể điều kiện vay vốn, đối tượng vay vốn khác nhau cho phù hợp. Ví dụ: Liên quan tới thế chấp quyền sự dụng đất để vay vốn thì các quan hệ giao dịch bảo đảm chịu sự chi phối của Luật đất đai, Luật dân sự còn các quan hệ liên quan tới hoạt động cho vay của Ngân hàng chịu sự chi phối bởi Luật Ngân hàng Nhà nước và Luật của Tổ chức tín dụng.2 Nợ xấu trong hoạt động cho vay 1.1 Khái niệm a) Theo ngân hàng Trung ương Liên minh châu Âu Nợ xấu trong các NHTM bao gồm: * Những khoản nợ không thể thu hồi được: - Những khoản nợ đã hết hiệu lực hoặc những khoản nợ không có căn cứ đòi bồi thường từ nợ - Người mắc nợ trốn hoặc bị mất tích, không còn tài sản để thanh toán nợ.
- Những khoản nợ mà ngân hàng không thể liên lạc được với người mắc nợ hoặc không thể tìm được người mắc nợ.