Luận văn thạc sĩ quan hệ thương mại việt nam nhật bản từ sau khủng hoảng tài chính châu á 1997 1998

Tài liệu chuyên sâu Quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản sau khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền

• Tác giả: Tạ Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. TS Vũ Văn Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
• Đề tài: Quan Hệ Thương Mại Việt Nam - Nhật Bản Sau Khủng Hoảng Tài Chính Châu Á 1997 - 1998
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ THÚC ĐẨY QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VIỆT NAM – NHẬT BẢN TỪ SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH CHÂU Á 1997-1998
• 1.1. Vài nét về quan hệ thƣơng mại song phƣơng Việt Nam - Nhật Bản trƣớc cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á 1997 -1998
• 1.1.1. Giai đoạn trước Đổi mới
• 1.1.2. Giai đoạn những năm 1990 (đến trước khủng hoảng)
• 1.1.3. Ảnh hƣởng của cuộc khủng hoảng tài chính tới kinh tế, thƣơng mại Việt Nam và Nhật Bản
• 1.2. Nhu cầu thực tế của sự phát triển hợp tác kinh tế, thƣơng mại song phƣơng sau khủng hoảng
• 1.2.1. Sự cần thiết của việc thúc đẩy quan hệ từ phía Việt Nam
• 1.2.2. Sự cần thiết của việc thúc đẩy quan hệ từ phía Nhật Bản
• 1.2.3. Quan điểm, chính sách của hai nƣớc trong việc thúc đẩy quan hệ song phƣơng Việt Nam - Nhật Bản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VIỆT NAM - NHẬT BẢN TỪ SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH KHU VỰC CHÂU Á 1997 - 1998
• 2.1. Sự biến động tổng lƣợng kim ngạch hàng hóa
• 2.2. Đặc trƣng cơ cấu hàng hóa hai chiều
• 2.3. Đánh giá chung
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY QUAN HỆ THƢƠNG MẠI HAI CHIỀU VIỆT NAM - NHẬT BẢN TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Thuận lợi và khó khăn
• 3.2. Những vấn đề đặt ra trong quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Nhật Bản
• 3.3. Một số giải pháp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở thúc đẩy quan hệ thương mại Việt Nam Nhật Bản từ sau khủng hoảng tài chính Châu Á 1997 1998

Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, đặc biệt là sau cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á 1997-1998. Trước khủng hoảng, hai nước đã có những bước tiến đáng kể trong việc thiết lập mối quan hệ thương mại song phương. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng đã tạo ra những thách thức lớn, buộc cả hai bên phải xem xét lại chiến lược hợp tác kinh tế. Sau khủng hoảng, hợp tác kinh tế giữa hai nước đã được thúc đẩy mạnh mẽ, với nhiều chính sách mới nhằm tăng cường thương mại quốc tế và đầu tư nước ngoài. Nhật Bản đã trở thành một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của Việt Nam, với nhiều mặt hàng xuất khẩu chiến lược như dầu lửa, thủy sản và thiết bị công nghệ. Sự cần thiết phải phát triển quan hệ này không chỉ nằm ở lợi ích kinh tế mà còn ở việc tạo ra một môi trường ổn định cho sự phát triển bền vững của cả hai nền kinh tế.

1.3. Nhu cầu thực tế của sự phát triển hợp tác kinh tế thương mại song phương sau khủng hoảng

Sau khủng hoảng, nhu cầu phát triển hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và Nhật Bản trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Cả hai nước đều nhận thức được rằng việc tăng cường thương mại quốc tế không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào sự ổn định chính trị và an ninh khu vực. Việt Nam cần đầu tư nước ngoài để hiện đại hóa nền kinh tế, trong khi Nhật Bản tìm kiếm thị trường mới cho hàng hóa và dịch vụ của mình. Sự hợp tác này không chỉ dừng lại ở lĩnh vực thương mại mà còn mở rộng sang các lĩnh vực khác như giáo dục, văn hóa và công nghệ. Việc thiết lập các cơ chế hợp tác song phương sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

II. Thực trạng quan hệ thương mại Việt Nam Nhật Bản từ sau khủng hoảng tài chính khu vực Châu Á 1997 1998

Thực trạng quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản sau khủng hoảng tài chính Châu Á 1997-1998 cho thấy sự phục hồi mạnh mẽ và phát triển bền vững. Kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu giữa hai nước đã có sự gia tăng đáng kể, với nhiều mặt hàng chiến lược được giao dịch. Nhật Bản đã trở thành một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực như công nghệ, máy móc và thiết bị. Sự gia tăng này không chỉ phản ánh nhu cầu của thị trường mà còn là kết quả của các chính sách thương mại quốc tế và đầu tư nước ngoài mà hai nước đã thực hiện. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua, bao gồm việc cải thiện cơ cấu hàng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường Nhật Bản.

2.3. Đánh giá chung

Đánh giá chung về quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản cho thấy sự phát triển mạnh mẽ và bền vững. Mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng tiềm năng hợp tác giữa hai nước là rất lớn. Nhật Bản không chỉ là một trong những đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam mà còn là nguồn cung cấp công nghệ và đầu tư quan trọng. Việc duy trì và phát triển mối quan hệ này sẽ góp phần vào sự ổn định và phát triển kinh tế của cả hai quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh ngày càng gia tăng.

III. Giải pháp thúc đẩy quan hệ thương mại hai chiều Việt Nam Nhật Bản trong thời gian tới

Để thúc đẩy quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản trong thời gian tới, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả. Trước hết, việc cải thiện cơ cấu hàng hóa xuất khẩu và nâng cao chất lượng sản phẩm là rất cần thiết. Việt Nam cần tập trung vào việc phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường Nhật Bản. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác kinh tế và đầu tư nước ngoài cũng cần được chú trọng. Nhật Bản có thể hỗ trợ Việt Nam trong việc chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất, từ đó tạo ra những sản phẩm chất lượng cao hơn. Ngoài ra, việc tổ chức các hội thảo, diễn đàn thương mại giữa hai nước sẽ tạo cơ hội cho doanh nghiệp hai bên tìm hiểu và mở rộng hợp tác.

3.3. Một số giải pháp

Một số giải pháp để thúc đẩy quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản bao gồm việc cải thiện chất lượng sản phẩm, tăng cường hợp tác kinh tế và tổ chức các hội thảo thương mại. Việt Nam cần tập trung vào việc phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đồng thời tìm kiếm các cơ hội mới trong lĩnh vực đầu tư nước ngoài. Nhật Bản cũng cần hỗ trợ Việt Nam trong việc chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất, từ đó tạo ra những sản phẩm chất lượng cao hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản từ sau khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998 đã trải qua nhiều biến động nhưng vẫn duy trì xu thế phát triển tích cực. Theo số liệu thống kê, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều giữa hai nước đã tăng từ khoảng 3,481 triệu USD năm 1997 lên tới 25,300 triệu USD năm 2013, với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm đạt gần 17%. Mặc dù vậy, tỷ trọng của Việt Nam trong kim ngạch nhập khẩu của Nhật Bản vẫn còn khiêm tốn, chỉ chiếm khoảng 0,8% năm 2013, thấp hơn nhiều so với các đối tác khác trong khu vực như Trung Quốc (13,2%) hay Singapore (2,9%).

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc phân tích thực trạng quan hệ thương mại song phương trong bối cảnh sau khủng hoảng tài chính khu vực, làm rõ những thay đổi về tổng lượng kim ngạch, cơ cấu hàng hóa, cũng như các yếu tố thúc đẩy và cản trở sự phát triển bền vững của quan hệ này. Mục tiêu cụ thể là đánh giá tác động của khủng hoảng tài chính đến thương mại hai chiều, nhận diện các cơ hội và thách thức, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản trong thập niên tới.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1998 đến năm 2013, chủ yếu khảo sát các hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa hữu hình giữa hai quốc gia. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác thương mại, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng hai khung lý thuyết chính để phân tích quan hệ thương mại song phương:

1. Lý thuyết lợi thế so sánh: Giải thích sự phát triển thương mại dựa trên sự khác biệt về nguồn lực, công nghệ và chi phí sản xuất giữa Việt Nam và Nhật Bản. Lý thuyết này giúp làm rõ cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu dựa trên lợi thế cạnh tranh của mỗi bên.

2. Lý thuyết quan hệ quốc tế về hợp tác kinh tế: Phân tích các yếu tố chính trị, ngoại giao và chính sách đối ngoại ảnh hưởng đến quan hệ thương mại song phương, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và khu vực hóa kinh tế.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: kim ngạch xuất nhập khẩu, xuất siêu, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), viện trợ phát triển chính thức (ODA), cơ cấu hàng hóa, và chính sách kinh tế đối ngoại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định lượng kết hợp với tổng hợp, so sánh và đánh giá định tính.

• Nguồn dữ liệu: Số liệu được thu thập từ các báo cáo chính thức của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan Việt Nam, Bộ Tài chính Nhật Bản, tổ chức JICA, JETRO, Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, cùng các tài liệu nghiên cứu và báo cáo kinh tế liên quan.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả để đánh giá biến động kim ngạch xuất nhập khẩu, phân tích cơ cấu hàng hóa qua các bảng biểu và biểu đồ, so sánh tốc độ tăng trưởng giữa các giai đoạn trước và sau khủng hoảng. Phân tích chính sách và bối cảnh kinh tế được thực hiện thông qua tổng hợp các tài liệu học thuật và báo cáo chuyên ngành.

• Cỡ mẫu và timeline: Nghiên cứu tập trung vào dữ liệu thương mại hai chiều trong giai đoạn 1998-2013, với phân tích chi tiết từng năm nhằm nhận diện xu hướng và biến động. Việc lựa chọn giai đoạn này nhằm phản ánh tác động của khủng hoảng tài chính châu Á và quá trình phục hồi, phát triển sau đó.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng kim ngạch thương mại ổn định và mạnh mẽ: Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều tăng từ 3,481 triệu USD năm 1997 lên 25,300 triệu USD năm 2013, tương đương mức tăng hơn 7 lần trong 16 năm. Tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm đạt khoảng 16,98%. Năm 2011, kim ngạch đạt kỷ lục 21,200 triệu USD, tăng gần 27% so với năm 2010.

2. Việt Nam duy trì xuất siêu sang Nhật Bản: Từ năm 1988, Việt Nam bắt đầu xuất siêu sang Nhật Bản và mức xuất siêu ngày càng tăng, đạt 2,100 triệu USD năm 2013. Tỷ lệ xuất siêu phản ánh sự gia tăng năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường Nhật.

3. Cơ cấu hàng hóa có sự chuyển dịch tích cực: Việt Nam chủ yếu xuất khẩu các mặt hàng nông sản, thủy sản, dầu thô và hàng may mặc sang Nhật Bản, trong khi nhập khẩu từ Nhật chủ yếu là thiết bị công nghệ cao, máy móc, nguyên liệu phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tỷ trọng các mặt hàng công nghệ cao nhập khẩu tăng đều, đáp ứng nhu cầu phát triển công nghiệp của Việt Nam.

4. Tác động của khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998: Khủng hoảng đã làm giảm tốc độ tăng trưởng thương mại trong giai đoạn 1997-1999, với kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Nhật giảm 40,48% năm 1999 so với năm 1998. Tuy nhiên, từ năm 2000 trở đi, thương mại hai chiều phục hồi nhanh chóng và duy trì đà tăng trưởng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự tăng trưởng thương mại bền vững giữa Việt Nam và Nhật Bản là do sự phối hợp chính sách đối ngoại, kinh tế của hai nước, cùng với nhu cầu phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam và chiến lược mở rộng thị trường, đa dạng hóa đầu tư của Nhật Bản.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này khẳng định vai trò quan trọng của khủng hoảng tài chính như một điểm ngoặt, buộc hai bên phải điều chỉnh chiến lược hợp tác, từ đó tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững hơn. Biểu đồ kim ngạch xuất nhập khẩu theo năm minh họa rõ xu hướng phục hồi và tăng trưởng mạnh mẽ sau khủng hoảng, đồng thời bảng phân tích cơ cấu hàng hóa cho thấy sự chuyển dịch tích cực theo hướng nâng cao giá trị gia tăng.

Tuy nhiên, tỷ trọng thương mại của Việt Nam trong tổng kim ngạch nhập khẩu của Nhật vẫn còn thấp, cho thấy tiềm năng hợp tác chưa được khai thác hết. Ngoài ra, sự phụ thuộc vào một số mặt hàng xuất khẩu truyền thống và hạn chế về công nghệ là những thách thức cần được giải quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đa dạng hóa cơ cấu hàng hóa xuất khẩu: Khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, chế biến sâu nông sản và thủy sản. Mục tiêu tăng tỷ trọng hàng hóa công nghệ cao trong xuất khẩu lên ít nhất 30% trong vòng 5 năm tới. Bộ Công Thương và các hiệp hội ngành nghề cần phối hợp hỗ trợ đào tạo và xúc tiến thị trường.

2. Thúc đẩy hợp tác đầu tư công nghệ và chuyển giao kỹ thuật: Tăng cường thu hút FDI từ Nhật Bản vào các ngành công nghiệp chế tạo, công nghệ cao và dịch vụ hỗ trợ. Chính phủ cần xây dựng chính sách ưu đãi, cải thiện môi trường đầu tư, đồng thời đẩy mạnh hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Mục tiêu tăng vốn FDI Nhật Bản vào Việt Nam lên gấp đôi trong 5 năm tới.

3. Phát triển hạ tầng logistics và thương mại điện tử: Nâng cấp hệ thống cảng biển, kho bãi và phát triển thương mại điện tử để giảm chi phí giao dịch và tăng hiệu quả xuất nhập khẩu. Bộ Giao thông Vận tải phối hợp với Bộ Công Thương triển khai các dự án trọng điểm trong vòng 3 năm tới nhằm đáp ứng nhu cầu tăng trưởng thương mại.

4. Tăng cường đối thoại chính sách và hợp tác đa phương: Thiết lập các cơ chế đối thoại thường xuyên giữa hai chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp nhằm tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy hợp tác kinh tế - thương mại. Đồng thời, tận dụng các hiệp định thương mại tự do và cơ chế hợp tác khu vực để mở rộng thị trường và giảm rào cản thương mại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế và ngoại giao: Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích chuyên sâu giúp xây dựng chính sách phát triển quan hệ thương mại song phương hiệu quả, phù hợp với bối cảnh kinh tế khu vực và toàn cầu.

2. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và đầu tư: Các doanh nghiệp có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để nhận diện cơ hội, thách thức trong hợp tác thương mại, từ đó điều chỉnh chiến lược kinh doanh, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo về quan hệ quốc tế, kinh tế đối ngoại: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá cho việc giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về quan hệ kinh tế quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh hợp tác Việt Nam - Nhật Bản.

4. Cơ quan xúc tiến thương mại và đầu tư: Các tổ chức như JICA, JETRO, Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam có thể dựa vào nghiên cứu để thiết kế các chương trình hỗ trợ, thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa hai nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998 ảnh hưởng thế nào đến quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản?
   Cuộc khủng hoảng đã làm giảm mạnh kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Nhật Bản năm 1999 tới 40,48% so với năm trước đó. Tuy nhiên, từ năm 2000, thương mại hai chiều phục hồi nhanh chóng và duy trì đà tăng trưởng ổn định, cho thấy sự thích ứng và điều chỉnh chiến lược hợp tác hiệu quả.

2. Việt Nam xuất khẩu những mặt hàng chính nào sang Nhật Bản?
   Các mặt hàng chủ lực gồm nông sản, thủy sản, dầu thô và hàng may mặc. Đây là những sản phẩm tận dụng lợi thế so sánh của Việt Nam, đồng thời đáp ứng nhu cầu nhập khẩu của Nhật Bản trong các lĩnh vực này.

3. Tỷ trọng thương mại của Việt Nam trong kim ngạch nhập khẩu của Nhật Bản hiện nay ra sao?
   Năm 2013, tỷ trọng này chỉ chiếm khoảng 0,8%, thấp hơn nhiều so với các đối tác khác trong khu vực như Trung Quốc (13,2%) và Singapore (2,9%). Điều này cho thấy tiềm năng phát triển thương mại còn rất lớn.

4. Những khó khăn chính trong quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản là gì?
   Khó khăn bao gồm sự phụ thuộc vào một số mặt hàng xuất khẩu truyền thống, hạn chế về công nghệ và năng lực cạnh tranh, cũng như sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ trong khu vực. Ngoài ra, các rào cản kỹ thuật và thủ tục hành chính cũng ảnh hưởng đến hiệu quả thương mại.

5. Giải pháp nào được đề xuất để thúc đẩy quan hệ thương mại hai chiều?
   Các giải pháp gồm đa dạng hóa cơ cấu hàng hóa xuất khẩu, tăng cường hợp tác đầu tư và chuyển giao công nghệ, phát triển hạ tầng logistics, và tăng cường đối thoại chính sách giữa hai bên nhằm tháo gỡ vướng mắc và tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do.

Kết luận

• Quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản từ sau khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998 đã phục hồi và phát triển mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng bình quân gần 17% mỗi năm.
• Việt Nam duy trì xuất siêu sang Nhật Bản, đồng thời cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu có sự chuyển dịch tích cực theo hướng nâng cao giá trị gia tăng.
• Khủng hoảng tài chính là điểm ngoặt buộc hai bên điều chỉnh chiến lược hợp tác, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong giai đoạn tiếp theo.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào đa dạng hóa sản phẩm, thu hút đầu tư công nghệ, phát triển hạ tầng và tăng cường đối thoại chính sách nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác.
• Tiếp tục nghiên cứu và theo dõi diễn biến quan hệ thương mại trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh khu vực để điều chỉnh chính sách phù hợp, góp phần thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và phát triển bền vững.

Các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, tận dụng tối đa tiềm năng hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu. Những đóng góp chủ yếu. Kết cấu luận văn.

10 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ THÚC ĐẨY QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VIỆT NAM – NHẬT BẢN TỪ SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH CHÂU Á 1997-1998. Vài nét về quan hệ thƣơng mại song phƣơng Việt Nam - Nhật Bản trƣớc cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á 1997 -1998. Giai đoạn trước Đổi mới. Giai đoạn những năm 1990 (đến trước khủng hoảng).

Ảnh hƣởng của cuộc khủng hoảng tài chính tới kinh tế, thƣơng mại Việt Nam và Nhật Bản. Vài nét về cuộc khủng hoảng. Tác động khủng hoảng tới nền kinh tế-thương mại Việt Nam và Nhật Bản. Nhu cầu thực tế của sự phát triển hợp tác kinh tế, thƣơng mại song phƣơng sau khủng hoảng.

Sự cần thiết của việc thúc đẩy quan hệ từ phía Việt Nam. Sự cần thiết của việc thúc đẩy quan hệ từ phía Nhật Bản. Quan điểm, chính sách của hai nƣớc trong việc thúc đẩy quan hệ song phƣơng Việt Nam - Nhật Bản. 38 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VIỆT NAM - NHẬT BẢN TỪ SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH KHU VỰC CHÂU Á 1997 - 1998.

Sự biến động tổng lƣợng kim ngạch hàng hóa. Đặc trƣng cơ cấu hàng hóa hai chiều. Đánh giá chung. 65 CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY QUAN HỆ THƢƠNG MẠI HAI CHIỀU VIỆT NAM - NHẬT BẢN TRONG THỜI GIAN TỚI.

Thuận lợi và khó khăn. Những vấn đề đặt ra trong quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Nhật Bản76 3. Một số giải pháp. 92 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

94 z Danh mục các chữ viết tắt Chữ viết tắt Tên tiếng Việt Tên tiếng Anh Cơ quan Hợp tác Japan International JICA Quốc tế Nhật Bản Cooperation Agency Tổ chức Thƣơng mại Japan External Trade JETRO Quốc tế Nhật Bản Organization Japan Business Liên đoàn các tổ chức KEIDANREN Federation kinh tế Nhật Bản Hội mậu dịch Japan-Vietnam Trade JVTA Nhật Bản - Việt Nam Association Viện trợ Phát triển Offical Development ODA Chính thức Assistance Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông ASEAN Asian Nations Nam Á Japan’s Ministry of MOF Bộ Tài chính Nhật Bản Finance Foreign Direct FDI Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài Investment GDP Tổng sản phẩm nội địa Gross Domestic Product Hiệp định thƣơng mại song Bilateral Trade BTA phƣơng Việt Nam – Mỹ Agreement Vietnam-Japan Hiệp định Đối tác toàn diện VJEPA Economic Partnership Việt Nam - Nhật Bản Agreement Vietnam Association of VASEP Hiệp hội Chế biến và Xuất Seafood Exporters and khẩu Thủy sản Việt Nam Producers MFN Ƣu đãi tối huệ quốc Most Favoured Nation Chế độ ƣu đãi thuế quan Generalized System of GSP phổ cập ƣu đãi Preferences z DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 1: Danh sách 5 bạn hàng nhập khẩu lớn nhất. 12 từ Việt Nam (1976 - 1990). 12 Bảng 2: Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Nhật Bản. 16 Bảng 3: Sự mất giá của một số đồng nội tệ khu vực.

21 Biểu đồ 4: Cam kết vốn ODA của các nhà tài trợ thời kỳ 1993-2012 cho Việt Nam (đơn vị tính: tỷ USD). 30 Bảng 5: Thống kê kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Nhật Bản. 45 Bảng 6: Bốn đối tác thƣơng mại lớn nhất của Việt Nam. 49 Bảng 7: Tỷ trọng và thứ hạng kim ngạch hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu giữa Việt Nam - Nhật Bản giai đoạn 2007-2013.

53 Biểu đồ 9: Kim ngạch hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân. 58 thƣơng mại Việt Nam - Nhật Bản giai đoạn năm 2005 - 2012. 58 và 11 tháng năm 2013. 58 Biểu đồ 11: Tỷ trọng hàng nhập khẩu của Việt Nam từ Nhật Bản trong năm 2013.

Tính cấp thiết của đề tài Nhật Bản và Việt Nam là hai quốc gia có quan hệ truyền thống lịch sử lâu đời. Sau chiến tranh Lạnh, mối quan hệ này phát triển nhanh chóng trên nhiều lĩnh vực và hiện đã bƣớc sang giai đoạn mới về chất và đi vào chiều sâu. Các mối quan hệ kinh tế, chính trị, thƣơng mại, giao lƣu văn hóa, giáo dục không ngừng đƣợc mở rộng; sự quan tâm và hiểu biết giữa nhân dân hai nƣớc không ngừng tăng lên. Có thể nói rằng, Việt Nam và Nhật Bản hiện nay không chỉ có sự gắn bó khá chặt chẽ, mà còn có sự tƣơng tác lẫn nhau trong quá trình phát triển.

Trong xu hƣớng gia tăng quan hệ song phƣơng giữa hai quốc gia, quan hệ kinh tế mà trong đó có quan hệ thƣơng mại đã tăng trƣởng nhanh chóng và ấn tƣợng. Nhật Bản luôn là bạn hàng thƣơng mại quan trọng hàng đầu với nhiều mặt hàng xuất - nhập khẩu chiến lƣợc đối với thị trƣờng Việt Nam cũng nhƣ đối với thị trƣờng Nhật Bản nhƣ dầu lửa, thủy hải sản, thiết bị công nghệ… Song, cũng phải thấy rằng, trƣớc nhu cầu phát triển và tiềm năng thị trƣờng hai bên, qui mô và cơ cấu thƣơng mại hai chiều rất cần đƣợc tiếp tục nghiên cứu phát triển, nhất là cần tìm ra những phƣơng cách phát triển bền vững quan hệ trong môi trƣờng cạnh tranh toàn cầu hiện nay. Việt Nam đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhu cầu nhập khẩu mặt hàng công nghệ hiện đại ngày càng cao, nhất là trong điều kiện ta chƣa chủ động tạo đƣợc công nghệ nguồn. Việc gia tăng quan hệ với các đối tác phát triển, đặc biệt các đối tác có quan hệ tƣơng đồng là rất cần thiết và quan trọng.

Nhật Bản chính là một trong đầu nguồn công nghệ cho phát triển và hiện đại hóa nền kinh tế nƣớc nhà. Do vậy, việc đẩy mạnh, phát triển sâu rộng quan hệ kinh tế với Nhật, trong đó có quan hệ z thƣơng mại, chính là hƣớng quan trọng đồng thời còn là yêu cầu của sự phát triển. Cuộc khủng hoảng tài chính, tiền tệ Châu Á 1997-1998 đã có những tác động mạnh đến quan hệ thƣơng mại song phƣơng. Đây cũng là dịp để Việt Nam và Nhật Bản nhìn nhận, đánh giá lại hiệu quả hợp tác và có điều chỉnh cho phù hợp.

Kể từ sau khủng hoảng, mối quan hệ song phƣơng tiếp tục có bƣớc phát triển, song cũng đặt ra không ít vấn đề cần có nghiên cứu đánh giá chuyên sâu, hệ thống để đảm bảo sự phát triển hiệu quả, bền vững. Đó là các vấn đề về cơ cấu hàng hóa, về cơ chế hợp tác, về phát triển và bảo vệ môi trƣờng… Ngoài ra, nếu phát triển quan hệ kinh tế mà chỉ hƣớng tới hiệu quả kinh tế, không chú ý tác động về môi trƣờng và các khía cạnh xã hội khác cũng sẽ gây ra hậu quả khôn lƣờng. Rõ ràng là, với đƣờng lối mở rộng, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, việc gia tăng quan hệ với Nhật Bản là rất cần thiết. Đặc biệt, trong bối cảnh “xoay trục” của Mỹ sang Châu Á và bùng nổ, bành trƣớng kinh tế của Trung Quốc đang tác động mạnh tới các quốc gia khu vực, trong đó có Việt Nam, thì việc thúc đẩy quan hệ với Nhật Bản nhằm giảm sự phụ thuộc vào thị trƣờng Trung Quốc, bảo đảm cho sự phát triển ổn định của nền kinh tế nói chung, thƣơng mại nói riêng càng quan trọng hơn bao giờ hết.

Với tất cả các ý nghĩa đó, em đã lựa chọn đề tài: “Quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Nhật Bản từ sau khủng hoảng tài chính Châu Á 1997 - 1998” để thực hiện luận văn cao học chuyên ngành Quan hệ Quốc tế của mình. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Về chủ đề quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đã có khá nhiều công trình đề cập đến từ các góc độ khác nhau. Ở nƣớc ngoài tiêu biểu có thể kể đến các công trình của Giáo sƣ Shiraishi, GS. Sakurai… Các giáo sƣ z đã tập trung nghiên cứu quan hệ Việt Nam - Nhật Bản khá toàn diện, với nhiều ý kiến đánh giá xác đáng.

Ở trong nƣớc, đây là chủ đề đƣợc giới nghiên cứu quan tâm do tầm quan trọng của chủ đề nghiên cứu. Có thể nêu một số nhà khoa học với các công trình nghiên cứu tiêu biểu nhƣ: GS. Dƣơng Phú Hiệp, PGS. TS Vũ Văn Hà, TS Trần Anh Phƣơng.

Những nghiên cứu, công trình khoa học chủ yếu tập trung vào phân tích quan hệ Việt Nam - Nhật Bản trong các giai đoạn lịch sử khác nhau, hoặc khái quát về mối quan hệ kinh tế, thƣơng mại, hoạt động của nguồn vốn ODA, hợp tác nhân lực, giáo dục, văn hóa, du lịch. giữa hai nƣớc. Về nghiên cứu quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Nhật Bản nói riêng, cũng đã có các bài viết chủ yếu đăng trên các báo, tạp chí chuyên ngành, hay tham luận tại các hội thảo, hội nghị trong và ngoài nƣớc. Có thể nêu ra nhƣ * Cuốn sách “25 năm quan hệ Việt Nam - Nhật Bản 1973-1998” do các tác giả Dƣơng Phú Hiệp - Ngô Xuân Bình - Trần Anh Phƣơng (đồng chủ biên) (xuất bản năm 1999) điểm lại các thành tựu chủ yếu về chính trị, ngoại giao, kinh tế, thƣơng mại, văn hóa, giáo dục, xã hội.

mà Chính phủ và nhân dân hai nƣớc đã đạt đƣợc trong khoảng thời gian này. * Cuốn sách “Thương mại Việt Nam - Nhật Bản trong tiến trình phát triển quan hệ hai nước” của tác giả Trần Anh Phƣơng, xuất bản năm 2009. Nội dung của nó không chỉ góp phần cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho Đảng và Nhà nƣớc ta trong việc hoạch định chính sách phát triển thƣơng mại Việt Nam - Nhật Bản mà còn là những kiến giải góp phần thúc đẩy mạnh hơn nữa quan hệ hợp tác phát triển và hữu nghị giữa hai nƣớc trong bối cảnh khu vực hóa, toàn cầu hóa nhƣ hiện nay. z * Cuốn sách "Quan hệ kinh tế Việt Nam - Nhật Bản trong bối cảnh quốc tế mới” của GS.

TS Dƣơng Phú Hiệp - TS Vũ Văn Hà (xuất bản năm 2003), tập trung phân tích tác động của bối cảnh quốc tế và khu vực đến quan hệ song phƣơng giữa hai quốc gia; khảo sát, đánh giá thực tiễn hợp tác trên các mặt thƣơng mại, đầu tƣ và ODA từ sau cuộc khủng hoảng tài chính – tiền tệ khu vực Châu Á 1997-1998; phân tích các quan điểm hợp tác, dự báo triển vọng cũng nhƣ đề xuất các giải pháp để thúc đẩy và nâng cao hiệu quả hợp tác trong thời gian tới.