CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG BÁN BUÔN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về tín dụng khách hàng bán buôn của ngân hàng thương mại 1. Tổng quan về khách hàng bán buôn 1.1 Khái niệm và đặc điểm của khách hàng bán buôn của ngân hàng thương mại Theo tìm hiểu của tác giả thì cho đến nay chưa có định nghĩa nào cụ thể nào về thuật ngữ “Khách hàng bán buôn của ngân hàng thương mại”. Vì vậy để tìm hiểu khái niệm này, trước tiên ta tìm hiểu khái niệm về dịch vụ ngân hàng bán buôn.
Dịch vụ ngân hàng bán buôn (Wholesales Banking) là dịch vụ ngân hàng cung ứng cho các công ty có báo cáo tài chính lành mạnh, và các khách hàng định chế, như các quỹ lương hưu và các cơ quan chính phủ (Nguyễn Văn Tiến, 2009). Dịch vụ ngân hàng được cho là “bán buôn” chỉ khi đối tượng giao dịch là các ngân hàng thương mại, tập đoàn tài chính lớn mạnh, các cơ quan Chính phủ Nhà nước, các quỹ hưu trí, quỹ phúc lợi,… Họ phải là những đơn vị hành chính sự nghiệp có quy mô, sức ảnh hưởng và có nhu cầu trong việc tài trợ thiết bị, cho vay quy mô lớn, tài trợ thiết bị, uỷ thác và các dịch vụ khác (Phan Thị Thu Hà, 2010). Như vậy, dựa trên khái niệm về dịch vụ ngân hàng bán buôn, trong khuôn khổ đề tài, tác giả tiếp cận khái niệm khách hàng bán buôn của ngân hàng thương mại là các khách hàng tổ chức có quy mô lớn và vừa – thương mại như doanh nghiệp, cơ quan chính phủ, cơ quan nhà nước, các quỹ hưu trí, quỹ phúc lợi và các định chế tài chính, tổ chức tín dụng trong và ngoài nước. Theo đó, đặc điểm của khách hàng bán buôn của ngân hàng thương mại bao gồm: - Quy mô giao dịch và doanh số giao dịch lớn, thường xuyên: Vì đối tượng khách hàng bán buôn thường là các tập đoàn, các doanh nghiệp, các tổ chức lớn, đồng thời là các doanh nghiệp có tình hình sản xuất kinh doanh ổn định hoặc các đơn vị hành chính sự nghiệp, cơ quan nhà nước… nên quy mô giao dịch lớn và thường xuyên.
- Số lượng không lớn: So với đối tượng khách hàng cá nhân, khách hàng bán lẻ thì số lượng khách hàng bán buôn thấp hơn nhiều. 9 - Nằm trong chuỗi giá trị về sở hữu/ hợp tác trong tương quan đầu ra/ đầu vào với nhiều doanh nghiệp/ đơn vị khác có cùng phân khúc hoặc trong cùng chuỗi cung ứng - Có nhu cầu sử dụng tổng thể nhiều sản phẩm dịch vụ ngân hàng: Bên cạnh nhu cầu sử dụng các dịch vụ thông thường như tín dụng, ATM, ghi nợ, tiết kiệm, thế chấp thì khách hàng bán buôn còn có nhu cầu sử dụng các dịch vụ đặc biệt như tài trợ quỹ lương/ quỹ hưu trí, cho vay ngân hàng thương mại khác hay quản lý tiền mặt. - Là nguồn khách hàng mang lại lợi nhuận cao cho ngân hàng thương mại: Mặc số lượng khách hàng bán buôn không nhiều nhưng với tiềm lực tài chính mạnh và tần suất giao dịch thường xuyên nên đem lại nguồn lợi nhuận lớn và ổn định cho ngân hàng. - Có khả năng rủi ro cao: Điều này xuất phát từ việc quy mô giao dịch của khách hàng bán buôn thường lớn nên rủi ro cũng tăng lên theo quy mô giao dịch nên cần được kiểm tra kiểm soát chặt chẽ.
Phân loại khách hàng bán buôn của ngân hàng thương mại Việc phân loại khách hàng bán buôn tùy theo tiêu chí phân loại khác nhau, trong khuôn khổ đề tài, khách hàng bán buôn của ngân hàng thương mại được phân theo các tiêu chí sau: Theo mục đích hoạt động Theo cách phân chia này thì khách hàng bán buôn của NHTM bao gồm: - Ngân hàng thương mại: “NHTM là ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận, góp phần thực hiện các mục tiêu kinh tế của Nhà nước” (Nghị định Chính phủ số 59/2009/NĐ-CP). - Định chế tài chính khác: Bao gồm các công ty bảo hiểm, công ty chứng khoán, quỹ hưu trí, quỹ phúc lợi, quỹ mua chung trên thị trường tiền tệ… - Doanh nghiệp lớn hoặc vừa – thương mại (doanh nghiệp loại trừ phân khúc SMEs): Theo nghị định số 56/2009/NĐ-CP của chính phủ thì doanh nghiệp vừa – Thương mại là doanh nghiệp có quy mô nguồn vốn từ trên 10 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng 10 và lao động từ trên 50 người đến 100 người và doanh nghiệp lớn – Thương mại có quy mô nguồn vốn trên 50 tỷ đồng và nhân sự trên 100 người. - Các tổ chức là cơ quan chính phủ, cơ quan nhà nước, các đơn vị hành chính sự nghiệp, quỹ hưu trí, quỹ phúc lợi… Theo quy mô Theo cách phân chia này thì khách hàng bán buôn của NHTM bao gồm: - Khách hàng lớn: Đây là những khách hàng mang lại nguồn lợi tương đối lớn cho các ngân hàng với tỷ lệ trên 4%. Nhóm khách hàng này thường là các công ty, tập đoàn, tổ chức lớn.
Nhóm khách hàng này được hưởng những quyền lợi ưu tiên từ phía ngân hàng (Nguyễn Văn Tiến, 2009). - Khách hàng vừa – thương mại: Có thể nói nhóm khách hàng này là nhóm mang lại nguồn lợi lớn nhất cho ngân hàng vì quy mô tương đối lớn trong nhóm khách hàng bán buôn. Nhóm này thường là các doanh nghiệp quy mô vừa, hoạt động kinh doanh ổn định. Các ngân hàng thường xuyên quan tâm và chú trọng mở rộng nhóm khách hàng này để nâng cao lợi nhuận (Nguyễn Văn Tiến, 2009).
Theo ngành nghề kinh doanh Theo cách phân chia này, khách hàng bán buôn của ngân hàng thương mại khá đa dạng về ngành nghề từ đầu tư kinh doanh Bất động sản; Sản xuất, truyền tải và phân phối điện; Khai thác dầu thô, khí đốt, khí tự nhiên và các dịch vụ đi kèm; Khai thác nuôi trồng thủy hải sản; Đóng tàu, thuyền; Sản xuất thực phẩm, đồ uống; Thương mại hàng tiêu dùng; Thương mại xăng dầu, gas; Thương mại gỗ; Dịch vụ lưu trú, ăn uống, vui chơi giải trí; Vận tải; Dịch vụ viễn thông; Dịch vụ y tế - Giáo dục (Nguyễn Văn Tiến, 2009). Các sản phẩm dịch vụ của ngân hàng thương mại dành cho khách hàng bán buôn Khách hàng bán buôn của ngân hàng thương mại được hưởng đầy đủ các sản phẩm, dịch vụ của ngân hàng từ truyền thống đến hiện đại, điển hình như sau: Dịch vụ tiền gửi Dịch vụ nhận tiền gửi luôn là kênh huy động vốn quan trọng của ngân hàng. Theo Luật Các TCTD năm 2010: “Nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền của tổ chức, 11 cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận.” Như vậy, hiểu một cách chung nhất thì NHTM cung cấp dịch vụ nhận tiền gửi để giúp cho khách hàng vừa bảo toàn được tiền gốc, vừa mang lại lợi ích thêm từ lãi với cam kết hoàn trả đúng hạn theo thỏa thuận. Dịch vụ tiền gửi đối với khách hàng bán buôn bao gồm các hình thức như: Tiền gửi có kỳ hạn, chứng chỉ tiền gửi hoặc tài khoản thanh toán.
Ngoài ra, dịch vụ nhận tiền gửi từ một số nguồn khác như: Bảo hiểm xã hội, quỹ hưu trí v.v… là một kênh huy động có quy mô lớn dành cho khách hàng bán buôn. Dịch vụ tín dụng Đây là hình thức mà ngân hàng sẽ cấp tín dụng đối với các khách hàng bán buôn có nhu cầu vay, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi (Luật các TCTD năm 2010). Đối với khách hàng bán buôn, một số hình thức cho vay bao gồm: Cho vay dự án, cho vay hợp vốn, chiết khấu, bảo lãnh. Dịch vụ thanh toán Theo Luật các TCTD (2010), “Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản là việc cung ứng phương tiện thanh toán; thực hiện dịch vụ thanh toán séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng, thư tín dụng và các dịch vụ thanh toán khác cho khách hàng thông qua tài khoản của khách hàng.” Có hai loại hình thanh toán là thanh toán bằng tiền mặt và thanh toán không dùng tiền mặt.
Một số dịch vụ thanh toán chính mà các ngân hàng cung cấp cho khách hàng bán buôn bao gồm: Dịch vụ thanh toán bằng ủy nhiệm chi; dịch vụ thanh toán quốc tế theo phương thức thư tín dụng L/C, nhờ thu, chuyển tiền, bao thanh toán. Kinh doanh ngoại tệ Là nghiệp vụ trong đó ngân hàng đóng vai trò là bên bán hoặc bên mua ngoại tệ, cung cấp các dịch vụ ngoại tệ phái sinh như: giao dịch kỳ hạn, giao dịch hoán đổi, giao dịch tương lai, giao dịch quyền chọn. 12 Dịch vụ ngân quỹ Dịch vụ ngân quỹ của ngân hàng giúp khách hàng có thể rút tiền mặt từ tài khoản, đáp ứng nhu cầu tiền mặt tức thời hoặc giúp khách hàng gửi tiền vào tài khoản, giảm lượng tiền trong két để hạn chế rủi ro. Bên cạnh đó, thông qua dịch vụ ngân quỹ, ngân hàng quản lý việc thu chi cho KHBB và có thể đầu tư phần thặng dư tiền mặt tạm thời của KHBB vào các chứng khoán có khả năng sinh lợi hoặc cho vay ngắn hạn cho đến khi khách hàng cần tiền mặt để thanh toán.
Dịch vụ ngân hàng điện tử Dịch vụ ngân hàng điện tử là một dịch vụ ngân hàng hiện đại, là xu hướng phát triển của ngành ngân hàng trong tương lai. Việc giao dịch thông qua internet là tất yếu trong thời kỳ công nghệ thông tin và kỹ thuật số được sử dụng rộng rãi. Giúp giảm chi phí giao dịch, thời gian đi lại, thủ tục hành chính. DVNH điện tử dành cho các khách hàng bán buôn của ngân hàng chủ yếu là Internet banking, SMS Banking, Phone Banking Các dịch vụ khác Ngoài các dịch vụ truyền thống, dịch vụ ngân hàng bán buôn còn bao gồm: Cung cấp các hợp đồng tín dụng và hợp đồng hoán đổi tín dụng, ngoại tệ, ủy thác đầu tư, bảo lãnh phát hành, dịch vụ quản lý vốn tập trung, dịch vụ chi lương, thanh toán thuế điện tử… 1.
Tổng quan về tín dụng khách hàng bán buôn của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm tín dụng ngân hàng Tín dụng ngân hàng là hoạt động tài trợ của ngân hàng cho khách hàng.