CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG XANH VÀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG XANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về ngân hàng xanh 1. Định nghĩa ngân hàng xanh Ngân hàng xanh (NHX) là một khái niệm mới đã được biết đến trong những năm gần đây, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển bao gồm cả Việt Nam, bởi vì các yêu cầu của bảo vệ môi trường là sự đánh đổi để đạt được sự tăng trưởng và phát triển kinh tế. Do đó, người ta thường chấp nhận rằng ngân hàng xanh là mô hình cho ngân hàng trong tương lai khi nó cân bằng giữa lợi ích và chi phí; giữa kinh tế và môi trường của tất cả các bên liên quan trong hoạt động ngân hàng.
Tuy nhiên đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về “ngân hàng xanh”. Định nghĩa “ngân hàng xanh” lần đầu tiên xuất hiện vào năm 2003 ở các nước phương Tây với mục đích bảo vệ môi trường. Thuật ngữ này sau đó được nhiều nhà kinh tế sử dụng trong các nghiên cứu của mình. Theo Bahl (2012), ngân hàng xanh liên quan đến việc sử dụng các dịch vụ ngân hàng trực tuyến, thực hiện các giao dịch qua mạng thay vì mở rộng chuỗi chi nhánh của ngân hàng [16, tr.
Trong nghiên cứu của Millat và các cộng sự (2013), ngân hàng xanh có thể tiếp cận theo hai hướng: Thứ nhất, tập trung xanh hóa hoạt động nội bộ của ngân hàng. Theo đó, ngân hàng xanh trong nội bộ ngân hàng bao gồm các hoạt động như: Sử dụng văn phòng phẩm dùng chung thay vì sử dụng cá nhân; sử dụng giấy in 2 mặt để tiêu thụ nội bộ; gửi thông báo điện tử cho khách hàng thay vì thông báo giấy; giao tiếp trực tuyến theo cách tốt nhất có thể; sử dụng ánh sáng tự nhiên vào ban ngày thay vì đèn điện và sử dụng hệ thống thông gió thích hợp thay cho việc sử dụng điều hòa; sử dụng bóng đèn tiết kiệm năng lượng; tổ chức các cuộc hội nghị trực tuyến; sử dụng các thiết bị 13 điện tử tiết kiệm năng lượng; sử dụng hiệu quả mực máy in, máy photocopy, văn phòng phẩm; chia sẻ các tập tin điện tử, thư thoại, e-mail thay cho sổ ghi nhớ [27]. Thứ hai, thực hiện các hoạt động ngân hàng xanh bên ngoài ngân hàng như: tài trợ cho các dự án thân thiện với môi trường; cung cấp khoản cho vay xanh để thúc đẩy phát triển các dự án năng lượng mặt trời, năng lượng tái tạo, nhà máy khí sinh học, nhà máy xử lý nước thải và các hoạt động đầu ra tiết kiệm năng lượng khác; thúc đẩy sự phát triển ngân hàng di động và ngân hàng trực tuyến [28]. Nghiên cứu này cho rằng ngân hàng xanh nghiêng về hoạt động kinh tế xã hội và chú trọng yếu tố môi trường thông qua giảm lượng carbon cả trong và ngoài ngân hàng.
Cụ thể, ngân hàng giảm lượng carbon trong ngân hàng bằng cách thực hiện các hoạt động trực tuyến, sử dụng hệ thống ATM, mobile banking, các loại thẻ, trao đổi qua thư điện tử… nhằm giảm thiểu các hoạt động liên quan đến giấy tờ, văn phòng phẩm, máy điều hòa… Đối với mục tiêu giảm lượng khí thải ngoài ngân hàng, các ngân hàng thực hiện tín dụng xanh hay là tài trợ cho các dự án thân thiện với môi trường, giảm thải ô nhiễm, ưu tiên đối với những ngành công nghiệp xanh. Như vậy, ngân hàng xanh cũng giống các ngân hàng khác nhưng có cân nhắc đến yếu tố môi trường, xã hội thông qua việc giảm thiểu lượng carbon theo hướng khuyến khích hoạt động tín dụng xanh và xanh hóa các hoạt động điều hành tổ chức công việc của ngân hàng. Tại hội thảo “Tài chính và Ngân hàng xanh” tổ chức ngày 25/6/2013 dưới sự chủ trì của Tổ chức hợp tác phát triển Đức (GIZ) phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính, bà Vũ Xuân Nguyệt Hồng - đại diện Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) đã giải thích: “Ngân hàng xanh là các hoạt động, nghiệp vụ của hệ thống ngân hàng nhằm khuyến khích các hoạt động vì môi trường và giảm phát thải carbon.” Với khái niệm này, một ngân hàng xanh sẽ phải tích cực thực hiện nhiều các hoạt động như khuyến khích khách hàng sử dụng các sản phẩm, dịch vụ xanh; áp dụng các tiêu chuẩn môi trường khi duyệt vốn vay; cấp tín dụng ưu đãi cho các dự án giảm carbon, dự án về năng lượng tái tạo… Có thể thấy có nhiều định nghĩa khác nhau về ngân hàng xanh. Tuy nhiên, các định nghĩa này đều hướng đến mục tiêu chung của ngân hàng xanh là xây dựng 14 một ngân hàng có quan tâm đến các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường.
Trong nghiên cứu này, ngân hàng xanh được hiểu là ngân hàng xây dựng được một chiến lược kinh doanh bền vững, thể hiện ở việc cung cấp các dịch vụ ngân hàng thỏa mãn các tiêu chí đảm bảo trách nhiệm với môi trường và xã hội. Như vậy, một ngân hàng được coi là “xanh” khi thỏa mãn cả 2 điều kiện: (i) về ngắn hạn, cung cấp các dịch vụ xanh, (ii) về dài hạn, có một chiến lược kinh doanh dài hạn đáp ứng các tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội và cả tiêu chuẩn về đảm bảo môi trường. Đặc điểm của ngân hàng xanh Ngân hàng xanh có những đặc điểm chính như: (i) Triển khai các dịch vụ điện tử và tự động hóa; (ii) Ưu tiên cho vay hoặc đầu tư vào dự án có đánh giá các rủi ro liên quan đến môi trường; (iii) Quan tâm đến các mục tiêu xã hội, mục tiêu phát triển bền vững và phát triển xanh; (iv) Giám sát, hướng dẫn các dự án của khách hàng để giảm thiểu ô nhiễm môi trường; (v) Thay đổi năng lực đánh giá của cán bộ ngân hàng và khách hàng về các hoạt động thân thiện với môi trường. Các dịch vụ ngân hàng xanh [4]: Theo Pravakar Sahoo (2008) và Labon (2015), với mục tiêu thực hiện trách nhiệm xã hội bảo vệ môi trường, các ngân hàng phải tạo ra các hệ thống quản lí và cung cấp các dịch vụ ngân hàng xanh, thân thiện với môi trường.
- Dịch vụ trực tuyến Ngân hàng trực tuyến bao gồm các dịch vụ: Trả hóa đơn trực tuyến, nộp tiền vào tài khoản, chuyển khoản trực tuyến, sao kê giao dịch ngân hàng và tiết kiệm trực tuyến. Đây là loại hình ngân hàng giúp cắt giảm được lượng giấy, năng lượng và các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác trong quá trình sử dụng. Các hóa đơn như điện thoại, truyền hình cáp, dịch vụ, thẻ tín dụng đều có thể thực hiện từ xa thông qua kết nối Internet từ máy vi tính hoặc điện thoại thông minh. - Sử dụng các tài khoản kiểm tra xanh Khách hàng có thể kiểm tra tài khoản của mình trên máy ATM hoặc thông qua màn hình chuyên dụng đặt tại ngân hàng.
Đây chính là các tài khoản kiểm tra xanh, thân thiện với môi trường mà ngân 15 hàng có thể cung cấp, khuyến khích khách hàng sử dụng bằng cách đưa ra các mức lãi suất hấp dẫn hoặc miễn (giảm) phí sử dụng. Những dịch vụ này được ngân hàng cung cấp qua dịch vụ Ngân hàng điện tử. Ngân hàng điện tử (còn có tên gọi là E-banking) đang là một mô hình dịch vụ công nghê cho phép người dùng tự động kiểm tra, rà soát các thông tin và thực hiện các giao dịch dưới dạng online ở bất cứ đâu và bất cứ lúc nào đối với các tài khoản ngân hàng đang đăng ký sử dụng. Ngoài ra, để phát triển hơn về mô hình dịch vụ này, ngân hàng điện tử còn mang đến những tính năng khác như nạp thẻ điện thoại, thanh toán điện nước, book các loại vé máy bay, vé xem phim, phòng khách sạn, địa điểm du lịch [4].
- Các khoản vay xanh + Vay hỗ trợ hộ gia đình Đây là các khoản vay lãi suất thấp, nhằm hỗ trợ cho những hộ gia đình mua các thiết bị sử dụng năng lượng mới hoặc đầu tư vào các ứng dụng sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Ngân hàng cũng có thể tham gia hỗ trợ bằng cách cung cấp các khoản vay khuyến khích hộ gia đình chuyển đổi sang một ngôi nhà mới thân thiện với môi trường và tiết kiệm năng lượng. Một số ngân hàng xanh có thể trở thành đối tác với các công ty cung cấp thiết bị và công nghệ mới bảo vệ môi trường. + Vay xây dựng trung tâm thương mại Các ngân hàng thương mại (NHTM) có thể cung cấp các khoản tín dụng xây dựng các trung tâm thương mại xanh với các thiết kế nhằm giảm thiểu tiêu thụ năng lượng (15-25%), giảm rác thải tiêu thụ và ô nhiễm môi trường so với các tòa nhà truyền thống.
Với các tòa nhà xanh này, chi phí hoạt động được cắt giảm, lợi nhuận tăng lên và tạo nên lợi thế khi định giá bất động sản. + Vay mua ô tô Ngân hàng đưa ra các gói lãi suất thấp hơn lãi suất thị trường để khuyến khích khách hàng mua các ô tô có hiệu suất sử dụng nhiên liệu tiết kiệm. Các sản 16 phẩm này có xu hướng tăng trong các năm gần đây và đặc biệt phát triển tại các nước châu Âu, châu Úc. - Các loại thẻ xanh Thông qua việc sử dụng các thẻ xanh (thẻ tín dụng, ghi nợ), các ngân hàng đã đóng góp tiền cho các tổ chức bảo vệ môi trường thông qua mỗi đơn vị tiền tệ chi tiêu bằng thẻ (thông thường là 0,5% giá trị mỗi giao dịch mua bán, chuyển tiền) [4].
Lợi ích của ngân hàng xanh Một “Ngân hàng xanh” có tầm ảnh hưởng rộng rãi đến nhiều lĩnh vực trong cuộc sống, đảm bảo phát triển bền vững cả ba yếu tố kinh tế - môi trường - xã hội và có thể đem lại các lợi ích sau: Đối với khách hàng: Chính là việc được hưởng các mức lãi suất ưu đãi trong thời gian được tài trợ vốn để thực hiện các dự án xanh, thân thiện với môi trường. Bên cạnh đó, việc sử dụng các dịch vụ ngân hàng trên nền tảng công nghệ như Internet banking, SMS banking, mobile banking… giúp khách hàng tiết kiệm thời gian, chi phí, hạn chế được rủi ro trong quá trình sử dụng tiền mặt. Đối với ngân hàng: Ngân hàng xanh đem lại cho ngân hàng nhiều lợi ích. Thứ nhất, việc xem xét đến tiêu chí môi trường trong các quyết định cho vay sẽ giúp ngân hàng hạn chế được rủi ro tín dụng, rủi ro danh tiếng và rủi ro pháp lý.
Điều này giúp cho ngân hàng cải thiện được uy tín và thương hiệu của mình.