Chương 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE PHAT TRIEN HOẠT DONG CHO VAY TIEU DUNG CUA NGAN HANG THUONG MAI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Thời gian qua, cho vay tiêu dùng đã trở thành sản phẩm quan trọng của các ngân hàng trong bồi cảnh tin dụng tăng trưởng thấp, cho vay tiêu dung cũng là một vấn đề không mới nhưng mang tính thời sự và được nhiều nhà kinh tế trong và ngoài nước quan tâm, nghiên cứu. Các nghiên cứu trong lĩnh vực cho vay tiêu dùng ngày càng trở nên phong phú và đa dang, có thé kế đến một số công trình nghiên cứu có liên quan được công bố như sau: - Lê Thị Kim Huệ, 2013. Phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại Việt Nam hiện nay.
Tạp chí Kinh tế va dự báo số 21 tháng 11/2013 (trang 24-25). Bài viết đã chỉ ra sự cần thiết của các ngân hàng thương mại đối với hoạt động cho vay tiêu dùng dé thúc day tăng trưởng tín dụng, bù đắp phan nào khoảng trong do việc cho vay doanh nghiệp bi chậm lại; nêu ra co cầu sản phẩm cho vay tiêu dùng tại Việt Nam, một số hạn chế trong hoạt động cho vay tiêu dùng, đề xuất một số chính sách phát triển cho vay tiêu dùng trong thời gian tới như khoanh vùng và quản lý riêng biệt hoạt động cho vay tiêu dùng, đưa vào nề nếp công tác cảnh báo rủi ro hoạt động tín dụng tiêu dùng đối với các NHTM, khuyến khích cạnh tranh dé giảm lãi suất. - Trần Mạnh Hùng (2012): “Phát triển cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long- Chi nhánh Khánh Hòa” Tác giả đã trình bày những vấn đề lý luận cơ bản về phát triển cho vay tiêu dùng: hoạt động cho vay tiêu dùng của NHTM, phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng của NHTM, thực trạng cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long- Chi nhánh Khánh Hòa, kết qua đạt được, những hạn chế và nguyên nhân. Từ đó luận văn đưa ra giải pháp phát triển cho vay tiêu dung tại Ngân hàng TMCP Phát triển nhà đồng bang sông Cửu Long- Chi nhánh Khánh Hòa như: xác định quan điểm kinh doanh mang tính chiến lược của MHB Khánh Hòa; đa dạng hoá các sản phẩm- dịch vụ, các phương thức và đối tượng của cho vay tiêu dùng: mở rộng chiến dịch quảng bá, tiếp thị cho vay tiêu dùng; đơn giản hóa các thủ tục, quy trình liên quan đến cho vay tiêu ding; xây dựng chính sách khách hang; nâng cao chất lượng thu thập thông tin khách hang; nâng cao công tác dao tạo phát triển nguồn nhân lực.
Phát triển cho vay tiêu dung tại Ngân hàng thương mại cô phần Ngoại thương Việt Nam. Luận văn thạc sỹ, Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh. Luận văn đã hệ thống hoá được cơ sở lý thuyết về hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại trong nên kinh tế; tập hợp một số bài học kinh nghiệm của các ngân hàng nước ngoài thành công trong lĩnh vực bán lẻ, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm phát triển bán lẻ cho các ngân hàng thương mại Việt Nam; mô tả, phân tích khá đầy đủ và khách quan thực trạng hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam, từ đó chỉ ra những hạn chế trong hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam; đề xuất một số giải pháp dé phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam. Tuy nhiên, các nghiên cứu trên chưa đi sâu về những giải pháp phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng trong giai đoạn từ năm 2011 đến 2014, đây là thời gian các ngân hàng đặc biệt quan tâm đến hoạt động cho vay tiêu dùng để tăng trưởng dư nợ bù đắp phan cho vay doanh nghiệp bị giảm sút do anh hưởng của khủng hoảng kinh tê, cũng như có sự đôi mới vê quản lý và cách thức phát triển, nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay tiêu dùng.
Bên cạnh đó chưa có một nghiên cứu nào đi sâu vào nghiên cứu hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long- Chi nhánh Hà Nội. Vì vậy, việc nghiên cứu, phân tích một cách có hệ thống các yếu tô tác động đến phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng trong thời điểm hiện nay và cụ thể tại Ngân hàng TMCP Phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long- Chi nhánh Hà Nội là hết sức cần thiết. Cơ sở lý luận về phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại 1. Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại 1.
Ngân hàng thương mại, hoạt động của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về ngân hàng thương mại Lịch sử hình thành và phát triển của ngân hàng gắn liền với lịch sử phát triển của nền sản xuất hàng hoá. Trải qua hàng trăm năm, đến nay hoạt động của các ngân hàng thương mại đã trở thành một yêu tố không thé thiếu gan liền với nền kinh tế của mọi quốc gia trên thé giới. Sự phát triển hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đã có tác động rất lớn đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hoá, đến giai đoạn nền kinh tế thị trường thì NHTM ngày càng được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính quan trọng.
Thông qua hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại mang lại lợi ích cho người gửi tiền, người vay tiền và cho cả ngân hàng bang chênh lệch lãi suất. Cho đến thời điểm hiện nay có nhiều quan niệm khác nhau về NHTM: Trong Điều 1 Luật Ngân hàng của Pháp (ngày 13/06/1941) có ghi: “ ngân hàng là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghé nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác hay dưới hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ, trong các nghiệp vụ chiết khẩu và làm phương tiện thanh toán”. Ở Mỹ: ngân hàng thương mại là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính. Ở Việt Nam, theo khoản 3, điều 4 Luật các Tổ chức Tín dụng năm 2010 quy định: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”.
Từ những quan niệm trên có thé thay NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội. Hoạt động của ngân hàng thương mai Ngân hàng đóng vai trò quan trong trong việc điều hoa, cung cấp vốn cho nền kinh tế. Cùng với sự phát triển kinh tế và công nghệ hiện nay, hoạt động ngân hàng đã có những bước tiến nhanh, đa dạng và phong phú hơn song ngân hàng vẫn duy trì các nghiệp vụ cơ bản sau: - Nghiệp vụ huy động vốn Đây là nghiệp vụ cơ bản, quan trọng nhất, ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động của ngân hàng.
Vốn được huy động dưới nhiều hình thức khác nhau như huy động dưới hình thức tiền gửi, đi vay, phát hành giấy tờ có giá. Trên co sở nguồn vốn huy động được, ngân hàng tiến hành cho vay phục vụ cho nhu cầu phát triển sản xuất, cho các mục tiêu phát triển kinh tế của đại phương và cả nước. Nghiệp vụ huy động vốn của ngân hàng càng mở rộng, uy tín của ngân hàng ngày cảng cao, các ngân hàng chủ động trong hoạt động kinh doanh, mở rộng quan hệ tín dụng với các thành phần kinh tế và các tô chức dân cư, mang lại lợi nhuận cho ngân hàng. Các ngân hàng thương mại phải căn cứ vào chiên lược, mục tiêu phát triên kinh tê của đât nước, của địa phương để đưa ra các loại hình huy động vốn trung, dài hạn phù hợp, đáp ứng nhu cầu vốn cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
- Nghiệp vụ sử dụng vốn Đây là nghiệp vụ trực tiếp mang lại lợi nhuận cho ngân hàng, nghiệp vụ sử dụng vốn của ngân hàng có hiệu quả sẽ nâng cao uy tín của ngân hàng, quyết định năng lực cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường. Ngân hàng có thé sử dụng vốn vào các mục dich sau đây: Cho vay là hoạt động quan trọng nhất của các ngân hàng thương mại. Theo thống kê, khoảng 60% đến 70% thu nhập của ngân hàng là từ các hoạt động cho vay. Thành công hay thất bại của một ngân hàng phụ thuộc chủ yếu vào việc thực hiện kế hoạch tín dụng và hiệu quả của tín dụng xuất phát từ chính sách cho vay của ngân hàng.
Các loại cho vay có thể phân loại bằng nhiều cách, bao gồm: mục đích, hình thức đảm bảo, kỳ hạn, nguồn gốc và phương pháp hoàn tra.; Ngoài hình thức phổ biến là cho vay, ngân hàng còn sử dụng vốn dé dau tư, có hai hình thức chủ yếu mà các ngân hàng thương mại thường sử dụng là: Đầu tư vào mua bán kinh doanh các chứng khoán hoặc đầu tư góp vốn vào các doanh nghiệp, các công ty khác; Đầu tư vào trang thiết bi tài sản cố định phục vụ cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng. - Nghiệp vụ ngân quỹ Lợi nhuận luôn là mục tiêu cuối cùng của các chủ thê khi tham gia tiễn hành sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, đằng sau mục tiêu quan trọng đó là hàng loạt các nhân tô cần quan tâm. Một trong những nhân tố đó là tính an toan, ngoài việc cho vay và đầu tư dé thu được lợi nhuận, ngân hàng còn phải sử dụng một phần nguồn vốn huy động được để đảm bảo an toàn về khả năng thanh toán và thực hiện các quy định về dự trữ bắt buộc do Ngân hàng Trung ương đề ra.
- Nghiệp vụ khác Là trung gian tài chính, ngân hàng có rất nhiều lợi thế, ngân hàng có thể thay mặt khách hàng thực hiện thanh toán giá trị hàng hoá và dịch vụ. Đề thanh toán nhanh chóng, thuận tiện và tiết kiệm chỉ phí, ngân hàng đưa ra cho khách hàng nhiều hình thức thanh toán như thanh toán băng séc, uỷ nhiệm chi, nhờ thu, các loại thẻ.cung cấp mạng lưới thanh toán điện tử, kết nối các quỹ và cung cấp tiền giấy khi khách hàng cần.