CHƯƠNG 1 NHỮNGVẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1. Hoạt động cho vay của ngân hàng 1. Khái niệm cho vay của ngân hàng Ngân hàng thương mại (NHTM) là một loại hình ngân hàng mà đặc trưng là chuyên cung cấp các dịch vụ tài chính với các hoạt động cơ bản là nhận tiền gửi, cấp tín dụng, và cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản nhằm mục tiêu lợi nhuận.
Cấp tín dụng là sự thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác. Như vậy, cho vay là một trong các hình thức cấp tín dụng của NHTM. Cho vay thể hiện mối quan hệ giữa người cho vay và người vay, trong mối quan hệ này NHTM với tư cách là người cho vay cam kết giao cho người vay một khoản tiền và người vay cam kết sẽ hoàn trả cho người cho vay khoản tiền tương ứng với số tiền đã vay kèm theo khoản lãi do các bên thỏa thuận. Như vậy, cho vay có thể hiểu là quan hệ vay mượn dựa trên nguyên tắc hoàn trả kèm theo lợi tức, nó để thoả mãn nhu cầu của cả hai bên, do đó nó là một quan hệ bình đẳng, cả hai bên cùng có lợi và mang tính thoả thuận lớn.
“Cho vay là một quan hệ giao dịch giữa hai chủ thể (NHTM và người vay), trong đó một bên là NHTM chuyển giao tiền hoặc tài sản cho bên kia (người vay) sử dụng trong một thời gian nhất định, đồng thời bên nhận tiền hoặc tài sản cam kết hoàn trả vốn (gốc và lãi) cho bên cho vay vô điều kiện theo thời gian đã thỏa thuận” [9, tr. Theo Khoản 16 Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho 8 khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Vai trò của cho vay Thứ nhất, cho vay của ngân hàng là điều kiện đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được diễn ra thường xuyên liên tục. Trong một thời điểm trong nền kinh tế luôn tồn tại hai”chủ thể.
Một chủ thể tạm thời thừa vốn và muốn sử dụng số vốn nhàn rỗi này để kiếm lời trong một thời gian nhất định. Một chủ thể “tạm thời thiếu vốn”“và muốn tìm kiếm nguồn vốn nhàn rỗi khác để đáp ứng nhu cầu hiện tại. Nhờ hoạt động cho vay mà cả hai nhóm chủ thể đều được thoả mãn về vốn và dẫn đến quá trình sản xuất kinh doanh diễn ra một cách thương xuyên, liên tục, nguồn vốn được sử dụng một cách tối đa.” Thứ hai, cho vay của ngân hàng huy động, tập trung vốn thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Bất kỳ một quốc gia nào muốn phát triển nền kinh tế cũng cần phải có một nguồn vốn đầu tư lớn để đổi mới công nghệ, tăng năng suất lao động, giảm giá thành sản phẩm, chiến thắng trong cạnh tranh.
Nhưng để có lượng vốn đầu lớn như vậy thì chỉ có quan hệ cho vay với đáp ứng được điều đó bởi quan hệ cho vay sẽ tập trung huy động mọi nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế và đáp ứng nhu cầu đó. Thứ ba, cho vay góp phần nâng cao mức sống của dân cư. Một trong những ví dụ điển hình để minh chứng cho điều này là thông qua quan hệ cho vay mà những người có thu nhập thấp, những người tàn tật đã có được nhà ở, phương tiện đi lại, điện thoại v. Bởi NHTM cung cấp cho họ dịch vụ cho vay theo phương thức vay trả góp.
Thứ tư, là công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước. Cơ cấu kinh tế được quyết định bởi cơ cấu đầu tư, trong khi cho vay lại quyết định đến cơ cấu đầu tư. Vì vậy, nhà nước thông qua hoạt động của các NHTM, chủ yếu là hoạt động cho vay để điều chỉnh cơ cấu kinh tế. Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân Cho vay KHCN là hình thức cấp tín dụng mà trong NHTM giao cho khách hàng là cá nhân, hộ gia đình, hộ kinh doanh một khoản tiền để sử dụng trong một 9 thời hạn nhất định theo nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi với mục đích đáp ứng nhu cầu vay vốn để tiêu dùng và phục vụ sản xuất, kinh doanh. Đặc điểm cho vay khách hàng cá nhân Cho vay khách hàng cá nhân có những đặc điểm sau: Đối tượng cho vay: Là cá nhân và các hộ gia đình. Quy mô khoản vay: Hầu hết các khoản cho vay khách hàng cá nhân có quy mô nhỏ nhưng số lượng khoản vay lớn, do cho vay khách hàng cá nhân đáp ứng nhu cầu của cá nhân và các hộ gia đình nhằm mục đích tiêu dùng hoặc sản xuất kinh doanh nhỏ, nên quy mô của một khoản vay tương đối nhỏ so với tài sản của ngân hàng, số lượng các khoản vay lại rất lớn do đối tượng của cho vay là các cá nhân và các hộ gia đình với số lượng nhiều và nhu cầu tiêu dùng rất đa dạng. Mục đích vay: Cho vay KHCN với mục địch phục vụ nhu cầu tiêu dùng, sản xuất kinh doanh của cá nhân, hộ gia đình.
Rủi ro đối với cho vay khách hàng cá nhân: Cho vay khách hàng cá nhân có mức độ rủi ro lớn. Đây cũng là tài sản rủi ro nhất trong của ngân hàng trong danh mục tài sản. Lãi suất cho vay thường cao hơn so với lãi suất của các khoản vay khác: Do quy mô của các khoản vay nhỏ (trừ những khoản cho vay để mua bất động sản), dẫn đến chi phí để cho vay (về thời gian, nhân lực đi thẩm định, quản lý các khoản cho vay này) cao đồng thời rủi ro của các khoản vay này cũng rất cao. Hạn mức cho vay khách hàng cá nhân: Là số tiền tối đa mà Ngân hàng cho khách hàng vay.
Hạn mức cho vay khách hàng cá nhân được xác định dựa trên các yếu tố như: nhu cầu vốn của khách hàng, số vốn tự có của khách hàng, giá trị của tài sản đảm bảo. Phân loại cho vay Khách hàng cá nhân” Hiện nay cùng với xu thế phát triển và cạnh tranh, các ngân hàng đều nghiên cứu đưa ra nhiều hình thức cho vay nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu của khách hàng, từ đó đa dạng hóa danh mục đầu tư, thu hút khách hàng, tăng trưởng lợi nhuận, phân tán rủi ro và đứng vững trong cạnh tranh. Đối với KHCN, ngân hàng cũng cung cấp rất nhiều loại hình cho vay, nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng. Về cơ bản, các tiêu chí để phân loại cho vay cá nhân cũng giống các tiêu chí 10 để phân loại cho vay chung.
Có thể phân loại cho vay cá nhân theo một số tiêu chí sau: a) Căn cứ vào thời hạn cho vay - Cho vay ngắn hạn: là cho vay có thời hạn đến 1 năm. Với cho vay cho doanh nghiệp, nguồn vốn này được sử dụng để bù đắp thiếu hụt vốn lưu động tạm thời. Còn với cho vay cá nhân nói riêng, cho vay ngắn hạn là hình thức cho vay chủ yếu, vì nó thường phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng cần thiết của cá nhân và hộ gia đình. Rủi ro cho ngân hàng là khá nhỏ khi cho vay ngắn hạn, vì trong thời gian ngắn ít có biến động xảy ra và nếu có ngân hàng cũng có thể dự tính được.
- Cho vay trung hạn: là loại cho vay có thời hạn từ trên 1 năm đến 5 năm. Với các doanh nghiệp, đây là loại hình quan trọng hình thành nguồn vốn lưu động. Đối với KHCN, cho vay trung hạn phục vụ cho các nhu cầu vốn có thời hạn tương đối dài hơn như mua ô tô, xây dựng nhà cửa…. - Cho vay dài hạn: là loại cho vay có thời hạn trên 5 năm.
Các doanh nghiệp thường sử dụng nguồn cho vay này chủ yếu đáp ứng nhu cầu đầu tư dài hạn: xây dựng cơ bản (nhà xưởng, dây chuyền sản xuất…), xây dựng cơ sở hạ tầng (đường xá, cảng biển, sân bay…) hay cải tiến và mở rộng sản xuất có quy mô lớn. Còn đối với các cá nhân, cho vay dài hạn được cung cấp khi quy mô khoản vay lớn, chủ yếu phục vụ cho nhu cầu mua sắm đất đai, nhà cửa. Nhìn chung, đối với ngân hàng, cho vay dài hạn tiềm ẩn rủi ro lớn. b) Căn cứ vào mục đích cho vay Các sản phẩm cho vay dành cho KHCN thường được phát triển và thiết kế tương tự như sản phẩm cho vay truyền thống nhưng có những nét đặc thù riêng của từng NHTM.
Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn của KHCN, có thể chia cho vay KHCN thành các loại: - Cho vay bất động sản: cho vay bất động sản là sản phẩm cho vay dành cho KHCN nhằm đáp ứng nhu cầu mua nhà, hợp thức hóa nhà đất, xây dựng sửa chữa nhà của khách hàng nhưng chưa thể thực hiện được do gặp khó khăn về tài chính. 11 - Cho vay tiêu dùng: cho vay tiêu dùng là loại cho vay nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu và mua sắm tiện nghi sinh hoạt gia đình nhằm nâng cao đời sống dân cư. Khách hàng vay là những người có thu nhập không cao nhưng ổn định, chủ yếu là công nhân viên chức hưởng lương và có việc làm ổn định. Số lượng khách hàng vay thường rất đông.
- Cho vay sản xuất kinh doanh: cho vay sản xuất kinh doanh là loại cho vay nhằm bổ sung vốn thiếu hụt trong hoạt động sản xuất kinh doanh của những cá nhân hay hộ gia đình sản xuất kinh doanh cá thể với quy mô nhỏ. Số lượng khách hàng có nhu cầu vay là khá lớn, nhưng doanh số cho vay không cao lắm do trình độ và thời gian của khách hàng thường hạn chế nên nhiều khi các khách hàng ngại tiếp xúc với ngân hàng. Muốn đẩy mạnh lại hình này, ngân hàng cần có đội ngũ nhân viên cho vay năng động và linh hoạt, có thể đến tận nơi tiếp xúc khách hàng, thay vì thụ động ngồi chờ khách hàng tìm đến ngân hàng.