phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,…, nội dung chính của luận văn gồm 4 chƣơng và có kết cấu nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Thiết kế và phƣơng pháp nghiên cứu luận văn Chƣơng 3: Thực trạng phát triển hoạt động bảo lãnh tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam (vietcombank). Chƣơng 4: Giải pháp phát triển hoạt động bảo lãnh tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam (vietcombank). 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 1.
Tình hình nghiên cứu ngoài nước Trong các hoạt động ngân hàng, bảo lãnh ngân hàng đƣợc biết đến từ lâu và đƣợc sử dụng rộng rãi trên thế giới. Ngày nay, bảo lãnh ngân hàng đƣợc áp dụng rộng rãi, đáp ứng đƣợc yêu cầu hiện đại hóa, đa dạng hóa hoạt động ngân hàng và xu thế hội nhập của nền kinh tế. Các nghiên cứu ngoài nƣớc đề cập đến hoạt động bảo lãnh dƣới nhiều khía cạnh khác nhau: từ khái niệm hoạt động bảo lãnh, các loại hình hoạt động bảo lãnh, các quy tắc bảo lãnh, những nhân tố tác động đến việc phát triển hoạt động bảo lãnh tại một ngân hàng cụ thể, vai trò của hoạt động bảo lãnh cũng nhƣ nghiên cứu thị phần chiếm lĩnh của hoạt động bảo lãnh tại một số ngân hàng ở các quốc gia khác nhau. Cuốn sách “Bank Guarantees in international trade” của tác giả Roeland Bertrams đã đƣợc in ấn bản thứ tƣ năm 2012 đã đƣa ra hệ thống hóa các vấn đề cơ bản về bảo lãnh và thực tiễn về bảo lãnh ngân hàng.
Tác giả đã sử dụng các văn bản quy phạm pháp luật, các quyết định của trọng tài từ năm khu vực pháp lý châu Âu là: Hà Lan, Đức, Pháp, Bỉ và Anh để xây dựng và phân tích về cách ứng dụng thực tế của bảo lãnh ngân hàng. Viết từ một quan điểm xuyên quốc gia, cuốn sách Bảo lãnh ngân hàng thƣơng mại quốc tế có thể sử dụng rộng rãi và nó đã đƣợc trích dẫn là một nguồn thẩm quyền của trƣờng hợp pháp luật ở một số khu vực pháp lý của từng hệ thống. Cuốn sách “Letters of Credit and Bank Guarantees under International Trade Law” của tác giả Matti S. Kurkela – trƣờng đại học Luật 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Helsinki phân tích các quy tắc vật chất và nguyên tắc áp dụng, các xung đột của các bên liên quan đối với thƣ tín dụng và bảo lãnh ngân hàng theo luật thƣơng mại quốc tế.
“Letters of Credit and Bank Guarantees under International Trade Law” là hƣớng dẫn đúng đắn mà trọng tâm về luật pháp quốc tế và lựa chọn luật áp dụng, với những so sánh của UCP, UCC và pháp luật quốc gia đƣợc chọn. Một số nghiên cứu về hoạt động bảo lãnh của Akvan Ebrahim (2007), Amiri-Arslan (2000) lại đi vào nghiên cứu khái niệm hoạt động bảo lãnh và đƣa ra những nghiên cứu định lƣợng về đóng góp của hoạt động này trong sự tăng trƣởng của các ngân hàng thƣơng mại. Theo đó, bảo lãnh Ngân hàng là một thay thế cho việc đặt cọc hoặc cung cấp tiền trực tiếp cho nhà cung cấp. Đó là một cam kết vô điều kiện đƣợc đƣa ra bởi các ngân hàng, thay mặt cho khách hàng để trả cho ngƣời nhận bảo lãnh số tiền bảo lãnh theo yêu cầu bằng văn bản.
Bảo lãnh ngân hàng yêu cầu bảo mật trong các hình thức tiền mặt đƣợc chuyển vào tiền gửi tại ngân hàng. Tình hình nghiên cứu trong nước Hoạt động bảo lãnh đƣợc đề cập đến nhiều trong các nghiên cứu trong nƣớc (các tạp chí, bài báo khoa học, hội thảo, các sách tham khảo, luận văn , luận án…). Các nghiên cứu này tập trung mổ xẻ phân tích từ khái niệm, các loại hình hoạt động bảo lãnh, đến sự phát triển của hoạt động bảo lãnh trong tƣơng lai. Một số nghiên cứu chủ yếu nghiên cứu về lý luận, phân tích thực trạng phát triển hoạt động bảo lãnh tại một số ngân hàng cụ thể hay các giải pháp phát triển hoạt động bảo lãnh tại Việt Nam… cụ thể: Luận án tiến sĩ “Giải pháp hoàn thiện cơ chế và nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Việt Dũng – Vụ Tín dụng Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam (2003) [tr.
Luận án đã đƣa ra những vấn đề cơ bản về cơ chế và nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng, phân tích và đánh giá thực 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trạng kết quả hoạt động bảo lãnh của hệ thống ngân hàng, từ đó đƣa ra các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế và nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam. Luận văn thạc sỹ kinh tế “Phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam” của Th.s Lê Thị Phƣơng Thảo (2010). Luận văn đã phân tích và chỉ ra thực trạng của hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, từ đó đƣa ra các giải pháp phát triển hoạt động bảo lãnh. Luận văn thạc sỹ kinh tế “Giải pháp hoàn thiện và phát triển nghiệp vụ bảo lãnh tại ngân hàng Ngoại thương chi nhánh thành phố Hồ Chí Minh” của Th.s Nguyễn Thị Thơm(2007).
Luận văn đã đƣa ra đƣợc khái niệm bảo lãnh tại ngân hàng thƣơng mại,các loại hình bảo lãnh, phân tích đƣợc thực trạng của hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng Ngoại thƣơng chi nhánh thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đƣa ra các giải pháp hoàn thiện và phát triển hoạt động bảo lãnh. Luận văn thạc sỹ kinh tế “phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – chi nhánh Quy Nhơn” của Th.s Hoàng Tuấn Minh (2012). Luận văn đã đƣa ra đƣợc khái niệm phát triển hoạt động bảo lãnh ngân hàng, các nhân tố ảnh hƣởng đến sự phát triển hoạt động bảo lãnh ngân hàng, phân tích đƣợc thực trạng của hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam – chi nhánh Quy Nhơn, từ đó đƣa các giải pháp phát triển hoạt động bảo lãnh. Ngoài ra còn có luận văn “ phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – chi nhánh Quảng Nam” của Th.s Trƣơng Thị Nhƣ Ý (2012).
Luận văn “Phát triển dịch vụ bảo lãnh ngân hàng tại chi nhánh Nông nghiệp và phát triển nông thôn thành phố Đà Nẵng” của Th.s Đặng Thị Khánh Phƣợng (2010). Tại một số ngân hàng cụ thể nhƣ: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nông thôn Việt Nam, ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam, Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam… cũng đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về hoạt động bảo lãnh. Nhƣng hầu hết còn tiếp cận ở giai đoạn trƣớc khi gia nhập WTO, hay khi chƣa chuyển đổi các ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc thành ngân hàng thƣơng mại cổ phần. Vẫn chƣa có công trình nghiên cứu tổng thể về việc phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam trong điều kiện hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới.
Đặc biệt nghiên cứu vấn đề này khi cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng ngày càng khốc liệt hơn khi Việt Nam tiến hành cam kết mở cửa WTO.3 Khoảng trống nghiên cứu và tính mới của luận văn Khoảng trống nghiên cứu: Qua tiếp cận và kế thừa các luận án của các tác giả đã nghiên cứu trong nƣớc trƣớc đây tác giả nhận thấy các đề tài chủ yếu tập trung nghiên cứu trên hai khía cạnh: - Nghiên cứu hoạt động bảo lãnh NHTM trên cơ sở vi mô (trong phạm vi NHTM) nhƣ: các nhân tố ảnh hƣởng đến nghiệp vụ bảo lãnh; quy mô hoạt động bảo lãnh; sự thỏa mãn nhu cầu khách hàng của ngân hàng, tất cả các vấn đề trên đƣợc nghiên cứu gắn với điều kiện phát triển kinh tế – xã hội trên địa bàn hoạt động của ngân hàng và các yêu cầu đòi hỏi phát triển của ngân hàng trong từng giai đoạn lịch sử nhất định. - Nghiên cứu hoạt động bảo lãnh của NHTM trên phƣơng diện vĩ mô nhƣ: Cơ cấu lại NHTM; hoàn thiện cơ chế về nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam; vai trò của dịch vụ ngân hàng để tăng cƣờng khả năng phát triển bền vững của các NHTM trong quá trình hội nhập. Kết luận: Trên cơ sở tiếp cận và kế thừa các luận án của các tác giả đã nghiên cứu trong nƣớc trƣớc đây, tác giả nhận thấy mặc dù đã có rất nhiều nghiên cứu về phát triển nghiệp vụ bảo lãnh nói chung tại các ngân hàng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thƣơng mại, nhƣng cho đến nay vẫn chƣa có một công trình khoa học nào đề cập về phát triển hoạt động Bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. Vì vậy, đề tài nghiên cứu: “phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam” đƣợc lựa chọn thực sự có ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay.
Đề tài nghiên cứu nhằm đề xuất những giải pháp cơ bản, cần thiết giúp ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh một cách hiệu quả trong môi trƣờng cạnh tranh ngày càng gay gắt, kiểm soát đƣợc rủi ro trong tác nghiệp, phù hợp với nhu cầu và điều kiện phát triển của bản thân ngân hàng. Tính mới của luận văn: Luận văn đã đƣa ra đƣợc các chỉ tiêu định tính và định lƣợng để đánh giá sự phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. Qua đó đƣa ra đƣợc các hạn chế, nguyên nhân của các hạn chế trong hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng. Từ đó để xuất các giải pháp phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam.
Nghiệp vụ bảo lãnh tại ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm nghiệp vụ bảo lãnh Trong thƣơng mại quốc tế, bảo lãnh ngân hàng đƣợc xem nhƣ một loại hình tài trợ ngoại thƣơng, nhằm chống đỡ những tổn thất của ngƣời thụ hƣởng bảo lãnh do sự vi phạm nghĩa vụ của bên đối tác liên quan.