CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về dịch vụ ngân hàng bán lẻ của ngân hàng thương mại 1. Ngân hàng thương mại và dịch vụ của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại đã hình thành, tồn tại và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hoá.
Sự phát triển hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hoá, ngược lại kinh tế hàng hoá phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nền kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thể thiếu được. Theo Luật các Tổ chức tín dụng (công bố ngày 26/12/1997) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật các Tổ chức tín dụng (có hiệu lực thi hành ngày 01/10/2004): Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng thực hiện hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán, và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan. Như vậy, chúng ta có thể đưa ra khái niệm chung nhất về Ngân hàng thương mại: “ Ngân hàng là một doanh nghiệp đặc biệt kinh doanh về tiền tệ với hoạt động thường xuyên là huy động vốn, cho vay, chiết khấu, bảo lãnh, cung cấp các dịch vụ tài chính và các hoạt động khác có liên quan. NHTM là tổ chức tài chính trung gian cung cấp danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất”.
Từ những định nghĩa trên về Ngân hàng, có thể rút ra được ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng giao dịch trực tiếp với các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế và cá nhân thông qua nghiệp vụ tiền gửi, tiết kiệm rồi sử dụng số vốn đó để cho vay, chiết khấu, cung cấp các phương tiện thanh toán và cung ứng các dịch vụ ngân hàng cho các đối tượng trên. Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại a. Hoạt động huy động vốn Huy động vốn là một trong những hoạt động kinh doanh cơ bản và thường xuyên của các NHTM vì hoạt động này tạo ra nguồn vốn chủ yếu cho NHTM. NHTM được huy động vốn dưới những hình thức: 5 - Nhận tiền gửi của tổ chức, cá nhân và các TCTD khác dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn và các loại tiền gửi khác.
- Phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu, và các giấy tờ có giá khác để huy động vốn của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước. - Vay vốn các TCTD khác hoạt động tại Việt Nam và nước ngoài. - Các hình thức huy động vốn khác theo qui định của NHNN. Hoạt động huy động vốn phản ánh quá trình hình thành vốn cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng.
Bao gồm một loạt các biện pháp như mạng lưới hoạt động, chính sách lãi suất, chính sách khách hàng, hình thức huy động. nhằm huy động vốn từ các tổ chức và cá nhân trong nền kinh tế thông qua các sản phẩm, dịch vụ của Ngân hàng. Hoạt động huy động vốn có vai trò cung cấp đầy đủ và kịp thời nguồn vốn phục vụ cho các hoạt động của Ngân hàng. Ngoài ra hoạt động này còn có vai trò quan trọng trong việc khuyếch trương tên tuổi và uy tín của ngân hàng, thu hút khách hàng đến với ngân hàng.
Hoạt động cấp tín dụng Hoạt động tín dụng là hoạt động truyền thống và là hoạt động cơ bản của NHTM, thông thường hoạt động cấp tín dụng thường mang lại tỷ trọng nguồn thu lớn so với các nguồn thu của các hoạt động khác của NHTM. Bao gồm các loại sau: - Cho vay: NHTM cho vay đối với các tổ chức cá nhân dưới hình thức ngắn hạn nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất – kinh doanh, dịch vụ, đời sống, v.v… và trung dài hạn nhằm thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất – kinh doanh, dịch vụ cũng như cho đời sống, v.v… - Bảo lãnh : NHTM được phép thực hiện bảo lãnh vay, bảo lãnh thanh toán, thực hiện hợp đồng, đấu thầu và các hình thức bảo lãnh ngân hàng khác bằng uy tín và bằng khả năng tài chính của mình đối với người nhận bảo lãnh. - Chiết khấu: NHTM thực hiện chiết khấu thương phiếu và các giấy tờ có giá khác đối với các tổ chức, cá nhân hoặc tái chiết khấu đối với thương phiếu và các giấy tờ có giá khác của các TCTD khác. - Cho thuê tài chính : NHTM thực hiện các hình thức cho thuê tài chính với việc thành lập công ty cho thuê tài chính riêng.
6 - Bao thanh toán : NHTM triển khai bao thanh toán như một hình thức cấp tín dụng cho khách hàng là các doanh nghiệp như: bao thanh toán truy đòi, bao thanh toán miễn truy đòi, bao thanh toán ứng trước, bao thanh toán chiết khấu hay bao thanh toán khi đáo hạn trong phạm vi buôn bán trong và ngoài nước. - Các hình thức cấp tín dụng khác theo qui định của NHNN. Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ là hoạt động rất quan trọng và đánh dấu tính đặc thù của NHTM, cũng nhờ vào hoạt động này mà các giao dịch thanh toán của toàn bộ nền kinh tế được thực hiện một cách thông suốt và thuận lợi hơn, mặt khác còn góp phần làm giảm đáng kể lượng tiền mặt lưu hành trong nền kinh tế. NHTM cung cấp hoạt động thanh toán và ngân quỹ dưới những hình thức chính như: - Cung cấp các phương tiện thanh toán.
- Thực hiện các dịch vụ thanh toán trong nước. - Thực hiện các dịch vụ thanh toán khác theo qui định của NHNN. - Thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế khi được NHNN cho phép. - Thực hiện dịch vụ thu chi hộ Thực hiện các dịch vụ kiểm đếm, phân loại, bảo quản, vận chuyển tiền mặt, v.
Các hoạt động khác Ngoài những mặt hoạt động cơ bản trên, NHTM được thực hiện một số hoạt động khác phù hợp với chức năng và nghiệp vụ của mình, đồng thời không bị pháp luật nghiêm cấm như: - Góp vốn và mua cổ phần các doanh nghiệp và các TCTD khác trong nước. - Góp vốn, mua cổ phần và liên doanh với ngân hàng nước ngoài để thành lập các ngân hàng liên doanh. - Tham gia thị trường tiền tệ với việc mua bán các công cụ trên thị trường tiền tệ. - Tham gia trong lĩnh vực kinh doanh vàng và ngoại hối trên thị trường trong nước và thị trường quốc tế.
- Cung ứng và kinh doanh các dịch vụ bảo hiểm. - Thực hiện các nghiệp vụ ủy thác và nhận ủy thác làm đại lý trong các lĩnh 7 vực liên quan đến hoạt động ngân hàng. - Cung cấp dịch vụ tư vấn tài chính, tiền tệ cho khách hàng dưới hình thức tư vấn trực tiếp hoặc thành lập các công ty tư vấn trực thuộc ngân hàng. - Thực hiện dịch vụ bảo quản vật quý giá, cầm đồ, cho thuê t ủ két sắt.
- Các dịch vụ khác có liên quan theo qui định của Pháp luật 1. Dịch vụ ngân hàng bán lẻ của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm Dịch vụ ngân hàng ( DVNH) là toàn bộ các hoạt động nghiệp vụ của ngân hàng, gồm các nghiệp vụ tiền tệ, tín dụng thanh toán, ngoại hối…nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng vì mục tiêu lợi nhuận. Ngân hàng bán lẻ (Retail banking), theo nghĩa đen, là cung cấp sản phẩm dịch vụ ngân hàng (DVNH) đến tận tay người tiêu dùng với số lượng nhỏ.
Dịch vụ ngân hàng bán lẻ (DVNHBL) là việc cung ứng sản phẩm, DVNH đến tay từng cá nhân riêng lẻ thông qua mạng lưới chi nhánh, hoặc là việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm, DVNH thông qua các phương tiện công nghệ thông tin, điện tử viễn thông-Theo WTO. “DVNHBL là dịch vụ ngân hàng dành cho quảng đại quần chúng, thường là một nhóm các dịch vụ tài chính gồm cho vay trả dần, vay thế chấp, tín dụng chứng khoán, nhận tiền gửi và các tài khoản cá nhân” – Theo từ điển Ngân hàng và Tin học. Vì vậy, có thể cho rằng “ Dịch vụ ngân hàng bán lẻ được hiểu là các dịch vụ ngân hàng được cung ứng tới từng cá nhân riêng lẻ, hộ kinh doanh, thông qua mạng lưới kênh phân phối truyền thống hoặc mạng lưới phân phối điện tử. Qua khái niệm trên ta có thể thấy rằng dịch vụ Ngân hàng bán lẻ là một bộ phận cấu thành nên sản phẩm dịch vụ của các NHTM.
Dịch vụ này chủ yếu phục vụ cho các đối tượng là hộ gia đình, cá nhân với các hoạt động như: gửi tiền, vay vốn, mở tài khoản, thanh toán. tương đối đơn giản, nhưng lại đòi hỏi công nghệ, trang thiết bị hiện đại. Các dịch vụ này hứa hẹn sẽ mang lại nguồn thu lớn cho các ngân hàng có định hướng, chiến lược phát triển hợp lý trong giai đoạn hiện nay. Đặc điểm dịch vụ ngân hàng bán lẻ a.
Khách hàng: Đặc điểm đầu tiên và cũng dễ nhận thấy khi nói đến NHBL đó là đối tượng khách hàng của loại hình dịch vụ này chủ yếu là các cá nhân, hộ gia đình. Với lượng khách hàng đông đảo, nhiều cấp bậc khác nhau như vậy, Ngân hàng cần đưa ra một chính sách cụ thể với từng đối tượng khách hàng, hay nói cách khác là cần phân đoạn thị trường khách hàng trong quá trình thiết kế sản phẩm, tiếp thị và phát triển sản phẩm của mình. Với cá nhân, hộ gia đình là các khách hàng nhỏ lẻ, nhu cầu chủ yếu của họ là gửi tiền, mở tài khoản tiền gửi thanh toán, vay vốn cho nhu cầu tiêu dùng, sản xuất kinh doanh. Quy mô nhu cầu tuy nhỏ nhưng số lượng lại lớn hơn rất nhiều so với khách hàng doanh nghiệp.
Có rất nhiều tiêu thức khác nhau để phân loại đối tượng khách hàng này: giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, loại hình lao động,. Với từng phân khúc khách hàng cụ thể, chính sách khách hàng sẽ lại khác nhau, do thái độ, cách ứng xử cũng như nhu cầu đối với các dịch vụ ngân hàng của họ là khác nhau. Với khách hàng là hộ gia đình, cá nhân chủ yếu làm ăn có hiệu quả, muốn vay vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh hoặc đầu tư vào công nghệ, trang thiết bị hiện đại, ngân hàng thường là nguồn tài trợ duy nhất cho họ.