më ®Çu 1- TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi C«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa n«ng nghiÖp, n«ng th«n lµ mét trong nh÷ng nhiÖm vô quan träng hµng ®Çu ë níc ta hiÖn nay, trong ®ã, ph¸t triÓn CNNT lµ "ch×a khãa" ®Èy nhanh tèc ®é CNH, H§H n«ng nghiÖp, n«ng th«n. Ph¸t triÓn CNNT ë §BSCL hiÖn ®ang lµ mét nhu cÇu hÕt søc bøc b¸ch, v× thùc tiÔn ®· chØ râ: nÕu chØ dùa vµo n«ng nghiÖp thuÇn n«ng vµ ®éc canh c©y lóa nh hiÖn nay th× kinh tÕ vïng nµy kh«ng thÓ ph¸t triÓn m¹nh vµ bÒn v÷ng, ®êi sèng n«ng d©n khã cã thÓ ®îc c¶i thiÖn vµ n©ng cao. Víi hy väng gãp phÇn nhá trong viÖc t×m ra c¸c gi¶i ph¸p nh»m ®a §BSCL tiÕn nhanh vµo v¨n minh, hiÖn ®¹i, t«i chän vÊn ®Ò "Ph¸t triÓn c«ng nghiÖp n«ng th«n ë §ång b»ng s«ng Cöu Long theo híng c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa” lµm ®Ò tµi nghiªn cøu vµ viÕt luËn ¸n tiÕn sÜ chuyªn ngµnh kinh tÕ chÝnh trÞ. T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi Tõ cuèi thËp niªn 40 cña thÕ kû nµy, kh¸i niÖm “C«ng nghiÖp n«ng th«n” xuÊt hiÖn vµ ®Õn nay kh¸i niÖm CNNT ®îc dïng réng r·i nh mét ph¹m trï kinh tÕ ®éc lËp.
Nhng m·i ®Õn 1981, CNNT ë níc ta míi ®îc quan t©m vµ ®îc ®Æt trong mét ch¬ng tr×nh nghiªn cøu cÊp Nhµ níc mang m· sè KX-08: “Ph¸t triÓn toµn diÖn kinh tÕ - x· héi n«ng th«n” víi ®Ò tµi “§Þnh híng vµ gi¶i ph¸p c«ng nghiÖp hãa n«ng th«n ViÖt Nam” m· sè KX-08-07 do GS NguyÔn V¨n Hêng, GS 1 §Æng Ngäc Dinh lµm Chñ nhiÖm; ë §BSH cã dù ¸n "Ph¸t triÓn c«ng nghiÖp n«ng th«n nh»m ®a d¹ng hãa thu nhËp cña n«ng d©n vïng cã mËt ®é d©n sè cao ë ®ång b»ng s«ng Hång" cña tËp thÓ t¸c gi¶ do GS Hå V¨n VÜnh lµm chñ nhiÖm. Ngoµi ra cßn cã mét luËn ¸n phã tiÕn sÜ cña NguyÔn V¨n Phóc víi ®Ò tµi "CNNT trong qu¸ tr×nh CNH ë ViÖt Nam vµ mét sè vÊn ®Ò kinh tÕ - x· héi chñ yÕu ¶nh h- ëng tíi sù ph¸t triÓn cña nã" ®· b¶o vÖ n¨m 1996; v. §Õn nay, ë níc ta ®· cã h¬n 60 c«ng tr×nh nghiªn cøu vµ viÕt vÒ CNNT. TÊt c¶ c¸c t¸c gi¶ ®Òu tËp trung nghiªn cøu CNNT víi t c¸ch lµ gi¶i ph¸p thóc ®Èy sù ph¸t triÓn toµn diÖn kinh tÕ - x· héi n«ng th«n trong qu¸ tr×nh CNH, H§H, ®Òu thèng nhÊt nhËn ®Þnh vµ ®· ®¹t tíi nh÷ng kÕt qu¶ sau: - CNNT lµ mét bé phËn cña kinh tÕ n«ng th«n vµ n»m trong kÕt cÊu c«ng nghiÖp chung cña c¶ níc; - Ph¸t triÓn CNNT lµ yªu cÇu kh¸ch quan cÊp thiÕt cña qu¸ tr×nh CNH, H§H; - CNNT cã vai trß vµ t¸c dông to lín ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi n«ng th«n; - §· ®a ra ®îc nh÷ng ®Þnh híng vµ nhiÒu gi¶i ph¸p cho sù ph¸t triÓn CNNT ë níc ta; Tuy nhiªn, viÖc nghiªn cøu CNNT trªn ®Þa bµn §BSCL hiÖn vÉn ®ang cßn ë bíc s¬ khëi, díi d¹ng nh÷ng ®iÒu tra thèng kª ngµnh nghÒ vµ lao ®éng - x· héi trong vïng.
Do vËy, ph¶i ®i s©u nghiªn cøu CNNT trªn ®Þa bµn l·nh thæ §BSCL mét c¸ch hoµn thiÖn h¬n c¶ vÒ lý luËn vµ híng vËn dông thÓ nghiÖm trong thùc tiÔn. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô nghiªn cøu cña luËn ¸n 2 Môc ®Ých cña luËn ¸n: X¸c lËp nh÷ng c¨n cø lý luËn vµ thùc tiÔn lµm c¬ së cho viÖc ®Ò xuÊt nh÷ng quan ®iÓm, ®Þnh híng vµ gi¶i ph¸p cã tÝnh kh¶ thi nh»m ®Èy m¹nh ph¸t triÓn CNNT ë §BSCL theo híng CNH, H§H. NhiÖm vô cña luËn ¸n: §Ó ®¹t môc ®Ých trªn, luËn ¸n cã c¸c nhiÖm vô sau: - Ph©n tÝch, luËn gi¶i lµm râ c¬ së lý luËn cña viÖc ph¸t triÓn CNNT ë §BSCL theo híng CNH, H§H th«ng qua viÖc nghiªn cøu quan ®iÓm lý luËn cña c¸c t¸c gi¶ kinh ®iÓn, c¸c NghÞ quyÕt cña §¶ng vµ Nhµ níc; hÖ thèng hãa vµ ph¸t triÓn nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ CNNT trong níc vµ kinh nghiÖm thÕ giíi nh÷ng n¨m qua. - Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng ph¸t triÓn CNNT ë §BSCL nh÷ng n¨m ®æi míi, rót ra nh÷ng m©u thuÉn vµ nh÷ng tån t¹i cÇn kh¾c phôc ®Ó thóc ®Èy ph¸t triÓn CNNT ë §BSCL.
- LuËn chøng vÒ nh÷ng quan ®iÓm ®Þnh híng c¬ b¶n cÇn qu¸n triÖt vµ ®Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p cã tÝnh kh¶ thi nh»m thóc ®Èy CNNT ë §BSCL ph¸t triÓn nhanh, bÒn v÷ng vµ ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ - x· héi cao. §èi tîng, ph¹m vi vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu cña luËn ¸n - LuËn ¸n tËp trung nghiªn cøu c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt c«ng nghiÖp ë n«ng th«n bao gåm c¶ tiÓu, thñ c«ng nghiÖp ®îc tæ chøc díi nhiÒu h×nh thøc nh hé gia ®×nh, xÝ nghiÖp t nh©n, c¸ thÓ, c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, c«ng ty cæ phÇn, xÝ nghiÖp hîp t¸c x·, doanh nghiÖp nhµ n- íc ®ang tån t¹i vµ ph¸t triÓn trªn ®Þa bµn n«ng th«n §BSCL, 3 bao gåm c¶ nh÷ng thÞ trÊn, thÞ tø trong kho¶ng thêi gian tõ 1990 ®Õn nay. - LuËn ¸n sö dông ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng m¸c-xÝt, ph¬ng ph¸p trõu tîng hãa khoa häc, ph¬ng ph¸p l«gic kÕt hîp víi lÞch sö, ph¬ng ph¸p thèng kª, ph¬ng ph¸p ph©n tÝch, so s¸nh, tæng hîp, ph¬ng ph¸p kh¶o cøu thu thËp kÕ thõa cã chän läc nh÷ng th«ng tin qua c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu tríc ®©y vµ qua s¸ch b¸o kÕt hîp víi ®i kh¶o s¸t thùc tÕ vµ b»ng t duy ®éc lËp ®Ó ph¸t triÓn vËn dông nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu tríc ®©y vµo thùc tiÔn §BSCL. §ãng gãp míi cña luËn ¸n - X¸c lËp quan niÖm khoa häc vÒ CNNT lµm c¬ së cho viÖc ®i s©u nghiªn cøu CNNT trªn ®Þa bµn §BSCL.
- ChØ ra ®îc nh÷ng ®iÒu kiÖn c¬ b¶n ®Ó h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn CNNT cïng nh÷ng ®Æc ®iÓm chñ yÕu cña nã. - Tõ ph©n tÝch nh÷ng m« h×nh ph¸t triÓn CNNT ë c¸c níc vµ vïng l·nh thæ ®ang ph¸t triÓn trong khu vùc luËn ¸n ®· v¹ch râ nh÷ng u, nhîc ®iÓm cña c¸c m« h×nh ph¸t triÓn CNNT ë c¸c níc ®ã, rót ra nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm cã ý nghÜa ®èi víi ph¸t triÓn CNNT ë §BSCL. - §· ph©n tÝch lµm râ thùc tr¹ng ph¸t triÓn CNNT ë §BSCL trong nh÷ng n¨m ®æi míi, tõ ®ã chØ ra nh÷ng m©u thuÉn, tån t¹i cÇn gi¶i quyÕt ®Ó ®Èy m¹nh ph¸t triÓn CNNT ë §BSCL trong nh÷ng n¨m tíi. - X¸c lËp ®îc nh÷ng quan ®iÓm, ®Þnh híng c¬ b¶n ®Ó ph¸t triÓn CNNT phï hîp víi ®iÒu kiÖn cô thÓ cña §BSCL.
4 - §Ò xuÊt cã c¬ së khoa häc vµ thùc tiÔn x¸c ®¸ng nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m ®Èy m¹nh ph¸t triÓn CNNT ë §BSCL trong nh÷ng n¨m tíi. KÕt cÊu cña luËn ¸n Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, danh môc tµi liÖu tham kh¶o vµ phô lôc, luËn ¸n chia lµm 3 ch¬ng, 9 tiÕt. 5 Ch¬ng 1 c«ng nghiÖp n«ng th«n - mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ kinh nghiÖm thùc tiÔn HiÖn nay hÇu hÕt c¸c níc ®ang ph¸t triÓn trªn thÕ giíi ®Òu chó träng ®Õn ph¸t triÓn CNNT vµ coi ®ã lµ mét gi¶i ph¸p h÷u hiÖu ®Ó t¹o c«ng ¨n viÖc lµm, n©ng cao thu nhËp cho d©n c n«ng th«n, t¹o c¬ së ®Ó x· héi n«ng th«n ph¸t triÓn æn ®Þnh, ®ång thêi còng lµ biÖn ph¸p nh»m h¹n chÕ sù tËp trung qu¸ møc d©n c ë c¸c ®« thÞ. §èi víi níc ta, ph¸t triÓn CNNT kh«ng chØ cã t¸c dông n©ng cao ®êi sèng d©n c n«ng th«n, mµ cßn cã t¸c dông ®a kinh tÕ - x· héi n«ng th«n tiÕn lªn v¨n minh hiÖn ®¹i.
Ph¸t triÓn CNNT ®· trë thµnh mét bé phËn quan träng trong ch¬ng tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi n«ng th«n, ®ång thêi lµ mét néi dung träng yÕu cña qu¸ tr×nh CNH, H§H n«ng nghiÖp, n«ng th«n níc ta nãi chung, §BSCL nãi riªng. Ngoµi ra, ph¸t triÓn CNNT ë §BSCL cßn lµ gi¶i ph¸p nh»m thóc ®Èy n«ng nghiÖp ph¸t triÓn toµn diÖn ®¹t hiÖu qu¶ cao, kinh tÕ - x· héi n«ng th«n ph¸t triÓn bÒn v÷ng, æn ®Þnh tiÕn lªn v¨n minh hiÖn ®¹i. Ph¸t triÓn CNNT lµ con ®- êng ®a n«ng th«n §BSCL tho¸t khái ®ãi nghÌo, nh©n d©n ngµy cµng cã ®îc cuéc sèng Êm no, h¹nh phóc. ®Æc ®iÓm vµ sù h×nh thµnh, ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp n«ng th«n trong lÞch sö 1.
C«ng nghiÖp n«ng th«n ë níc ta, CNNT míi ®îc nghiªn cøu tõ nh÷ng n¨m ®Çu 6 thËp kû 90 cña thÕ kû XX nµy vµ ®Õn Héi nghÞ Ban chÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng lÇn thø 5 khãa VII, ngµy 3 th¸ng 6 n¨m 1993, thuËt ng÷ CNNT ®· ®îc chÝnh thøc ®a vµo v¨n kiÖn cña §¶ng ta [18, 13-14]. HiÖn nay ph¸t triÓn CNNT ®· trë thµnh mèi quan t©m chung cña c¸c níc ®ang ph¸t triÓn trªn thÕ giíi vµ c¶ ë níc ta. Nhng do ®îc tiÕp cËn ë nhiÒu gi¸c ®é kh¸c nhau nªn cã nhiÒu c¸ch hiÓu kh¸c nhau vÒ CNNT, theo ®ã mçi níc cã c¸ch thøc ph¸t triÓn CNNT riªng cho m×nh v× vËy kÕt qu¶ thu ®îc gi÷a c¸c níc còng rÊt kh¸c nhau. Trªn thùc tÕ, c¸c kh¸i niÖm CNNT ®· ®îc ®a ra tõ hai c¸ch tiÕp cËn c¬ b¶n sau: [c¸c quan niÖm vÒ CNNT tr×nh bµy díi ®©y ®îc tæng hîp tõ c¸c nguån tµi liÖu: [3, 3], [14], [21], [22], [40, 159-164], [43, 2], [45, 4], [53, 2], [61].
- C¸ch tiÕp cËn thø nhÊt: CNNT ®îc nghiªn cøu díi gi¸c ®é kinh tÕ ngµnh. Tøc lµ ®Æt CNNT trong sù ph¸t triÓn theo chiÒu däc cña ngµnh kinh tÕ c«ng nghiÖp vµ theo ®ã CNNT ®îc x¸c ®Þnh chØ lµ mét bé phËn cña kinh tÕ c«ng nghiÖp. Víi c¸ch tiÕp cËn nµy CNNT ®îc xem nh mét tæng thÓ bao gåm nhiÒu bé phËn thuéc nhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp kh¸c nhau. Do mçi ngµnh c«ng nghiÖp cã ®Æc ®iÓm riªng, cã mèi liªn hÖ khÐp kÝn vµ kÕt cÊu chÆt chÏ cho nªn mçi bé phËn kh¸c nhau cña CNNT ph¶i ph¸t triÓn theo quy ho¹ch, kÕ ho¹ch riªng cña tõng ngµnh c«ng nghiÖp cô thÓ.
Theo kiÓu c¸ch nµy th× CNNT ch¾c ch¾n sÏ ph¸t triÓn bÒn v÷ng h¬n, nhng sÏ Ýt cã t¸c dông h¬n ®èi víi ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi n«ng th«n, ®Æc biÖt lµ ®èi víi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. Bëi lÏ, trong trêng hîp nµy, n«ng th«n chØ lµ n¬i tiÕp nhËn sù ph©n bæ kÕ ho¹ch ph¸t triÓn cña 7 c¸c ngµnh s¶n xuÊt c«ng nghiÖp; lµ biÖn ph¸p nh»m ph©n t¸n hãa c¸c c¬ së c«ng nghiÖp vÒ n«ng th«n ®Ó khai th¸c nguån lao ®éng rÎ t¹i ®Þa ph¬ng vµ trong nhiÒu trêng hîp nã nh»m tr¸nh t×nh tr¹ng g©y « nhiÔm m«i trêng ë c¸c ®« thÞ. - C¸ch tiÕp cËn thø hai: CNNT ®îc tiÕp cËn díi gi¸c ®é kinh tÕ l·nh thæ.