CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TÍN CHẤP TRÊN THỊ TRƯỜNG NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1. Thị trường ngân hàng bán lẻ 1. Khái niệm về thị trường ngân hàng bán lẻ Thuật ngữ ngân hàng bán lẻ (NHBL) bắt đầu được sử dụng phổ biến ở Việt Nam 20 năm trở lại đây. Khái niệm ngân hàng bán lẻ có thể hiều một cách chung nhất là các dịch vụ ngân hàng nhỏ lẻ, khác với thị trường ngân hàng bán buôn có giá trị giao dịch lớn và thường nhắm vào các đối tượng là doanh nghiệp và các tổ chức tài chính.
Mặc dù vậy, đối tượng khách hàng trên thị trường NHBL là chưa thống nhất. Tạp chí Financial Time, từ điển Business Dictionary và nhiều từ điển khác định nghĩa ngân hàng bán lẻ là dịch vụ ngân hàng cho các khách hàng cá nhân chứ không phải doanh nghiệp. Các công ty tư vấn dịch vụ ngân hàng như PwC, E&Y, trong các báo cáo tư vấn về dịch vụ NHBL, cũng cho rằng dịch vụ ngân hàng bán lẻ là dành cho khách hàng cá nhân. Nhưng bên cạnh đó, tạp chí The Balance lại quan niệm ngân hàng bán lẻ là dịch vụ ngân hàng cho khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhỏ.
Tại Việt Nam, theo một số chuyên gia tại các ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam thì hoạt động bán lẻ được hiểu là những hoạt động giao dịch của Ngân hàng phục vụ khách hàng cá nhân và hộ gia đình. Tuy nhiên tại một số ngân hàng (NH) như NH Quân đội và NH Á Châu lại cho rằng thị trường NHBL bao gồm cả doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong phạm vi bài nghiên cứu, tác giả theo quan điểm NHBL là các dịch vụ dành cho khách hàng là cá nhân và hộ gia đình Như vậy, có thể hiểu thị trường NHBL là thị trường nơi mà các NHTM và tổ chức tài chính phi NH cung cấp các dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, hộ gia đình có nhu cầu về các sản phẩm ngân hàng để phục vụ đời sống, chi tiêu cá nhân và kinh doanh nhỏ lẻ. Đặc điểm thị trường ngân hàng bán lẻ Trong những năm gần đây việc tập trung vào hoạt động bán lẻ đang trở thành xu thế đối với các NHTM bởi lẽ thị trường NHBL có rất nhiều đặc điểm riêng khiến cho ngân hàng giảm thiểu được rủi ro, đa dạng nguồn thu và đạt hiệu quả kinh doanh tối ưu.
Các đặc điểm của thị trường NHBL có thể biết đến đó là: 6 Đối tượng khách hàng đa dạng Khách hàng cá nhân: Khách hàng cá nhân chiếm số đông trong quảng đại dân chúng nên đây là nhóm khách hàng rất tiềm năng do có số lượng lớn. Đặc thù của nhóm khách hàng này là nhu cầu sử dụng các dịch vụ ngân hàng phụ thuộc vào độ tuổi, nghề nghiệp, thu nhập, trình độ học vấn và hành vi tiêu dung nên các sản phẩm của nhóm khách hàng này rất đa dạng. Hộ kinh doanh: Được thành lập bởi một cá nhân, hộ gia đình hoặc một nhóm người một cách tự phát, quy mô nhỏ, phân tán ở nhiều nơi và không có tư cách pháp nhân. Trình độ kinh doanh mang tính truyền thống, hạn chế trong việc áp dụng những tiến bộ kỹ thuật, pháp luật,…Họ có thể dễ dàng chuyển hướng hoạt động kinh doanh khác nhanh chóng nếu đem lại lợi nhuận cao hơn.
Các sản phẩm đa dạng, phong phú Thị trường ngân hàng bán lẻ là thị trường phục vụ cho nhiều đối tượng khách hàng khác nhau vì vậy số lượng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng vô cùng đa dạng phong phú để phù hợp với thị hiếu người dùng cũng như từng đối tượng khách hàng khác nhau. Một ngân hàng có thể có hàng trăm ngàn sản phẩm khác nhau để phục vụ nhu cầu thị trường. Số lượng giao dịch lớn với giá trị nhỏ Do đặc điểm của thị trường NHBL phục vụ chủ yếu là khách hàng cá nhân và hộ gia đình với mục đích tiêu dùng nên các khoản giao dịch thường rất nhỏ so với các khách hàng doanh nghiệp. Nhu cầu khách hàng phong phú đa dạng Nhóm khách hàng nhân và hộ gia đình có đặc điểm về nhu cầu sử dụng các loại hình dịch vụ của ngân hàng phụ thuộc vào các yếu tố như mức thu nhập, nghề nghiệp, trình độ hay thói quen tiêu dùng nên nhu cầu sử dụng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng của thị trường NHBL rất đa dạng và phong phú.
7 Thị trường ổn định ít rủi ro Thị trường NHBL được coi là thị trường ổn định và ít rủi ro do đặc tính khách hàng trên thị trường này thường giao dịch giá trị nhỏ so với các khách hàng là doanh nghiệp nên giảm thiểu được rủi ro cho ngân hàng. Ngoài ra, số lượng khách hàng trên thị trường bán lẻ có số lượng lớn làm phân tán rủi ro cho ngân hàng, đem lại doanh thu ổn định và lợi nhuận đáng kể cho ngân hàng. Chi phí cung ứng dịch vụ NHBL không cao Số lượng khách hàng trên thị trường NHBL lớn làm giảm thiểu chi phí của ngân hàng. Số lượng khách hàng càng đông, chi phí càng thấp.
Dịch vụ NHBL phát triển đi kèm với sự phát triển của công nghệ hiện đại Sự phát triển của hạ tầng công nghệ kĩ thuật hiện đại đem lại rất nhiều lợi ích cho ngân hàng trong việc quản lí khách hàng và đưa ra các sản phẩm phù hợp với nhu cầu của người tiêu dùng. Khách hàng có thể dễ dàng thực hiện các giao dịch trực tuyến qua Internet mà không cần đến trực tiếp ngân hàng,…Việc đẩy mạnh phát triển công nghệ tạo ra giá trị gia tăng cho ngân hàng cũng như tăng sức cạnh tranh so với các ngân hàng khác. Vai trò của thị trường ngân hàng bán lẻ đối với NHTM Việc phát triển thị trường NHBL đã mang lại những lợi ích to lớn cho ngân hàng có thể kể đến như: Mang lại thu nhập đáng kể và ổn định Nhờ sự đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ ngân hàng trên thị trường bán lẻ, các ngân hàng đã thu được nguồn thu lớn từ các loại phí dịch vụ. Cùng với đó là sự gia tăng không ngừng về nhu cầu sử dụng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng của khách hàng cá nhân và hộ gia đình nên nguồn thu từ các nhóm khách hàng này ngày càng có xu hướng tăng.
Ngoài ra, số lượng khách hàng trên thị trường NHBL là vô cùng lớn, ngân hàng không cần phụ thuộc quá nhiều vào nhóm khách hàng lớn. Vì vậy, nguồn doanh thu trên thị trường NHBL cao và có tính ổn định. Phân tán rủi ro cho ngân hàng 8 Thay vì tập trung vào các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế có giao dịch lớn và rủi ro cao, thị trường NHBL phục vụ cho một lượng lớn khách hàng cá nhân và các hộ gia đình nên điều này làm phân tán rủi ro cho ngân hàng. Hơn thế nữa, phân khúc khách hàng này chịu ảnh hưởng ít hơn so với các khách hàng doanh nghiệp về chu kì kinh tế nên hạn chế được rủi ro cho ngân hàng.
Nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM Cung ứng các dịch vụ trên thị trường NHBL là thị trường vô cùng tiềm năng nhưng cũng đầy khốc liệt bởi các ngân hàng hiện nây đều hướng tới thị trường NHBL. Vì vậy đòi hỏi các ngân hàng phải luôn tìm ra các sản phẩm mới phù hợp với nhu cầu thị trường, tăng cường quảng bá, nâng cao khả năng thích ứng để tăng sức cạnh tranh đối với các ngân hàng khác. Hoạt động cho vay tín chấp trên thị trường bán lẻ tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay tín chấp Hoạt động cho vay tín chấp đang trở nên phổ biến trong những năm gần đây trên thị trường tài chính Việt Nam.
Theo nhận định Mai Văn Bạn (2009): “Cho vay tín chấp là việc các tổ chức tín dụng cho khách hàng vay vốn không có tài sản thế chấp mà chỉ dựa vào uy tín của khách hàng vay vốn không có tài sản cầm cố, thế chấp hoặc không có bảo lãnh của bên thứ ba. Tổ chức tín dụng khi cho vay vốn chỉ dựa vào uy tín của khách hàng để cho vay. Khách hàng có uy tín là khách hàng có năng lực tài chính lành mạnh, trung thực trong kinh doanh, quản trị kinh doanh có hiệu quả, có tín nhiệm với tổ chức tín dụng trong sử dụng vốn vay và trả gốc lãi.” Như vậy, có thể hiểu vay tín chấp là một sản phẩm vay của ngân hàng cho phép khách hàng thực hiện các khoản vay từ ngân hàng mà không cần tài sản đảm bảo. Ngân hàng sẽ dựa trên uy tín cá nhân về năng lực trả nợ để làm cơ sở quyết định cho khách hàng vay hay không, thường được áp dụng với khách hàng có dòng tiền ổn định, thu nhập ngoài việc trang trải các chi phí thường xuyên còn có phần tích lũy để trả nợ vay.
Khoản vay tín chấp thường có giá trị không cao và trong thời gian ngắn. Vay tín chấp trên thị trường bán lẻ là hình thức cho vay tín chấp dành cho khách hàng cá nhân và hộ gia đình. Ngân hàng có thể cấp khoản vay tín chấp cho 9 nhóm khách hàng này dựa trên uy tín cá nhân nhằm phục vụ các nhu cầu tiêu dùng tài chính của mình. Hạn mức được duyệt vay là khác nhau, phụ thuộc vào nhu cầu của khách hàng, uy tín cá nhân và điều kiện vay của ngân hàng.
Lãi suất vay tín chấp không cố định, phụ thuộc vào từng đối tượng khách hàng và khẩu vị rủi ro của từng ngân hàng với thời gian vay tối đa đến 60 tháng. Đặc điểm vay tín chấp trên thị trường ngân hàng bán lẻ 1. Quy mô khoản vay Quy mô của các khoản vay tín chấp trên thị trường NHBL thường nhỏ lẻ đáp ứng mục đích tiêu dùng của các cá nhân và hộ gia đình khi họ có nhu cầu mua sắm các tài sản nhưng không có tài sản thế chấp. Quy mô của một khoản vay là tương đối nhỏ so với tài sản của ngân hàng, số lượng các khoản vay được duyệt không lớn do khoản vay này được duyệt dựa trên sự uy tín của khách hàng.
Dù vậy, đối tượng khách hàng cá nhân và hộ gia đình rất nhiều, nhu cầu tiêu dùng đa dạng nên số lượng khoản vay này khá lớn với quy mô khoản vay nhỏ 1. Thủ tục vay Hiện nay, thủ tục vay tín chấp đều rất đơn giản tiện lợi và đáp ứng nhanh chóng nhu cầu của khách hàng. Khách hàng có thể nhanh chóng được giải ngân mà không cần đến các giấy tờ chứng minh tài sản.