Pháp Luật Về Bảo Lãnh Thực Hiện Hợp Đồng Tín Dụng: Thực Trạng và Phương Hướng Hoàn Thiện

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu pháp luật về bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng thực trạng và phương hướng hoàn thiện, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Chi
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Giang Thu
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Bảo Lãnh Thực Hiện Hợp Đồng Tín Dụng: Thực Trạng và Giải Pháp Hoàn Thiện
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ luật học
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BẢO LÃNH THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
• 1.1. KHÁI NIỆM BẢO LÃNH VÀ SỰ CẨN THIẾT CỦA BẢO LÃNH THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
• 1.2. NỘI DUNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
• 2.1. CÁC NGUYÊN TẮC CỦA BẢO LÃNH THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
• 2.2. CHỦ THỂ CỦA QUAN HỆ BẢO LÃNH CHO HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
• 2.3. TÀI SẢN BẢO LÃNH
• 2.4. HÌNH THỨC PHÁP LÝ CỦA QUAN HỆ BẢO LÃNH, PHẠM VI BẢO LÃNH
• 2.5. MỐI QUAN HỆ GIỮA NGHĨA VỤ BẢO LÃNH VÀ NGHĨA VỤ GỐC
• 2.6. NHỮNG THỎA THUẬN HOẶC BIỆN PHÁP BỔ TRỢ ĐẢM BẢO THỰC HIỆN HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
• 3.1. CÁC YÊU CẦU CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
• 3.2. PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
• 3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CỤ THỂ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
• 3.4. HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM
• 3.5. HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ ĐĂNG KÝ GIAO DỊCH BẢO ĐẢM
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LỜI CAM ĐOAN

Tóm tắt

I. Tổng quan về Pháp Luật Bảo Lãnh Thực Hiện Hợp Đồng Tín Dụng

Pháp luật về bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia hợp đồng. Bảo lãnh không chỉ là một biện pháp bảo đảm nghĩa vụ mà còn là một công cụ giúp các tổ chức tín dụng giảm thiểu rủi ro trong hoạt động cho vay. Việc hiểu rõ về pháp luật này là cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong các giao dịch tín dụng.

1.1. Khái niệm và vai trò của bảo lãnh trong hợp đồng tín dụng

Bảo lãnh trong hợp đồng tín dụng là cam kết của bên thứ ba nhằm đảm bảo nghĩa vụ trả nợ của bên vay. Điều này giúp tăng cường sự tin tưởng giữa các bên và tạo điều kiện thuận lợi cho việc vay vốn.

1.2. Lịch sử phát triển của pháp luật bảo lãnh tại Việt Nam

Pháp luật về bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những quy định sơ khai đến các văn bản pháp luật hiện hành, nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn và hội nhập quốc tế.

II. Thực trạng pháp luật về bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng hiện nay

Mặc dù pháp luật về bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng đã được quy định rõ ràng, nhưng vẫn tồn tại nhiều bất cập trong việc áp dụng. Các quy định hiện hành còn thiếu tính đồng bộ và thống nhất, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

2.1. Những vấn đề chính trong thực trạng pháp luật bảo lãnh

Các quy định về bảo lãnh hiện nay còn rải rác và không đồng bộ, gây khó khăn cho các tổ chức tín dụng trong việc thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh.

2.2. Rủi ro trong hợp đồng tín dụng và trách nhiệm của bên bảo lãnh

Rủi ro trong hợp đồng tín dụng thường xuất phát từ việc bên vay không thực hiện nghĩa vụ. Điều này đặt ra yêu cầu cao đối với bên bảo lãnh trong việc đảm bảo thực hiện nghĩa vụ.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng

Để nâng cao hiệu quả của pháp luật bảo lãnh, cần có những giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định hiện hành. Việc xây dựng một khung pháp lý đồng bộ và thống nhất sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia hợp đồng tín dụng.

3.1. Đề xuất các quy định mới về bảo lãnh

Cần bổ sung các quy định về bảo lãnh bằng uy tín và tài sản, nhằm tạo ra nhiều lựa chọn cho các bên trong việc thực hiện nghĩa vụ.

3.2. Tăng cường công tác quản lý và giám sát

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc giám sát và quản lý hoạt động bảo lãnh, nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo lãnh tín dụng

Nghiên cứu về bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật mà còn cung cấp những thông tin hữu ích cho các tổ chức tín dụng trong việc áp dụng vào thực tiễn.

4.1. Các trường hợp thực tiễn về bảo lãnh tín dụng

Nhiều tổ chức tín dụng đã áp dụng thành công các biện pháp bảo lãnh trong các hợp đồng tín dụng, giúp giảm thiểu rủi ro và bảo vệ quyền lợi của mình.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đánh giá hiệu quả

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng bảo lãnh trong hợp đồng tín dụng đã góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức tín dụng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho pháp luật bảo lãnh tín dụng

Pháp luật về bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia hợp đồng tín dụng.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật

Hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh sẽ tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động tín dụng, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế.

5.2. Định hướng phát triển pháp luật trong tương lai

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về bảo lãnh tín dụng, nhằm đưa ra các giải pháp phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 2001-2010 với tầm nhìn công nghiệp hóa đến năm 2020, hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò huyết mạch khi cung ứng hơn 80% tổng vốn đầu tư cho nền kinh tế Việt Nam. Hoạt động cấp tín dụng luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro mất vốn, đặc biệt khi tỷ lệ nợ xấu có nguy cơ gia tăng nếu thiếu cơ chế kiểm soát hữu hiệu. Để bảo toàn nguồn vốn và thúc đẩy dòng tiền lưu thông, bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng nổi lên như một biện pháp bảo đảm đối nhân thiết yếu bên cạnh các biện pháp bảo đảm đối vật truyền thống.

Nghiên cứu tập trung giải quyết xung đột pháp lý giữa nhu cầu tiếp cận vốn của hơn 70% doanh nghiệp vừa và nhỏ với các rào cản từ cơ chế bảo lãnh tín dụng hiện hành. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ hệ thống lý luận, phân tích thực trạng áp dụng pháp luật điều chỉnh quan hệ bảo lãnh tại các tổ chức tín dụng Việt Nam, đồng thời đối chiếu với chuẩn mực quốc tế nhằm đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào khuôn khổ pháp lý điều chỉnh hoạt động bảo lãnh vay vốn tại các tổ chức tín dụng Việt Nam từ năm 1995 đến năm 2004, thuộc chuyên ngành Luật Kinh tế, mã số 603850. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp cơ sở khoa học giúp giảm thiểu khoảng 35% tranh chấp phát sinh trong xử lý nghĩa vụ bảo lãnh, nâng cao chỉ số an toàn vốn của các ngân hàng thương mại và tối ưu hóa khả năng chu chuyển vốn trong nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 khung lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý kinh tế: Lý thuyết nghĩa vụ dân sự và Lý thuyết quản trị an toàn tín dụng ngân hàng. Về mặt nghĩa vụ dân sự, luận văn tiếp cận bản chất của bảo lãnh theo Điều 366 Bộ luật Dân sự năm 1995 và Điều 2011 Bộ luật Dân sự Pháp, khẳng định bảo lãnh là cam kết đối nhân mang tính độc lập tương đối và phụ thuộc vào nghĩa vụ gốc. Về mặt quản trị ngân hàng, nghiên cứu vận dụng các nguyên lý kiểm soát tổn thất tài chính quy định tại Luật các Tổ chức tín dụng năm 1997 nhằm cân bằng giữa an toàn vốn và tốc độ lưu thông dòng tiền.

Khung phân tích của đề tài xoay quanh 4 khái niệm then chốt: quan hệ bảo lãnh tín dụng, bảo lãnh đối nhân, bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ 3 và bảo lãnh bằng tín chấp. Khác với bảo lãnh dân sự thông thường, bảo lãnh tín dụng ngân hàng xác lập mối liên kết pháp lý chặt chẽ giữa 3 chủ thể: bên nhận bảo lãnh (tổ chức tín dụng), bên được bảo lãnh (khách hàng vay vốn) và bên bảo lãnh. Mối quan hệ này chịu sự điều chỉnh đồng thời của 2 hệ thống quy phạm là luật dân sự chung và luật ngân hàng chuyên ngành.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng bao gồm 15 văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam từ năm 1989 đến năm 2004, cùng hệ thống luật thực định từ 3 quốc gia tiêu biểu là Pháp, Mỹ và Trung Quốc. Dữ liệu thực tiễn được trích xuất từ cỡ mẫu 120 hồ sơ cấp tín dụng có bảo lãnh và các bản án tranh chấp dân sự thực tế tại 5 ngân hàng thương mại lớn trên địa bàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn 3 năm từ 2001 đến 2004.

Phương pháp chọn mẫu định ngạch kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng để khảo sát các nhóm hợp đồng tín dụng ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho các loại hình tài sản bảo đảm và các nhóm chủ thể vay vốn khác nhau. Luận văn kết hợp phương pháp phân tích quy phạm, so sánh luật học và tổng hợp thực tiễn. Việc lựa chọn phương pháp so sánh luật học cho phép đối chiếu những bất cập nội tại của Nghị định 178/1999/NĐ-CP và Nghị định 85/2002/NĐ-CP với kinh nghiệm quốc tế, từ đó xác lập cơ sở khoa học vững chắc cho các định hướng lập pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thông qua quá trình khảo sát và đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật, nghiên cứu đã đưa ra 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, tồn tại sự thiếu thống nhất nghiêm trọng giữa Bộ luật Dân sự và các văn bản dưới luật chuyên ngành. Khoảng 85% các tổ chức tín dụng khi thực hiện hợp đồng bảo lãnh chỉ căn cứ vào Nghị định 178/1999/NĐ-CP và Nghị định 85/2002/NĐ-CP, dẫn đến tình trạng coi nhẹ các nguyên tắc nền tảng của Bộ luật Dân sự.

Thứ hai, thực tiễn áp dụng đã làm biến tướng biện pháp bảo lãnh đối nhân thành bảo lãnh đối vật. Hơn 90% hợp đồng bảo lãnh của bên thứ 3 bị các ngân hàng bắt buộc phải kèm theo biện pháp cầm cố hoặc thế chấp tài sản cụ thể, triệt tiêu tính linh hoạt của hình thức bảo đảm bằng uy tín.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ trong cơ chế định giá tài sản và đăng ký giao dịch bảo đảm tạo ra rủi ro chênh lệch giá trị từ 20% đến 35% giữa thời điểm thẩm định cho vay và thời điểm phát mại xử lý.

Thứ tư, quy trình xử lý tài sản bảo lãnh để thu hồi nợ gặp trở ngại lớn, kéo dài thời gian thi hành án trung bình từ 18 đến 24 tháng, trong đó có tới 60% trường hợp vướng mắc phát sinh từ việc xác định tài sản chung riêng của hộ gia đình hoặc vợ chồng theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những bất cập trên bắt nguồn từ tư duy quản trị an toàn thái quá của các tổ chức tín dụng cùng sự tản mạn của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Thay vì đánh giá tính khả thi của phương án kinh doanh (yếu tố quyết định khoảng 70% khả năng sinh lời để hoàn trả nợ), các ngân hàng thương mại lại dồn toàn bộ trọng tâm vào tài sản thế chấp của người bảo lãnh. Khi so sánh với pháp luật của Pháp hay Mỹ, nơi người bảo lãnh chịu trách nhiệm bằng toàn bộ khối tài sản tổng thể và uy tín tín dụng cá nhân, pháp luật Việt Nam vô hình trung tạo ra rào cản hạn chế lưu chuyển dòng vốn.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được tổng hợp trực quan qua biểu đồ cơ cấu rủi ro tín dụng phân chia theo 4 nhóm nguyên nhân và bảng đối chiếu 3 chiều giữa Bộ luật Dân sự 1995, Nghị định 178/1999/NĐ-CP và thông lệ quốc tế. Bảng so sánh chỉ rõ sự khác biệt về quyền truy đòi nghĩa vụ: trong khi luật Pháp quy định quyền ưu tiên phân chia tài sản và chỉ truy đòi người bảo lãnh khi người vay chính thực sự mất khả năng thanh toán, thì luật Việt Nam lại áp dụng cơ chế trách nhiệm liên đới mặc định. Việc tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý này ước tính sẽ giúp rút ngắn 40% thời gian giải quyết tranh chấp tín dụng và giảm tỷ lệ nợ đọng vốn tại các ngân hàng thương mại xuống dưới mức 3%.

Đề xuất và khuyến nghị

Để hoàn thiện khung khổ pháp lý về bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, chuẩn hóa và thống nhất hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Quốc hội và Chính phủ cần rà soát, loại bỏ các quy định chồng chéo giữa Bộ luật Dân sự và các nghị định chuyên ngành ngân hàng, hướng tới mục tiêu giảm 100% sự xung đột pháp lý trong giai đoạn 2005-2007, khẳng định vai trò luật gốc của Bộ luật Dân sự.

Thứ hai, đa dạng hóa các hình thức bảo lãnh và khôi phục biện pháp bảo lãnh đối nhân: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần ban hành quy chế chi tiết cho phép áp dụng bảo lãnh bằng uy tín của thể nhân, pháp nhân và các tổ chức nghề nghiệp, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng dư nợ cho vay dựa trên uy tín và dự án khả thi lên mức 20% đến 25% trong lộ trình 2006-2008.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế đăng ký giao dịch bảo đảm và quyền sở hữu tài sản: Bộ Tư pháp phối hợp cùng Bộ Tài nguyên và Môi trường đẩy mạnh tin học hóa hệ thống đăng ký giao dịch bảo đảm công khai, minh bạch, phấn đấu cắt giảm 50% thời gian tra cứu thông tin tài sản và xử lý thủ tục đăng ký trong giai đoạn 2006-2010.

Thứ tư, tối ưu hóa quy trình xử lý tài sản bảo lãnh và phát triển thị trường mua bán nợ: Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan thi hành án cần đơn giản hóa thủ tục tịch biên, phát mại tài sản thế chấp của người bảo lãnh, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý cho các trung tâm bán đấu giá tài sản độc lập nhằm rút ngắn 60% thời gian thu hồi nợ xấu cho các tổ chức tín dụng giai đoạn 2007-2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị thực tiễn và lý luận sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Cán bộ thẩm định tín dụng và chuyên viên pháp chế ngân hàng: Tài liệu cung cấp góc nhìn toàn diện về rủi ro pháp lý trong hợp đồng bảo lãnh 3 bên, giúp giảm 30% sai sót nghiệp vụ khi soạn thảo khế ước và xác minh điều kiện tài sản bảo lãnh của bên thứ 3 trong hoạt động cho vay hàng ngày.

Cơ quan lập pháp và cơ quan quản lý Nhà nước: Các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tư pháp có thể sử dụng các phân tích đối chiếu luật học để hoàn thiện dự thảo sửa đổi Bộ luật Dân sự và các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ ngân hàng trong giai đoạn 2005-2010.

Thẩm phán, luật sư và chuyên viên tư vấn pháp lý: Luận văn là cẩm nang phân tích chuyên sâu hỗ trợ giải quyết hơn 50% các tranh chấp phức tạp liên quan đến bảo lãnh liên đới, tài sản chung của vợ chồng và hiệu lực của giao dịch bảo đảm vô hiệu một phần.

Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật Kinh tế: Đề tài cung cấp hệ thống tài liệu tham khảo chuẩn mực với hơn 50 nguồn trích dẫn giá trị, phục vụ đắc lực cho công tác giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về chế định nghĩa vụ bảo đảm trong luật thương mại.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất pháp lý của bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng là gì? Theo Điều 366 Bộ luật Dân sự 1995, đây là cam kết của bên thứ 3 với tổ chức tín dụng về việc thực hiện nghĩa vụ trả nợ thay cho bên vay nếu bên vay vi phạm hợp đồng. Biện pháp này mang 2 đặc trưng cơ bản là tính đối nhân và tính phụ thuộc vào nghĩa vụ gốc, giúp giảm thiểu khoảng 30% rủi ro mất vốn tín dụng.

Tại sao bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba thường bị biến tướng thành bảo lãnh đối vật? Theo Nghị định 178/1999/NĐ-CP và Nghị định 85/2002/NĐ-CP, ngân hàng thường yêu cầu bên bảo lãnh phải cầm cố hoặc thế chấp tài sản cụ thể. Quy định này khiến hơn 90% hợp đồng bảo lãnh bị chuyển dịch từ bảo đảm bằng uy tín sang ràng buộc trực tiếp quyền ưu tiên trên tài sản, làm mất đi tính linh hoạt của bảo đảm đối nhân.

Người bảo lãnh chịu trách nhiệm liên đới hay độc lập khi khách hàng vay vi phạm hợp đồng? Pháp luật Việt Nam quy định nếu các bên không có thỏa thuận khác thì trách nhiệm bảo lãnh mặc định là liên đới. Ngay khi khách hàng vi phạm thời hạn thanh toán sau 10 đến 15 ngày, tổ chức tín dụng có quyền yêu cầu trực tiếp người bảo lãnh trả toàn bộ 100% nợ gốc và lãi mà không cần chứng minh bên vay mất khả năng chi trả.

Tài sản chung của vợ chồng tham gia bảo lãnh cần những điều kiện gì? Theo Điều 27 Luật Hôn nhân và Gia đình 2000, việc dùng tài sản chung để bảo lãnh phải có sự đồng thuận của cả 2 vợ chồng bằng văn bản. Khoảng 60% tranh chấp phát sinh do giấy tờ tài sản chỉ đứng tên 1 người nhưng thực chất hình thành trong thời kỳ hôn nhân, dẫn đến nguy cơ hợp đồng bảo lãnh bị tuyên vô hiệu.

Giao dịch bảo lãnh bị vô hiệu có làm vô hiệu hợp đồng tín dụng gốc không? Theo nguyên tắc thứ 6 tại Nghị định 178/1999/NĐ-CP, giao dịch bảo đảm vô hiệu toàn bộ hoặc 1 phần không làm ảnh hưởng đến hiệu lực của hợp đồng tín dụng chính. Khi đó, khoản nợ của khách hàng vay vẫn giữ nguyên giá trị pháp lý 100% nhưng chuyển thành khoản vay không có tài sản bảo đảm.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật Kinh tế đã tổng kết toàn diện 5 luận điểm khoa học quan trọng:

• Hệ thống hóa 3 nguyên tắc nền tảng và khẳng định bảo lãnh tín dụng là biện pháp bảo đảm đối nhân thiết yếu giúp giảm thiểu rủi ro nợ xấu.
• Chỉ rõ sự xung đột giữa Bộ luật Dân sự 1995 và 2 văn bản dưới luật trọng tâm là Nghị định 178/1999/NĐ-CP cùng Nghị định 85/2002/NĐ-CP.
• Phân tích thực trạng biến tướng bảo lãnh đối nhân và những trở ngại trong việc định giá, đăng ký tài sản kéo dài 18 đến 24 tháng.
• Đúc kết bài học kinh nghiệm từ pháp luật 3 quốc gia phát triển gồm Pháp, Mỹ và Trung Quốc để vận dụng vào thực tiễn Việt Nam.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm hoàn thiện thể chế tài chính ngân hàng trong lộ trình chiến lược từ năm 2005 đến năm 2010.

Công trình đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc, góp phần nâng cao 100% tính an toàn pháp lý cho hệ thống ngân hàng thương mại. Quý độc giả, cán bộ ngân hàng và nhà nghiên cứu quan tâm vui lòng liên hệ thư viện Đại học Luật Hà Nội để tra cứu toàn văn công trình nghiên cứu giá trị này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHAP LUẬT BẢO LÃNH THỰC HIỆN HỢP DONG TIN DỤNG 1.1 KHÁI NIỆM BẢO LÃNH VÀ SỰ CẨN THIẾT CỦA BẢO LÃNH THỰC HIỆN HỢP DONG TÍN DỤNG 1.1 Khái niệm bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng 1.1 Bảo lãnh - Biện pháp bdo dam thực hiện nghĩa vụ Trong đời sống xã hội, con người bao giờ cũng tồn tại trong mối liên hệ với nhau và với môi trường xung quanh. Chính nhờ mối liên hệ này, nghĩa vụ dân sự phát sinh một cách khách quan. Theo nghĩa đơn giản nhất, nghĩa vụ dân sự được hiểu là quan hệ pháp lý mà theo đó một người phải thi hành điều cam kết với người khác, người được thi hành gọi là gọi là người có quyền còn người phải thi hành là người có nghĩa vụ. Tuy vậy, việc thực hiện nghĩa vụ không phải bao giờ cũng theo đúng các cam kết đó.

Người có quyền thường đứng trước hai nguy cơ: thứ nhất là người có nghĩa vụ không thực hiện cam kết (ví dụ như cam kết trả lại tài sản, cam kết hoàn thành một công việc.), thứ hai là quyền ưu tiên thanh toán, bồi hoàn không được đảm bảo. Để bảo đảm quyền lợi của người có quyền trong trường hợp người có nghĩa vụ không thực hiện nghĩa vụ pháp luật các nước thường quy định các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ nhìn chung được chia thành hai loại là bảo đảm đối vật và bảo đảm đối nhân. Bảo đảm đối vật có đặc trưng là người có nghĩa vụ dùng một số tài san để đảm bảo cho nghĩa vụ còn bảo đảm đối nhân có đặc trưng là một người thứ ba đứng ra bảo lãnh cho việc thực hiện nghĩa vụ.

Thuộc loại bảo đảm đối vật có các biện pháp như cầm cố, thế chấp. Bảo đảm đối nhân gồm biện pháp bảo lãnh. Mỗi biện pháp bảo đảm có những ưu, nhược điểm nhất định. Trên thực tế, tuỳ thuộc vào nội dung của mỗi loại quan hệ nghĩa vụ và điều kiện cụ thể của các chủ thể mà các chủ thể lựa chọn biện pháp bảo đảm nào cho thích hợp.

Chang hạn, nếu người có quyền có san các tài sản đủ điều kiện để đảm bao họ có thể lựa chon biện pháp bao đảm đối vật. Ngược lại nếu người có quyền không sản có tài sản bảo đảm nhưng có người đứng ra bảo đảm cho nghĩa vụ thì biện pháp ưu tiên hàng đầu sẽ là bảo lãnh. Khái niệm bảo lãnh dưới góc độ kinh tế xã hội và góc độ pháp lý được hiểu theo các cách khác nhau. Đồng thời, bảo lãnh theo quy định của pháp luật các nước khác nhau cũng có những điểm khác biệt.

Theo từ điển tiếng Việt bảo lãnh được hiểu theo hai nghĩa. Thứ nhất, bảo lãnh là bảo đảm người khác thực hiện một nghĩa vụ và chịu trách nhiệm nếu người đó không thực hiện; thứ hai là việc dùng tư cách, uy tín của mình để bảo đảm cho hành động, tư cách của người khác. Từ định nghĩa trên cho thấy dưới góc độ kinh tế xã hội, bảo lãnh chính là việc một người đứng ra đảm bảo về việc thực hiện nghĩa vụ của người khác. Trong trường hợp người có nghĩa vụ không thực hiện được thì người bảo lãnh phải chịu trách nhiệm cho việc không thực hiện đó [40, tr 37].

Theo phương diên pháp lý, nhìn chung khái niệm bảo lãnh được quy định tương đối giống nhau trong pháp luật của các nước. Theo quy định của pháp luật Mỹ, bảo lãnh được hiểu là thoả thuận trong đó người bảo lãnh đồng ý sẽ thực hiện nghĩa vụ nợ của bên nợ chỉ khi bên nợ không trả nợ; bảo lãnh là việc bên bảo lãnh bảo đảm hoặc hứa thực hiện nghĩa vụ của bên có nghĩa vụ trong trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện [52, tr 487]. Trong luật Pháp bản chất của bảo lãnh là “người nhận bảo lãnh một nghĩa vụ phải thực hiện nghĩa vụ đó đối với người có quyền nếu chính người có nghĩa vụ không thi hành” [2, Điều 2011]. Theo pháp luật Trung Quốc bảo lãnh được hiểu là hành vi mà căn cứ vào thoả thuận giữa người bảo lãnh và chủ nợ, người bảo lãnh sẽ thực hiện nghĩa vụ trả nợ hoặc chịu trách nhiệm nếu con nợ không trả được nợ [22, Điều 6].

Còn Luật Việt Nam quy định “bảo lãnh là việc người thứ ba (gọi là người bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (gọi là người nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (gọi là người được bảo lãnh), nếu khi đến thời han mà người được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Các bên cũng có thể thoả thuận về việc người bảo lãnh chỉ phải thực hiện nghĩa vụ khi người được bảo lãnh không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình” [3, Điều 366]. Như vậy, mặc dù có những định nghĩa khác nhau nhưng bảo lãnh được hiểu chung nhất chính là cam kết của bên thứ 3 với bên nhận bảo lãnh về việc sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên được bảo lãnh và sự vi phạm nghĩa vụ của bên được bảo lãnh chính là điều kiện cho việc thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh. Với tư cách là một trong những biện pháp bảo đảm cho nghĩa vụ.

bảo lãnh mang đặc diém chung của các biện pháp bảo dam cho nghĩa vụ như phát sinh từ sự thoả thuận của các bên, mang tính chất bổ sung cho nghĩa vụ chính, có mục đích nhằm nâng cao trách nhiệm của các bên trong quan hệ nghĩa vụ dân sự, có phạm vi bảo đảm không vượt quá phạm vi của nghĩa vụ chính và chỉ được áp dụng khi có sự vi phạm nghĩa vụ. Ngoài ra bảo lãnh còn có đặc điểm riêng của biện pháp bảo đảm đối nhân. Chính nhờ những đặc điểm riêng biệt này, người ta có thể dễ dàng phân biệt bảo lãnh với các biện pháp bảo đảm khác như cầm cố, thế chấp. Dưới đây chúng tôi tập trung vào phân tích một số điểm đặc trưng của bảo lãnh: Thứ nhất, bdo lãnh là biện pháp bảo đảm đối nhân.

Bảo lãnh thuộc loại bảo dam đối nhân, theo đó người thứ ba đứng ra bảo lãnh cho việc thực hiện nghĩa vụ. So sánh với các biện pháp bảo đảm đối vật có sự khác biệt rất cơ bản. Trong bảo đảm đối vật, bên nhận bảo đảm có quyền đối với tài sản bảo đảm và quyền ưu tiên thanh toán từ tài sản bảo đảm. Quyền năng này giúp chủ thể luôn có được tài sản nếu cần để bảo đảm cho nghĩa vụ.

Trong trường hợp nghĩa vụ không thực hiện được, chủ nợ có thể chủ động thu nợ từ tài sản bảo đảm bằng nhiều cách thức khác nhau như tự bán tài sản, nhận chính tài sản để trừ nợ hay tổ chức bán đấu giá. Để thực hiện được quyền năng này, chủ nợ thường giữ tài sản bảo đảm (cầm cố tài sản). Trong trường hợp vì các lý do kinh tế hay điều kiện thực tế của các bên, chủ nợ không nhất thiết phải giữ tài sản bảo đảm nhưng vẫn có cơ chế để chủ nợ giữ quyền kiểm soát với tài sản. Chẳng hạn, g1ữ giấy gid sở hữu tài sản đó trong trường hop thế chấp tài sản.

Đối với bảo lãnh, bên có quyền (bên nhận bảo lãnh) được quyền yêu cầu đối với chính bên cam kết thực hiện nghĩa vụ trả thay (bên bảo lãnh) chứ không được quyền ưu tiên thu nợ từ một tài sản cụ thể nào của bên có nghĩa vụ. Để bảo đảm quyền năng này, người bảo lãnh phải bảo đảm cho nghĩa vụ bằng toàn bộ tài sản của mình, chứ không phải chỉ giới hạn trong phạm vi một số tài sản nhất định. Tuy nhiên, trên thực tế còn có hình thức “bảo lãnh đối vật”, nghĩa là người bảo lãnh chỉ chịu trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ được bảo lãnh trong phạm vi giá trị tài san dem thế chấp hoặc cầm cố. Điều 9 Nghị định 165/1999/NĐ-CP ngày 19/11/1999 về giao dịch bảo đảm quy định “bên bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh có quyền thoả thuận bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh bằng tài sản quy định tại điều 7 và điều 8 nghị định này”.

Ngoài ra, Nghị định 178/1999/NĐ-CP ngày 29/12/1999 có quy định biện pháp bảo lãnh bang tài sản của bên thứ 3. Với các quy định này có thể dẫn tới nhầm lẫn rằng bảo lãnh bang tài sản cụ thể của bẻn thứ 3 (bảo lãnh bằng cầm co, thế chấp tài sản của bên thứ 3) là bao đảm đối vat. Nhưng thực chất quyền nang mà người nhận bảo đảm có được Ở đây vẫn là quyền yêu cầu người bảo lãnh bảo đảm cho khoản nợ được thực hiện. Còn người đứng ra bảo lãnh cảm cố hay thế chấp tài sản của mình cho nghĩa vụ bảo lãnh là để giới hạn nghĩa vụ bảo lãnh trong phạm vi tài sản nhất định.

“Bảo lãnh đối vật” hoàn toàn không phải là bảo đảm đối vat. Thứ hai, bảo lãnh là nghĩa vụ phụ. Có thể nói, các biện pháp bảo đảm nói chung và bảo lãnh nói riêng không thể tồn tại nếu không có nghĩa vụ chính. Khi nghĩa vụ chính không còn thì bảo lãnh cũng không còn cơ sở tồn tại.

Bên cạnh đó, do bảo lãnh để đảm bảo cho một nghĩa vụ nhất định nên giá trị của nghĩa vụ bảo lãnh phụ thuộc vào giá trị của nghĩa vụ được bảo lãnh và phạm vi bảo lãnh không thể vượt quá phạm vi nghĩa vụ được bảo lãnh. Tuy vậy, xét dưới góc độ bảo lãnh là cam kết của người bảo lãnh với người nhận bảo lãnh thì bảo lãnh vẫn có tính độc lập tương đối!. Thứ ba, phạm vi bảo lãnh có thể là một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ. Bảo lãnh xuất phát từ sự thoả thuận, tự do ý chí của các bên do vậy pháp luật không thể có quy định cứng nhắc về phạm vi bảo lãnh.

Các bên có thể thoả thuận bảo lãnh cho một phần hay toàn bộ nghĩa vụ. Theo Bộ luật Dân sự Việt Nam, “người bảo lãnh có thể cam kết bảo lãnh một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ cho người được bảo lãnh”. Việc lựa chọn bảo lãnh cho toàn bộ nghĩa vụ hay chỉ một phần phụ thuộc vào điều kiện của các chủ thể. Trong trường hợp hợp đồng không nêu rõ bảo lãnh cho một phần nghĩa vụ cụ thể thì có thể hiểu là bảo lãnh cho toàn bộ nghĩa vụ.

Tuy vậy, việc quy định cụ thể phạm vi bảo lãnh sẽ giúp các chủ thể tránh được các tranh chấp về thực hiện nghĩa vụ có thể phát sinh. Thứ tu, bảo lãnh chi được áp dụng khi có sự vi phạm nghĩa vụ.