chương 1 cũng trình bày mô hình nghiên cứu cũng được rút ra từ việc lược khảo các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan và kết hợp với các dữ liệu sẵn có trong bộ dữ liệu của Tổng cục Thống kê và Desinventar. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu Chương 2 trình bày chi tiết về phương pháp Synthetic Control bao gồm: lịch sử hình thành của phương pháp, ứng dụng của phương pháp. Ngoài ra, chương này cũng trình bày chi tiết về mô hình toán, cách ước lượng các tham số, kiểm định các tham số của phương pháp. Chương 2 cũng trình bày chi tiết về dữ liệu nghiên cứu bao gốm các dữ liệu kinh tế và các dữ liệu của thiên tai.
Chương 3: Kết quả nghiên cứu Các kết quả về việc đánh giá tác động của thiên tai trong đề tài này gồm các mục chính như sau: ➢ Kết quả thống kê mô tả ➢ Kết quả phân tích tác động của thiên tai đối với tổng thu nhập Trang 15 Luan van ➢ Kết quả phân tích tác động của thiên tai đối với thu nhập từ lương ➢ Kết quả phân tích tác động của thiên tai đối với thu nhập từ Công nghiệp, thương mại, dịch vụ ➢ Kết quả phân tích tác động của thiên tai đối với thu nhập từ nông-lâm- ngư nghiệp Cuối cùng là việc thảo luận các kết quả trên và chỉ ra được nguyên nhân chính dẫn đến kết quả nghiên cứu trên. Chương 4: Kết luận và hàm ý chính sách Kết quả ước lượng cho thấy, thiên tai có tác động tiêu cực đến thu nhập bình quân đầu người tại khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long và tại Việt Nam. Nếu thiên tai xảy ra trong tỉnh thì thu nhập bình quân đầu người của tỉnh đó sẽ giảm 7,9%. Ngoài tác động đến tổng thu nhập thì thiên tai cũng tác động tiêu cực đến các thành phần khác của thu nhập trừ thu nhập từ lương.
Từ kết quả nghiên cứu, một số gợi ý chính sách được đề xuất như sau: Thứ nhất, thiên tai có thể xem là một tác động ngoại sinh và thường không biết trước, do đó khi thiên tai xảy ra để hạn chế tác động tiêu cực của thiên tai đến các thu nhập ta có thể tác động đến các yếu tố khác góp phần cải thiện thu nhập như đầu tư thêm vào giáo dục, y tế, thương mại và cơ sở hạ tầng. Việc tác động đến các biến độc lập này có thể thu hút thêm nguồn lực đầu tư từ bên ngoài từ đó tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân. Việc triển khai chi tiết các giải pháp trên để phát huy được hiệu quả nằm ngoài phạn vi của luận văn này nên tác giả không phân tích chi tiết cho các giải pháp trên. Thứ hai, từ việc phân tích tác động chi tiết của thiên tai đến các nguồn khác nhau của thu nhập ta thấy, người dân có thu nhập từ nông-lâm-ngư nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề nhất sau thiên tai.
Do đó, đứng ở góc độ chính sách, khi thiên tai xảy ra, cần ưu tiên cứu trợ những hộ gia đình có thu nhập từ nông-lâm-ngư nghiệp. Sau các đợt thiên tai xảy ra, tiêu chí để xác định hộ gia đình nào được phân phát hàng cứu trợ cũng là một thách thức đối với các cơ Trang 16 Luan van quan chức. Nghiên cứu này cung cấp một bằng chứng thực nghiệm, để các nhà hoạch định chính sách có thêm cái nhìn về tác động của thiên tai đối với các hộ gia đình. Trang 17 Luan van CƠ SỞ LÝ THUYẾT Chương một trình bày Phần này sẽ trình bày các khái niệm chính như thiên tai, thu nhập bình quân đầu người.
Kế đến, các nghiên cứu ảnh hưởng của thiên tai đến thu nhập bình quân đầu người trong và ngoài nước sẽ được lược khảo làm cơ sở để đề xuất mô hình nghiên cứu. Cuối cùng, mô hình nghiên cứu sẽ được đề xuất dựa trên các lược khảo trên.1 Các khái niệm liên quan 1.1 Thiên tai Theo Trung Tâm Phòng Tránh Và Giảm Nhẹ Thiên Tai DMC (2017), “Thiên tai (Natural disaster) là quá trình hay hiện tượng tự nhiên có thể gây chết người, thương tích hoặc các tác động khác tới sức khỏe, gây thiệt hại về tài sản, sinh kế và các dịch vụ, làm gián đoạn các hoạt động kinh tế - xã hội, hoặc gây thiệt hại về môi trường.” Các hiện tượng tự nhiên được gọi là thiên tai gồm có: bão, áp thấp nhiệt đới, lũ, lũ quét, ngập lụt, mưa lớn, lốc, sét, sạt lở đất, nước dâng, động đất, sóng thần, hạn hán, nắng nóng, rét hại, mưa đá, sụt lún đất và xâm nhập mặn. Chi tiết hơn là định nghĩa cho từng loại thiên tai cụ thể. Ví dụ, theo DMC (2017) “Bão là một xoáy thuận nhiệt đới có sức gió mạnh nhất từ cấp 8 trở lên và có thể có gió giật.
Bão có sức gió mạnh nhất từ cấp 10 đến cấp 11 gọi là bão mạnh, từ cấp 12 đến cấp 15 gọi là bão rất mạnh, từ cấp 16 trở lên gọi là siêu bão.” Còn lũ được định nghĩa như sau: “Lũ là hiện tượng mực nước sông dâng cao trong khoảng thời gian nhất định, sau đó xuống.” Tại Việt Nam, thiên tai phổ biến là bão và lũ do đó tác giả chỉ nêu định nghĩa của hai loại thiên tai trên, định nghĩa về các loại thiên tai khác có thể tìm được tại trang web của Trung Tâm Phòng Tránh Và Giảm Nhẹ Thiên Tai DMC (2017).2 Thu nhập Theo Tổng cục Thống kê (2016), thu nhập bình quân đầu người 1 tháng được tính bằng cách chia tổng thu nhập trong năm của hộ dân cư cho số nhân khẩu của hộ và chia cho 12 tháng. Thu nhập của hộ bao gồm: thu từ tiền công, tiền lương; thu từ sản Trang 18 Luan van xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản (sau khi đã trừ chi phí sản xuất và thuế sản xuất); thu từ sản xuất ngành nghề phi nông, lâm nghiệp, thủy sản (sau khi đã trừ chi phí sản xuất và thuế sản xuất); thu khác được tính vào thu nhập như thu do biếu, mừng, lãi tiết kiệm. Các khoản thu không tính vào thu nhập gồm rút tiền tiết kiệm, thu nợ, bán tài sản, vay nợ, tạm ứng và các khoản chuyển nhượng vốn nhận được do liên doanh, liên kết trong sản xuất kinh doanh. Trong nghiên cứu này thu nhập bình quân đầu người được lấy từ bộ số liệu VHLSS được Tổng cục Thống kê khảo sát hai năm một lần vào các năm chẵn và công bố bố số liệu này trên trang web của mình.
Các yếu tố giải thích cho biến động của thu nhập bình quân đầu người Thu nhập bình quân đầu người là một trong những biến số để đo lường tăng trưởng kinh tế. Do đó, sự khác biệt trong thu nhập bình quân đầu người có thể được giải thích bằng những yếu tố vĩ mô như: nguồn vốn đầu tư (K), trình độ công nghệ (A), thể chế và pháp luật. Người dân ở những quốc gia hay những vùng lãnh thổ có vốn đầu tư nhiều, trình độ công nghệ cao, thể chế và pháp luật tốt sẽ có thể có thu nhập cao hơn người dân ở những quốc gia khác và những vùng khác. Ngoài những yếu tố vĩ mô trên, thì thu nhập bình quân đầu người còn được giải thích bởi những yếu tố cá nhân hoặc gia đình như trình độ học vấn của cá nhân, sức khỏe của cá nhân, giới tính, số thành viên trong gia đình và một số yếu tố khác.
Ceci và Williams (1997) cho rằng thu nhập đầu người bị ảnh hưởng bởi trình độ học vấn và sự thông minh. Những cá nhân có trình độ học vấn cao hơn và chỉ số IQ cao hơn sẽ có thu nhập cao hơn người khác. Lazear và Rosen (1990) cho rằng có sự khác biệt thu nhập giữa nam và nữ vì nam và nữ có những năng lực khác nhau và được phân bổ những công việc khác nhau. Ngoài ra, theo Arouri và cộng sự (2015), thu nhập đầu người còn bị ảnh hưởng bởi số người trong hộ gia đình khi nhóm tác giả nghiên cứu ảnh hưởng của thiên tai lên thu nhập và chi tiêu của người dân tại Việt Nam.
Số người trong một hộ gia đình càng nhiều thì thu nhập trung bình của cá nhân trong hộ gia đình đó càng thấp.3 Cú sốc Trong kinh tế học, một cú sốc là một sự kiện bất ngờ hoặc không thể đoán trước được, có ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến nền kinh tế. Về mặt tính toán, đó là một sự Trang 19 Luan van thay đổi không thể đoán trước được còn được gọi là các yếu tố ngoại sinh, tức là các yếu tố không giải thích được bằng mô hình kinh tế. Các yếu tố ngoại sinh này có thể ảnh hưởng đến các biến kinh tế nội sinh chúng ta xem xét như tăng trưởng kinh tế, lạm phát, đầu tư…v. Theo Mankiw (2011), thiên tai có thể được xem là cú sốc vì thiên tai không thể đoán trước được1, có ảnh hưởng trực tiếp đến tổng cung, làm cho tổng cung giảm từ đó có thể anh hưởng đến sản lượng và giá cả trong ngắn hạn.
Tương tự, trong ngắn hạn thiên tai cũng có thể ảnh hưởng đến cầu của một số mặt hàng từ đó có thể ảnh hưởng đến tổng cầu, tuy nhiên ảnh hưởng này có thể khác nhau đối với các loại thiên tai khác nhau. Trong nghiên cứu này, tác giả xem thiên tai là một cú sốc với giả định là có ảnh hưởng đến tổng cung từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến sản lượng đầu ra và do đó có ảnh hưởng tiêu cực đến thu nhập đầu người tại Việt Nam.2 Bối cảnh nghiên cứu Việt Nam nằm trong khu vực nhiệt đới với đường bờ biển dài 3260 km, Việt Nam thường xuyên chịu ảnh hưởng của các cơn bão nhiệt đới ở khu vực bờ biển và những cơn lũ sau bão vì lượng mưa tăng cao (Desinventar, 2019). Theo báo cáo của CRED (2018b), Việt Nam là một trong mười quốc gia bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi thiên tai. Năm 2017, thiên tai ở Việt Nam đã làm 316 người chết và thiệt hại 3,1 tỷ đô la Mỹ, chiếm 1,4% GDP của Việt Nam.
Thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam tính theo đô la PPP từ năm 2012-2014 là $3771 với tốc độ tăng thu nhập bình quân là 6,5% (Ngân hàng Thế giới, 2018). Việt Nam vẫn được coi là nước có thu nhập trung bình thấp. Ngoài ra, theo GSO (2019), Thu nhập từ nông, lâm, ngư nghiệp của Việt Nam chiếm 27,2% tổng thu nhập giai đoạn 2002-2014.