Chương 1: Những vấn đề chung về rủi ro tín dụng ngân hàng và phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro tín dụng. Chương 2: Thực trạng về phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tại các Ngân hàng thương mại tỉnh Sóc Trăng. Chương 3: Giải pháp phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tại các Ngân hàng thương mại tỉnh Sóc Trăng Kết luận Danh mục tài liệu tham khảo Phụ lục TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 CHƢƠNG 1:NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ RỦI RO TÍN DỤNG NGÂN HÀNG VÀ PHÂN LOẠI NỢ, TRÍCH LẬP DỰ PHÒNG ĐỂ XỬ LÝ RỦI RO TÍN DỤNG 1.1 Tín dụng ngân hàng và vai trò của nó trong nền kinh tế: 1.1 Khái niệm tín dụng và tín dụng ngân hàng: 1.1/ Khái niệm và bản chất của tín dụng: Tín dụng là quan hệ vay mượn, quan hệ sử dụng vốn lẫn nhau giữa người đi vay và người cho vay dựa trên nguyên tắc hoàn trả. Tín dụng là một phạm trù của kinh tế hàng hóa, có quá trình ra đời tồn tại và phát triển cùng với sự phát triển của kinh tế hàng hóa.
Mặc dù tín dụng có một quá trình tồn tại và phát triển lâu dài qua nhiều hình thái kinh tế xã hội, với nhiều hình thức khác nhau, song đều có các tính chất quan trọng sau: - Tín dụng chỉ là sự chuyển giao quyền sử dụng một số tiền (hiện kim) hoặc tài sản (hiện vật) từ chủ thể này sang chủ thể khác, chứ không làm thay đổi quyền sở hữu của chúng. - Tín dụng bao giờ cũng có thời hạn và phải được “hoàn trả”. - Giá trị của tín dụng không những được bảo tồn mà còn được nâng cao nhờ lợi tức tín dụng. Bản chất của tín dụng là hệ thống quan hệ kinh tế phát sinh giữa người đi vay và người cho vay, nhờ quan hệ ấy mà vốn tiền tệ được vận động từ chủ thể này sang chủ thể khác để sử dụng cho các nhu cầu khác nhau trong nền kinh tế.2/ Khái niệm tín dụng ngân hàng: Tín dụng Ngân hàng là quan hệ chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ ngân hàng cho khách hàng trong một thời hạn nhất định với một khoản chi phí nhất định.
Cũng như quan hệ tín dụng khác, tín dụng ngân hàng chứa đựng ba nội dung: - Có sự chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ người sở hữu sang cho người sử dụng. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 - Sự chuyển nhượng này có thời hạn hay mang tính tạm thời. - Sự chuyển nhượng này có kèm theo chi phí. Trong các loại hình tín dụng, tín dụng ngân hàng là hình thức tín dụng chủ yếu, chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong việc cung ứng và điều hòa vốn cho nền kinh tế.
Với vai trò là một tổ chức trung gian tài chính, ngân hàng nhận tiền gửi của các doanh nghiệp và cá nhân dưới nhiều hình thức rồi chuyển nguồn vốn đó đến các chủ thể khác đang có nhu cầu phát triển sản xuất kinh doanh. Đây là hình thức tín dụng chuyên nghiệp, hoạt động hết sức đa dạng và phong phú.2 Vai trò của tín dụng: Tín dụng có vai trò hai mặt: Về mặt tích cực, tín dụng có vai trò to lớn sau đây: Tín dụng góp phần thúc đẩy sản xuất và lưu thông hàng hóa phát triển: Tín dụng không chỉ là nguồn cung ứng vốn cho các tổ chức kinh tế, là một trong những công cụ để tập trung vốn một cách hữu hiệu trong nền kinh tế mà còn là công cụ thúc đẩy tích tụ vốn cho các tổ chức kinh tế. Tất cả đều hợp lực và tác động lên đời sống kinh tế - xã hội khiến tín dụng tạo ra động lực phát triển rất mạnh mẽ mà không có công cụ tài chính nào có thể thay thế được. Tín dụng góp phần ổn định tiền tệ, ổn định giá cả: Tín dụng đã góp phần làm giảm khối lượng tiền lưu hành trong lưu thông, đặc biệt là tiền mặt trong tay các tầng lớp dân cư, làm giảm áp lực lạm phát, nhờ vậy góp phần làm ổn định tiền tệ.
Mặt khác do cung ứng vốn tín dụng, tạo điều kiện cho các tổ chức kinh tế cung ứng ngày càng nhiều sản phẩm hàng hóa dịch vụ, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội, nhờ đó tín dụng góp phần làm ổn định thị trường giá cả trong nước. Tín dụng góp phần tạo công ăn việc làm, ổn định đời sống trật tự xã hội: Tín dụng đã tạo ra khả năng khai thác các tiềm năng sẳn có trong xã hội về tài nguyên thiên nhiên, về lao động, đất, rừng, … do đó có thể thu hút nhiều lực lượng lao động của xã hội để tạo ra lực lượng sản xuất mới thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ổn định đời sống và trật tự xã hội. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 Cuối cùng còn có thể nói tín dụng còn có vai trò quan trọng để mở rộng và phát triển các mối kinh tế đối ngoại và mở rộng giao lưu quốc tế: Sự phát triển của tín dụng không những ở trong phạm vi quốc nội mà còn mở rộng ra cả phạm vi quốc tế, nhờ đó nó thúc đẩy mở rộng và phát triển các mối quan hệ kinh tế đối ngoại, nhằm giúp đỡ và giải quyết các nhu cầu lẫn nhau trong quá trình phát triển đi lên của mỗi nước, làm cho các nước có điều kiện xích lại gần nhau hơn và cùng nhau phát triển. Về mặt tiêu cực: Trong hoạt động kinh doanh nói chung, hoạt động kinh doanh ngân hàng nói riêng thì rủi ro là điều không thể tránh khỏi.
Tín dụng sẽ phát huy được vai trò tích cực của nó nếu được phân tích kỹ và đầu tư đúng hướng. Ngược lại, nếu cung cấp tín dụng một cách tràn lan, thiếu định hướng sẽ dẫn đến những hiện tượng tiêu cực trong tín dụng là không thu hồi được vốn cho vay, ngân hàng mất khả năng chi trả, gia tăng lạm phát và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống kinh tế xã hội.2 Rủi ro tín dụng Ngân hàng: 1.1 Khái niệm chung về rủi ro: Mọi người đều phải thừa nhận rằng môi trường sống của chúng ta đầy rẫy những rủi ro. Rủi ro có thể xuất hiện trong mọi ngành, mọi lĩnh vực. Rủi ro có thể xuất hiện một cách bất ngờ ở mọi lúc, mọi nơi.
Tùy theo cách tiếp cận, ta có những cách định nghĩa khác nhau về rủi ro. Nhưng nhìn chung có thể chia làm hai quan điểm: - Theo quan điểm truyền thống: Rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người. Xã hội loài người càng phát triển, hoạt động của con người cũng ngày càng nhiều và đa dạng, xuất hiện những rủi ro mới, chưa từng có trong quá khứ. - Theo quan điểm trung hòa: Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được.
Rủi ro vừa mang tính tích cực vừa mang tính tiêu cực: Rủi ro có thể mang đến cho con người những tổn thất, mất mát, nguy hiểm, nhưng cũng có thể mang đến những cơ TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 hội, thời cơ. Nếu tích cực nghiên cứu, nhận dạng đo lường rủi ro, chúng ta có thể tìm ra được những biện pháp phòng ngừa, hạn chế những tiêu cực và phát huy được những cơ hội tích cực mang lại từ rủi ro.2 Rủi ro tín dụng Ngân hàng: Rủi ro tín dụng là “lỗ tiềm tàng vốn có được tạo ra khi cấp tín dụng cho một khách hàng” hay nói cách khác “Rủi ro tín dụng là khả năng xảy ra do khách hàng không thực hiện trả nợ theo các điều khoản đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng” Đây là loại rủi ro lớn nhất và thường xuyên xảy ra trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Vì vậy, “việc đánh giá rủi ro là trách nhiệm của nghề ngân hàng”. Rủi ro trong tín dụng xảy ra khi bên đi vay, trong một giao dịch, không thực hiện được việc thanh toán tiền vay theo thời hạn và điều kiện trong hợp đồng làm cho người cho vay phải gánh chịu tổn thất tài chính.
Vậy từ đây có thể đưa ra một khái niệm đầy đủ về rủi ro tín dụng: “Rủi ro tín dụng là những thiệt hại, mất mát mà ngân hàng phải gánh chịu do người vay vốn hay người sử dụng vốn của ngân hàng không trả đúng hạn, không thực hiện đúng nghĩa vụ đã cam kết trong hợp đồng tín dụng với bất kỳ lý do nào” Rủi ro tín dụng có muôn hình muôn vẻ, với nhiều hình thái, màu sắc, cung bậc khác nhau, chúng luôn tìm ẩn trong suốt quá trình trước, trong và sau khi cho vay và biểu hiện ra bên ngoài là món vay không thu hồi được, nợ quá hạn, nợ khó đòi, mất vốn … 1.3 Hậu quả của rủi ro tín dụng: Trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng, rủi ro tín dụng sẽ gây thiệt hại cho ngân hàng về lợi nhuận và tài sản, chẳng hạn như: - Giảm lợi nhuận của ngân hàng: việc chậm trả lãi vay sẽ làm giảm thu nhập của ngân hàng so với dự kiến lúc cho vay. Mặt khác, việc chậm trả kể cả vốn và lãi làm chi phí quản lý của ngân hàng cho khoản vay này tăng lên vì kéo dài thời hạn. - Không cân đối được nguồn vốn: nợ khó đòi làm động vốn của ngân hàng, có thể gây khó khăn cho ngân hàng trong việc quản lý nguồn vốn và sử dụng vốn, khả năng thanh toán bị giảm thấp sẽ dẫn đến thiệt hại tài sản của ngân hàng. Nếu TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 các khoản nợ khó đòi chiếm tỷ lệ lớn và kéo dài sẽ làm mất lòng tin của khách hàng, làm giảm đi nguồn vốn huy động, thậm chí có thể đưa ngân hàng đến bờ vực phá sản vì không còn khả năng thanh toán.
- Mất cơ hội ký kết hợp đồng mới: do không thu được nợ đúng kế hoạch làm cho vốn của ngân hàng không được giải phóng theo dự định và như vậy ngân hàng có thể bỏ qua cơ hội ký kết những hợp đồng tín dụng mới. - Trong một số trường hợp khi khách hàng cố tình không trả nợ thì ngân hàng phải khởi kiện ra Tòa và sẽ phải mất thêm phần chi phí cho khiếu kiện, xử án, thi hành án, … - Chi phí cho các khoản nợ khó đòi thường rất cao, song các khoản nợ này lại không có khả năng trả lãi. Điều đó làm cho ngân hàng bị thua lỗ và thiệt hại về tài sản.3 Đánh giá rủi ro tín dụng: Các chỉ số thường được sử dụng để đánh giá rủi ro tín dụng là : 1.