Đề tài các nhân tố ảnh hưởng đến dự định khởi nghiệp trong lĩnh vực năng lượng mặt trời của sinh viên trên địa bàn hà nội

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến dự định khởi nghiệp năng lượng mặt trời của sinh viên tại Hà Nội, góp phần phát triển bền vững.

• Trường học: Trường Đại Học Hà Nội
• Chuyên ngành: Năng Lượng Mặt Trời
• Đề tài: Những Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Dự Định Khởi Nghiệp Trong Lĩnh Vực Năng Lượng Mặt Trời Của Sinh Viên Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• DANH MỤC BẢNG, HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Giới thiệu chung về Năng lượng mặt trời, Điện mặt trời và Khởi nghiệp
• 2.1.1. Khái niệm và đặc điểm
• 2.1.1.1. Khái niệm về khởi nghiệp và dự định khởi nghiệp
• 2.1.1.2. Khái niệm năng lượng mặt trời
• 2.1.1.3. Đặc điểm của năng lượng mặt trời
• 2.1.1.4. Khái niệm điện mặt trời
• 2.1.1.5. Đặc điểm của điện mặt trời
• 2.1.2. Những điều kiện để phát triển Năng lượng mặt trời và những vấn đề tồn tại
• 2.2. Lý thuyết liên quan đến khởi nghiệp
• 2.3. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.3.1. Giáo dục khởi nghiệp
• 2.3.2. Khả năng tài chính
• 2.3.3. Nhận thức kiểm soát hành vi
• 2.3.4. Đam mê kinh doanh
• 2.3.5. Sự tiếp cận thông tin
• 3. CHƯƠNG 3: BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả đặc điểm của mẫu khảo sát
• 3.1.1. Phân tích bảng thống kê tần số
• 3.2. Kiểm định dữ liệu
• 3.2.1. Đánh giá độ tin cậy của thang đo
• 3.2.2. Phân tích nhân tố khám phá EFA cho các biến độc lập
• 3.2.3. Đặt tên lại cho các nhóm nhân tố và phát biểu lại giả thuyết
• 3.2.4. Mô hình nghiên cứu mới
• 3.2.5. Phân tích bản thống kê mô tả
• 3.2.6. Đánh giá độ tin cậy của thang đo của biến mới
• 3.2.7. Phân tích tương quan
• 3.2.8. Mức độ tác động của các nhân tố
• 3.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• 4.1. Đề xuất giải pháp
• 4.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ ĐỘ TIN CẬY CỦA THANG ĐO
• KẾT QUẢ PHÂN TÍCH EFA
• KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ ĐỘ TIN CẬY CỦA THANG ĐO CÁC BIẾN MỚI
• KẾT QUẢ PHÂN TÍCH HỒI QUY
• THỐNG KÊ TẦN SỐ
• THỐNG KÊ MÔ TẢ

Tóm tắt

I. Toàn Cảnh Dự Định Khởi Nghiệp Năng Lượng Mặt Trời Sinh Viên

Lĩnh vực năng lượng tái tạo, đặc biệt là năng lượng mặt trời, đang mở ra nhiều cơ hội cho các startup công nghệ sạch tại Việt Nam. Tuy nhiên, một khoảng trống lớn tồn tại giữa lý thuyết và thực tiễn. Nghiên cứu khoa học về dự định khởi nghiệp (DDKN) và ngành năng lượng mặt trời rất nhiều, nhưng các công trình kết nối hai lĩnh vực này lại vô cùng hiếm. Thực tế cho thấy, dù chính phủ có nhiều chương trình hỗ trợ, tỷ lệ sinh viên khởi nghiệp thành công, đặc biệt trong ngành kỹ thuật cao như năng lượng mặt trời, vẫn còn khiêm tốn. Nghiên cứu "Các nhân tố ảnh hưởng đến dự định khởi nghiệp trong lĩnh vực năng lượng mặt trời của sinh viên trên địa bàn Hà Nội" của nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân được thực hiện để giải quyết bài toán này. Dựa trên lý thuyết hành vi có kế hoạch (TPB) của Ajzen (1991), nghiên cứu này xác định các yếu tố tâm lý, xã hội và giáo dục tác động đến động lực khởi nghiệp của giới trẻ. Bằng phương pháp khảo sát định lượng trên 208 sinh viên từ 18 trường đại học tại Hà Nội, nghiên cứu đã chỉ ra các nhân tố cốt lõi, từ đó đề xuất giải pháp thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp Hà Nội phát triển mạnh mẽ hơn trong lĩnh vực phát triển bền vững. Mục tiêu là biến những ý tưởng kinh doanh năng lượng mặt trời tiềm năng thành các doanh nghiệp thực thụ, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển kinh tế quốc gia.

1.1. Thực trạng thị trường điện mặt trời Việt Nam và cơ hội

Việt Nam được đánh giá là quốc gia có tiềm năng lớn về năng lượng mặt trời, với cường độ bức xạ cao và ổn định quanh năm, đặc biệt ở các tỉnh phía Nam. Nhu cầu năng lượng ngày càng tăng trong khi các nguồn năng lượng hóa thạch đang dần cạn kiệt đã tạo ra một bối cảnh thuận lợi cho khởi nghiệp năng lượng tái tạo. Theo nghiên cứu, thị trường điện mặt trời Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc. Đến đầu năm 2019, đã có 90 dự án điện mặt trời với tổng công suất 4.500 MW được đưa vào vận hành. Tuy nhiên, sản lượng thực tế vẫn còn rất nhỏ so với tiềm năng. Đây chính là cơ hội vàng cho các doanh nhân trẻ, những người có thể kết hợp công nghệ 4.0 như AI, IoT với ngành năng lượng để tạo ra các mô hình kinh doanh đột phá và hiệu quả, giải quyết các bài toán về lưu trữ, phân phối và tối ưu hóa năng lượng.

1.2. Khoảng trống lý thuyết và nhu cầu thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu chỉ ra một "khoảng trống lý thuyết" rõ rệt: thiếu sự kết nối giữa các nghiên cứu về dự định khởi nghiệp nói chung và ngành năng lượng mặt trời cụ thể. Hầu hết các công trình trước đây tập trung vào sinh viên khối kinh tế, bỏ qua tiềm năng của sinh viên khối kỹ thuật - nguồn nhân lực chất lượng cao cho các startup công nghệ sạch. Về mặt thực tiễn, dù có nhiều chính sách khuyến khích năng lượng mặt trời, số lượng startup do sinh viên sáng lập trong lĩnh vực này vẫn rất hạn chế. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để chuyển hóa kiến thức và tiềm năng thành hành động khởi nghiệp thực sự. Nghiên cứu này đóng vai trò tiên phong, cung cấp dữ liệu thực chứng về các nhân tố ảnh hưởng, làm cơ sở để nhà trường, chính phủ và các vườn ươm doanh nghiệp xây dựng chiến lược hỗ trợ hiệu quả hơn.

II. Phân Tích Các Rào Cản Khởi Nghiệp Lớn Nhất Với Sinh Viên

Con đường từ ý tưởng đến một doanh nghiệp thành công luôn tồn tại nhiều chông gai, và đối với sinh viên, những thách thức này còn lớn hơn. Nghiên cứu đã tổng hợp và phân tích các rào cản khởi nghiệp chính mà sinh viên Hà Nội đang đối mặt khi cân nhắc tham gia vào lĩnh vực năng lượng mặt trời. Các rào cản này không chỉ đến từ yếu tố bên ngoài như vốn hay chính sách, mà còn xuất phát từ chính nội tại của sinh viên, bao gồm tâm lý, kiến thức và kỹ năng. Một trong những rào cản lớn nhất là khả năng tiếp cận vốn đầu tư cho startup. Hầu hết các dự án ở giai đoạn đầu đều phụ thuộc vào nguồn vốn cá nhân hoặc gia đình, trong khi việc kêu gọi vốn từ các quỹ đầu tư hay vay ngân hàng còn rất khó khăn. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt kiến thức chuyên ngành thực tế và kỹ năng quản trị kinh doanh cũng là một trở ngại đáng kể. Sinh viên, đặc biệt là khối kỹ thuật, có thể am hiểu về công nghệ nhưng lại yếu về xây dựng mô hình kinh doanh, marketing và quản lý tài chính. Cuối cùng, thái độ đối với rủi ro và sự thiếu tự tin vào khả năng của bản thân cũng kìm hãm động lực khởi nghiệp của giới trẻ. Việc hiểu rõ những rào cản này là bước đầu tiên để xây dựng các giải pháp hỗ trợ phù hợp và hiệu quả.

2.1. Thách thức về vốn và cơ sở vật chất nghiên cứu

Nguồn vốn luôn là bài toán đau đầu của mọi startup. Nghiên cứu nhấn mạnh rằng hạn chế về tài chính là một trong những rào cản chính. Sinh viên thường thiếu các khoản tiết kiệm cá nhân, và việc tiếp cận các nguồn vốn chính thống là cực kỳ khó khăn do thiếu tài sản thế chấp và lịch sử tín dụng. Hơn nữa, lĩnh vực năng lượng mặt trời đòi hỏi đầu tư lớn vào công nghệ, thiết bị và phòng thí nghiệm để nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Thiếu cơ sở vật chất để thử nghiệm và hoàn thiện ý tưởng khiến nhiều dự án tiềm năng không thể phát triển, làm giảm khả năng cạnh tranh trên thị trường điện mặt trời Việt Nam.

2.2. Hạn chế về kiến thức chuyên ngành và kỹ năng mềm

Mặc dù được đào tạo bài bản, kiến thức chuyên ngành của sinh viên thường mang nặng tính lý thuyết và thiếu sự cọ xát thực tế. Chương trình học tại nhiều trường đại học chưa cập nhật kịp với tốc độ phát triển của công nghệ năng lượng sạch. Bên cạnh đó, kỹ năng mềm cho sinh viên như kỹ năng lãnh đạo, đàm phán, làm việc nhóm, và đặc biệt là tư duy kinh doanh, thường không được chú trọng. Sự thiếu hụt các kỹ năng này khiến sinh viên lúng túng khi phải đối mặt với các vấn đề vận hành doanh nghiệp, từ đó làm giảm tinh thần doanh nhân và sự tự tin để bắt đầu khởi nghiệp.

2.3. Tâm lý e ngại rủi ro và thiếu kinh nghiệm thực chiến

Nghiên cứu cho thấy một bộ phận không nhỏ sinh viên có thái độ đối với rủi ro khá tiêu cực. Nỗi sợ thất bại, áp lực từ gia đình và xã hội về một công việc ổn định sau khi ra trường là những rào cản tâm lý lớn. Thêm vào đó, việc thiếu kinh nghiệm thực tế trong một môi trường kinh doanh cạnh tranh khiến sinh viên không tự tin vào khả năng thành công. Sự thiếu vắng các mô hình khởi nghiệp thành công từ cựu sinh viên trong ngành cũng làm giảm nguồn cảm hứng và động lực cho thế hệ sau. Vấn đề này cần có sự can thiệp từ vai trò của trường đại học trong việc tổ chức các cuộc thi, workshop và kết nối sinh viên với các doanh nhân đi trước.

III. Top 3 Nhân Tố Nội Tại Thúc Đẩy Dự Định Khởi Nghiệp Mạnh Mẽ

Kết quả phân tích nhân tố khám phá (EFA) từ nghiên cứu đã chỉ ra các yếu tố nội tại đóng vai trò quyết định đến dự định khởi nghiệp của sinh viên. Những yếu tố này xuất phát từ chính bản thân mỗi cá nhân, bao gồm đam mê, nhận thức và khả năng kiểm soát hành vi. Đây là nền tảng cốt lõi, là ngọn lửa ban đầu châm ngòi cho hành trình khởi nghiệp. Yếu tố "Đam mê kinh doanh" được xác định là có tác động mạnh mẽ nhất. Đam mê không chỉ là sự yêu thích đơn thuần mà còn là khát vọng tạo ra giá trị, mong muốn được tự chủ và làm chủ doanh nghiệp của riêng mình. Khi có đam mê, sinh viên sẽ có động lực vượt qua khó khăn và kiên trì theo đuổi mục tiêu. Tiếp theo là "Nhận thức hành vi", thể hiện sự tự tin vào năng lực bản thân, niềm tin rằng mình có đủ khả năng để trở thành một doanh nhân thành công. Yếu tố này bao gồm cả khát vọng thành tựu và ý chí hoàn thành nhiệm vụ. Cuối cùng, "Kiểm soát hành vi" cho thấy khả năng tự quản lý, sự nghiêm túc và kỷ luật với bản thân khi bắt đầu một dự án kinh doanh. Việc rèn luyện và phát huy các nhân tố nội tại này là chìa khóa để nâng cao tinh thần doanh nhân trong giới trẻ.

3.1. Đam mê kinh doanh Nguồn động lực khởi nghiệp cốt lõi

Nhóm nhân tố "Đam mê kinh doanh" (DMKD) trong nghiên cứu cho thấy tác động tích cực và rõ rệt. Các biến quan sát như "Trở thành một chủ doanh nghiệp làm tôi hạnh phúc" hay "Nếu có cơ hội và nguồn lực, tôi muốn kinh doanh khởi nghiệp" đều có trọng số cao. Điều này khẳng định rằng động lực khởi nghiệp của giới trẻ không chỉ đến từ lợi ích kinh tế mà còn từ sự thỏa mãn cá nhân và khát vọng tự khẳng định. Đam mê chính là chất xúc tác giúp sinh viên biến những ý tưởng kinh doanh năng lượng mặt trời thành một kế hoạch hành động cụ thể và kiên trì theo đuổi nó.

3.2. Nhận thức hành vi và sự tự tin vào năng lực bản thân

Yếu tố "Nhận thức hành vi" (NTHV) phản ánh niềm tin của sinh viên vào khả năng của mình để khởi sự và vận hành một doanh nghiệp. Theo kết quả phân tích, những sinh viên tự tin mình có tố chất doanh nhân, luôn muốn đạt thành tựu cao trong công việc và có ý chí vượt khó thường có dự định khởi nghiệp cao hơn. Sự tự tin này không phải tự nhiên mà có, nó được bồi đắp qua quá trình học tập, tham gia các hoạt động ngoại khóa, và đặc biệt là sự thành công trong các dự án nhỏ. Do đó, việc tạo ra môi trường để sinh viên thử nghiệm và trải nghiệm thất bại trong an toàn là rất quan trọng.

3.3. Kiểm soát hành vi Yếu tố then chốt để hiện thực hóa

Khác với nhận thức, "Kiểm soát hành vi" (KSHV) đề cập đến khả năng tự giác và kỷ luật để thực hiện hành vi. Nghiên cứu cho thấy những sinh viên biết cách lập kế hoạch, nghiêm túc với thói quen của mình và biết phương hướng phát triển một mô hình kinh doanh mới thường có dự định khởi nghiệp cao. Yếu tố này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển từ "ý định" sang "hành động". Kỹ năng mềm cho sinh viên, đặc biệt là kỹ năng quản lý thời gian và lập kế hoạch chiến lược, cần được chú trọng đào tạo để giúp họ kiểm soát tốt hơn con đường khởi nghiệp của mình.

IV. Cách Hệ Sinh Thái Hỗ Trợ Tác Động Dự Định Khởi Nghiệp

Dự định khởi nghiệp không chỉ phụ thuộc vào các yếu tố nội tại mà còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ môi trường xung quanh. Hệ sinh thái khởi nghiệp Hà Nội, bao gồm các trường đại học, gia đình, chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp, đóng vai trò như một bệ đỡ quan trọng. Nghiên cứu đã xác định các nhóm nhân tố ngoại cảnh có tác động đa chiều đến quyết định khởi nghiệp của sinh viên. "Giáo dục khởi nghiệp" là yếu tố nền tảng, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết. Những khóa học, hội thảo, cuộc thi do nhà trường tổ chức giúp sinh viên có cái nhìn thực tế hơn về khởi nghiệp. "Khả năng tài chính", bao gồm khả năng tiếp cận vốn từ gia đình, ngân hàng hay các quỹ đầu tư, là điều kiện cần để biến ý tưởng thành hiện thực. Bên cạnh đó, "Tiếp cận thông tin" về ngành, về chính sách và các mô hình thành công cũng là một chất xúc tác mạnh mẽ. Cuối cùng, các "Nhân tố ngoại cảnh" khác như hỗ trợ từ gia đình và xã hội, và đặc biệt là các chính sách khuyến khích năng lượng mặt trời từ chính phủ, tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, giảm bớt rủi ro và tăng cường động lực cho các doanh nhân trẻ dấn thân vào lĩnh vực phát triển bền vững này.

4.1. Vai trò của trường đại học trong giáo dục khởi nghiệp

Nhân tố "Giáo dục khởi nghiệp" (GDKN) được nghiên cứu khẳng định có tác động tích cực. Vai trò của trường đại học không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức lý thuyết. Các hoạt động thực tiễn như tổ chức hội thảo với doanh nhân, các cuộc thi ý tưởng kinh doanh, và việc kết nối sinh viên với các vườn ươm doanh nghiệp đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Nghiên cứu cho thấy những sinh viên được tham gia các hoạt động này có xu hướng hình thành dự định khởi nghiệp cao hơn. Chương trình đào tạo cần tích hợp nhiều hơn các môn học về quản trị, tài chính và marketing cho cả sinh viên khối kỹ thuật.

4.2. Tầm quan trọng của khả năng tài chính và vốn đầu tư

Nhóm nhân tố "Khả năng tài chính" (KNTC) là một trong những điều kiện tiên quyết. Kết quả khảo sát chỉ ra rằng khả năng vay vốn ngân hàng, kêu gọi đầu tư, hoặc có nguồn tiền tiết kiệm là động lực lớn. Hỗ trợ từ gia đình và xã hội về mặt tài chính trong giai đoạn đầu cũng có ý nghĩa quyết định. Để giải quyết bài toán này, cần có sự vào cuộc của các quỹ đầu tư mạo hiểm và các chương trình hỗ trợ vốn đầu tư cho startup từ chính phủ, đặc biệt là các dự án trong lĩnh vực công nghệ sạch và năng lượng tái tạo.

4.3. Ảnh hưởng từ việc tiếp cận thông tin và mạng lưới xã hội

Yếu tố "Tiếp cận thông tin" (TCTT) có ảnh hưởng cùng chiều đến DDKN. Việc thường xuyên tiếp cận thông tin về khởi nghiệp, về thị trường điện mặt trời Việt Nam, và về các vấn đề môi trường như biến đổi khí hậu giúp nâng cao nhận thức và tạo cảm hứng cho sinh viên. Bên cạnh đó, việc xây dựng mạng lưới quan hệ với những người đi trước trong cộng đồng startup giúp sinh viên học hỏi kinh nghiệm, tìm kiếm đối tác và giảm thiểu rủi ro. Các nền tảng mạng xã hội và các sự kiện kết nối là công cụ hữu hiệu để mở rộng mạng lưới này.

V. Mô Hình 7 Nhân Tố Quyết Định Dự Định Khởi Nghiệp NLMT

Từ việc phân tích dữ liệu khảo sát bằng phần mềm SPSS 22, nghiên cứu đã xây dựng một mô hình mới, toàn diện hơn về các nhân tố ảnh hưởng đến dự định khởi nghiệp trong lĩnh vực năng lượng mặt trời của sinh viên Hà Nội. Mô hình này không chỉ kế thừa các yếu tố từ thuyết hành vi có kế hoạch (TPB) mà còn tích hợp các biến số đặc thù của bối cảnh Việt Nam. Kết quả phân tích nhân tố khám phá (EFA) với hệ số KMO là 0.611 (đạt yêu cầu) và tổng phương sai trích là 69.516% đã rút ra 7 nhóm nhân tố chính. Các nhân tố này bao gồm: (1) Đam mê kinh doanh; (2) Nhân tố ngoại cảnh (hỗ trợ từ gia đình, chính phủ); (3) Tiếp cận thông tin; (4) Nhận thức hành vi (sự tự tin); (5) Khả năng tài chính; (6) Giáo dục khởi nghiệp; và (7) Kiểm soát hành vi (khả năng tự quản). Mô hình này cung cấp một cái nhìn đa chiều, cho thấy dự định khởi nghiệp là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố cá nhân, giáo dục và môi trường xã hội. Đây là cơ sở khoa học vững chắc để các bên liên quan xây dựng chiến lược hành động nhằm thúc đẩy làn sóng startup công nghệ sạch trong tương lai.

5.1. Quy trình nghiên cứu và phương pháp phân tích dữ liệu

Nghiên cứu được thực hiện theo một quy trình khoa học chặt chẽ, bắt đầu từ tổng quan lý thuyết, xây dựng mô hình đề xuất, và tiến hành thu thập dữ liệu sơ cấp. Phương pháp chính là khảo sát định lượng bằng bảng hỏi trực tuyến, thu về 208 phiếu hợp lệ từ sinh viên thuộc các khối ngành đa dạng như Kinh tế năng lượng, Quản trị kinh doanh, Kỹ thuật điện, Môi trường. Dữ liệu sau đó được xử lý bằng phần mềm SPSS 22, thông qua các bước kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha) và phân tích nhân tố khám phá (EFA) để xác định các nhóm nhân tố cốt lõi. Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

5.2. Diễn giải chi tiết 7 nhóm nhân tố trong mô hình mới

Mô hình cuối cùng gồm 7 nhân tố, mỗi nhân tố đại diện cho một khía cạnh quan trọng. Đam mê kinh doanh và Nhận thức hành vi đại diện cho khía cạnh động lực và niềm tin cá nhân. Kiểm soát hành vi thể hiện năng lực thực thi. Giáo dục khởi nghiệp và Tiếp cận thông tin là các yếu tố về tri thức và nhận thức. Khả năng tài chính là yếu tố điều kiện vật chất. Cuối cùng, Nhân tố ngoại cảnh bao trùm sự ủng hộ từ gia đình, nhà trường và các chính sách khuyến khích năng lượng mặt trời của chính phủ. Sự hội tụ của 7 nhân tố này sẽ tạo ra một lực đẩy mạnh mẽ, chuyển hóa ý định thành hành động khởi nghiệp thực tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường khởi nghiệp tại Việt Nam ghi nhận bước tăng trưởng vượt bậc khi số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp tăng nhanh từ 400 đơn vị năm 2012 lên 4.000 doanh nghiệp vào năm 2019, thu hút dòng vốn đầu tư mạo hiểm đạt khoảng 150 triệu USD năm 2018 và hướng tới mốc dự báo 440 triệu USD vào năm 2021. Song hành với làn sóng khởi nghiệp, lĩnh vực năng lượng sạch chứng kiến sự bùng nổ của nguồn năng lượng tái tạo với 272 dự án điện mặt trời được đăng ký đạt tổng công suất khoảng 17.500 MW, chiếm 9% tổng công suất nguồn điện toàn quốc nhưng sản lượng khai thác thực tế mới chỉ dừng ở mức khoảng 2% tổng sản lượng điện. Mặc dù tiềm năng phát triển rất lớn, số lượng dự án khởi sự kinh doanh của giới trẻ trong phân khúc năng lượng mặt trời vẫn còn vô cùng khiêm tốn. Khoảng trống lớn giữa nền tảng lý thuyết chung về khởi nghiệp và thực tiễn vận hành doanh nghiệp trong ngành kỹ thuật năng lượng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phân tích sâu sắc tâm lý và xu hướng của lực lượng lao động trẻ. Đề tài tập trung xác định các nhân tố ảnh hưởng và đo lường mức độ tác động của từng yếu tố đến dự định khởi nghiệp trong lĩnh vực năng lượng mặt trời của sinh viên. Nghiên cứu được thực hiện tại 18 trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ tháng 2/2020 đến tháng 4/2020. Dữ liệu thực nghiệm thu thập từ 208 mẫu khảo sát hợp lệ mang lại ý nghĩa học thuật và thực tiễn quan trọng, cung cấp hệ thống luận cứ vững chắc để thúc đẩy định hướng nghề nghiệp, hỗ trợ chuyển giao công nghệ và gia tăng số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp xanh tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết hành vi có kế hoạch (Theory of Planned Behavior - TPB) của Icek Ajzen (1991) làm nền tảng nòng cốt, kết hợp cùng Lý thuyết quá trình khởi nghiệp của Hisrich và Peters (2002) và mô hình bối cảnh khởi sự của Nurul Indarti (2004). Khung nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm trọng tâm bao gồm: Khởi nghiệp (quá trình tạo ra giá trị mới thông qua nỗ lực, thời gian và chấp nhận rủi ro để nhận lại lợi ích kinh tế lẫn sự độc lập cá nhân), Dự định khởi nghiệp (tiền đề nhận thức trực tiếp dẫn dắt hành vi khởi sự doanh nghiệp), Năng lượng mặt trời (nguồn bức xạ vô tận với mật độ trung bình khoảng 3.000 kcal/m2/ngày tại Việt Nam theo định hướng của Quyết định số 428/QĐ-TTg), Nhận thức kiểm soát hành vi và Khả năng tiếp cận thông tin. Mô hình nghiên cứu đề xuất ban đầu xem xét tác động đồng thời của 5 nhóm nhân tố tiền đề: Giáo dục khởi nghiệp, Khả năng tài chính, Nhận thức kiểm soát hành vi, Đam mê kinh doanh và Tiếp cận thông tin đối với dự định dấn thân vào ngành năng lượng mặt trời của sinh viên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo ngành giai đoạn 1996 - 2019 và dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát bảng hỏi trực tuyến trong khung thời gian từ tháng 2/2020 đến tháng 4/2020. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện phi xác suất được triển khai tại 18 trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội đối với sinh viên thuộc khối ngành kinh tế và kỹ thuật. Cỡ mẫu tối thiểu được xác định dựa trên tiêu chuẩn của Hair (yêu cầu kích thước mẫu gấp 5 lần số biến quan sát, tương đương tối thiểu 140 quan sát cho 28 biến) và công thức Aprimer (quy mô mẫu tối thiểu bằng 104 cộng số biến độc lập, tương ứng tối thiểu 127 quan sát cho 23 biến). Thực tế nghiên cứu đã phát ra 250 phiếu, thu về 230 phiếu và chọn lọc được 208 phiếu hợp lệ, vượt mức chuẩn tối thiểu để đảm bảo tính đại diện. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 22 qua các bước: kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA (sử dụng phép trích Principal Component Analysis với phép xoay Varimax) và phân tích hồi quy Logistic nhị phân (Binary Logistic Regression). Phương pháp hồi quy Logistic được lựa chọn vì biến phụ thuộc là biến định danh đo lường trạng thái có hoặc không có dự định khởi nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ hình thành ý định khởi sự kinh doanh trong ngành năng lượng tái tạo của sinh viên còn khá thấp khi chỉ có 29,3% sinh viên (tương đương 61 người) có dự định khởi nghiệp trong lĩnh vực năng lượng mặt trời, trong khi có tới 70,7% (147 người) trả lời chưa có dự định.

Thứ hai, cơ cấu mẫu khảo sát phản ánh sự chênh lệch rõ nét về nhân khẩu học: nam giới chiếm ưu thế với 71,2% (148 sinh viên) so với 28,8% nữ giới (60 sinh viên); sinh viên năm thứ 3 chiếm tỷ lệ lớn nhất đạt 52% (108 người), sinh viên năm 2 và năm 4 chiếm 24%, còn lại sinh viên năm 1 và năm 5 chiếm khoảng 5%. Về kinh nghiệm thực tế, 47,1% sinh viên đang đi làm thêm và 42,8% đã từng đi làm thêm, tạo tiền đề quan trọng cho nhận thức thực tiễn.

Thứ ba, kết quả phân tích EFA sau 3 lần xoay với 23 biến quan sát đạt hệ số KMO = 0,611, kiểm định Bartlett có mức ý nghĩa Sig = 0,000 và tổng phương sai trích đạt 69,516%. Thang đo đã tái cấu trúc thành 7 nhóm nhân tố độc lập: Đam mê kinh doanh, Nhân tố ngoại cảnh, Tiếp cận thông tin, Nhận thức hành vi, Khả năng tài chính, Giáo dục khởi nghiệp và Kiểm soát hành vi, với hệ số tin cậy Cronbach's Alpha dao động từ 0,589 đến 0,749.

Các phát hiện này có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện phân bổ sinh viên theo các năm học, biểu đồ tròn phân chia tỷ lệ dự định khởi nghiệp (29,3% so với 70,7%) và bảng ma trận xoay EFA hiển thị các trọng số tải nhân tố đều vượt ngưỡng 0,50.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích chỉ ra rằng mặc dù có 44,2% sinh viên hiểu biết cơ bản và 15% hiểu biết hoàn toàn về năng lượng mặt trời, tỷ lệ chuyển hóa thành hành động lập nghiệp chỉ đạt 29,3%. Sự chênh lệch này bắt nguồn từ tính chất đặc thù của ngành công nghệ năng lượng đòi hỏi vốn đầu tư lớn, kỹ thuật chuyển đổi quang điện phức tạp và diện tích lắp đặt quy mô rộng. So sánh với nghiên cứu của Nurul Indarti (2004), vai trò của khả năng tiếp cận thông tin và mạng lưới xã hội tiếp tục được khẳng định là động lực then chốt giúp người trẻ giảm thiểu rủi ro khi gia nhập thị trường. Kết quả cũng tương đồng với nghiên cứu của Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2016) khi nhấn mạnh đam mê kinh doanh là nhân tố nội tại quan trọng nhất. Tuy nhiên, sự xuất hiện tách biệt của biến ngoại cảnh và giáo dục khởi nghiệp trong mô hình nghiên cứu tại Hà Nội cho thấy các khóa đào tạo đại học hiện nay còn nặng về lý thuyết học thuật, thiếu vắng các học phần trang bị kỹ năng thương mại hóa công nghệ xanh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm gia tăng số lượng và chất lượng các dự án khởi nghiệp trong ngành năng lượng tái tạo, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Đổi mới chương trình giáo dục khởi nghiệp liên ngành: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng ban giám hiệu các trường đại học cần thiết kế học phần tích hợp giữa quản trị kinh doanh và kỹ thuật năng lượng sạch, đặt mục tiêu 100% sinh viên chuyên ngành kỹ thuật và kinh tế được đào tạo kỹ năng xây dựng dự án khởi nghiệp xanh trong giai đoạn 2021 - 2023.

2. Xây dựng vườn ươm doanh nghiệp và quỹ hạt giống công nghệ: Các trường đại học chủ động liên kết với doanh nghiệp năng lượng để thành lập trung tâm ươm tạo khởi nghiệp mặt trời, cung cấp các gói tài trợ hạt giống từ 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng cho mỗi dự án khả thi, hướng tới hỗ trợ 100 dự án thử nghiệm trước năm 2025.

3. Hoàn thiện chính sách ưu đãi tài chính và không gian thử nghiệm: Chính phủ và Bộ Công thương cần ban hành cơ chế vay vốn ưu đãi với lãi suất thấp, miễn giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 4 năm đầu cho các dự án khởi nghiệp xanh của thanh niên trong lộ trình 2021 - 2025.

4. Mở rộng cổng thông tin dữ liệu mở về năng lượng tái tạo: Các hiệp hội năng lượng phối hợp với cơ quan truyền thông xây dựng nền tảng số hóa dữ liệu thị trường và chính sách điện mặt trời, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên có dự định khởi nghiệp ngành năng lượng từ mức 29,3% hiện nay lên 45% vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và thanh niên có định hướng khởi nghiệp: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực chứng về các rào cản tài chính, năng lực kỹ thuật và quy trình tiếp cận thị trường năng lượng mặt trời, giúp người trẻ tối ưu hóa kế hoạch kinh doanh và xây dựng chiến lược gọi vốn thực tế.

2. Ban giám hiệu và giảng viên các cơ sở giáo dục đại học: Căn cứ vào mô hình 7 nhóm nhân tố để đổi mới chương trình giảng dạy, thiết kế các cuộc thi ý tưởng sáng tạo và tạo lập môi trường học tập gắn kết với nhu cầu phát triển năng lượng bền vững.

3. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Nguồn số liệu thực nghiệm từ 208 phiếu khảo sát tại Hà Nội là cơ sở hữu ích để ban hành các quy định hỗ trợ pháp lý, phát triển không gian vườn ươm công nghệ và phân bổ ngân sách hỗ trợ thanh niên lập nghiệp.

4. Các quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp năng lượng: Nghiên cứu hỗ trợ đánh giá mức độ sẵn sàng của nguồn nhân lực trẻ, từ đó phát hiện các ý tưởng sáng tạo tiềm năng để thực hiện chuyển giao công nghệ và đầu tư vốn giai đoạn đầu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ sinh viên đại học có dự định khởi nghiệp trong lĩnh vực năng lượng mặt trời là bao nhiêu? Theo khảo sát thực tế trên 208 sinh viên tại Hà Nội, có 29,3% sinh viên bày tỏ dự định khởi nghiệp trong ngành năng lượng mặt trời, trong khi 70,7% chưa có ý định. Tỷ lệ này cho thấy ngành năng lượng xanh vẫn còn nhiều dư địa khai thác nhưng chưa thu hút mạnh mẽ sinh viên do rào cản kỹ thuật và nguồn vốn ban đầu.

2. Những nhân tố nào có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến dự định khởi nghiệp của sinh viên? Phân tích EFA xác định 7 nhóm nhân tố giải thích 69,516% tổng phương sai trích, trong đó Đam mê kinh doanh, Tiếp cận thông tin và Nhận thức hành vi giữ vai trò quyết định. Sự am hiểu về biến đổi khí hậu và chính sách phát triển điện mặt trời là chất xúc tác trực tiếp gia tăng quyết tâm dấn thân của sinh viên.

3. Vì sao khả năng tài chính lại là rào cản lớn đối với sinh viên muốn khởi nghiệp năng lượng sạch? Sản xuất và kinh doanh điện mặt trời đòi hỏi vốn đầu tư lớn cho thiết bị tấm pin quang điện nhập khẩu và mặt bằng lắp đặt (trung bình 1 MW cần khoảng 1 ha diện tích đất). Phần lớn sinh viên chưa có tích lũy tài chính tự thân và gặp khó khăn trong việc tiếp cận các khoản vay ngân hàng nếu thiếu tài sản bảo đảm.

4. Yếu tố giới tính và năm học ảnh hưởng thế nào đến xu hướng khởi sự kinh doanh? Số liệu thực nghiệm chỉ ra 71,2% người tham gia khảo sát là nam giới và 52% là sinh viên năm thứ 3. Sinh viên các năm cuối có mức độ trưởng thành cao hơn về định hướng nghề nghiệp, đồng thời sinh viên nam thuộc khối ngành kỹ thuật thường thể hiện mức độ tự tin cao hơn trước các mô hình kinh doanh công nghệ.

5. Nhà trường cần làm gì để chuyển hóa hiểu biết của sinh viên thành hành vi khởi nghiệp thực tế? Với thang đo tiếp cận thông tin đạt độ tin cậy Cronbach's Alpha là 0,749, nhà trường cần chuyển đổi phương pháp giảng dạy sang mô hình thực hành dự án. Việc tổ chức các diễn đàn kết nối doanh nghiệp và thiết lập vườn ươm công nghệ là giải pháp hiệu quả nhất để hiện thực hóa các ý tưởng nghiên cứu của sinh viên.

Kết luận

• Đề tài đã xây dựng và kiểm định thành công mô hình 7 nhóm nhân tố ảnh hưởng đến dự định khởi nghiệp năng lượng mặt trời của sinh viên với tổng phương sai trích đạt 69,516%.
• Dữ liệu thực nghiệm từ 208 sinh viên thuộc 18 trường đại học trên địa bàn Hà Nội phản ánh tỷ lệ có dự định khởi nghiệp đạt 29,3%, cho thấy tiềm năng to lớn cần được khai phóng.
• Nghiên cứu chứng minh sự kết hợp giữa đam mê cá nhân, năng lực tiếp cận thông tin và các chính sách hỗ trợ tài chính ngoại cảnh là động lực cốt lõi thúc đẩy hành vi khởi nghiệp.
• Hệ thống 4 nhóm khuyến nghị liên ngành mở ra lộ trình cụ thể cho giai đoạn 2021 - 2025 nhằm nâng tỷ lệ dự định khởi nghiệp xanh của sinh viên lên mức mục tiêu 45%.
• Các nghiên cứu tiếp theo nên mở rộng phạm vi khảo sát trên quy mô toàn quốc và phân tích chuỗi thời gian để theo dõi sát sao quá trình chuyển đổi từ dự định sang hành động thành lập doanh nghiệp. Hãy chủ động nắm bắt cơ hội và tham gia vào hệ sinh thái năng lượng tái tạo ngay hôm nay để kiến tạo các giá trị kinh tế bền vững cho tương lai!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Lý do chọn đề tài Xuất phát từ khoảng trống lý thuyết Theo Hisrich & Peters (2002), thuật ngữ “Khởi nghiệp” là “một quá trình tạo nên một thứ mới, có giá trị bằng việc cống hiến thời gian và các nỗ lực cần thiết, gánh chịu các rủi ro đi kèm về tài chính, tinh thần, xã hội và kết quả là nhận những phần thưởng về tiền bạc, sự thỏa nguyện cá nhân và độc lập”. Bên cạnh đó, dự định là tiền đề của hành động và hành vi (Ajzen, 1991). Một yếu tố quan trọng là việc xác định điều gì thúc đẩy dự định khởi nghiệp (DDKN).

“Dự định được cho là yếu tố thúc đẩy ảnh hưởng đến hành vi” (Ajzen, 1991). Vì vậy, “xây dựng DDKN là trọng tâm của phần lớn công việc, bắt đầu từ việc điều tra các đặc điểm tính cách cụ thể và các đặc điểm nhân khẩu học đến việc tiếp cận thái độ và hành vi của từng cá nhân” (Liñán, Rodríguez-Cohard và Rueda-Cantuche, 2011). “Trên thế giới, việc khích lệ khởi nghiệp đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của các nền kinh tế và xã hội hiện đại” (Holmgren và From, 2005; Ozaralli và Rivenburgh, 2016). “Khởi nghiệp thúc đẩy các thế hệ lao động, thúc đẩy sự đổi mới về công nghệ và đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế, của cải của mỗi quốc gia bằng cách tại ra những cơ hội thị trường mới” (Holmgren và From, 2005).

“Do đó, trong những năm gần đây, nhiều Chính phủ tại các quốc gia đã và đang phát triển đã chú trọng các chính sách thúc đẩy khởi nghiệp trong dân số nói chung, và thanh niên nói riêng” (Dioneo - Adetayo, 2006; Holmgren và From, 2005; Koe, Sa’ari, Majid và Ismail, 2012; Ozaralli và Rivenburgh, 2016; Sharma và Madan, 2014). “Hiện nay trên thế giới có vô số những bài nghiên cứu về nhân tố tác động đến DDKN của sinh viên, tuy nhiên các nghiên cứu về DDKN thường được thực hiện ở các sinh viên nhóm ngành kinh tế và quản trị kinh doanh” (David và cộng sự 2007), rất thiếu những nghiên cứu ở sinh viên trong ngành năng lượng. Thêm vào đó, các nghiên cứu cùng đề tài trước đây chủ yếu tập trung phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới DDKN nói chung, thiếu các nghiên cứu kết hợp phân tích giữa các nhân tố đó với DDKN trong một lĩnh vực cụ thể. Các nghiên cứu về ngành năng lượng mặt trời tuy ghi nhận số lượng không nhỏ nhưng lại không tiếp cận đến góc nhìn khởi nghiệp, kinh doanh.

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn Xét về thực trạng khởi nghiệp tại Việt Nam, theo bản báo cáo của “KrAsia, Bain&Co” năm 2018, “Việt Nam đã thu hút một con số khoảng 150 triệu USD đầu tư trong năm 2018, gấp đôi số liệu được thu thập năm 2017. Các doanh nghiệp khởi nghiệp 10 giai đoạn đầu ở Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục thu hút nhiều khoản đầu tư lớn với ước tính của các khoảng 2020 và 2021 lần lượt là 320 triệu USD và 440 triệu USD. Như vậy có thể thấy, những con số đã chứng minh trong hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam các năm vừa qua đã chạm tới một kết quả hết sức ấn tượng về cả số lượng và chất lượng. Cụ thể trong năm 2012, Việt Nam chỉ có khoảng 400 doanh nghiệp khởi nghiệp, tuy nhiên con số này lên đến 1,800 vào năm 2015, tăng gấp 4 lần; con số này tiếp tục tăng trưởng trong 2018 và 2019 với con số ấn tượng là 4,000 start-up”.

Hiện nay, Việt Nam đang được các chuyên gia xếp hạng cao so với các quốc gia đang phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực khởi nghiệp sáng tạo.