Phát Triển Nghiệp Vụ Bao Thanh Toán Xuất Khẩu Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích Phát triển nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu tại các ngân hàng thương mại việt nam luận văn thạc, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Phước Kinh Kha
• Người hướng dẫn: TS. Thân Thị Thu Thủy
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiệp Vụ Bao Thanh Toán Xuất Khẩu Tại Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu là một phần quan trọng trong hoạt động tài chính của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Hoạt động này không chỉ giúp các doanh nghiệp xuất khẩu giảm thiểu rủi ro tài chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hồi nợ. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc hiểu rõ về quy trình và lợi ích của nghiệp vụ này là rất cần thiết.

1.1. Khái niệm và vai trò của bao thanh toán xuất khẩu

Bao thanh toán xuất khẩu là hình thức tài trợ mà qua đó ngân hàng mua lại các khoản phải thu từ doanh nghiệp xuất khẩu. Điều này giúp doanh nghiệp có nguồn vốn lưu động ngay lập tức, giảm thiểu rủi ro trong việc thu hồi nợ.

1.2. Lịch sử phát triển nghiệp vụ bao thanh toán tại Việt Nam

Nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu đã có mặt tại Việt Nam từ những năm đầu thế kỷ 21. Tuy nhiên, sự phát triển của nó vẫn còn hạn chế so với các nước trong khu vực. Các ngân hàng thương mại đang nỗ lực cải thiện dịch vụ này để đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp.

II. Những thách thức trong nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu tại ngân hàng thương mại

Mặc dù bao thanh toán xuất khẩu mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức mà các ngân hàng thương mại phải đối mặt. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và sự phát triển của dịch vụ này.

2.1. Rủi ro trong bao thanh toán xuất khẩu

Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề lớn nhất trong nghiệp vụ bao thanh toán. Nếu nhà nhập khẩu không thanh toán đúng hạn, ngân hàng sẽ phải chịu thiệt hại. Điều này đòi hỏi ngân hàng phải có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.2. Thiếu hụt thông tin và dữ liệu thị trường

Việc thiếu thông tin chính xác về thị trường và khách hàng có thể dẫn đến quyết định sai lầm trong việc cấp tín dụng. Ngân hàng cần cải thiện khả năng thu thập và phân tích dữ liệu để giảm thiểu rủi ro.

III. Phương pháp phát triển nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu hiệu quả

Để phát triển nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu, các ngân hàng thương mại cần áp dụng những phương pháp và chiến lược phù hợp. Những phương pháp này không chỉ giúp tăng cường hiệu quả hoạt động mà còn nâng cao sự hài lòng của khách hàng.

3.1. Cải thiện quy trình cấp tín dụng

Quy trình cấp tín dụng cần được đơn giản hóa và tối ưu hóa để giảm thời gian xử lý. Ngân hàng nên áp dụng công nghệ thông tin để tự động hóa các bước trong quy trình này.

3.2. Đào tạo nhân viên về nghiệp vụ bao thanh toán

Đội ngũ nhân viên cần được đào tạo bài bản về nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu. Việc này giúp nâng cao năng lực tư vấn và phục vụ khách hàng một cách tốt nhất.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu tại ngân hàng thương mại

Nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu đã được áp dụng rộng rãi tại nhiều ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Những ứng dụng này không chỉ giúp doanh nghiệp xuất khẩu có nguồn vốn kịp thời mà còn tạo ra lợi nhuận cho ngân hàng.

4.1. Kết quả hoạt động bao thanh toán tại một số ngân hàng

Nhiều ngân hàng thương mại đã ghi nhận sự tăng trưởng đáng kể trong doanh số bao thanh toán xuất khẩu. Điều này cho thấy nhu cầu của thị trường đang gia tăng và ngân hàng cần nắm bắt cơ hội này.

4.2. Các mô hình thành công trong bao thanh toán xuất khẩu

Một số ngân hàng đã áp dụng mô hình bao thanh toán xuất khẩu thành công, giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu

Nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu có tiềm năng phát triển lớn tại Việt Nam. Với sự hỗ trợ từ ngân hàng thương mại, doanh nghiệp xuất khẩu có thể vượt qua nhiều khó khăn và thách thức trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

5.1. Triển vọng phát triển nghiệp vụ bao thanh toán

Dự báo rằng nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong những năm tới, nhờ vào sự gia tăng nhu cầu từ doanh nghiệp và sự hỗ trợ từ chính phủ.

5.2. Những yếu tố quyết định thành công trong bao thanh toán

Để thành công, các ngân hàng cần chú trọng đến việc cải thiện dịch vụ, nâng cao chất lượng tư vấn và xây dựng mối quan hệ tốt với khách hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động xuất khẩu đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Tại Việt Nam, xuất khẩu không chỉ là chiến lược phát triển kinh tế mà còn là yêu cầu sống còn đối với doanh nghiệp. Tuy nhiên, các doanh nghiệp xuất khẩu thường gặp khó khăn về tài chính do phải chờ đợi thanh toán từ phía nhà nhập khẩu, dẫn đến thiếu hụt vốn lưu động và rủi ro nợ xấu. Theo báo cáo của ngành, doanh số bao thanh toán xuất khẩu tại Việt Nam giai đoạn 2005-2008 chỉ đạt khoảng 85 triệu EUR, chiếm tỷ trọng rất nhỏ so với tổng doanh số bao thanh toán toàn cầu lên tới hơn 1,3 triệu triệu EUR năm 2008. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam còn rất lớn.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, đánh giá tiềm năng phát triển và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2004-2008, dựa trên số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, Hiệp hội bao thanh toán quốc tế và các báo cáo chuyên ngành. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu tiếp cận nguồn vốn hiệu quả, giảm thiểu rủi ro tín dụng và góp phần thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết tài trợ tín dụng thương mại và lý thuyết quản trị rủi ro tín dụng. Lý thuyết tài trợ tín dụng thương mại giải thích vai trò của bao thanh toán như một công cụ tài chính giúp doanh nghiệp cải thiện dòng tiền và giảm thiểu rủi ro thanh toán. Lý thuyết quản trị rủi ro tín dụng tập trung vào việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát các rủi ro phát sinh trong quá trình chuyển nhượng khoản phải thu.

Mô hình nghiên cứu bao gồm các khái niệm chính: bao thanh toán xuất khẩu, bao thanh toán có truy đòi và miễn truy đòi, bao thanh toán toàn phần và một phần, bao thanh toán có thông báo và không thông báo. Ngoài ra, các quy trình nghiệp vụ bao thanh toán 3 bên và 4 bên được sử dụng để phân tích chi tiết các bước thực hiện và vai trò của từng chủ thể tham gia.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng kết hợp phân tích quy nạp và diễn dịch để tổng hợp, đối chiếu các số liệu thực tế. Dữ liệu thu thập từ báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, số liệu hoạt động của các ngân hàng thương mại, báo cáo của Hiệp hội bao thanh toán quốc tế và các nghiên cứu thực nghiệm trên thị trường.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 24 ngân hàng thương mại được cấp phép hoạt động bao thanh toán tính đến năm 2008, trong đó tập trung phân tích sâu 4 ngân hàng lớn có hoạt động bao thanh toán xuất khẩu là ACB, Vietcombank, Eximbank và OCB. Phương pháp phân tích dữ liệu chủ yếu là thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ tăng trưởng doanh số và phân tích định tính các nguyên nhân, rủi ro và giải pháp phát triển nghiệp vụ.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2004 đến 2008, giai đoạn đánh dấu sự ra đời và phát triển ban đầu của nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng doanh số bao thanh toán toàn cầu và quốc tế: Tổng doanh số bao thanh toán toàn cầu tăng từ 456,506 triệu EUR năm 1998 lên 1,325,111 triệu EUR năm 2008, tương đương tăng gần 3 lần. Doanh số bao thanh toán quốc tế tăng mạnh hơn, từ 26,672 triệu EUR năm 1998 lên 176,168 triệu EUR năm 2008, tăng hơn 6,6 lần, chiếm khoảng 11% tổng doanh số toàn cầu.

2. Thực trạng bao thanh toán tại Việt Nam: Doanh số bao thanh toán Việt Nam tăng từ 2 triệu EUR năm 2005 lên 85 triệu EUR năm 2008, trong đó bao thanh toán quốc tế chỉ chiếm 5-6%. Tỷ trọng bao thanh toán quốc tế tại Việt Nam thấp hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu và khu vực châu Á, cho thấy sự phát triển còn hạn chế.

3. Số lượng ngân hàng tham gia và năng lực triển khai: Tính đến cuối năm 2008, có 24 ngân hàng thương mại được cấp phép hoạt động bao thanh toán, nhưng chỉ một số ít ngân hàng lớn như ACB, Vietcombank, Eximbank và OCB thực sự triển khai nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu. Doanh số bao thanh toán tại các ngân hàng này còn khiêm tốn, chưa khai thác hết tiềm năng thị trường.

4. Nguyên nhân cản trở phát triển: Bao gồm khung pháp lý chưa hoàn thiện, thiếu sự hỗ trợ từ Ngân hàng Nhà nước, sản phẩm bao thanh toán chưa phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp, đội ngũ nhân viên chưa được đào tạo bài bản, kế hoạch marketing yếu kém và nhận thức hạn chế của doanh nghiệp về nghiệp vụ bao thanh toán.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng mạnh mẽ của bao thanh toán toàn cầu và quốc tế phản ánh xu hướng ngày càng phổ biến của hình thức tài trợ này trong thương mại quốc tế. Tuy nhiên, tại Việt Nam, sự phát triển còn chậm do nhiều rào cản khách quan và chủ quan. Số liệu doanh số bao thanh toán quốc tế chỉ chiếm khoảng 5-6% tổng doanh số trong khi tỷ lệ này trên thế giới đã vượt 10%, cho thấy Việt Nam chưa tận dụng hiệu quả công cụ tài chính này để hỗ trợ xuất khẩu.

Nguyên nhân chủ yếu là do khung pháp lý và chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ, các ngân hàng thương mại chưa có sản phẩm bao thanh toán xuất khẩu đa dạng và linh hoạt, cùng với hạn chế về nguồn nhân lực chuyên môn. So sánh với các nước châu Á như Nhật Bản, Trung Quốc và Đài Loan, Việt Nam còn nhiều việc phải làm để nâng cao năng lực và mở rộng thị trường bao thanh toán.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng doanh số bao thanh toán toàn cầu và Việt Nam, bảng so sánh tỷ trọng bao thanh toán quốc tế và nội địa, cũng như sơ đồ quy trình nghiệp vụ bao thanh toán 3 bên và 4 bên để minh họa rõ vai trò của các chủ thể tham gia.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý: Ngân hàng Nhà nước cần sớm hoàn thiện và cập nhật các quy định về nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu, tạo điều kiện pháp lý thuận lợi cho các ngân hàng thương mại triển khai dịch vụ. Thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm, chủ thể là cơ quan quản lý nhà nước.

2. Phát triển sản phẩm bao thanh toán phù hợp: Các ngân hàng thương mại cần nghiên cứu, thiết kế các sản phẩm bao thanh toán xuất khẩu đa dạng, linh hoạt, phù hợp với đặc thù ngành hàng và quy mô doanh nghiệp. Mục tiêu tăng doanh số bao thanh toán quốc tế lên ít nhất 15% trong 3 năm tới.

3. Đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên môn về nghiệp vụ bao thanh toán cho cán bộ ngân hàng và doanh nghiệp xuất khẩu nhằm nâng cao năng lực triển khai và sử dụng dịch vụ. Thời gian triển khai liên tục, chủ thể là các ngân hàng và tổ chức đào tạo chuyên ngành.

4. Tăng cường marketing và truyền thông: Xây dựng kế hoạch marketing bài bản, nâng cao nhận thức và hiểu biết của doanh nghiệp về lợi ích của bao thanh toán xuất khẩu, qua đó thu hút khách hàng sử dụng dịch vụ. Chủ thể là các ngân hàng thương mại, thực hiện trong vòng 1 năm.

5. Mở rộng hợp tác quốc tế: Các ngân hàng nên tăng cường quan hệ với các tổ chức bao thanh toán quốc tế, tham gia các hiệp hội bao thanh toán để nâng cao uy tín và mở rộng mạng lưới thu hồi nợ quốc tế. Đây là giải pháp dài hạn, cần sự phối hợp của các ngân hàng và cơ quan quản lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngân hàng thương mại: Giúp các ngân hàng hiểu rõ về nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu, từ đó phát triển sản phẩm, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường tài trợ thương mại quốc tế.

2. Doanh nghiệp xuất khẩu: Cung cấp kiến thức về lợi ích và quy trình sử dụng dịch vụ bao thanh toán, giúp doanh nghiệp cải thiện dòng tiền, giảm thiểu rủi ro tín dụng và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

3. Cơ quan quản lý nhà nước: Hỗ trợ xây dựng chính sách, hoàn thiện khung pháp lý và tạo môi trường thuận lợi cho phát triển nghiệp vụ bao thanh toán, góp phần thúc đẩy xuất khẩu quốc gia.

4. Học giả và sinh viên ngành tài chính-ngân hàng: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu, giúp nghiên cứu và phát triển các đề tài liên quan trong lĩnh vực tài chính thương mại quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Bao thanh toán xuất khẩu là gì?
   Bao thanh toán xuất khẩu là hình thức chuyển nhượng các khoản phải thu từ nhà xuất khẩu sang tổ chức bao thanh toán, giúp nhà xuất khẩu nhận tiền ngay sau khi giao hàng và giảm thiểu rủi ro không thu được nợ.

2. Phân biệt bao thanh toán có truy đòi và miễn truy đòi?
   Bao thanh toán có truy đòi cho phép tổ chức bao thanh toán đòi lại tiền đã ứng trước nếu nhà nhập khẩu không thanh toán, còn bao thanh toán miễn truy đòi thì tổ chức bao thanh toán chịu toàn bộ rủi ro mất khả năng thanh toán của nhà nhập khẩu.

3. Tại sao doanh số bao thanh toán quốc tế tại Việt Nam còn thấp?
   Nguyên nhân chính là do khung pháp lý chưa hoàn thiện, sản phẩm chưa phù hợp, nhân lực chưa chuyên sâu và nhận thức của doanh nghiệp về bao thanh toán còn hạn chế.

4. Lợi ích của bao thanh toán đối với doanh nghiệp xuất khẩu?
   Bao thanh toán giúp doanh nghiệp cải thiện dòng tiền, giảm rủi ro nợ xấu, tiết kiệm chi phí quản lý công nợ và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

5. Ngân hàng thương mại cần làm gì để phát triển nghiệp vụ bao thanh toán?
   Ngân hàng cần hoàn thiện sản phẩm, đào tạo nhân viên, tăng cường marketing, hợp tác quốc tế và phối hợp với cơ quan quản lý để tạo điều kiện pháp lý thuận lợi.

Kết luận

• Bao thanh toán xuất khẩu là công cụ tài chính quan trọng giúp doanh nghiệp cải thiện dòng tiền và giảm thiểu rủi ro tín dụng trong thương mại quốc tế.
• Doanh số bao thanh toán toàn cầu tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi Việt Nam mới bắt đầu phát triển và còn nhiều tiềm năng chưa khai thác.
• Các ngân hàng thương mại Việt Nam cần nâng cao năng lực, hoàn thiện sản phẩm và phối hợp với cơ quan quản lý để thúc đẩy nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu.
• Giải pháp phát triển bao thanh toán bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, đào tạo nhân lực, marketing hiệu quả và mở rộng hợp tác quốc tế.
• Nghiên cứu đề xuất lộ trình phát triển trong 3-5 năm tới nhằm nâng cao tỷ trọng bao thanh toán quốc tế, góp phần thúc đẩy xuất khẩu bền vững và nâng cao vị thế kinh tế Việt Nam trên trường quốc tế.

Luận văn kêu gọi các ngân hàng thương mại và cơ quan quản lý cùng phối hợp hành động để phát triển nghiệp vụ bao thanh toán xuất khẩu, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp vững bước hội nhập kinh tế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGHIỆP VỤ BAO THANH TOÁN XUẤT KHẨU -5 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của nghiệp vụ bao thanh toán và bao thanh toán xuất khẩu Bao thanh toán có một lịch sử phát triển lâu dài, là một trong những hình thức lâu đời nhất của tài trợ. Những tài liệu còn lại của người Ai Cập và Phoenicia xưa cho thấy rằng các hoạt động thương mại của họ đều liên quan đến thuật ngữ mà ngày nay chúng ta gọi là bao thanh toán. Nhiều chuyên gia khác lại cho rằng: bao thanh toán khởi nguồn từ cách đây 4000 năm, từ thời Hammurabi. Hammurabi là vị vua của dân tộc Mesopotamia, vốn được mệnh danh là cái nôi của nền văn minh nhân loại.

Người Mesopotamia đã sáng tạo ra rất nhiều thứ, trong đó có chữ viết, cơ cấu hệ thống luật kinh doanh và quy định của chính phủ, đặt nền tảng cho khái niệm bao thanh toán. Ở Anh, bao thanh toán bắt đầu được sử dụng rộng rãi khi ngành công nghiệp len sợi bắt đầu phát triển vào thế kỷ 14. Những tổ chức bao thanh toán xa xưa đóng vai trò đại lý bán hàng của các nhà máy sợi. Phương tiện liên lạc chậm chạp đã làm cản trở các giao dịch kinh tế.

Tổ chức bao thanh toán thời kỳ này tự quyết định tất cả chẳng hạn như xem xét mặt hàng nào được yêu thích ở khu vực của mình. Sau đó hàng hoá được chuyên chở trực tiếp đến tổ chức bao thanh toán và tổ chức này nhận mọi rủi ro thu nợ hàng hóa bán chịu trong khu vực. Theo cách đó, tổ chức bao thanh toán như ngày hôm nay, bắt đầu phát triển và được biết đến. Trong hệ thống này, các tổ chức bao thanh toán đảm nhiệm nhiệm vụ mà ngày nay chúng ta gọi là rủi ro tín dụng.

Tổ chức bao thanh toán ký hoá đơn bằng chính tên của mình và giữ lại 20- 25% của những khoản phải thu để bù đắp cho việc khiếu nại những hàng hoá không đạt yêu cầu và những tranh chấp phát sinh. Ở các nước thuộc địa Châu Mỹ, trước khi cách mạng bùng nổ, vào thời kỳ này sợi cotton, lông thú và gỗ được chuyên chở để bán từ các nước thuộc địa. Ngân hàng Merchant ở Luân Đôn và các khu vực khác của Châu Âu đã ứng trước cho những người dân thuộc địa khoản tiền từ việc bán hàng hoá. Điều đó cho phép người dân thuộc địa tiếp tục sản xuất mà không phải lo lắng chờ đợi những người -6 khách Châu Âu trả tiền cho mình.

Nếu những người dân thuộc địa bị bắt phải dùng những tiện ích ngân hàng hiện đại thì tiến trình bán hàng chắc hẳn phải lâu hơn nhiều. Ngân hàng sẽ phải đợi người mua nhận được hàng rồi mới trả tiền cho người bán. Thật không khả thi và tiện ích cho bên nào cả. Vì thế, cũng giống như ngày nay, tổ chức bao thanh toán của thời kỳ thuộc địa cũ đã chấp nhận trả tiền trước cho khách hàng, cho phép họ có thể tiếp tục công việc kinh doanh một thời gian dài trước khi được người mua chi trả.

Như vậy, bao thanh toán đã có một lịch sử phát triển lâu đời. Ngày nay tổ chức bao thanh toán đang tồn tại dưới nhiều hình thức và quy mô, như một bộ phận của một định chế tài chính lớn và phần lớn là do những tổ chức tư nhân điều hành và sở hữu. Những năm 60 và 70 của thế kỷ 20, số lượng của các tổ chức bao thanh toán tăng đột biến bởi sự gia tăng của lãi suất. Xu hướng này ngày càng nổi bật vào những năm 80, chủ yếu là do tác động của việc lãi suất liên tục gia tăng và những chuyển biến trong hoạt động ngân hàng.

Khi chi phí vay ngân hàng trở nên quá đắt đỏ và cứng nhắc về những quy định khắt khe, các doanh nghiệp nhỏ buộc phải tìm các nguồn tài chính khác phục vụ cho việc phát triển kinh doanh của mình. Cho đến nay bao thanh toán đã được sử dụng rộng rãi trên hầu hết các Châu Lục với tốc độ tăng trưỏng liên tục và khá ổn định 1. Khái niệm bao thanh toán và bao thanh toán xuất khẩu 1.1 Bao thanh toán Bao thanh toán có nghĩa là mua bán các khoản phải thu. Có rất nhiều khái niệm khác nhau về bao thanh toán.

Theo những nguồn tham khảo khác nhau thì bao thanh toán được tiếp cận với những khái niệm khác nhau. Theo từ điển kinh tế của hai nhà biên soạn Christopher Pass & Bryan Lones thì “Bao thanh toán (factoring) là một sự dàn xếp tài chính, qua đó một công ty tài chính (công ty mua nợ_Factor) mua lại các khoản nợ của một doanh nghiệp với số tiền ít hơn giá trị của khoản nợ đó. Lợi nhuận phát sinh từ sự chênh lệch giữa tiền -7 thu được của số nợ đã mua và giá mua thực tế của khoản nợ đó. Lợi ích của doanh nghiệp bán nợ là nhận được tiền ngay thay vì phải chờ đến lúc con nợ thương mại trả nợ và hơn thế nữa là tránh được những rủi ro và các chi phí trong việc theo dõi các con nợ chậm trả”.

Theo từ điển thuật ngữ Ngân hàng của nhà biên soạn Hans Klaus thì “Bao thanh toán là một loại hình tài trợ dưới dạng tín dụng chuyển nhượng nợ. Một doanh nghiệp chuyển toàn bộ hay một phần khoản nợ cho một công ty tài chính chuyên nghiệp (công ty mua nợ, thông thường là một công ty trực thuộc ngân hàng). Công ty này đảm nhận việc thu các khoản nợ và theo dõi các khoản phải thu để hưởng phí và có lúc ứng trước giá trị của các khoản nợ. Thông thường công ty mua nợ phải chịu rủi ro mất khả năng thanh toán của món nợ”.

Theo Hiệp hội bao thanh toán quốc tế, bao thanh toán là một dịch vụ tài chính trọn gói, kết hợp việc tài trợ vốn lưu động, phòng ngừa rủi ro tín dụng, theo dõi nợ và thu hồi nợ. Đó là sự thoả thuận giữa đơn vị bao thanh toán và người bán, trong đó đơn vị bao thanh toán sẽ mua lại khoản phải thu của người bán, thường là không truy đòi, đồng thời có trách nhiệm đảm bảo khả năng chi trả của người mua. Nếu người mua phá sản hay mất khả năng chi trả vì những lý do tín dụng thì đơn vị bao thanh toán sẽ thay người mua trả tiền cho người bán. Những quy định chung về hoạt động bao thanh toán quốc tế ấn bản tháng 06/2004 do Hiệp hội bao thanh toán quốc tế ban hành, thì hợp đồng bao thanh toán là một hợp đồng, theo đó nhà cung cấp sẽ chuyển nhượng các khoản phải thu (hay một phần của các khoản phải thu) cho một đơn vị bao thanh toán, có thể vì hoặc không vì mục đích tài trợ, để thực hiện ít nhất một trong các chức năng sau đây:  Kế toán sổ sách các khoản phải thu;  Thu nợ các khoản phải thu;  Phòng ngừa rủi ro nợ xấu.

-8  Tài trợ cho người bán, bao gồm việc cho vay lẫn việc ứng trước tiền thanh toán. Theo Quyết định số 1096/2004/QĐ-NHNN của Thống đốc ngân hàng nhà nước Việt Nam ban hành ngày 06/09/2004, bao thanh toán là “một hình thức cấp tín dụng của tổ chức tín dụng cho bên bán hàng thông qua việc mua các khoản phải thu phát sinh từ việc mua bán hàng hoá giữa bên bán hàng và bên mua hàng thỏa thuận trong hợp đồng mua bán hàng hoá”. Tuy có nhiều khái niệm khác nhau nhưng nói một cách đơn giản nhất bao thanh toán được hiểu là sự chuyển nhượng nợ của người mua hàng (con nợ) từ người bán hay cung ứng dịch vụ (chủ nợ cũ) sang đơn vị bao thanh toán (chủ nợ mới). Đơn vị bao thanh toán đảm bảo việc thu nợ, tránh các rủi ro không trả nợ hoặc không có khả năng trả nợ của người mua.

Đơn vị bao thanh toán có thể trả trước toàn bộ hay một phần các khoản nợ của người mua sau khi trừ đi một khoản hoa hồng tài trợ và phí thu nợ. Mọi rủi ro không thu được tiền hàng đều do người tài trợ gánh chịu.2 Bao thanh toán xuất khẩu Bao thanh toán xuất khẩu là một hình thức của bao thanh toán. Nhà xuất khẩu thực hiện việc chuyển nhượng khoản phải thu từ nhà nhập khẩu cho đơn vị bao thanh toán ngay tại nước nhà xuất khẩu. Thông thường, đơn vị bao thanh toán cung cấp chức năng tài trợ và bảo hiểm rủi ro khi nhà nhập khẩu mất khả năng thanh toán.

Bao thanh toán xuất khẩu có thể giúp nhà xuất khẩu vừa nhận được tiền ngay sau khi giao hàng, không phải bận tâm về rủi ro thanh toán từ phía nhà nhập khẩu, vừa tiết giảm khối lượng công việc ghi chép sổ sách và theo dõi quá trình thu nợ từ nhà nhập khẩu. Nhưng nhược điểm là khả năng nắm bắt thông tin về nhà nhập khẩu, luật pháp và tập quán của nhà nhập khẩu khó khăn, phức tạp. Những khó khăn trong việc tiếp xúc với phía nhập khẩu, rủi ro tín dụng và tranh chấp phát sinh là những vấn đề nghiêm trọng, vì thế chi phí cho việc bao thanh toán xuất khẩu thường rất cao. Các hình thức bao thanh toán Tùy thuộc vào tiêu chí phân loại, bao thanh toán được chia thành nhiều hình thức khác nhau.

Theo phạm vi thực hiện 1.1 Bao thanh toán trong nước (Domestic Factoring) Là việc bao thanh toán dựa trên hợp đồng mua, bán hàng hóa trong đó bên bán hàng và bên mua hàng là những đơn vị cư trú trong cùng một nước.2 Bao thanh toán quốc tế (International Factoring) Là nghiệp vụ bao thanh toán dựa trên hợp đồng xuất, nhập khẩu hàng hóa, các bên bán hàng và bên mua hàng là những đơn vị cư trú không cùng một nước.Vai trò của đơn vị bao thanh toán là thu tiền nợ từ nước ngoài bằng việc tiếp cận nhà nhập khẩu tại nước của họ hoặc thông qua đơn vị bao thanh toán nhập khẩu (là đơn vị bao thanh toán trung gian) bằng ngôn ngữ, sự thông hiểu pháp luật, văn hóa, tập quán kinh doanh của địa phương. Theo tính chất tài trợ 1. Bao thanh toán có truy đòi (with recourse factoring) là hình thức bao thanh toán, theo đó đơn vị bao thanh toán có quyền truy đòi lại số tiền đã ứng trước cho nhà xuất khẩu khi nhà nhập khẩu không có khả năng hoàn thành nghĩa vụ thanh toán khoản phải thu. Vì vậy, trong nghiệp vụ bao thanh toán có truy đòi, tổn thất chỉ thực sự xảy ra cho đơn vị bao thanh toán trong trường hợp khoản phải thu không được thanh toán và nhà xuất khẩu không thể bù đắp khoản thiếu hụt.