Nghiên Cứu Về Bồi Thường Thiệt Hại Trong Thương Mại Việt Nam

Bài viết phân tích quy định về bồi thường thiệt hại trong pháp luật thương mại Việt Nam, cung cấp thông tin hữu ích cho doanh nghiệp và cá nhân.

• Tác giả: Vũ Đức Tâm
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Thị Thủy
• Trường học: Trường Đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Bồi Thường Thiệt Hại Trong Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG THƯƠNG MẠI VÀ PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát về chế tài trong thương mại
• 1.2. Lý luận chung về chế tài bồi thường thiệt hại trong thương mại
• 1.3. Khái niệm bồi thường thiệt hại trong thương mại
• 1.4. Đặc điểm của bồi thường thiệt hại trong thương mại
• 1.5. Chức năng của bồi thường thiệt hại trong thương mại
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng, chi phối tới chế tài bồi thường thiệt hại trong thương mại
• 1.7. Nguồn của pháp luật về bồi thường thiệt hại trong thương mại
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT THƯƠNG MẠI VIỆT NAM VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
• 2.1. Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại
• 2.2. Điều kiện làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại
• 2.3. Vấn đề lỗi trong xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại
• 2.4. Phạm vi giá trị thiệt hại được bồi thường
• 2.5. Chi phí pháp lý
• 2.6. Thỏa thuận bồi thường thiệt hại ước tính
• 2.7. Nghĩa vụ hạn chế tổn thất và vấn đề giới hạn trách nhiệm bồi thường
• 2.8. Mối quan hệ giữa chế tài bồi thường thiệt hại với hiệu lực hợp đồng và các chế tài khác trong thương mại
• 2.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT THƯƠNG MẠI VIỆT NAM VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI
• 3.1. Sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật thương mại về bồi thường thiệt hại
• 3.2. Các hạn chế, bất cập và kiến nghị hoàn thiện pháp luật thương mại về bồi thường thiệt hại
• 3.3. Về nguyên tắc áp dụng luật đối với chế tài bồi thường thiệt hại theo hợp đồng thương mại
• 3.4. Về bồi thường thiệt hại theo mức thỏa thuận trước
• 3.5. Về bồi thường thiệt hại về tinh thần
• 3.6. Về bồi thường chi phí pháp lý
• 3.7. Về xây dựng án lệ chuyên sâu liên quan đến bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại
• 3.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bồi Thường Thiệt Hại Thương Mại Khái Niệm Vai Trò

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng, hoạt động thương mại ngày càng phát triển và đa dạng. Bồi thường thiệt hại thương mại đóng vai trò quan trọng, được các thương nhân quan tâm trong đàm phán và thực hiện hợp đồng. Đây là một chế định quan trọng trong pháp luật hợp đồng thương mại Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến bồi thường thiệt hại vẫn chưa thống nhất, tạo ra nhiều bất cập. Pháp luật về hợp đồng thương mại của Việt Nam mang tính hệ thống và phức tạp, bao gồm các điều ước quốc tế, Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại và các luật chuyên ngành. Các luật này được sửa đổi, bổ sung không cùng thời điểm, ảnh hưởng đến tính hệ thống, đặc biệt là các quy định về chế tài bồi thường thiệt hại. Thực tiễn hợp đồng cũng phát sinh nhiều vấn đề pháp lý mới, cần được nghiên cứu để hoàn thiện pháp luật. Vì vậy, việc nghiên cứu về bồi thường thiệt hại trong thương mại là cần thiết để bổ sung các luận cứ khoa học cho công tác nghiên cứu, giảng dạy, lập pháp và áp dụng pháp luật trong thực tiễn. Theo tác giả luận văn Vũ Đức Tâm, việc nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về các cơ sở lý luận và thực trạng pháp luật thương mại Việt Nam về trách nhiệm BTTH là cần thiết.

1.1. Khái Niệm Bản Chất Của Chế Tài Bồi Thường Thiệt Hại

Chế tài bồi thường thiệt hại là một biện pháp pháp lý được áp dụng khi một bên vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, gây ra thiệt hại cho bên còn lại. Bản chất của chế tài này là khôi phục lại tình trạng ban đầu của bên bị thiệt hại, hoặc bù đắp những tổn thất mà họ phải gánh chịu do hành vi vi phạm. Theo quy định của Luật Thương mại, bồi thường thiệt hại bao gồm giá trị tài sản bị mất mát, hư hỏng, các chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại, và khoản lợi nhuận trực tiếp mà bên bị vi phạm lẽ ra được hưởng nếu không có hành vi vi phạm. Việc xác định chính xác và đầy đủ các khoản thiệt hại là yếu tố quan trọng để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên trong quan hệ thương mại. Một số học giả còn đề cập đến bồi thường thiệt hại về tinh thần, tuy nhiên, vấn đề này vẫn còn nhiều tranh cãi và cần được làm rõ trong pháp luật Việt Nam.

1.2. Vai Trò Của Bồi Thường Thiệt Hại Trong Hoạt Động Thương Mại

Bồi thường thiệt hại đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các thương nhân, đảm bảo sự công bằng và tin cậy trong các giao dịch thương mại. Chế tài này không chỉ là biện pháp khắc phục hậu quả của hành vi vi phạm, mà còn là công cụ răn đe, ngăn ngừa các hành vi vi phạm tương tự trong tương lai. Việc áp dụng chế tài bồi thường thiệt hại một cách nghiêm minh và hiệu quả sẽ góp phần tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Ngoài ra, bồi thường thiệt hại còn có vai trò quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp thương mại, giúp các bên tìm kiếm sự hòa giải và thỏa thuận, giảm thiểu chi phí và thời gian tố tụng. Theo GS.TS Đỗ Văn Đại, bồi thường thiệt hại là một trong những biện pháp xử lý việc không thực hiện đúng hợp đồng hiệu quả.

II. Xác Định Thiệt Hại Thương Mại Cách Chứng Minh Và Tính Toán Như Thế Nào

Việc xác định thiệt hại trong bồi thường thiệt hại thương mại là một bước quan trọng và phức tạp. Bên bị thiệt hại phải chứng minh được sự tồn tại của thiệt hại, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại đó, cũng như giá trị của thiệt hại. Các loại thiệt hại thường gặp bao gồm thiệt hại vật chất (tài sản bị mất mát, hư hỏng), thiệt hại về lợi nhuận (lợi nhuận bị mất do vi phạm hợp đồng) và thiệt hại về uy tín (uy tín bị giảm sút do hành vi vi phạm). Việc chứng minh thiệt hại đòi hỏi bên bị vi phạm phải cung cấp đầy đủ các chứng cứ, tài liệu liên quan, như hóa đơn, chứng từ, hợp đồng, báo cáo tài chính, và các bằng chứng khác. Quá trình tính toán thiệt hại cũng cần được thực hiện một cách cẩn thận và chính xác, dựa trên các nguyên tắc và phương pháp được quy định trong pháp luật và thực tiễn xét xử.

2.1. Các Loại Thiệt Hại Được Bồi Thường Theo Luật Thương Mại

Luật Thương mại quy định về các loại thiệt hại được bồi thường trong hoạt động thương mại, bao gồm: Thiệt hại vật chất trực tiếp: Là những mất mát, hư hỏng về tài sản do hành vi vi phạm gây ra. Ví dụ: hàng hóa bị hư hỏng trong quá trình vận chuyển, máy móc bị hỏng do lỗi kỹ thuật. Thiệt hại về lợi nhuận trực tiếp: Là khoản lợi nhuận mà bên bị vi phạm lẽ ra được hưởng nếu không có hành vi vi phạm. Ví dụ: lợi nhuận bị mất do đối tác không giao hàng đúng thời hạn, lợi nhuận bị giảm sút do đối thủ cạnh tranh bán phá giá. Chi phí ngăn chặn, hạn chế thiệt hại: Là các chi phí hợp lý mà bên bị vi phạm phải chi ra để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại do hành vi vi phạm gây ra. Ví dụ: chi phí thuê luật sư, chi phí thuê kho bảo quản hàng hóa. Ngoài ra, các bên có thể thỏa thuận về các loại thiệt hại khác được bồi thường, miễn là không trái với quy định của pháp luật.

2.2. Phương Pháp Chứng Minh Mối Quan Hệ Nhân Quả Giữa Vi Phạm Thiệt Hại

Chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại là một yêu cầu quan trọng trong quá trình yêu cầu bồi thường thiệt hại. Bên bị vi phạm phải chứng minh được rằng hành vi vi phạm là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thiệt hại mà họ phải gánh chịu. Để chứng minh mối quan hệ nhân quả, bên bị vi phạm có thể sử dụng các chứng cứ, tài liệu sau: Hợp đồng và các tài liệu liên quan: Để chứng minh sự tồn tại của nghĩa vụ hợp đồng và hành vi vi phạm. Biên bản, thư từ trao đổi giữa các bên: Để chứng minh hành vi vi phạm và các hậu quả của hành vi đó. Giám định, экспертиза: Để xác định mức độ thiệt hại và mối liên hệ với hành vi vi phạm. Lời khai của nhân chứng: Để chứng minh các sự kiện liên quan đến hành vi vi phạm và thiệt hại. Ngoài ra, tòa án hoặc trọng tài có thể yêu cầu các bên cung cấp thêm thông tin, tài liệu để làm rõ mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại.

III. Bồi Thường Thiệt Hại Do Vi Phạm Hợp Đồng Quy Trình Thủ Tục Chi Tiết

Khi một bên vi phạm hợp đồng và gây ra thiệt hại cho bên còn lại, bên bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại. Quy trình và thủ tục yêu cầu bồi thường thiệt hại bao gồm các bước sau: Bước 1: Thu thập chứng cứ, tài liệu liên quan để chứng minh sự vi phạm hợp đồng, sự tồn tại của thiệt hại, mối quan hệ nhân quả giữa vi phạm và thiệt hại, và giá trị của thiệt hại. Bước 2: Gửi thông báo yêu cầu bồi thường thiệt hại cho bên vi phạm. Thông báo này cần nêu rõ các thông tin về hợp đồng, hành vi vi phạm, các loại thiệt hại và mức bồi thường yêu cầu. Bước 3: Tiến hành đàm phán, thương lượng với bên vi phạm để giải quyết tranh chấp. Nếu đàm phán không thành công, bên bị thiệt hại có quyền khởi kiện ra tòa án hoặc trọng tài để yêu cầu giải quyết.

3.1. So Sánh Trách Nhiệm Bồi Thường Thiệt Hại Theo Hợp Đồng Ngoài Hợp Đồng

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng phát sinh khi một bên vi phạm các điều khoản đã thỏa thuận trong hợp đồng, gây ra thiệt hại cho bên còn lại. Trong trường hợp này, căn cứ để xác định trách nhiệm bồi thường là hợp đồng, và phạm vi bồi thường thường được giới hạn trong các điều khoản đã thỏa thuận. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng phát sinh khi một người gây ra thiệt hại cho người khác do hành vi trái pháp luật của mình, mà không có bất kỳ quan hệ hợp đồng nào giữa hai bên. Trong trường hợp này, căn cứ để xác định trách nhiệm bồi thường là các quy định của pháp luật về trách nhiệm dân sự, và phạm vi bồi thường có thể rộng hơn, bao gồm cả các thiệt hại trực tiếp và gián tiếp. Ví dụ, bồi thường thiệt hại do hàng hóa kém chất lượng gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.

3.2. Thời Hiệu Khởi Kiện Yêu Cầu Bồi Thường Thiệt Hại Trong Thương Mại

Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại trong thương mại là một vấn đề quan trọng cần được lưu ý. Theo quy định của Luật Thương mại và Bộ luật Dân sự, thời hiệu khởi kiện đối với các tranh chấp thương mại nói chung là 2 năm, kể từ ngày quyền và lợi ích hợp pháp của một bên bị xâm phạm. Tuy nhiên, đối với một số loại tranh chấp thương mại đặc biệt, thời hiệu khởi kiện có thể khác nhau, tùy thuộc vào quy định của pháp luật chuyên ngành. Ví dụ, thời hiệu khởi kiện đối với tranh chấp liên quan đến hợp đồng bảo hiểm có thể là 3 năm. Việc nắm rõ thời hiệu khởi kiện là rất quan trọng để đảm bảo quyền khởi kiện của các bên không bị mất. Nếu quá thời hiệu khởi kiện, tòa án hoặc trọng tài sẽ từ chối thụ lý vụ việc.

IV. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Bồi Thường Thiệt Hại Thương Mại Lỗi Bất Khả Kháng

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến việc xác định trách nhiệm và mức độ bồi thường thiệt hại trong thương mại. Lỗi của bên vi phạm là một yếu tố quan trọng. Nếu bên vi phạm có lỗi cố ý hoặc vô ý, họ sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, nếu bên vi phạm chứng minh được rằng họ không có lỗi, hoặc thiệt hại xảy ra do sự kiện bất khả kháng (ví dụ: thiên tai, hỏa hoạn, chiến tranh), họ có thể được miễn hoặc giảm trách nhiệm bồi thường. Ngoài ra, các yếu tố khác như hành vi của bên bị thiệt hại, các quy định của pháp luật, và các tập quán thương mại cũng có thể ảnh hưởng đến việc xác định trách nhiệm và mức độ bồi thường.

4.1. Phân Tích Ảnh Hưởng Của Yếu Tố Lỗi Trong Xác Định Trách Nhiệm

Yếu tố lỗi đóng vai trò quan trọng trong việc xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Trong nhiều trường hợp, nếu bên vi phạm chứng minh được rằng họ không có lỗi, hoặc thiệt hại xảy ra do nguyên nhân khách quan không thể lường trước, họ có thể được miễn hoặc giảm trách nhiệm bồi thường. Tuy nhiên, việc chứng minh không có lỗi là một việc khó khăn, và bên vi phạm phải cung cấp đầy đủ các chứng cứ, tài liệu để chứng minh điều đó. Ví dụ, nếu một công ty giao hàng chậm trễ do sự cố kỹ thuật bất ngờ, họ có thể được miễn trách nhiệm bồi thường nếu chứng minh được rằng họ đã thực hiện mọi biện pháp cần thiết để khắc phục sự cố. Tuy nhiên, nếu sự cố xảy ra do sự cẩu thả hoặc thiếu trách nhiệm của công ty, họ vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường.

4.2. Bất Khả Kháng Miễn Trách Nhiệm Bồi Thường Thiệt Hại Điều Kiện Hậu Quả

Sự kiện bất khả kháng là những sự kiện khách quan không thể lường trước, không thể tránh khỏi, và không thể khắc phục được, như thiên tai, hỏa hoạn, chiến tranh. Nếu thiệt hại xảy ra do sự kiện bất khả kháng, bên vi phạm có thể được miễn trách nhiệm bồi thường thiệt hại, với điều kiện họ phải chứng minh được rằng sự kiện bất khả kháng là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại. Tuy nhiên, việc miễn trách nhiệm bồi thường do bất khả kháng không phải là tuyệt đối. Nếu bên vi phạm đã có lỗi trong việc gây ra hoặc làm trầm trọng thêm thiệt hại, họ vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra. Ngoài ra, các bên có thể thỏa thuận về việc phân chia rủi ro do bất khả kháng trong hợp đồng.

V. Giải Quyết Tranh Chấp Bồi Thường Thiệt Hại Thương Mại Tòa Án Trọng Tài

Khi các bên không thể đạt được thỏa thuận về việc bồi thường thiệt hại, tranh chấp có thể được giải quyết thông qua tòa án hoặc trọng tài. Tòa án là cơ quan xét xử có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp dân sự, kinh tế, thương mại. Trọng tài là một hình thức giải quyết tranh chấp thay thế, trong đó các bên thỏa thuận giao tranh chấp cho một hội đồng trọng tài giải quyết. Ưu điểm của trọng tài là thủ tục nhanh gọn, linh hoạt, bảo mật, và các phán quyết trọng tài thường có giá trị thi hành cao. Việc lựa chọn tòa án hay trọng tài phụ thuộc vào thỏa thuận của các bên, tính chất của tranh chấp, và các yếu tố khác.

5.1. Ưu Nhược Điểm Của Giải Quyết Tranh Chấp Bằng Tòa Án

Ưu điểm của việc giải quyết tranh chấp bồi thường thiệt hại bằng tòa án bao gồm: Tòa án có thẩm quyền giải quyết mọi loại tranh chấp, không phụ thuộc vào thỏa thuận của các bên. Thủ tục tố tụng tại tòa án được quy định chặt chẽ, đảm bảo tính công bằng và minh bạch. Phán quyết của tòa án có giá trị cưỡng chế thi hành. Tuy nhiên, việc giải quyết tranh chấp bằng tòa án cũng có một số nhược điểm: Thủ tục tố tụng phức tạp, kéo dài. Chi phí tố tụng cao. Tính bảo mật không cao, thông tin về tranh chấp có thể bị công khai. Việc lựa chọn tòa án có thể gây khó khăn cho các bên ở xa.

5.2. Lợi Ích Của Trọng Tài Trong Giải Quyết Tranh Chấp Bồi Thường Thiệt Hại

Trọng tài là một phương thức giải quyết tranh chấp được nhiều doanh nghiệp ưa chuộng, đặc biệt là trong các giao dịch thương mại quốc tế. Lợi ích của trọng tài bao gồm: Thủ tục giải quyết nhanh chóng, linh hoạt. Tính bảo mật cao, thông tin về tranh chấp được giữ kín. Các bên có quyền lựa chọn trọng tài viên có kinh nghiệm và chuyên môn phù hợp với tranh chấp. Phán quyết của trọng tài có giá trị thi hành cao, được công nhận và thi hành tại nhiều quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, trọng tài cũng có một số hạn chế, như chi phí có thể cao hơn so với tòa án, và phán quyết trọng tài không có giá trị cưỡng chế trực tiếp.

VI. Hoàn Thiện Pháp Luật Về Bồi Thường Thiệt Hại Thương Mại Tại Việt Nam

Pháp luật về bồi thường thiệt hại thương mại ở Việt Nam vẫn còn một số hạn chế và bất cập, cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Một số vấn đề cần được quan tâm bao gồm: Cần có quy định rõ ràng và chi tiết hơn về các loại thiệt hại được bồi thường, đặc biệt là thiệt hại về lợi nhuận và uy tín. Cần có hướng dẫn cụ thể hơn về cách tính toán thiệt hại trong các trường hợp khác nhau. Cần có cơ chế hiệu quả để đảm bảo việc thi hành các phán quyết của tòa án và trọng tài về bồi thường thiệt hại. Cần tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho các thẩm phán, trọng tài viên, và luật sư trong lĩnh vực bồi thường thiệt hại thương mại.

6.1. Đề Xuất Sửa Đổi Bổ Sung Quy Định Pháp Luật Hiện Hành

Để hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại thương mại, có thể xem xét sửa đổi, bổ sung một số quy định sau: Bổ sung quy định về bồi thường thiệt hại về tinh thần trong các trường hợp vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ hợp đồng. Quy định rõ hơn về trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người đại diện, người quản lý trong trường hợp họ gây ra thiệt hại cho doanh nghiệp. Xây dựng án lệ về các vấn đề phức tạp trong bồi thường thiệt hại thương mại, như cách tính toán thiệt hại về lợi nhuận và uy tín. Nghiên cứu kinh nghiệm của các nước phát triển trong lĩnh vực bồi thường thiệt hại thương mại để học hỏi và áp dụng vào Việt Nam.

6.2. Nâng Cao Nhận Thức Về Quyền Nghĩa Vụ Bồi Thường Thiệt Hại

Nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại là một yếu tố quan trọng để đảm bảo việc thực thi pháp luật hiệu quả. Các doanh nghiệp cần được trang bị kiến thức đầy đủ về các quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại, cũng như các biện pháp phòng ngừa rủi ro và bảo vệ quyền lợi của mình. Các cơ quan nhà nước cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo về bồi thường thiệt hại thương mại. Bên cạnh đó, cần khuyến khích các tổ chức xã hội, nghề nghiệp tham gia vào việc nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho cộng đồng doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc sau hơn ba thập kỷ đổi mới và hội nhập sâu rộng, hoạt động thương mại ngày càng phát triển đa dạng và sôi động. Theo ước tính, số lượng hợp đồng thương mại được ký kết giữa các thương nhân trong nước và quốc tế tăng trưởng mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu cấp thiết về cơ chế pháp lý bảo vệ quyền lợi các bên trong quan hệ hợp đồng. Một trong những vấn đề pháp lý trọng tâm là chế tài bồi thường thiệt hại (BTTH) khi xảy ra vi phạm hợp đồng thương mại. Mặc dù BTTH không phải là khái niệm mới trong khoa học pháp lý, nhưng dưới áp lực hội nhập và thực tiễn hợp đồng hiện đại, nhiều vấn đề pháp lý liên quan vẫn còn tồn tại bất cập, gây khó khăn cho việc áp dụng và phát triển pháp luật.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa và phát triển các vấn đề lý luận về trách nhiệm BTTH trong thương mại, đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam và thực tiễn áp dụng, đồng thời làm rõ các quan điểm chưa thống nhất và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Luật Thương mại 2005, Công ước Viên 1980 (CISG) và các luật chuyên ngành liên quan, với trọng tâm là quan hệ hợp đồng giữa các thương nhân trong nước và quốc tế. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi các bên, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật thương mại Việt Nam, đồng thời hỗ trợ công tác giảng dạy, nghiên cứu và thực tiễn xét xử tranh chấp thương mại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại và mô hình pháp luật thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Các khái niệm trọng tâm bao gồm:

• Chế tài bồi thường thiệt hại (BTTH): Là biện pháp pháp lý buộc bên vi phạm hợp đồng phải bồi thường thiệt hại thực tế và lợi ích bị mất của bên bị vi phạm nhằm đưa bên này về vị trí như nếu hợp đồng được thực hiện đúng.

• Vi phạm hợp đồng: Hành vi không thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc không đúng nghĩa vụ theo thỏa thuận hoặc quy định pháp luật.

• Nguyên tắc bồi thường toàn bộ: Bồi thường phải tương xứng với thiệt hại thực tế, không vượt quá phạm vi thiệt hại.

• Mối quan hệ nhân quả: Hành vi vi phạm hợp đồng phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại.

• Pháp luật thương mại Việt Nam và Công ước Viên 1980 (CISG): Là các nguồn luật điều chỉnh quan hệ hợp đồng thương mại trong nước và quốc tế, có quy định về BTTH.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phân tích và tổng hợp: Được áp dụng xuyên suốt để đánh giá các quy định pháp luật, lý luận khoa học và thực tiễn áp dụng BTTH trong thương mại.

• So sánh pháp luật: So sánh quy định pháp luật Việt Nam với các hệ thống pháp luật quốc tế như CISG, UNIDROIT, PECL nhằm nhận diện điểm tương đồng, khác biệt và đề xuất hoàn thiện.

• Phân tích bản án, vụ việc tranh chấp: Nghiên cứu các vụ án thực tế về BTTH trong thương mại để làm rõ các vấn đề pháp lý và thực tiễn áp dụng.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm văn bản pháp luật Việt Nam, Công ước quốc tế, tài liệu học thuật, các bản án kinh doanh thương mại và báo cáo ngành. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hàng chục vụ án tiêu biểu và các văn bản pháp luật liên quan. Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 2005 đến nay, phù hợp với sự phát triển của Luật Thương mại và hội nhập kinh tế quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ sở phát sinh trách nhiệm BTTH gồm ba điều kiện chính: (i) có hành vi vi phạm hợp đồng; (ii) có thiệt hại thực tế; (iii) hành vi vi phạm là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại. Theo Điều 303 Luật Thương mại 2005, ba điều kiện này là căn cứ bắt buộc để phát sinh trách nhiệm BTTH. Ví dụ, trong vụ án tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa giữa Công ty thép Việt Ý và Công ty kim khí Hưng Yên, việc không giao đủ hàng hóa đã được xác định là hành vi vi phạm hợp đồng gây thiệt hại thực tế cho bên mua.

2. Pháp luật Việt Nam có sự phân biệt rõ ràng giữa vi phạm hợp đồng và vi phạm cơ bản: Vi phạm cơ bản là vi phạm nghiêm trọng làm bên bị vi phạm không đạt được mục đích hợp đồng, ảnh hưởng đến việc áp dụng các chế tài như tạm ngừng hoặc hủy bỏ hợp đồng. Tuy nhiên, BTTH không phân biệt mức độ vi phạm mà chỉ yêu cầu có thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả.

3. Nguyên tắc bồi thường toàn bộ và tương xứng được pháp luật Việt Nam và CISG công nhận: Thiệt hại được bồi thường bao gồm tổn thất thực tế và khoản lợi bị mất, không vượt quá phạm vi thiệt hại dự kiến tại thời điểm ký kết hợp đồng. Ví dụ, theo Điều 74 CISG, tiền bồi thường không được vượt quá tổn thất và lợi ích bị mất mà bên bị thiệt hại đã dự kiến hoặc phải dự kiến.

4. Thực tiễn áp dụng pháp luật còn tồn tại bất cập và tranh cãi về luật áp dụng: Một số vụ án tranh chấp BTTH trong hợp đồng xây dựng và vận tải cho thấy tòa án chưa thống nhất trong việc lựa chọn áp dụng Luật Thương mại, Bộ luật Dân sự hay luật chuyên ngành. Ví dụ, vụ án giữa Công ty xây dựng Quang Minh và Tổng Công ty Vinacomin có sự khác biệt trong nhận định luật áp dụng giữa các cấp tòa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các bất cập xuất phát từ tính hệ thống phức tạp của pháp luật thương mại Việt Nam, sự chồng chéo giữa Luật Thương mại, Bộ luật Dân sự và các luật chuyên ngành. Việc chưa có sự thống nhất trong xác định luật áp dụng dẫn đến khó khăn trong giải quyết tranh chấp BTTH, ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên. So sánh với các hệ thống pháp luật quốc tế như CISG và UNIDROIT cho thấy Việt Nam cần hoàn thiện quy định để đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thực tiễn hội nhập.

Việc áp dụng nguyên tắc bồi thường toàn bộ và mối quan hệ nhân quả trong BTTH giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên bị thiệt hại, đồng thời tạo cơ chế răn đe hiệu quả cho bên vi phạm. Tuy nhiên, thực tế chứng minh việc chứng minh thiệt hại và mối quan hệ nhân quả là thách thức lớn đối với các bên và cơ quan tài phán, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về pháp luật và thực tiễn thương mại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các vụ án BTTH được giải quyết theo từng loại luật áp dụng, hoặc bảng tổng hợp các điều kiện phát sinh trách nhiệm BTTH và các quy định pháp luật tương ứng để minh họa sự đa dạng và phức tạp của hệ thống pháp luật hiện hành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ phát sinh trách nhiệm BTTH: Cần làm rõ và thống nhất các điều kiện phát sinh trách nhiệm BTTH trong Luật Thương mại, Bộ luật Dân sự và các luật chuyên ngành nhằm tránh chồng chéo và mâu thuẫn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Xây dựng hướng dẫn áp dụng pháp luật thống nhất cho cơ quan tài phán: Ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết về lựa chọn luật áp dụng và chứng minh thiệt hại trong BTTH để nâng cao hiệu quả xét xử và giảm thiểu tranh chấp kéo dài. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát.

3. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức cho thương nhân và cơ quan tài phán: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về BTTH trong thương mại, đặc biệt về các quy định pháp luật mới và thực tiễn áp dụng nhằm nâng cao trình độ hiểu biết và kỹ năng áp dụng pháp luật. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Các trường đại học luật, các tổ chức đào tạo pháp luật.

4. Khuyến khích áp dụng các phương thức giải quyết tranh chấp thương mại thay thế (ADR): Phát triển trọng tài thương mại và hòa giải thương mại để giải quyết tranh chấp BTTH nhanh chóng, hiệu quả, giảm tải cho hệ thống tòa án. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp, các trung tâm trọng tài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước: Giúp hiểu rõ các vấn đề pháp lý và thực tiễn về BTTH trong thương mại, từ đó xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật phù hợp.

2. Cơ quan tài phán (tòa án, trọng tài): Cung cấp cơ sở lý luận và phân tích thực tiễn để áp dụng pháp luật chính xác, thống nhất trong giải quyết tranh chấp BTTH.

3. Doanh nghiệp và thương nhân: Nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng thương mại, giúp phòng ngừa rủi ro và xử lý tranh chấp hiệu quả.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên ngành luật: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về chế tài BTTH trong thương mại, hỗ trợ nghiên cứu, giảng dạy và học tập.

Câu hỏi thường gặp

1. BTTH trong thương mại là gì?
   BTTH là trách nhiệm pháp lý buộc bên vi phạm hợp đồng thương mại phải bồi thường thiệt hại thực tế và lợi ích bị mất của bên bị vi phạm nhằm đưa bên này về vị trí như nếu hợp đồng được thực hiện đúng. Ví dụ, nếu bên bán giao hàng không đúng chất lượng, bên mua có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại phát sinh.

2. Những điều kiện nào làm phát sinh trách nhiệm BTTH?
   Theo Luật Thương mại 2005, cần có: (i) hành vi vi phạm hợp đồng; (ii) thiệt hại thực tế; (iii) mối quan hệ nhân quả giữa vi phạm và thiệt hại. Nếu thiếu một trong ba điều kiện này, yêu cầu BTTH sẽ không được chấp nhận.

3. Pháp luật nào điều chỉnh BTTH trong hợp đồng thương mại quốc tế?
   CISG là nguồn luật quốc tế điều chỉnh hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, trong đó có quy định về BTTH. Việt Nam là thành viên CISG từ năm 2017, do đó CISG được áp dụng trực tiếp trong các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế có yếu tố Việt Nam.

4. Có thể thỏa thuận mức BTTH trước trong hợp đồng không?
   Theo Bộ luật Dân sự 2015, các bên có thể thỏa thuận mức BTTH ấn định trước mà không cần chứng minh thiệt hại thực tế. Tuy nhiên, Luật Thương mại 2005 yêu cầu chứng minh thiệt hại thực tế để áp dụng BTTH, do đó cần cân nhắc kỹ khi thỏa thuận.

5. Làm thế nào để chứng minh thiệt hại và mối quan hệ nhân quả trong tranh chấp BTTH?
   Bên yêu cầu BTTH phải cung cấp chứng cứ về thiệt hại thực tế (tài liệu, hóa đơn, báo cáo thiệt hại) và chứng minh hành vi vi phạm hợp đồng là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại đó. Việc này thường đòi hỏi sự hỗ trợ của chuyên gia và cơ quan tài phán đánh giá khách quan.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn về chế tài bồi thường thiệt hại trong thương mại Việt Nam hiện nay, làm rõ các điều kiện phát sinh trách nhiệm và nguyên tắc áp dụng.
• Pháp luật Việt Nam có sự đa dạng và phức tạp trong nguồn điều chỉnh BTTH, bao gồm Luật Thương mại, Bộ luật Dân sự, CISG và các luật chuyên ngành, dẫn đến một số bất cập trong thực tiễn áp dụng.
• Thực tiễn xét xử tranh chấp BTTH còn tồn tại sự không thống nhất trong lựa chọn luật áp dụng và chứng minh thiệt hại, ảnh hưởng đến quyền lợi các bên.
• Đề xuất hoàn thiện pháp luật, hướng dẫn áp dụng, đào tạo và phát triển phương thức giải quyết tranh chấp nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi trong thương mại.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về phạm vi thiệt hại được bồi thường và các vấn đề pháp lý phát sinh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Các nhà nghiên cứu, lập pháp và thực tiễn pháp luật nên phối hợp triển khai các đề xuất nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật BTTH trong thương mại, góp phần thúc đẩy môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG THƯƠNG MẠI VÀ PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về chế tài trong thương mại Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác. Hợp đồng thương mại - hình thức pháp lý của quan hệ thương mại, là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ trong quan hệ thương mại.2 Tùy thuộc vào loại hình của hoạt động thương mại mà hợp đồng thương mại có nhiều loại khác nhau như: (i) hợp đồng mua bán hàng hóa đối với quan hệ mua bán hàng hóa; (ii) hợp đồng cung ứng dịch vụ đối với quan hệ của các dịch vụ như dịch vụ logistics, dịch vụ quá cảnh hàng hóa, dịch vụ giám định…; (iii) hợp đồng đại diện cho thương nhân đối với quan hệ đại diện thương mại; hợp đồng môi giới thương mại đối với quan hệ môi giới thương mại; hợp đồng đại lý đối với quan hệ đại lý; hợp đồng gia công đối với quan hệ gia công thương mại… Hiện nay, pháp luật thương mại điều chỉnh đối với hoạt động thương mại, gồm những quy định pháp luật do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận nhằm quy định quy chế thương nhân và điều chỉnh hoạt động thương mại của họ.

3 Trong đó, Luật Thương mại năm 2005 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2019) (“LTM”) được xem là luật chung điều chỉnh về hoạt động thương mại và các vấn đề quan trọng về hợp đồng thương mại. Đặc biệt, hoạt động không nhằm mục đích sinh lợi của một bên trong giao dịch với thương nhân thực hiện tại Việt Nam trong trường hợp bên thực hiện hoạt động không nhằm mục đích sinh lợi đó chọn áp dụng LTM, 2 Xem: Điều 385 của BLDS 2015. Xem thêm: Trần Kiên - Nguyễn Khắc Thu (2019), Khái niệm hợp đồng và những nguyên tắc cơ bản của hệ thống pháp luật hợp đồng Việt Nam, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 2 và 3. 3 Trường Đại học Luật Hà Nội (2018), Giáo trình Luật thương mại Việt Nam, Tập 1, Nxb.

9 thì hợp đồng giữa các bên trong trường hợp này cũng chịu sự điều chỉnh của LTM. Bên cạnh đó, đối với các hợp đồng trong lĩnh vực thương mại đặc thù, còn chịu sự điều chỉnh của các luật chuyên ngành. Đặc biệt, với việc Việt Nam gia nhập CISG thì Công ước quốc tế này đã chính thức trở thành một nguồn luật trực tiếp điều chỉnh quan hệ hợp đồng mua bán hàng hóa giữa thương nhân Việt Nam với thương nhân có trụ sở thương mại tại quốc gia khác. Với mục đích sinh lời, các bên trong quan hệ thương mại đi đến xác lập hợp đồng thương mại, chứa đựng các quy tắc hành xử thể hiện thông qua quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm cụ thể.

Nhưng, khi các bên không tôn trọng thỏa thuận hợp đồng đến mức vi phạm hợp đồng thì bên bi phạm phải gánh chịu các hậu quả bất lợi cho hành vi vi phạm hợp đồng của mình. Tùy thuộc vào quan điểm lập pháp của từng quốc gia, khu vực mà việc sử dụng thuật ngữ khác nhau đối với trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm hợp đồng. Trong hệ thống Civil law, hệ thống Common law và các văn bản pháp lý quốc tế về luật hợp đồng quan trọng như CISG, Bộ nguyên tắc Unidroit về hợp đồng thương mại quốc tế (UPICC) và Bộ nguyên tắc Unidroit về hợp đồng thương mại quốc tế (PECL), các thuật ngữ có thể sử dụng để chỉ đến các biện pháp pháp lý nhằm khắc phục tình trạng không thực hiện đúng hợp đồng/ vi phạm hợp đồng gồm: “remedies for breach of contract/non-performance” (biện pháp khắc phục do vi phạm hợp đồng/không thực hiện hợp đồng) viết tắt là “remedies”, “les sanctions civiles” (các chế tài đối với vi phạm hợp đồng) viết tắt là “sanctions” hay “moyens contractuelle ouverts d’en cas d’inexécution” (các biện pháp khắc phục do không thực hiện hợp đồng) viết tắt là “moyens”.4 Pháp luật thương mại Việt Nam hiện hành sử dụng thuật ngữ chế tài trong thương mại, khái niệm này cũng có nội hàm tương tự khái niệm biện pháp khắc phục do vi phạm hợp đồng hoặc trách nhiệm pháp lý do vi phạm hợp đồng. Theo đó, chế tài trong thương mại là các biện pháp pháp lý mà pháp luật thương mại cho 4 Bùi Thị Thanh Hằng (2018), Bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng, Luận án tiến sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, tr.

10 phép một bên trong hợp đồng thương mại áp dụng đối với bên kia nhằm yêu cầu bên đó chịu trách nhiệm pháp lý cho hành vi vi phạm hợp đồng của mình.5 Trên cơ sở định nghĩa khái niệm này, chế tài trong thương mại trong truyền thống pháp lý Việt Nam hiện hành mang những đặc trưng pháp lý quan trọng sau: Thứ nhất, chủ thể áp dụng chế tài trong thương mại là các bên của hợp đồng Hợp đồng thương mại là cơ sở làm phát sinh quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên trong quan hệ thương mại. Khi một bên vi phạm hợp đồng và đáp ứng đủ điều kiện áp dụng chế tài, bên kia của hợp đồng có quyền áp dụng áp dụng chế tài đối với bên bi phạm. Tất nhiên trong thực tiễn, có nhiều hành vi vi phạm hợp đồng của một bên nhưng chưa đến mức làm cho bên kia bị ảnh hưởng hoặc tổn thất nặng nề thì bên bị vi phạm có thể không áp dụng chế tài đối với bên vi phạm hợp đồng. Đây chính là điểm khác biệt của chế tài trong thương mại so với chế tài hành chính và chế tài hình sự.

Bởi lẽ, chế tài trong thương mại là chế tài giữa các thương nhân, được áp dụng dựa trên ý chí của bên bị vi phạm (có thể áp dụng hoặc không áp dụng); còn chế tài hành chính và chế tài hình sự là chế tài giữa Nhà nước với các tổ chức, cá nhân trong quản lý xã hội, mang tính bắt buộc khi Nhà nước (thông qua cơ quan, cá nhân có thẩm quyền) có đầy đủ căn cứ áp dụng chế tài. Thứ hai, cơ sở phát sinh chế tài trong thương mại là có hành vi vi phạm hợp đồng. Trong thương mại, vi phạm hợp đồng là việc một bên không thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ theo thoả thuận giữa các bên hoặc theo quy định của pháp luật hợp đồng.6 Vi phạm hợp đồng không chỉ giới hạn ở các thỏa thuận giữa các bên trong hợp đồng, mà còn bao gồm cả vi phạm quy định của pháp luật đang có hiệu lực điều chỉnh đối với quan hệ hợp đồng đó. Đối với một số chế tài, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác, LTM quy định phải có hành vi vi phạm cơ bản hợp đồng mới được áp dụng chế tài, như chế tài tạm 5 Trường Đại học Luật Tp.

Hồ Chí Minh (2017), Giáo trình pháp luật về thương mại hàng hóa và dịch vụ, Nxb. Hồng Đức – Hội Luật gia Việt Nam, tr. 6 Khoản 12 Điều 3 LTM. 11 ngừng thực hiện hợp đồng, hủy bỏ hợp đồng…7 Trong hợp đồng dân sự, vi phạm nghĩa vụ là việc bên có nghĩa vụ không thực hiện nghĩa vụ đúng thời hạn, thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ hoặc thực hiện không đúng nội dung của nghĩa vụ (khoản 1 Điều 351 BLDS 2015).

So với hợp đồng thương mại, “vi phạm nghĩa vụ” hay vi phạm hợp đồng dân sự theo quy định của BLDS 2015 thiếu tính khái quát, bỏ sót ít nhất trường hợp “không thực hiện nghĩa vụ”.8 Mặc dù vậy, pháp luật hợp đồng thương mại tồn tại nguyên tắc công bằng, cho nên bên vi phạm hợp đồng có thể được miễn trách nhiệm trong một số trường hợp. Trong một số hoàn cảnh hợp đồng, các bên khó có thể lường trước hoặc khắc phục được các trở ngại mang tính khách quan hoặc chủ quan, vì vậy nếu buộc bên vi phạm hợp đồng phải chịu trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm hợp đồng thì sẽ không công bằng cho bên vi phạm. Các trường hợp được xem xét việc miễn trách nhiệm gồm: (i) xảy ra trường hợp miễn trách nhiệm mà các bên đã thoả thuận trong hợp đồng; (ii) xảy ra sự kiện bất khả kháng; (iii) hành vi vi phạm của một bên hoàn toàn do lỗi của bên kia; (iv) hành vi vi phạm của một bên do thực hiện quyết định của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền mà các bên không thể biết được vào thời điểm giao kết hợp đồng. Để được miễn trách nhiệm theo các trường hợp trên thì bên vi phạm hợp đồng có nghĩa vụ chứng minh các trường hợp miễn trách nhiệm.9 Thứ ba, chế tài trong thương mại có nhiều loại khác nhau và có thể áp dụng đồng thời nhiều chế tài đối với một hành vi vi phạm hợp đồng.

Trong thương mại có nhiều loại chế tài khác nhau gồm: (i) buộc thực hiện đúng hợp đồng; (ii) phạt vi phạm; (iii) buộc BTTH; (iv) tạm ngừng thực hiện hợp đồng; (v) đình chỉ thực hiện hợp đồng; (vi) huỷ bỏ hợp đồng. Ngoài ra, LTM còn cho phép áp dụng các biện pháp khác do các bên thoả thuận không trái với nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và 7 Theo khoản 13 Điều 3 LTM, vi phạm cơ bản là sự vi phạm hợp đồng của một bên gây thiệt hại cho bên kia đến mức làm cho bên kia không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng. 8 Phan Huy Hồng (2018), Trách nhiệm pháp lý do vi phạm hợp đồng theo Bộ luật Dân sự năm 2015, tr. 59- 80, trong: Bộ Tư pháp - Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Pháp luật về hợp đồng, Nxb.

Tư pháp, Hà Nội. 12 tập quán thương mại quốc tế. Việc đa dạng hóa các biện pháp chế tài trong thương mại sẽ tạo nên sự linh hoạt cho việc đám phán, ký kết hợp đồng thương mại cho các bên và bảo đảm tính phù hợp của chế tài đối với hành vi vi phạm hợp đồng cụ thể. Ngoài ra, pháp luật thương mại cho phép bên bị vi phạm có thể áp dụng đồng thời nhiều chế tài đối với một hành vi vi phạm hợp đồng.

Quyền hạn này tạo nên tính cân bằng cho bên bị vi phạm, làm cho hành vi vi phạm hợp đồng trở nên vô hại (tương đối) trong mối quan hệ hợp đồng với bên vi phạm.