đặt vấn đề về sự phát triển của các phương tiện truyền thông mới, phát triển của công nghệ Internet, truyền hình kỹ thuật số và không gian mạng, luan an 10 toàn cầu hóa các nền văn hóa truyền thông gây ra những lo ngại về sự chuyển đổi bản sắc xuyên quốc gia, quốc tế, khu vực và địa phương. Năm 2002, Jostenim Gripsrud xuất bản cuốn: "Hiểu biết về văn hóa truyền thông" (Understanding Media Culture) đã trình bày một cách khá hệ thống về cấu trúc của hoạt động truyền thông đại chúng. Một số khía cạnh văn hóa truyền thông cũng được Jostenim Gripsrud bàn đến trong công trình này như: công chúng truyền thông, phương tiện truyền thông đại chúng, ứng dụng khoa học công nghệ… Tác giả cho rằng, quá trình của hoạt động truyền thông đại chúng như một hiện tượng văn hóa tổng thể. Dưới sự tác động của các yếu tố chủ quan và khách quan, hiện tượng văn hóa này vừa là sản phẩm của môi trường văn hóa có tính lịch sử cụ thể, vừa tác động lên chính diện mạo của đời sống văn hóa, xã hội đó.
Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra những ảnh hưởng của phương tiện truyền thông và sự khác biệt về xã hội, lối sống và khẩu vị tiếp nhận thông tin của các đối tượng khác nhau. Phương tiện truyền thông hiện đại đã góp phần vào sự phân chia rõ rệt hơn giữa các nhóm tuổi và các thế hệ đầu thế kỷ XX. Cuốn “Nghiên cứu truyền thông và văn hóa - các công trình tiêu biểu” (Media and Cultural Studies-Keyworks) [2006] của Meenakshi Gigi Durham & Douglas M.Kellner) là tập hợp những lý thuyết và phương pháp tiêu biểu hiện nay trong nghiên cứu văn hóa, truyền thông và xã hội; phân tích những ảnh hưởng của truyền thông với văn hóa đương đại. Các nhà nghiên cứu đã đưa ra những cách tiếp cận mới về văn hóa và các hiện tượng văn hóa bằng góc nhìn mới và những rào cản tư tưởng trong văn hóa truyền thông.
Những lý thuyết và phương pháp gợi mở cấu trúc, ý nghĩa và giá trị, trào lưu tổ chức văn bản truyền thông, cách thức truyền thông và văn hóa truyền thông. Các bài viết cũng gợi mở những hướng nghiên cứu mới về truyền thông và văn hóa truyền thông, dự báo về sự đòi hỏi những phân tích lý thuyết mới trong nghiên cứu truyền thông và văn hóa trong thời đại mới, đặc biệt là tác động của công nghệ truyền thông mới tới văn hóa và xã hội. Công trình “Phương tiện truyền thông đại chúng và sự biến đổi văn hóa” (2010) của Triệu Dũng, giáo sư trường Đại học Sư phạm Bắc Kinh, nghiên cứu sự biến động trong đời sống văn hóa thẩm mỹ Trung Quốc thời hiện đại. Theo tác giả, văn hóa truyền thông là hình thức văn hóa xuất hiện sau khi văn hóa đại chúng phát triển đến một giai đoạn mới và liên tục phát triển.
Phương tiện truyền luan an 11 thông mới đã tạo nên sự biến đổi mạnh mẽ về văn hóa, chuyển từ văn hóa thẩm mỹ sang văn hóa tiêu dùng, từ tri thức phân tử sang tri đạo phân tử, từ văn hóa quần chúng cách mạng đến văn hóa đại chúng thương nghiệp rồi đến văn hóa hỗn tạp của thanh niên, từ văn hóa truyền hình học thuật đến văn hóa truyền hình vui chơi giải trí. Sự kết hợp giữa tri thức phân tử và phương tiện truyền thông đã làm xuất hiện loại tri thức gắn với truyền hình, làm đơn giản hóa những tư tưởng sâu sắc, những vấn đề phức tạp. Cùng với sự phổ biến của sách điện tử, máy tính, internet… phương thức tư duy và hành vi sáng tác cũng thay đổi mạnh mẽ. Truyền thông kỹ thuật số ngày càng phát triển, việc thu thập, xử lý tài liệu, đọc sách, sao chép các văn bản cũng biến đổi rất lớn theo cả hướng tích cực và tiêu cực.
Kho tàng tri thức trở nên đồ sộ, không giới hạn về không gian do vậy khối lượng kiến thức thu được rất nhanh chóng, tiện ích, tuy nhiên năng lực dung nạp, tiêu thụ thông tin có hạn nên nhiều khi biến chúng ta vô tình trở thành “nô lệ của thông tin”. Theo tác giả, phương tiện truyền thông hiện đại tác động làm biến đổi văn hóa, trong đó nguyên nhân sâu xa nhất là sự phát triển của khoa học công nghệ. Sự biến đổi văn hóa do ảnh hưởng của phương tiện truyền thông đại chúng không phải là hiện tượng cá biệt của riêng một quốc gia nào, mà là hiện tượng có tính chất toàn cầu. Khẳng định thêm cho nhận định này, cuốn sách “Điểm mới của văn hóa truyền thông” của tác giả Tần Chí Hy (2010), cho rằng chủ nghĩa tiêu dùng đang lây lan nhanh chóng, chi phối, hình thành một ý thức hệ mới.
Từ đó quan niệm về giá trị và lối sống bị đảo lộn, dẫn đến có nguy cơ làm biến đổi các giá trị văn hóa truyền thống. Theo tác giả, từ thập kỷ 90 của thế kỷ XX trở lại đây, hình ảnh nhân vật trên truyền thông của Trung Quốc đã có sự thay đổi. Thay vào việc truyền thông tập trung phản ánh các gương điển hình lao động sản xuất, anh hùng văn hóa như trước kia là hình ảnh của các thần tượng tiêu dùng, như các ngôi sao điện ảnh, ca sĩ, diễn viên, cầu thủ bóng đá, các doanh nhân nổi tiếng, các chính trị gia… Do vậy, xét về góc độ nào đó, chức năng của truyền thông đã thay đổi, giải trí trở thành chức năng nổi bật trên truyền thông. Nội dung biểu đạt giờ đây không còn tập trung ở ngôn ngữ mà hình ảnh thị giác đóng vai trò chủ đạo, với sự giúp sức của kỹ thuật và công nghệ.
Bài viết “Toàn cầu hóa, văn hóa truyền thông Đông Á và công chúng của họ” (Globalization, East Asian media culture and their public) đăng trên Tạp chí luan an 12 Truyền thông châu Á (2010) của GS. Koichi Iwabuchi, Đại học Monash, Australia đề cập đến sự phát triển của sản xuất văn hóa truyền thông Đông Á và đồng sản xuất, lưu thông và tiêu thụ truyền thông liên Á. Sự phát triển sản xuất văn hóa, lưu thông và kết nối trong và ngoài khu vực đã thách thức các luồng văn hóa truyền thông xuyên quốc gia không đồng đều, tạo nên sự phân cấp. Sự gia tăng của sản xuất văn hóa truyền thông châu Á và các kết nối liên châu Á không phục vụ lợi ích công cộng ở địa phương, quốc gia và xuyên quốc gia, đặc biệt là về việc thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa không đồng đều mà trong đó thị trường đã chi phối sâu sắc sản xuất, lưu thông và tiêu thụ văn hóa truyền thông.
Tác giả cho rằng, các quốc gia đang hỗ trợ các hoạt động của các ngành công nghiệp văn hóa truyền thông xuyên quốc gia, các nhà nghiên cứu bắt buộc phải kiểm tra chặt chẽ hơn sự không đồng đều, bất bình đẳng và bên lề trong mạng lưới văn hóa đại chúng liên châu Á và hợp tác xuyên quốc gia với các chủ thể xã hội khác nhau để cùng phát triển theo những cách dân chủ và đối thoại hơn. Bàn về vấn đề các phương tiện truyền thông là tác nhân thúc đẩy toàn cầu hóa văn hóa, trong bài viết “Toàn cầu hóa văn hóa thông qua các phương tiện truyền thông” (Globalization of culture through the media) (2022), Marwan M. Kraidy, Đại học Pennsylvania, Mỹ, đã cho rằng toàn cầu hóa văn hóa gắn liền với các phương tiện truyền thông quốc tế. Quan điểm về toàn cầu hóa văn hóa tiếp cận ở góc độ toàn bộ nền văn hóa thế giới đã bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi văn hóa phương Tây, mà chủ yếu là Mỹ.
Nhờ công nghệ truyền thông hiện đại như truyền hình vệ tinh, internet đã tạo ra dòng chảy ổn định của hình ảnh xuyên quốc gia, kết nối khán giả trên phạm vi toàn thế giới. Các công trình nghiên cứu của nước ngoài về văn hóa truyền thông đã tiếp cận ở nhiều phương diện khác nhau, là tài liệu tham khảo có giá trị, cung cấp cách nhìn so sánh giữa các quốc gia và khu vực, giữa nước phát triển và nước đang phát triển, kể cả các chính thể khác nhau. Ở Việt Nam, những công trình nghiên cứu về văn hóa truyền thông chưa nhiều, vì đây cũng là một vấn đề khá mới mẻ. Cuốn sách: "Những vấn đề văn hóa báo chí truyền thông" (1997) của Phạm Ngọc Trung là công trình tập hợp các bài viết về văn hóa, báo chí và truyền thông.
Trong đó không có bài viết nào đi sâu nghiên cứu về văn hóa truyền thông hay đề cập đến văn hóa truyền thông như một luan an 13 thành tố của nền văn hóa trong xã hội mà chỉ có một số nội dung nghiên cứu có liên quan đến văn hóa, báo chí và truyền thông, là những lĩnh vực rất rộng lớn. Luận án tiến sĩ xã hội học của Trần Hữu Quang “Truyền thông đại chúng và công chúng trường hợp Thành phố Hồ Chí Minh” [2000], dưới góc nhìn xã hội học, tác giả đã tiến hành khảo sát các mô thức tiếp nhận truyền thông đại chúng của các giới công chúng, trong đó, nêu quan điểm về sự thay đổi trong cách quan hệ của người dân đối với các phương tiện truyền thông đại chúng có thể là một trong những kênh góp phần tạo ra những mô hình văn hóa mới và từ đó là những động lực xã hội mới cho quá trình phát triển đất nước. Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ mới tập trung nghiên cứu mô thức tiếp nhận truyền thông đại chúng của giới công chúng đối với báo in, truyền hình, đài phát thanh mà chưa đề cập đến tác động của các phương tiện truyền thông mới hay báo chí điện tử. Bên cạnh đó, đối tượng nghiên cứu là thái độ đối với truyền thông của các nhóm công chúng do vậy công trình này cũng chưa đề cập đến văn hóa của những người làm truyền thông.
Một số công trình của các tác giả chủ yếu nghiên cứu về mối quan hệ giữa văn hóa và truyền thông, vai trò của truyền thông đại chúng, biến đổi văn hóa, xã hội đang diễn ra ở Việt Nam dưới tác động của các phương tiện truyền thông, từ những thay đổi trong tâm lý và nhận thức thẩm mỹ, kích thích khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân đến những thay đổi trong sinh hoạt chính trị, hoạt động kinh tế và đời sống xã hội, khả năng lưu trữ, chia sẻ và tương tác với thông tin.