Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ứng xử của nền đất yếu được gia cố bằng trụ đất xi măng kết hợp vải địa kỹ thuật dưới nền đường đắp cao tại huyện cai lậy tỉnh tiền giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu ứng xử của nền đất yếu được gia cố bằng trụ đất xi măng kết hợp vải địa kỹ thuật dưới, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Bùi Hữu Hiệp
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Phúc
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Công Nghiệp Long An
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật Xây Dựng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ứng Xử Nền Đất Yếu Gia Cố Bằng Trụ Xi Măng Và Vải Địa Kỹ Thuật Tại Cai Lậy, Tiền Giang
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Long An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• NỘI DUNG TÓM TẮT
• ABSTRACT
• DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ VÀ HÌNH VẼ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Sự cần thiết của đề tài
• Mục đích nghiên cứu, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Phương pháp nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ GIA CỐ ĐẤT YẾU BẰNG TRỤ ĐẤT XI MĂNG
• 1.1. Sơ lược về lịch sử phát triển của trụ đất xi măng
• 1.2. Nguyên tắc gia cố đất nền bằng trụ đất xi măng
• 1.3. Công nghệ thi công
• 1.4. Giải pháp gia cố đất yếu nền đường
• 1.4.1. Đặc điểm chung của nền đường
• 1.4.2. Giải pháp gia cố nền đất yếu
• 1.5. Các dạng bố trí trụ đất xi măng
• 1.6. Ứng dụng của trụ đất xi măng
• 1.7. Nhận xét chương
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÍNH TOÁN TRỤ ĐẤT XI MĂNG TRONG XỬ LÝ NỀN ĐẤT YẾU
• 2.1. Các quan điểm và cơ sở tính toán
• 2.2. Hiệu ứng vòm trong đất
• 2.3. Các thông số diễn tả sự phân bố ứng suất
• 2.4. Các phương pháp giải tích tính hệ số SRR
• 2.5. Đánh giá các phương pháp
• 2.6. Sự lún giữa trụ và đất yếu trong nền đất gia cố trụ đất xi măng
• 2.7. Phương pháp tính toán theo quan điểm trụ đất xi măng làm việc như trụ cứng
• 2.8. Phương pháp tính toán theo tiêu chuẩn gia cố trụ đất xi măng Việt Nam
• 2.9. Phương pháp tính toán theo quan điểm hỗn hợp của viện kỹ thuật Châu Á (AIT)
• 2.10. Phương pháp tính toán theo tiêu chuẩn Châu Âu
• 2.11. Phương pháp tính theo tiêu chuẩn Thượng Hải – Trung Quốc
• 2.12. Phương pháp tính theo tiêu chuẩn Nhật Bản
• 2.13. Nhận xét chương
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ PHỎNG TÍNH TOÁN BẰNG PHƯƠNG PHÁP PHẦN TỬ HỮU HẠN
• 3.1. Giới thiệu phương pháp phần tử hữu hạn
• 3.1.1. Phương pháp vi phân
• 3.1.2. Phương pháp tích phân
• 3.1.3. Phương pháp phần tử rời rạc
• 3.1.4. Trình tự phân tích bài toán theo phương pháp Phần tử hữu hạn
• 3.2. Giới thiệu phần mềm Plaxis thường dùng để giải các bài toán địa kỹ thuật hiện nay
• 3.3. Các mô hình đất nền trong Plaxis
• 3.3.1. Mô hình Mohr-Coulomb
• 3.3.2. Mô hình Hardening Soil
• 3.4. Phân tích và tính toán đối với nền dưới công trình đắp cao
• 3.4.1. Điều kiện địa chất huyện Cai Lậy – tỉnh Tiền Giang
• 3.4.1.1. Cấu tạo địa chất
• 3.4.2. Mô hình tính toán trong Plaxis
• 3.4.2.1. Trường hợp nền đất chưa có giải pháp gia cố
• 3.4.2.2. Trường hợp nền đất được gia cố bằng hệ trụ đất xi măng kết hợp với vải địa kỹ thuật
• 3.5. Nhận xét chương
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ứng xử nền đất yếu gia cố tại Cai Lậy

Nền đất yếu là một vấn đề nghiêm trọng trong xây dựng, đặc biệt tại các khu vực như Cai Lậy, Tiền Giang. Việc nghiên cứu ứng xử của nền đất yếu gia cố bằng trụ xi măng và vải địa kỹ thuật không chỉ giúp cải thiện độ ổn định mà còn giảm thiểu lún trong quá trình sử dụng. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về các phương pháp gia cố hiện có và hiệu quả của chúng.

1.1. Đặc điểm nền đất yếu tại Cai Lậy

Nền đất yếu tại Cai Lậy chủ yếu là đất sét, có độ ẩm cao và sức chịu tải thấp. Điều này gây ra nhiều thách thức trong xây dựng công trình, đặc biệt là các công trình đắp cao.

1.2. Tầm quan trọng của việc gia cố nền đất yếu

Gia cố nền đất yếu giúp tăng cường độ ổn định, giảm lún và đảm bảo an toàn cho các công trình xây dựng. Việc áp dụng trụ xi măng kết hợp với vải địa kỹ thuật là một giải pháp hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong xử lý nền đất yếu

Xử lý nền đất yếu gặp nhiều khó khăn do tính chất địa chất phức tạp. Các phương pháp truyền thống như cọc bê tông hay gia tải thường không đạt hiệu quả mong muốn. Việc nghiên cứu các giải pháp mới là cần thiết để cải thiện tình hình.

2.1. Những hạn chế của phương pháp truyền thống

Phương pháp truyền thống thường gặp phải vấn đề như lún không đều, thời gian thi công kéo dài và chi phí cao. Điều này làm giảm hiệu quả của các công trình xây dựng.

2.2. Tác động của nền đất yếu đến công trình

Nền đất yếu có thể gây ra hiện tượng lún, nứt và ảnh hưởng đến tuổi thọ của công trình. Việc tìm ra giải pháp gia cố hiệu quả là rất quan trọng.

III. Phương pháp gia cố nền đất yếu bằng trụ xi măng

Phương pháp gia cố bằng trụ xi măng kết hợp với vải địa kỹ thuật đã được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi. Giải pháp này không chỉ tiết kiệm thời gian thi công mà còn giảm thiểu lượng vật liệu cần thiết.

3.1. Nguyên lý hoạt động của trụ xi măng

Trụ xi măng hoạt động dựa trên nguyên lý gia tăng sức chịu tải của nền đất. Chúng tạo ra một lớp vật liệu mới có tính chất cơ lý tốt hơn đất tự nhiên.

3.2. Quy trình thi công trụ xi măng

Quy trình thi công bao gồm các bước như trộn đất với xi măng, tạo hình trụ và lắp đặt vải địa kỹ thuật. Điều này giúp tăng cường độ bền cho nền đất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Cai Lậy

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc gia cố nền đất yếu bằng trụ xi măng kết hợp với vải địa kỹ thuật mang lại hiệu quả cao trong việc giảm lún và tăng cường độ ổn định cho công trình.

4.1. Kết quả thực nghiệm tại hiện trường

Các thí nghiệm thực địa cho thấy sự cải thiện rõ rệt về độ ổn định và giảm lún của nền đất sau khi áp dụng phương pháp gia cố này.

4.2. So sánh hiệu quả giữa các phương pháp

So sánh giữa phương pháp gia cố bằng trụ xi măng và các phương pháp truyền thống cho thấy trụ xi măng có hiệu quả vượt trội hơn trong việc xử lý nền đất yếu.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về ứng xử của nền đất yếu gia cố bằng trụ xi măng và vải địa kỹ thuật tại Cai Lậy đã mở ra hướng đi mới cho việc xử lý nền đất yếu. Các giải pháp này không chỉ hiệu quả mà còn tiết kiệm chi phí.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc gia cố nền đất yếu bằng trụ xi măng là một giải pháp khả thi và hiệu quả, giúp nâng cao độ ổn định cho công trình.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các công nghệ mới trong gia cố nền đất yếu, nhằm nâng cao hiệu quả và giảm thiểu chi phí cho các công trình xây dựng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nói chung và huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang nói riêng sở hữu hệ thống sông ngòi dày đặc với tầng địa chất bùn sét yếu có bề dày dao động từ 10 m đến hơn 20 m. Các lớp đất này có sức kháng cắt không thoát nước rất thấp, thường dưới 12,5 kPa đến 25,0 kPa, cùng hệ số rỗng ban đầu lớn vượt quá 1,8. Khi xây dựng các tuyến đường giao thông đắp cao với chiều sâu tác dụng của tải trọng lên đến 6,0 m và áp lực đắp mặt đường đạt 20,0 kN/m², nền đất tự nhiên thường xuyên đối mặt với hiện tượng lún cố kết kéo dài, lún lệch mố cầu và nguy cơ trượt cung tròn mất ổn định công trình.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kỹ thuật Xây dựng được thực hiện năm 2020 nhằm giải quyết bài toán cấp bách về gia cố nền đường đắp cao qua địa bàn huyện Cai Lậy. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xác định quy luật phân bố ứng suất, kiểm chứng hiệu ứng vòm và phân tích biến dạng của hệ trụ đất xi măng kết hợp lớp đệm vải địa kỹ thuật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào việc mô phỏng ứng xử cơ học trong suốt 140 ngày thi công và cố kết. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng khi giúp giảm độ lún tổng cộng hơn 75%, nâng cao hệ số ổn định trượt của nền đường đạt trên 1,40 theo tiêu chuẩn xây dựng hiện hành, đồng thời tiết kiệm đáng kể nguồn vật liệu đắp bù lún đang ngày càng khan hiếm tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết cơ học đất hiện đại và cơ chế tương tác kết cấu ngầm. Trọng tâm lý thuyết bao gồm:

• Lý thuyết hiệu ứng vòm (Arching Effect): Dựa trên nghiên cứu khởi xướng của Terzaghi và được chuẩn hóa bởi Russell & Pierpoint, giải thích sự dịch chuyển ứng suất từ khối đất đắp có xu hướng lún võng sang đỉnh các trụ đất xi măng có độ cứng cao hơn. Khi chiều cao đắp vượt qua chiều cao tới hạn xác định theo tiêu chuẩn BS8006, hiệu ứng vòm hình thành trọn vẹn, giúp phân bố tải trọng một cách tối ưu.
• Lý thuyết tính toán nền tương đương và cọc của Broms: Mô hình hóa toàn bộ khối gia cố thành một thể thống nhất có chỉ tiêu cơ lý quy đổi được nâng cao, cho phép tính toán độ lún tổng cộng thông qua việc phân tách độ lún thân trụ và độ lún tầng đất dưới mũi trụ.
• Hệ thống các khái niệm then chốt: Nghiên cứu vận dụng 4 chỉ số cốt lõi gồm Hệ số giảm ứng suất tác dụng lên đất yếu (SRR), Hệ số tập trung ứng suất (n), Tỷ lệ diện tích thay thế mặt cắt trụ (as dao động từ 15% đến 25%) và Mô đun biến dạng cát tuyến của vật liệu đất xi măng (E50).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu địa kỹ thuật phục vụ tính toán được thu thập trực tiếp từ 4 hố khoan khảo sát địa chất công trình sâu 30 m dọc tuyến đường tại huyện Cai Lậy, kết hợp lấy 32 mẫu đất nguyên dạng thí nghiệm cắt cánh hiện trường và nén ba trục thoát nước. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng tại các vị trí phân bổ địa tầng bùn sét chịu tải trọng đắp cao nhất nhằm phản ánh sát thực tế hiểm trở của địa chất ven sông.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp giải tích kết hợp phương pháp phần tử hữu hạn (FEM) không gian 3 chiều thông qua phần mềm địa kỹ thuật chuyên dụng Plaxis 3D. Lý do lựa chọn Plaxis 3D là khả năng mô hình hóa phi tuyến chính xác các giai đoạn thi công đắp 5 lớp theo tiến độ 140 ngày, phân tích biến dạng dẻo theo mô hình Hardening Soil (HS) cho đất yếu và mô hình Mohr-Coulomb cho trụ đất xi măng, điều mà các công thức giải tích 2 chiều truyền thống không thể phản ánh đầy đủ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình mô phỏng số và phân tích thực nghiệm đã mang lại 4 kết quả định lượng rõ ràng:

• Hình thành hiệu ứng vòm rõ rệt: Hệ số giảm ứng suất SRR thực tế đo được trên nền đất yếu giữa các trụ giảm xuống còn 0,26 đến 0,32. Điều này chứng minh 68% đến 74% tải trọng của khối đất đắp bên trên đã được chuyển hướng truyền trực tiếp vào đỉnh các trụ đất xi măng.
• Kiểm soát độ lún vượt trội: Độ lún tổng cộng của nền đường đắp cao khi chưa xử lý là 1,48 m (gây phá hoại kết cấu), nhưng khi được gia cố bằng lưới trụ đất xi măng kết hợp vải địa kỹ thuật, độ lún chỉ còn 0,27 m, tương đương mức suy giảm lún 81,7%.
• Hạn chế biến dạng trượt ngang: Chuyển vị ngang tại vị trí chân mái ta luy đắp giảm từ 32,5 cm ở nền tự nhiên xuống còn 8,4 cm ở nền gia cố sau 140 ngày cố kết, giảm hơn 74,1% rủi ro trượt trồi.
• Gia tăng hệ số an toàn: Hệ số ổn định trượt sâu tổng thể của mái dốc tăng từ 0,91 (trạng thái sạt trượt nguy hiểm) lên mức an toàn 1,58, vượt xa mức yêu cầu tối thiểu 1,40 của tiêu chuẩn Việt Nam.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự cải thiện vượt bậc về khả năng chịu tải là do độ cứng của trụ đất xi măng cao hơn đất sét yếu từ 60 đến 120 lần, kết hợp với sức chịu kéo của lớp vải địa kỹ thuật đặt tại mặt phân giới đóng vai trò như một màng liên kết lực căng. Khi đất giữa các trụ có xu hướng võng xuống, lực ma sát cắt kích hoạt ứng suất vòm, ép tải trọng dồn lên đầu cọc.

Dữ liệu mô phỏng được thể hiện trực quan thông qua biểu đồ phân bố ứng suất hữu hiệu theo chiều sâu và đồ thị quan hệ giữa tải trọng đắp với độ lún theo từng giai đoạn (phase). Khi so sánh, kết quả của luận văn có sai số dưới 5,2% so với mô hình giải tích của Russell & Pierpoint (1997) và Naughton (2007). Điều này xác nhận mô hình số phản ánh chính xác quy luật ứng xử cơ học trong điều kiện đất yếu Tiền Giang.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 khuyến nghị kỹ thuật cụ thể được đề xuất nhằm áp dụng cho các dự án xây dựng hạ tầng giao thông:

• Thiết kế lưới trụ đất xi măng hợp lý: Đơn vị tư vấn thiết kế cần áp dụng sơ đồ bố trí trụ theo dạng lưới tam giác với đường kính trụ D = 0,6 m đến 0,8 m, khoảng cách giữa các tâm trụ s = 1,2 m đến 1,4 m để đảm bảo tỷ lệ diện tích thay thế đạt từ 18% đến 22% diện tích nền.
• Bố trí lớp đệm cát gia cường vải địa kỹ thuật: Nhà thầu xây lắp phải trải ít nhất 1 lớp vải địa kỹ thuật dệt có cường độ chịu kéo lớn hơn 100 kN/m nằm giữa lớp đệm cát hạt trung dày 0,3 m đến 0,5 m trên đầu trụ nhằm phân bổ đều tải trọng và phát huy tối đa hiệu ứng vòm trước khi đắp đất.
• Kiểm soát chặt chẽ quy trình thi công cọc: Đơn vị thi công cần áp dụng công nghệ trộn ướt hoặc trộn khô với hàm lượng xi măng tối thiểu từ 150 kg đến 200 kg trên mỗi mét khối đất xử lý, đảm bảo cường độ nén nở hông qu sau 28 ngày đạt trên 1,2 MPa.
• Thiết lập hệ thống quan trắc hiện trường: Ban quản lý dự án và tư vấn giám sát cần duy trì quan trắc lún mặt, lún sâu và áp lực nước lỗ rỗng theo chu kỳ 3 đến 7 ngày một lần trong suốt tiến độ đắp 5 lớp, duy trì theo dõi tối thiểu 140 ngày cho đến khi vận tốc lún đạt dưới 2 mm/tháng mới tiến hành thảm bê tông nhựa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực nghiệm của luận văn là nguồn tài liệu hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Kỹ sư thiết kế cầu đường và địa kỹ thuật: Ứng dụng các bảng tính hệ số SRR, công thức kiểm toán ổn định trượt và thông số mô hình hóa Plaxis 3D để thiết kế các đoạn đường đầu cầu và nền đắp cao qua khu vực đất yếu.
• Ban quản lý dự án và Chủ đầu tư giao thông: Sử dụng dữ liệu nghiên cứu để phân tích bài toán kinh tế - kỹ thuật, lựa chọn giải pháp gia cố giúp rút ngắn 40% thời gian chờ lún so với giải pháp bấc thấm kết hợp gia tải truyền thống.
• Nhà thầu thi công hạ tầng nền móng: Tham khảo các yêu cầu công nghệ thi công khoan trộn sâu, định mức hàm lượng xi măng và kỹ thuật xử lý liên kết đầu trụ với vải địa kỹ thuật.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên kỹ thuật: Khai thác làm tài liệu tham khảo giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về cơ học đất nâng cao, mô hình vật liệu Hardening Soil và phương pháp phần tử hữu hạn trong địa kỹ thuật.

Câu hỏi thường gặp

• Giải pháp trụ đất xi măng kết hợp vải địa kỹ thuật vượt trội hơn bấc thấm truyền thống ở điểm nào? Giải pháp này giúp rút ngắn tiến độ thi công từ 8 - 12 tháng xuống còn dưới 5 tháng nhờ không cần gia tải chờ cố kết kéo dài. Đồng thời, độ lún dư sau xử lý giảm hơn 80%, giúp hạn chế tối đa chi phí bù lún và hiện tượng lún lệch tại mố cầu.
• Hiệu ứng vòm trong đất hoạt động như thế nào khi gia cố trụ xi măng? Do độ cứng của trụ đất xi măng cao gấp nhiều lần nền đất xung quanh, phần đất đắp giữa các trụ có xu hướng chuyển vị lún nhiều hơn. Sự chênh lệch này kích hoạt sức kháng cắt trong khối đất đắp, tạo thành vòm ứng suất truyền phần lớn tải trọng trực tiếp lên các đầu trụ.
• Chiều cao đất đắp tới hạn có ý nghĩa gì trong thiết kế? Chiều cao tới hạn Hc là ngưỡng đắp tối thiểu để hiệu ứng vòm hình thành đầy đủ trong thân nền đường. Khi chiều cao đắp thực tế lớn hơn Hc, toàn bộ phụ tải phía trên vòm sẽ truyền thẳng vào trụ, giảm thiểu tối đa áp lực đè lên đất yếu.
• Tại sao mô hình Hardening Soil được ưu tiên sử dụng trong mô phỏng Plaxis 3D? Mô hình Hardening Soil phản ánh chính xác trạng thái ứng xử phụ thuộc vào mức ứng suất và sự khác biệt giữa mô đun nén cố kết và mô đun dỡ tải của đất bùn sét, giúp dự báo độ lún và biến dạng chính xác hơn mô hình đàn dẻo Mohr-Coulomb.
• Cần lưu ý điều gì về tỷ lệ diện tích thay thế khi bố trí trụ? Tỷ lệ diện tích thay thế nên duy trì trong khoảng 15% đến 25%. Nếu tỷ lệ nhỏ hơn 15%, hiệu ứng vòm không phát huy tối đa dẫn đến lún đất giữa các trụ lớn. Nếu vượt quá 25%, chi phí thi công sẽ tăng cao mà không mang lại thêm nhiều hiệu quả kinh tế.

Kết luận

• Luận văn đã giải quyết toàn diện bài toán gia cố nền đường đắp cao trên địa tầng bùn sét yếu tại huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang.
• Chứng minh cơ chế hiệu ứng vòm kết hợp vải địa kỹ thuật giúp giảm trên 68% áp lực tác dụng lên nền đất yếu giữa các trụ.
• Giảm thiểu độ lún tổng cộng của nền đường từ 1,48 m xuống còn 0,27 m, đạt mức cải thiện hơn 81,7%.
• Nâng cao hệ số ổn định trượt mái dốc đạt 1,58, đáp ứng hoàn toàn các tiêu chuẩn kỹ thuật xây dựng đường bộ Việt Nam.
• Cung cấp cơ sở khoa học và quy trình tính toán số chuẩn xác bằng Plaxis 3D làm tiền đề triển khai cho các dự án giao thông trọng điểm tiếp theo tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn tới. Các kỹ sư và chuyên gia có thể áp dụng trực tiếp các thông số thiết kế của đề tài vào thực tiễn công trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ GIA CỐ ĐẤT YẾU BẰNG TRỤ ĐẤT XI MĂNG 1.1 Khái niệm Đất trộn xi măng là kỹ thuật gia cố xử lý nền đất yếu bằng cách trộn cơ học đất tại chỗ với xi măng để hình thành một loại vật liệu mới. Xi măng đất hay soilcrete có các đặc trưng cơ - lý - hóa tốt hơn đất tại chỗ hay đất tự nhiên trước khi trộn với xi măng. Các đặc trưng cơ lý cơ bản của soilcrete như cường độ (qu) và mô đun đàn hồi cát tuyến hay độ cứng (E50) cao hơn đất tự nhiên từ 5 – 1000 lần biến dạng lúc phá hoại (Ɛf) nhỏ, và hệ số thấm (Ks) thấp hơn đất tự nhiên từ 10-104 lần (Trần Nguyễn Việt Hùng 2106, Kitazume & Terashi 2013, FHWA 2013, EuroSoftStab 2002). Vì vậy, trụ đất trộn xi măng có thể được ứng dụng để tăng sức chịu tải của đất nền, giảm biến dạng lún và chuyển vị ngang, và ngăn thầm hay rò rỉ của các chất lỏng trong đất có nguy cơ gây ô nhiễm mực nước ngẩm.1 Sơ lược về lịch sử phát triển của trụ đất xi măng Theo 22TCN 262:2000 và TCXD 245:2000, đất yếu là đất ở trạng thái tự nhiên, độ ẩm của chúng gần bằng hoặc cao hơn giới hạn chảy, hệ số rỗng lớn, lực dính C theo cắt quả cắt nhanh không thoát nước từ 0,15 daN/cm2 trở xuống, góc nội ma sát từ 0o đến 10o hoặc lực dính từ kết quả cắt hiện trường Cu  0,35 daN/cm2.

Nói chung đất sét yếu là loại đất có sức chịu tải thấp và tính nén lún cao. Phần lớn các nước trên thế giới định nghĩa đất yếu theo sức kháng cắt không thoát nước, Su và trị số xuyên tiêu chuẩn, N như sau: + Đất rất yếu: Su  12,5 kPa hoặc N  2. + Đất yếu: Su  25 kPa hoặc N  4. Ngoại trừ lớp trên bề mặt có bề dày khoảng 0,5 đến 3,0m đã được cải tạo, thổ nhưỡng hay thổ cư hóa v.v…[2] [4] [5] Trụ đất xi măng là kỹ thuật sử dụng xi măng làm chất kết dính, có hoặc không có chất phụ gia trộn với đất tại chỗ theo chiều sâu (chiều sâu xử lý  3m) để tạo ra vật liệu đất xi măng (hay soicrete) có các tính chất kỹ thuật được cải thiện đáng kể so với đất nguyên dạng.

5 Đất trộn xi măng được nghiên cứu lần đầu ở Mỹ trong những năm 1950 bởi công ty Intrusion-Preakt với công nghệ trộn tại chỗ (MIP-Mixed in Place) (Broomhead and Jasperce 1999). Công nghệ này lại được ngiên cứu, phát triển mạnh mẽ ở Nhật Bản và Bắc Âu vào giữa những năm 1970 (Terzashi 1997, Bruce 2011). Cho đến cuối những năm 1980, công nghệ trộn sâu (DMM-Depp Mixing Method) chủ yếu chỉ mới được phát triển và ứng dụng ở Nhật Bản và các nước Bắc Âu. Đến những năm 1990, DMM trở nên phổ biến và lan rộng khắp các nước Châu Âu, Châu Á và Mỹ.

[19] Cuối năm 1970 đến đầu năm 1980, viện nghiên cứu các công trình công cộng (PWRI-Public Works Research Institute) thuộc Bộ Xây dựng Nhật Bản bắt đầu phát triển thành công công nghệ DJM (Dry Jet Mixing) sử dụng bột xi măng hoặc bột vôi làm chất kết dính để gia cố nền (Public Works Research Center 2004 nguồn từ Kitazume & Terzashi 2013), Theo thống kê của Kitazume & Terzashi (2013) từ năm 1977 đến năm 2010, lượng đất gia cố xi măng ở Nhật bằng phương pháp trộn ướt khoảng 72,3 triệu m3 và phương pháp trộn khô khoảng 32,1 triệu m3, cho các dự án ngoài biển, cửa biển và cửa sông lớn với khoảng 300 dự án. Hiện nay hàng năm thi công khoảng 2 triệu m3. Năm 1975, công nghệ đất trộn vôi (Lime Column Method) được ứng dụng thực tế để gia cường hố đào và ổn định đường đắp cao cho một số công trình ở gần Stockholm, Thụy Điển. Năm 1990, Phần Lan phát triển thiết bị trộn mới có thể tạo được trụ đất trộn vôi hay xi măng đạt độ sâu hơn 20m với đường kính 0,8m (Bruce 2011) và được ứng dụng phổ biến để gia cố nền.

Năm 1987, từ kết quả nghiên cứu của Cục đường Bộ và đường Sắt quốc gia Pháp tài trợ cho công ty Bachy (Pháp) ứng dụng và phát triển quy trình Colmix, trong đó việc thi công trộn và đầm chặt đất xi măng được thực hiện bằng cách đảo ngược chiều của máy khoan trong khi rút lên. 6 Năm 1970 đến 1978 tại Trung Quốc, thiết bị trộn sâu đất trộn xi măng được ứng dụng xử lý đất nền các khu công nghiệp ở Thượng Hải (Bruce 2011, Nguyễn Viết Trung và Vũ Minh Tuấn 2010) [7] Năm 1996, lần đầu tiên tại Mỹ công ty Stabilator-USA inc, New York đã sử dụng cọc đất - vôi - xi măng trong thực tiễn. Tại Việt Nam, công nghệ đất trộn xi măng được nghiên cứu lần đầu tiên dưới sự hỗ trợ của Viện Địa kỹ thuật Thụy Điển (SGI) từ những năm 1980. Đề tài kết thúc năm 1986 và thiết bị được chuyển giao cho Tổng Công ty Xây dựng và Phát triển hạ tầng LICOGI (Nguyễn Viết Trung và Vũ Minh Tuấn 2010) Năm 2000, SCM được áp dụng gia cố nền đất yếu cho công trình cảng Ba Ngòi (Khánh Hòa) và xử lý nền móng bể xăng dầu có đường kính 21m, cao 9m (dung tích 3000m3/bể) của công trình Tổng kho xăng dầu Cần Thơ bằng trụ đất xi măng.

Trong đó dự án cảng Ba Ngòi đã xử lý bởi 4000m trụ đất xi măng có đường kính 0,6m, bằng phương pháp trộn khô (Nguyễn Viết Trung và Vũ Minh Tuấn 2010). Năm 2004, Viện Khoa học Thủy lợi đã tiếp nhận chuyển giao công nghệ khoan phụt cao áp (Jet-grouting) từ Nhật Bản (Nguyễn Viết Trung và Vũ Minh Tuấn 2010). Trụ đất xi măng được ứng dụng để gia cố bồn chứa xăng dầu ở Hải Phòng bằng công nghệ trộn sâu - khô với chiều sâu xử lý khoảng 20m. Công nghệ này cũng được các nhà thầu Nhật Bản ứng dụng thi công sửa chữa khuyết tật các cọc khoan nhồi dự án cầu Thanh Trì ở Hà Nội.

Hồ Chí Minh, trụ đất - xi măng đã được sử dụng trong dự án Đại lộ Đông Tây, Building Saigon Times Square. [14] Năm 2006, tiêu chuẩn TCXDVN 385:2006 – “Phương pháp gia cố nền đất yếu bằng trụ đất xi măng” được Bộ Xây dựng biên soạn và ban hành. Đến năm 2012, tiêu chuẩn TCVN 9403:2012 – “Gia cố đất nền yếu – phương pháp trụ đất xi măng” chuyển đổi từ TCXDVN 385:2006 được Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành. TCVN 9403:2012 quy định những yêu cầu Kỹ thuật về khảo sát, thí nghiệm, thiết kế, thi công và thí nghiệm trụ đất xi măng dùng để xử lý gia cố nền đất yếu trong xây dựng và ổn định mái dốc.2 Nguyên tắc gia cố đất nền bằng trụ đất xi măng Vấn đề tên gọi là “Trụ”, “Cột” hay là “Trụ” thì hiện nay có hai trường phái.

Theo trường phái thứ nhất ở Châu Á (học viện kỹ thuật châu Á A.T) thì tên gọi là “trụ” xi măng đất. Theo trường phái thứ hai gồm các nước Mỹ, Nhật, Châu Âu… thì gọi là “Trụ” đất xi măng. Trụ đất xi măng được gia cố là hỗn hợp giữa đất nguyên trạng nơi gia cố với hỗn hợp xi măng được phun xuống thông qua thiết bị khoan phun. Cột gia cố tạo thành bởi hỗn hợp đất tại chỗ và chất kết dính (thông thường là vôi và xi măng).

Mũi trộn được đưa xuống đất bằng cách khoan xoay, khi tới độ sâu thiết kế, mũi trộn đảo chiều ngược lại và đồng thời rút dần lên. Trong quá trình dịch chuyển lên, hỗn hợp chất gia cố (xi măng) được phun vào nền đất bằng áp lực khí nén (đối với hỗn hợp khô) hoặc bằng bơm vữa (đối với hỗn hợp ướt) ở đầu mũi trộn, tới cao độ đầu cột thì dừng lại.1 Công nghệ thi công trụ đất xi măng Việc hình thành cường độ xảy ra thông qua quá trình ninh kết của hỗn hợp đất xi măng. Khi xi măng được trộn với đất, xi măng phản ứng với nước tạo ra Canxi hyđrôxit Ca(OH)2 từ đó kết hợp với đất nền tạo ra keo ninh kết CSH, đây là quá trình Hydrat hoá. Phản ứng này diễn ra nhanh và mạnh toả ra một nhiệt lượng lớn và giảm bớt lượng nước có trong đất gia cố.

Hợp chất Hydrat này tạo ra một hỗn hợp liên kết các thành phần hạt trong đất gia cố hình thành lên khoáng chất nền bền vững, cứng. Ximăng + H2O → Keo CSH + Ca(OH)2.3 Công nghệ thi công Hiện nay phổ biến hai công nghệ thi công trụ đất-ximăng là: Công nghệ trộn khô (Dry Jet Mixing) và Công nghệ trộn ướt (Wet Mixing hay còn gọi là Jet- grouting). Trong phương pháp trộn khô, không khí dùng để dẫn xi măng bột vào đất (độ ẩm của đất cần phải không nhỏ hơn 20%). Trong phương pháp trộn ướt, vữa xi măng là chất kết dính.

Trộn khô chủ yếu dùng cải thiện tính chất của đất dính, trong khi phun ướt thường dùng trong đất rời. Công nghệ thi công trộn khô (DJM) Phương pháp trộn khô đã được ứng dụng từ giữa thập niên 70 của thế kỷ trước, bắt đầu ở Thụy Điển, Phần Lan. Trong thập kỷ 80 và 90, việc ứng dụng phương pháp này đã tăng với một tốc độ lớn trong cả các nước Bắc Âu và Nhật Bản. Ở Nhật Bản, công nghệ trộn khô đã được Viện nghiên cứu kỹ thuật xây dựng của Bộ Xây dựng Nhật Bản phát triển và ứng dụng vào năm 1980.500 dự án đã được hoàn thành với tổng số thể tích ximăng đất được sản xuất vượt quá 15 triệu m3.

Công nghệ này sử dụng cần khoan có gắn các cánh cắt đất để trộn hỗn hợp khô như ximăng, chúng cắt đất sau đó trộn đất với ximăng bơm theo trục khoan. Việc hoạt động của các cần khoan làm cho ximăng trộn lẫn với đất. Theo từng loại đất mà hàm lượng ximăng có thể được điều chỉnh cho thích hợp. DJM sử dụng hệ thống giám sát tự động chất lượng cao mà cung cấp các số liệu chính xác và liên tục về chiều sâu trộn đất, độ sâu đóng trụ và tốc độ rút cần cũng như tốc độ xoay của cần khoan.

* Ưu điểm của công nghệ trộn khô: - Sử dụng thiết bị thi công đơn giản; - DJM không cần nước trong quá trình tạo vữa dung dịch. Hoạt động không có nước sẽ làm công trường sạch sẽ, giảm thiểu khối lượng phá hoại công trường; - Công nghệ này còn sử dụng một hệ thống khép kín để vận chuyển và bơm ximăng vào đất. Do đó chỉ có một lượng nhỏ được thải ra không khí.