Luận án về tính chất lý hóa đất đỏ bazan và thâm canh cam ở Nghệ An

Tài liệu nghiên cứu Luận án nghiên cứu tính chất lý hóa đất và một số biện pháp thâm canh cam trên đất đỏ bazan ở phủ, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Quốc Hiếu
• Người hướng dẫn: PGS. Hồ Quang Đức
• Trường học: Trường Đại Học Nông Nghiệp Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài Nguyên và Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Tính Chất Đất Đỏ Bazan Và Biện Pháp Thâm Canh Cam Tại Nghệ An
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục bảng
• Danh mục hình
• MỞ ĐẦU
• Đặt vấn đề
• Mục đích nghiên cứu
• Ý nghĩa của đề tài
• Những đóng góp mới của luận án
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Những nghiên cứu về đất đỏ bazan
• 1.1.1. Nghiên cứu về đất đỏ (Ferralsols) trên Thế giới
• 1.1.2. Những nghiên cứu về đất đỏ (Ferrasols) ở Việt Nam
• 1.1.3. Những nghiên cứu về đất đỏ bazan ở Phủ Quỳ - Nghệ An
• 1.2. Những nghiên cứu về cây cam quýt
• 1.2.1. Nguồn gốc, giá trị sử dụng và tình hình sản xuất cam quýt
• 1.2.2. Yêu cầu sinh thái của cây cam quýt
• 1.2.3. Đất và dinh dưỡng cho cây cam quýt
• 1.3. Tình hình sử dụng phân bón cho cam quýt
• 1.3.1. Tình hình sử dụng phân bón cho cây cam trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình sử dụng phân bón cho cây cam ở Việt Nam và tại Nghệ An
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, vật liệu và địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, tình hình sản xuất cam tại vùng Phủ Quỳ - Nghệ An
• 2.2.2. Nghiên cứu một số tính chất đất đỏ bazan trồng cam tại Phủ Quỳ- Nghệ An
• 2.2.3. Nghiên cứu biện pháp kỹ thuật thâm canh nâng cao năng suất, chất lượng cam trên đất đỏ bazan ở Phủ Quỳ - Nghệ An
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu một số tính chất đất đỏ bazan trồng cam
• 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật thâm canh cam
• 2.3.4. Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế
• 2.3.5. Phương pháp kế thừa
• 2.3.6. Phương pháp phân tích số liệu và xử lí thống kê
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên và thực trạng sản xuất cam ở vùng Phủ Quỳ - Nghệ An
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên vùng Phủ Quỳ - Nghệ An
• 3.1.2. Tình hình sản xuất một số cây ăn quả và cây công nghiệp dài ngày ở Phủ Quỳ - Nghệ An
• 3.2. Nghiên cứu một số tính chất đất đỏ bazan trồng cam ở Phủ Quỳ- Nghệ An
• 3.2.1. Nghiên cứu diễn biến độ ẩm đất đỏ bazan trên một số mô hình trồng cam ở Phủ Qùy – Nghệ An
• 3.2.2. Nghiên cứu một số tính chất lý hóa học đất đỏ bazan trồng cam ở Phủ Quỳ - Nghệ An
• 3.3. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật thâm canh cam trên đất đỏ bazan ở Phủ Quỳ - Nghệ An
• 3.3.1. Nghiên cứu liều lượng nước tưới thêm cho cam trên đất đỏ bazan Phủ Quỳ - Nghệ An
• 3.3.2. Nghiên cứu liều lượng kali bón thêm cho cam trên đất đỏ bazan ở Phủ Quỳ - Nghệ An
• 3.3.3. Nghiên cứu liều lượng phân lân bón thêm cho cam trên đất đỏ bazan ở Phủ Quỳ- Nghệ An
• 3.3.4. Nghiên cứu lượng vôi bón bổ sung cho cam trên đất đỏ bazan ở Phủ Quỳ- Nghệ An
• 3.3.5. Nghiên cứu ảnh hưởng của khô dầu và xác mắm đến sự sinh trưởng, các yếu tố cấu thành năng suất và chất lượng cam trên đất đỏ bazan ở Phủ Quỳ - Nghệ An
• 3.3.6. Kết quả khảo nghiệm diện hẹp mô hình áp dụng biện pháp kỹ thuật thâm canh cam trên đất đỏ bazan ở Phủ Quỳ- Nghệ An
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• Kết luận
• Đề nghị
• Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tính chất đất đỏ bazan

Đất đỏ bazan là loại đất có nguồn gốc từ quá trình phong hóa của đá bazan, thường có màu đỏ đặc trưng. Tại Nghệ An, đất đỏ bazan chiếm một diện tích đáng kể và có nhiều đặc điểm nổi bật. Tính chất lý hóa của đất đỏ bazan ảnh hưởng lớn đến khả năng sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây cam. Đất đỏ bazan thường có độ pH thấp, độ ẩm cao và khả năng giữ nước tốt, nhưng lại thiếu hụt một số chất dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng. Theo nghiên cứu, độ pH của đất đỏ bazan tại Phủ Quỳ thường dao động từ 4.5 đến 5.5, cho thấy đất có tính axit. Điều này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của cây cam, vì cây cam yêu cầu độ pH từ 5.5 đến 6.5 để phát triển tốt. Việc bổ sung vôi và các loại phân bón hữu cơ là cần thiết để cải thiện tính chất đất và nâng cao năng suất cây trồng.

1.1. Đặc điểm lý hóa của đất đỏ bazan

Đất đỏ bazan có cấu trúc đất khá đồng nhất, với thành phần chủ yếu là sét và cát. Các nghiên cứu cho thấy, đất đỏ bazan có khả năng giữ ẩm tốt, giúp cây cam phát triển trong điều kiện khí hậu khô hạn. Tuy nhiên, đất cũng có thể bị thoái hóa do quá trình canh tác không hợp lý. Nghiên cứu của Buringh cho thấy, đất đỏ bazan thường chứa nhiều sesquioxit, nhưng lại nghèo dinh dưỡng. Điều này đòi hỏi nông dân cần áp dụng các biện pháp thâm canh hợp lý để cải thiện độ phì nhiêu của đất. Việc sử dụng phân bón hữu cơ và vô cơ một cách hợp lý sẽ giúp tăng cường chất lượng đất và năng suất cây cam.

II. Biện pháp thâm canh cam

Thâm canh cam trên đất đỏ bazan tại Nghệ An là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các biện pháp thâm canh bao gồm việc điều chỉnh lượng nước tưới, bón phân hợp lý và áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến. Nghiên cứu cho thấy, việc tưới nước đúng cách có thể cải thiện đáng kể sự sinh trưởng của cây cam. Cụ thể, lượng nước tưới từ 100 đến 150 m3/ha/lần là phù hợp cho cây cam trong giai đoạn sinh trưởng. Bên cạnh đó, việc bón phân kali, lân và vôi cũng cần được thực hiện theo đúng liều lượng để đảm bảo cây cam phát triển khỏe mạnh.

2.1. Kỹ thuật bón phân

Kỹ thuật bón phân là một trong những yếu tố quyết định đến năng suất cây cam. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc bón 30 tấn phân chuồng, 1.100 kg CaO, 230 kg N, 150 kg P2O5 và 500 kg K2O cho mỗi ha là cần thiết để đảm bảo cây cam phát triển tốt. Ngoài ra, việc bổ sung các loại phân hữu cơ như khô dầu và xác mắm cũng giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất. Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy, việc áp dụng các biện pháp bón phân hợp lý không chỉ giúp tăng năng suất mà còn nâng cao chất lượng quả cam, từ đó tăng thu nhập cho nông dân.

III. Tình hình sản xuất cam tại Nghệ An

Tình hình sản xuất cam tại Nghệ An, đặc biệt là vùng Phủ Quỳ, đang gặp nhiều thách thức. Mặc dù đất đỏ bazan có tiềm năng phát triển cây cam, nhưng năng suất và chất lượng sản phẩm vẫn chưa đạt yêu cầu. Theo thống kê, chu kỳ kinh tế của cây cam tại đây chỉ dưới 15 năm, do đầu tư chăm sóc không đáp ứng yêu cầu. Điều này dẫn đến năng suất thấp và hiệu quả kinh tế không cao. Để khắc phục tình trạng này, cần có những nghiên cứu sâu hơn về các biện pháp thâm canh và cải tạo đất, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Thực trạng sản xuất cam

Thực trạng sản xuất cam tại Nghệ An cho thấy, mặc dù có nhiều giống cam chất lượng cao, nhưng việc áp dụng kỹ thuật canh tác chưa đồng bộ. Nhiều nông dân vẫn sử dụng các phương pháp truyền thống, dẫn đến năng suất không ổn định. Nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các biện pháp thâm canh như bón phân hợp lý, tưới nước đúng cách và chăm sóc cây trồng sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng cam. Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng trong việc đào tạo kỹ thuật cho nông dân, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất cam tại vùng đất đỏ bazan này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh khoa học nông nghiệp hiện đại đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc duy trì độ phì nhiêu đất và tối ưu hóa chu kỳ kinh tế của cây ăn quả dài ngày trên các nhóm đất đồi dốc nhiệt đới. Vùng Phủ Quỳ (Nghệ An) sở hữu diện tích tự nhiên 242.426 ha, trong đó có khoảng 13.441 ha đất đỏ bazan (chiếm 5,54% diện tích đất tự nhiên toàn vùng), vốn là địa bàn chiến lược cho phát triển cây cam đặc sản. Tuy nhiên, dưới tác động của quá trình canh tác thâm canh không hợp lý kết hợp với chế độ nhiệt đới gió mùa khô nóng (gió phơn Tây Nam), tài nguyên đất bị suy thoái nghiêm trọng, làm suy giảm năng suất và rút ngắn chu kỳ khai thác kinh tế của cây cam xuống dưới 15 năm.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định: Mặc dù các nghiên cứu phát sinh học đất của Fridland (1962, 1973) và phân loại quốc tế FAO-UNESCO/WRB đã định danh nhóm đất đỏ (Rhodic Ferralsols), nhưng vẫn hoàn toàn thiếu vắng một bộ cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác về động thái lý - hóa tính đất sau thời gian dài thoái hóa tại Phủ Quỳ, cũng như chưa có quy trình thâm canh tổng hợp tích hợp cân đối giữa dinh dưỡng khoáng (N-P-K), chất cải tạo đất (vôi khử chua), nguồn hữu cơ truyền thống kết hợp phụ phẩm giàu dinh dưỡng (khô dầu, xác mắm) và chế độ tưới nước bổ sung trong mùa khô.

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu (RQ) và giả thuyết khoa học (H) cụ thể:

• RQ1: Động thái biến đổi lý - hóa tính đất đỏ bazan vùng Phủ Quỳ dưới tác động của canh tác cam lâu năm diễn ra như thế nào?
• RQ2: Liều lượng phân bón khoáng (P, K), vôi bột (CaO), hữu cơ bổ sung (khô dầu, xác mắm) và chế độ tưới nước bổ sung nào đạt hiệu quả sinh trưởng, năng suất và chất lượng quả tối ưu?
• H1: Sự suy thoái độ phì nhiêu đất đỏ bazan Phủ Quỳ bị chi phối bởi độ chua trao đổi (Al³⁺ cao), dung tích hấp thu (CEC) thấp và sự cố định lân nghiêm trọng bởi các sesquioxit ($SiO_2/R_2O_3 < 2$).
• H2: Việc thiết lập công thức thâm canh tổng hợp kết hợp bón vôi nâng pH, bổ sung dinh dưỡng hữu cơ đặc thù và tưới nước bổ sung sẽ giải phóng lân cố định, cân bằng dinh dưỡng khoáng và kéo dài chu kỳ khai thác kinh tế của vườn cam.

Khung lý thuyết của nghiên cứu dựa trên Lý thuyết dinh dưỡng khoáng thực vật (Mineral Nutrition Theory - Mengel & Kirkby), Quy luật các yếu tố giới hạn (Liebig's Law of the Minimum) và Thuyết phát sinh thổ nhưỡng (Soil Genesis & Classification - FAO/ISRIC/WRB). Đóng góp đột phá của công trình là xây dựng thành công quy trình thâm canh tích hợp: bón 30 tấn phân chuồng + 1.100 kg CaO + 230 kg N + 150 kg $P_2O_5$ + 500 kg $K_2O$ + 2.000 kg khô dầu + 400 kg xác mắm cùng mức tưới 150 $m^3$ nước/ha/lần. Nghiên cứu thực hiện trên giống cam Vân Du thời kỳ kinh doanh 6 năm tuổi trong giai đoạn 2007–2010, mang lại ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc cho nền nông nghiệp hàng hóa bền vững.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về đất đỏ nhiệt đới (Ferralsols) trên phạm vi toàn cầu đã được tổng hợp bởi Driessen & Dudal (1989) và FAO (1990) với quy mô xấp xỉ 750 triệu đến 1 tỷ ha, phân bố chủ yếu tại Nam Mỹ, Trung Phi và Đông Nam Á. Về cơ chế phát sinh, Driesen (1989) chứng minh rằng quá trình thủy phân silicat nguyên sinh dưới tác động của ion $H^+$ đã giải phóng các cation kiềm ($K^+$, $Na^+$, $Ca^{2+}$, $Mg^{2+}$), phá vỡ cấu trúc mạng lưới sét và làm rửa trôi Silic, để lại sự tích tụ sesquioxit sắt và nhôm. Buringh (1970) cùng hệ thống phân loại WRB (FAO/ISRIC/ISSS, 1998) chuẩn hóa tầng chẩn đoán Ferralic với CEC $\le 16\text{ cmol}(+)/\text{kg}$ sét, khoáng sét chủ đạo là kaolinit và dung lượng trao đổi cation biểu kiến thấp.

Tại Việt Nam, các công trình kinh điển của Fridland (1962, 1973), Tôn Thất Chiểu (1992, 1995), Nguyễn Tử Siêm & Thái Phiên (1994, 1995), Vũ Cao Thái (1989, 1997) và Hồ Quang Đức (2002) đã xác lập đặc tính nhóm đất đỏ nâu trên đá bazan (Rhodic Ferralsols). Các tranh luận học thuật xoay quanh hai trường phái chính về nguyên nhân suy giảm năng suất cây trồng trên đất bazan:

1. Trường phái hạn chế dinh dưỡng hóa học: Lê Văn Căn (1978), Lê Đình Sơn & Đoàn Triệu Nhạn (1990), Nguyễn Công Vinh (2002, 2004) nhấn mạnh rằng đất giàu lân tổng số ($0,10 - 0,37% P_2O_5$) nhưng cực kỳ nghèo lân dễ tiêu ($2,43 - 10,79\text{ mg } P_2O_5/100\text{g}$ đất) do hiện tượng hấp thu hóa học cố định lân bởi hydroxit sắt - nhôm, kèm theo hiện tượng rửa trôi cation bazơ tạo độ chua trao đổi độc hại ($Al^{3+}$ chiếm $1,25 - 5,68\text{ meq}/100\text{g}$ đất).
2. Trường phái suy thoái vật lý và hữu cơ: Lương Đức Loan (1991, 1996) và Trần An Phong (2003) lập luận rằng sự suy giảm chất hữu cơ (OM < 2,5%) làm phá vỡ các đoàn lạp bền trong nước, tăng dung trọng lên trên $1,10\text{ g/cm}^3$, giảm độ xốp xuống dưới 59%, gây hạn hán cục bộ trong mùa khô do dung tích trữ ẩm hữu hiệu giảm sút nghiêm trọng.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tại bang Florida (Hoa Kỳ), Tucker et al. (1995) và Malavolta (1990) tại Brazil khuyến cáo tỷ lệ dinh dưỡng $N:P_2O_5:K_2O$ ở mức 5:1:5 với chế độ tưới kiểm soát thế nước lá (LWP), trong khi tại Algeria, Zouravlop (1970) áp dụng mức lân $100 - 200\text{ kg } P_2O_5/\text{ha}$ kết hợp vi lượng. Luận án đã định vị chính xác vị trí nghiên cứu: giải quyết đồng thời cả hai nút thắt hóa học và vật lý thông qua việc điều chỉnh tương tác đa yếu tố (N-P-K-CaO-Hữu cơ-Nước tưới), khắc phục triệt để tính chất bất lợi của khí hậu gió phơn Tây Nam vùng Phủ Quỳ mà các nghiên cứu quốc tế đơn lẻ chưa từng bao quát.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Dinh dưỡng Khoáng Cân bằng của Mengel & Kirkby và Thuyết Khử Chua Đất của Lê Văn Căn (1978) trong bối cảnh đất đỏ bazan thoái hóa cao độ:

• Mở rộng quy luật đối kháng và tương tác ion: Chứng minh rằng việc bón bổ sung vôi ($1.100\text{ kg CaO/ha}$) không chỉ thuần túy nâng $pH_{KCl}$ từ < 4,0 lên ngưỡng tối thích 5,0–5,5 mà còn trực tiếp vô hiệu hóa $Al^{3+}$ tự do, đẩy cation $Ca^{2+}$ vào phức hệ hấp thu, từ đó giải phóng lân bị phong tỏa trong các hợp chất khó tan với Fe/Al, làm gia tăng lân dễ tiêu cho rễ cây hấp thụ.
• Thiết lập mô hình động thái dinh dưỡng hữu cơ phức hợp: Việc bổ sung tổ hợp hữu cơ truyền thống (phân chuồng) kết hợp phụ phẩm giàu đạm hữu cơ và acid amin tự do (khô dầu lạc, xác mắm cá) tạo ra nguồn dinh dưỡng giải phóng chậm, nâng cao hàm lượng mùn fulvate/humate bền vững, cải thiện chỉ số dung tích hấp thu và cung cấp tiền chất sinh tổng hợp acid hữu cơ, đường khử, nâng cao phẩm cấp hương vị trái cây.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của đề tài tích hợp đồng thời ba cấu phần lý thuyết: Động lực học độ ẩm đất (Soil Water Dynamics), Động thái hóa sinh dinh dưỡng đất - cây (Soil-Plant Biochemical Kinetics) và Kinh tế nông nghiệp thực nghiệm (Applied Agricultural Economics).

   +-------------------------------------------------------------------+
   |             ĐẶC TÍNH ĐẤT ĐỎ BAZAN THOÁI HÓA PHỦ QUỲ               |
   | (pH_KCl < 4.2 | Al3+ cao | P bị cố định | Mùn giảm | Dung trọng tăng) |
   +---------------------------------+---------------------------------+
                                     |
                                     v
   +-------------------------------------------------------------------+
   |            GIẢI PHÁP TÁC ĐỘNG THÂM CANH ĐỒNG BỘ                   |
   |  * Hóa học: Vôi (1.100 kg CaO) + Lân (150 kg P2O5) + Kali (500 kg K2O) |
   |  * Sinh học: Phân chuồng (30T) + Khô dầu (2000kg) + Xác mắm (400kg)|
   |  * Thủy văn: Tưới bổ sung 150 m3 nước/ha/lần trong mùa khô       |
   +---------------------------------+---------------------------------+
                                     |
                                     v
   +-------------------------------------------------------------------+
   |           CẢI THIỆN ĐỘ PHÌ ĐẤT & CÂN BẰNG SINH LÝ CÂY             |
   | (Giảm độ chua | Tăng Pdt, Kdt | Ổn định độ ẩm | Tối ưu hóa LWP)   |
   +---------------------------------+---------------------------------+
                                     |
                                     v
   +-------------------------------------------------------------------+
   |             KẾT QUẢ ĐỘT PHÁ & HIỆU QUẢ KINH TẾ TỐI ĐA             |
   | (Năng suất vượt trội | Tăng Brix, Vit C | VCR > 2.0 | Kéo dài tuổi thọ) |
   +-------------------------------------------------------------------+

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình áp dụng chuẩn xác cho các vườn cam kinh doanh từ 6 năm tuổi trở lên, phát triển trên nền đất đỏ nâu bazan (Rhodic Ferralsols) chịu tác động của tiểu vùng khí hậu chuyển tiếp Bắc Trung Bộ.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu: Thực chứng luận khoa học nông nghiệp (Empirical Positivism), kết hợp chặt chẽ giữa khảo sát điều tra xã hội học nông thôn và thực nghiệm nông hóa - thổ nhưỡng nhiều năm ngoài đồng ruộng.
• Thiết kế thí nghiệm: Sử dụng phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (Randomized Complete Block Design - RCBD) với 3–4 lần lặp lại nhằm loại trừ tối đa sai số do tiểu địa hình và tính không đồng nhất của đất đai.
• Quy mô mẫu: Khảo sát điều tra 75 hộ nông dân tại 3 xã trọng điểm (Nghĩa Sơn, Nghĩa Hiếu, Minh Hợp) thuộc huyện Nghĩa Đàn và Quỳ Hợp; mở 12 phẫu diện đất chuyên sâu đại diện và phân tích 25 mẫu đất tầng mặt ($0 - 30\text{ cm}$). Thí nghiệm đồng ruộng triển khai liên tục từ năm 2007 đến 2010 trên giống cam Vân Du thời kỳ kinh doanh 6 năm tuổi tại Trung tâm Nghiên cứu Cây ăn quả và Cây công nghiệp Phủ Quỳ.

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Phương pháp phân tích đất học chuẩn quốc gia và quốc tế:
   • Thành phần cơ giới: Phương pháp ống hút Robinson; dung trọng xác định bằng ống đai thể tích $100\text{ cm}^3$; tỷ trọng bằng bình tỷ trọng kế; độ ẩm đồng ruộng bằng sấy khô ở $105^\circ\text{C}$.
   • Hóa tính: $pH_{H_2O}$ và $pH_{KCl}$ đo bằng điện cực thủy tinh tỷ lệ 1:2,5; Cácbon hữu cơ tổng số (OC%) theo Walkley-Black; Đạm tổng số ($N_{ts}$) theo Kjeldahl; Lân tổng số ($P_{ts}$) vô cơ hóa bằng $H_2SO_4 + HClO_4$, lân dễ tiêu ($P_{dt}$) theo phương pháp Bray II và Oniani; Kali tổng số ($K_{ts}$) và kali dễ tiêu ($K_{dt}$) xác định trên quang kế ngọn lửa (Flame Photometer); Cation trao đổi ($Ca^{2+}, Mg^{2+}$) và dung lượng hấp thu (CEC) rút bằng Amoni Axetat $1\text{M } (pH = 7,0)$; Độ chua trao đổi ($Al^{3+}, H^+$) chuẩn độ bằng $KCl 1\text{M}$.
2. Phương pháp chẩn đoán dinh dưỡng và sinh lý cây trồng:
   • Lấy mẫu lá dinh dưỡng chuẩn: Chọn lá mùa xuân 4–6 tháng tuổi ở cành không mang quả, hướng tán phơi sáng. Phân tích hàm lượng N, P, K, Ca, Mg trong chất khô theo phương pháp Malavolta (1990).
   • Đo lường chỉ tiêu phẩm chất quả: Hàm lượng đường tổng số, đường khử theo phương pháp Bertrand; Vitamin C (axit ascorbic) chuẩn độ bằng 2,6-dichlorophenolindophenol; Axit hữu cơ tổng số bằng chuẩn độ NaOH 0,1N; độ brix đo bằng khúc xạ kế cầm tay.
3. Độ tin cậy và kiểm soát sai số: Toàn bộ dữ liệu thực nghiệm được xử lý thống kê bằng phần mềm chuyên dụng (IRRISTAT, SAS/SPSS), phân tích phương sai ANOVA, so sánh trung bình nghiệm thức thông qua chỉ số sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa thống kê $LSD_{0,05}$.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dữ liệu phân tích thực nghiệm giai đoạn 2007–2010 đã cung cấp các phát hiện mang tính bước ngoặt:

1. Thực trạng suy thoái nghiêm trọng của đất đỏ bazan Phủ Quỳ:

   • Phân tích 25 mẫu đất mặt ($0 - 30\text{ cm}$) cho thấy đất có phản ứng cực chua ($pH_{KCl} = 3,82 - 4,26$), hàm lượng mùn ở mức nghèo đến trung bình ($2,4 - 2,9%\text{ OM}$), dung tích hấp thu CEC thấp ($7,35 - 13,27\text{ cmol}(+)/\text{kg}$ đất), độ no bazơ thấp ($V% = 9 - 25%$). Đất giàu lân tổng số ($0,16 - 0,37% P_2O_5$) nhưng lân dễ tiêu cực nghèo ($2,43 - 10,79\text{ mg } P_2O_5/100\text{g}$ đất); kali tổng số và dễ tiêu đều ở mức thấp ($3,52 - 11,54\text{ mg } K_2O/100\text{g}$ đất). Dung trọng tầng đất mặt dao động $0,75 - 1,10\text{ g/cm}^3$, độ xốp $50 - 73%$.

2. Hiệu ứng tối ưu của chế độ tưới nước bổ sung trong mùa khô:

   • Tưới bổ sung $150\text{ m}^3\text{ nước/ha/lần}$ (chu kỳ 10–15 ngày/lần trong mùa khô) giúp duy trì độ ẩm đất trên $30%$, nâng cao tỷ lệ đậu quả hữu hiệu, giảm rụng quả sinh lý. Năng suất cam đạt mức bình quân 3 năm cao nhất ($18,73\text{ tấn/ha}$), tăng vượt bậc so với đối chứng không tưới ($10,25\text{ tấn/ha}$) với sai khác có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$, $LSD_{0,05} = 1,15$).

3. Tác động đột phá của chế độ bón tăng cường Kali và Lân:

   • Nghiệm thức bón thêm $200\text{ kg } K_2O/\text{ha}$ (tổng mức $500\text{ kg } K_2O/\text{ha}$) cho năng suất trung bình 3 năm đạt $18,48\text{ tấn/ha}$, tỷ lệ đường khử và độ Brix tăng từ $8,2%$ lên $10,5%$, hàm lượng Vitamin C đạt $42,5\text{ mg}/100\text{g}$ nước cốt.
   • Bón bổ sung $60\text{ kg } P_2O_5/\text{ha}$ (tổng mức $150\text{ kg } P_2O_5/\text{ha}$) tạo bước nhảy vọt về năng suất, đạt $18,12\text{ tấn/ha}$ so với đối chứng không bón thêm ($13,45\text{ tấn/ha}$), đồng thời cải thiện rõ rệt hàm lượng $P_{dt}$ trong đất từ $6,8\text{ mg}$ lên $14,2\text{ mg } P_2O_5/100\text{g}$ đất.

4. Tác dụng kép của Vôi khử chua và Hữu cơ bổ sung (Khô dầu, Xác mắm):

   • Mức bón vôi $400\text{ kg CaO/ha}$ bổ sung (tổng mức $1.100\text{ kg CaO/ha}$) đã nâng $pH_{KCl}$ đất từ 4,12 lên 4,85, giảm hàm lượng $Al^{3+}$ trao đổi xuống dưới $0,5\text{ meq}/100\text{g}$ đất, làm năng suất cam tăng thêm $3,85\text{ tấn/ha}$ so với đối chứng.
   • Bón bổ sung tổ hợp $2.000\text{ kg khô dầu} + 400\text{ kg xác mắm/ha}$ đem lại quả cam có vỏ mỏng, bóng đẹp, hàm lượng nước cốt đạt trên $48%$, giảm vị chua gắt, nâng cao hiệu quả kinh tế với tỷ suất lợi nhuận cận biên (VCR) đạt > 2,35 lần.

5. Mô hình thâm canh tổng hợp diện hẹp:

   • Trích dẫn trực tiếp từ luận án: "Biện pháp kỹ thuật đó là: bón 30 tấn phân chuồng – 1.100kg CaO - 230kg N - 150kg P205 – 500kg K2O - 2000 kg khô dầu - 400 kg xác mắm và tưới mỗi lần 150m3 nước cho mỗi ha". Mô hình đạt năng suất bình quân vượt $22,5\text{ tấn/ha}$, tăng lợi nhuận thuần từ 35,4 triệu đồng/ha (canh tác truyền thống) lên trên 112,8 triệu đồng/ha/năm (thời giá 2009).

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc về sự cần thiết phải đồng bộ hóa phản ứng trao đổi ion đất - rễ thông qua điều chỉnh pH trước khi bón phân khoáng liều lượng cao.
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập quy trình chẩn đoán liên hoàn từ phân tích thổ nhưỡng - sinh hóa lá - phẩm chất quả trong nghiên cứu cây ăn quả nhiệt đới.
• Về mặt thực tiễn và chính sách: Cung cấp một gói kỹ thuật chuyển giao trọn gói (Turn-key Agronomic Package) giúp Sở Nông nghiệp & PTNT Nghệ An và các nông trường tái cơ cấu chỉ dẫn địa lý "Cam Vinh", xây dựng vùng chuyên canh cam an toàn, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Limitations và Future Research

1. Giới hạn không gian và đối tượng: Nghiên cứu tập trung chủ yếu tại vùng vi khí hậu Phủ Quỳ trên giống cam Vân Du 6 năm tuổi; các phản ứng sinh hóa của các giống cam khác (cam Xã Đoài, cam V2, cam Sông Con) chưa được kiểm chứng đầy đủ trong cùng phẫu diện.
2. Giới hạn thời gian theo dõi dài hạn: Chu kỳ nghiên cứu 3 năm thực nghiệm (2007–2010) tuy đủ để đánh giá phản ứng mùa vụ và năng suất nhưng cần dữ liệu 10–15 năm để lượng hóa chính xác sự kéo dài tuổi thọ sinh học của vườn cây.
3. Phương pháp tưới: Nghiên cứu áp dụng phương pháp tưới rãnh/tưới tràn truyền thống ($150\text{ m}^3/\text{ha}$); chưa có điều kiện tích hợp công nghệ tưới nhỏ giọt tự động kết hợp châm phân (Fertigation).

Định hướng nghiên cứu tương lai:

• Nghiên cứu cơ chế vi sinh vật đất vùng rễ (Rhizosphere Microbiome) dưới tác động của phân hữu cơ khô dầu và xác mắm.
• Ứng dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm thông minh dựa trên cảm biến thế nước đất (Soil Matric Potential Sensors) và hệ thống châm phân tự động.
• Mở rộng mô hình nghiên cứu chuỗi giá trị và đánh giá vòng đời sản phẩm (Life Cycle Assessment - LCA) đối với sản xuất cam xuất khẩu.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Tạo tiền đề tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Thổ nhưỡng học, Nông hóa học và Trồng trọt tại các trường viện nông nghiệp hàng đầu Việt Nam.
• Chuyển đổi sản xuất công nghiệp - nông nghiệp: Thay đổi căn bản tập quán bón phân mất cân đối (thừa đạm, thiếu lân, kali và vôi) của hàng ngàn nông hộ và các công ty nông nghiệp tại Phủ Quỳ, hình thành chuỗi sản xuất cam chất lượng cao.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Nâng cao thu nhập của nông dân thêm $45 - 60%$, giảm thiểu rủi ro mất mùa do khô hạn, đồng thời bảo vệ tài nguyên đất dốc chống xói mòn và suy thoái hữu cơ.
• Ý nghĩa quốc tế: Đóng góp dữ liệu thực nghiệm quý giá về quản lý đất đỏ thoái hóa vùng nhiệt đới gió mùa cho mạng lưới tài nguyên đất quốc tế (ISRIC/WRB).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận bộ cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh về lý - hóa tính đất bazan Phủ Quỳ và quy trình thiết kế thí nghiệm nông học đa yếu tố chuẩn mực.
• Doanh nghiệp và Nông trường Nông nghiệp: Tiếp nhận quy trình công nghệ thâm canh chuẩn hóa giúp tăng năng suất vườn cam từ $10 - 12\text{ tấn/ha}$ lên $> 20\text{ tấn/ha}$, tối ưu hóa chi phí đầu tư phân bón.
• Nông dân trồng cam: Nắm bắt kỹ thuật bón phân cân đối, kỹ thuật ủ và sử dụng phân hữu cơ đặc thù (khô dầu, xác mắm), kỹ thuật tưới nước giữ ẩm giúp quả ngọt, mẫu mã đẹp, bán được giá cao.
• Các nhà hoạch định chính sách: Có luận cứ khoa học để quy hoạch vùng sản xuất nông sản hàng hóa tập trung và ban hành các chính sách hỗ trợ phát triển chỉ dẫn địa lý nông sản bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Đó là việc tích hợp thành công Thuyết Khử Chua - Giải Phóng Cố Định Lân với Thuyết Dinh Dưỡng Khoáng Cân Bằng trên nền đất đỏ bazan nhiệt đới thoái hóa cao độ. Luận án chứng minh rằng vôi không chỉ đơn thuần là chất cải tạo môi trường đất mà là chất xúc tác sinh hóa then chốt mở khóa nguồn lân dồi dào sẵn có trong đất nhưng bị giam giữ bởi mạng lưới sesquioxit sắt - nhôm.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Trả lời: So với các nghiên cứu của Lương Đức Loan (1996) chỉ tập trung vào vật lý đất cà phê Tây Nguyên hoặc Zouravlop (1970) chỉ nghiên cứu đơn lẻ N-P-K tại Algeria, luận án này đã thực hiện tiếp cận hệ thống đa tầng: khảo sát thực trạng thổ nhưỡng -> thí nghiệm đơn yếu tố (tưới nước, K, P, CaO, hữu cơ) -> mô hình tích hợp đồng bộ diện hẹp có đối chứng kinh tế chi tiết.

3. Phát hiện nào gây bất ngờ nhất về mặt số liệu? Trả lời: Tỷ lệ lân tổng số trong đất đỏ bazan Phủ Quỳ đạt mức rất cao ($0,16 - 0,37% P_2O_5$), nhưng hàm lượng lân dễ tiêu lại ở mức cực kỳ thấp ($2,43 - 10,79\text{ mg}/100\text{g}$ đất). Điều này giải thích tại sao nông dân bón nhiều lân vô cơ thông thường nhưng cây vẫn biểu hiện đói lân nếu không kết hợp bón đủ $1.100\text{ kg CaO/ha}$ và chất hữu cơ mùn hóa.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập thực nghiệm (Replication Protocol) không? Trả lời: Luận án cung cấp chi tiết tuyệt đối quy trình thực nghiệm: từ kích thước ô thí nghiệm, tỷ lệ phân chia thời vụ bón (bón đón hoa, bón thúc quả, bón sau thu hoạch), phương pháp ủ khô dầu - xác mắm, đến thông số định lượng từng mét khối nước tưới, đảm bảo khả năng nhân rộng và tái lập 100% tại các vùng sinh thái tương đồng.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào? Trả lời: Định hình 3 trụ cột: (1) Số hóa bản đồ dinh dưỡng đất đỏ bazan bằng công nghệ GIS/Remote Sensing; (2) Phát triển chế phẩm sinh học vi sinh chuyển hóa lân và cố định đạm từ nguồn gen bản địa; (3) Nghiên cứu công nghệ dinh dưỡng nano và tưới nhỏ giọt tự động cho cây ăn quả đặc sản.

Kết luận

1. Đã xây dựng bộ cơ sở dữ liệu thổ nhưỡng hoàn chỉnh, phản ánh chính xác trạng thái vật lý, hóa tính và mức độ suy thoái dinh dưỡng của $13.441\text{ ha}$ đất đỏ bazan vùng Phủ Quỳ - Nghệ An.
2. Xác lập mối quan hệ định lượng giữa độ ẩm đất, phản ứng chua ($pH_{KCl}$), sự giải phóng lân cố định với năng suất và chất lượng quả cam Vân Du thời kỳ kinh doanh.
3. Đề xuất thành công công thức phân bón và kỹ thuật thâm canh tối ưu: $30\text{ tấn phân chuồng} + 1.100\text{ kg CaO} + 230\text{ kg N} + 150\text{ kg } P_2O_5 + 500\text{ kg } K_2O + 2.000\text{ kg khô dầu} + 400\text{ kg xác mắm}$ cùng chế độ tưới $150\text{ m}^3\text{ nước/ha/lần}$.
4. Nâng cao năng suất cam ổn định lên trên $20\text{ tấn/ha}$, cải thiện vượt bậc chất lượng quả (độ đường, Vitamin C, mẫu mã), mang lại hiệu quả kinh tế cao và bảo vệ môi trường đất bền vững.
5. Mở ra hướng nghiên cứu mới về thâm canh cây ăn quả có múi trên đất đồi dốc nhiệt đới thoái hóa, đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho chiến lược phát triển nông nghiệp hàng hóa giá trị cao của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Những nghiên cứu về ñất ñỏ bazan 1.1 Nghiên cứu về ñất ñỏ (Ferralsols) trên Thế giới Trên toàn cầu, ñất ñỏ (Ferralsols) có khoảng 750 triệu hecta, phân bố chủ yếu ở Nam Mỹ (Brazil), Châu Phi (Zaire, Nam Phi, Angola, Guinea, phía ðông Madagascar…), ðông Nam Á (Việt Nam, Indonesia…) (FAO, 1990) [98]. Khi nghiên cứu về Ferralsols trên Thế giới, Driessen P. và Dudal R (1989) [97] cho rằng Thế giới có khoảng 1 tỷ ha Ferralsols (FR), phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt ñới, tập trung nhiều ở Nam Mỹ, Trung Phi và một ít ở ðông Nam Á. Về quá trình phát sinh của Ferralsols, Driesen P.

(1989) [97] cho rằng, nước ảnh hưởng ñến các khoáng nguyên sinh thông qua các quá trình hidrat hóa và thủy phân. Trong quá trình thủy phân, ion H+ thấm vào cấu trúc silicat nguyên sinh của các khoáng như feldspar và chúng giải phóng các cation (K+, Na+, Ca++, Mg++). Do ion H+ quá bé so với bất kỳ cation nào mà nó thay thế nên cấu trúc của khoáng trở nên mềm yếu. ðiều ñó ñã làm cho Si và Al phân rã dễ dàng từ lưới sét.

FAO-UNESCO/ISRIC (1991) [99] ñề nghị tiếp các ñơn vị ñất phụ của Ferralsols theo thứ tự ưu tiên như sau: Gleyi-; Andi-; Epiandi-; Areni-; Geri-; Mollihumi-; Umbrihumi-; Humi-; Fibrihisti-; Terrihisti-; Molli-; Umbri-; Acri-; Lixi-; Endostagni-; Hypoandi-; Veti-; Alumi-; Niti-; Hyperferri-; Ferri-; Hyperdystri-; Hypereutri-; Rhodi-; Xanthi- và Orthi-. FAO/ISRIC/ISSS (1998) [108] trong bản Dự thảo Cơ sở tham chiếu về tài nguyên ñất Thế giới (WRB), ñã ñịnh nghĩa Ferralsols như sau: Ferralsols là ñất có tầng Ferralic xuất hiện ở một vài ñộ sâu trong vòng 30-200 cm kể từ 5 bề mặt; có phẫu diện ñồng nhất về tính chất khoáng học; nhưng có sự khác nhau về mức ñộ phong hóa, giàu bazơ và tích lũy chất hữu cơ ở tầng mặt. ISSS/ISRIC/FAO, WRB (1998) [102] cũng ñưa ra ñịnh nghĩa về tầng Ferralic như sau: Tầng Ferralic là tầng phải có: 1. Thành phần cơ giới là thịt pha cát hoặc mịn hơn và có dưới 90 % (theo khối lượng) sỏi, ñá hoặc ñá ong (kết von mangan-sắt); 2.

CEC (1 M NH4OAc - Amôn Axêtat) ≤ 16 cmol(+)/kg sét và ECEC (tổng các Bazơ có khả năng trao ñổi + ñộ chua trao ñổi) < 12 cmol(+)/kg sét; 3. Có < 10% sét phân tán trong nước, trừ phi vật liệu ñất có ñặc tính geric hoặc có > 1,4 % OC; 4. Có < 10 % khoáng có khả năng phong hóa trong cấp hạt 50-200µ; và 5. Không có ñặc tính ñể chẩn ñoán của tầng andic; 6.

ðộ dày tầng ñất phải ≥ 30 cm. Liên quan ñến ñất Ferralsols ở vùng nhiệt ñới và cận nhiệt ñới, cần kể ñến công trình nghiên cứu của Buringh. Ông cho rằng ñất Ferralsols là loại ñất ñiển hình của vùng nhiệt ñới ẩm và chiếm diện tích không nhiều; ñược hình thành thông qua quá trình feralit hóa, có sự rửa trôi silic. ðất có tầng dày hoặc rất dày, màu sắc tương ñối ñồng nhất, thường là màu ñỏ, ñỏ vàng hoặc vàng.

ðất Ferralsols ở vùng nhiệt ñới và cận nhiệt ñới thường chứa các sesquioxit với thành phần khoáng sét chủ yếu là kaolinit; các khoáng có khả năng phong hóa hầu như không có; ñất có các ñặc tính lý học tương ñối khá, trong khi ñó các ñặc trưng chỉ tiêu hóa học nghèo, dung tích hấp thu thấp. Buringh P ñã xác ñịnh nhóm ñất chính Ferralsols ở những khu vực này có 6 ðơn vị ñất, bao gồm: Orthic, Plinthic, Humic, Acric, Rhodic và Xanthic. Như vậy, cho ñến nay các quy ñịnh, ñịnh nghĩa về Ferralsols, tầng Ferralic, các cấp phân vị thấp hơn và thứ tự ưu tiên của chúng trong nhóm ñất chính của FAO-UNESCO cũng như của WRB ñã ñược hoàn thiện, cụ thể và chi tiết hơn.2 Những nghiên cứu về ñất ñỏ (Ferrasols) ở Việt Nam Ở Việt Nam, ñất ñỏ ñược hiểu là các loại ñất phát triển trên ñá macma bazơ và trung tính, ñất phát triển trên ñá vôi và một số ñất phát triển trên ñá biến chất. Có khoảng 3 triệu hecta ñất ñỏ ở nước ta, phân bố chủ yếu ở Tây Nguyên, ðông Nam bộ và rải rác ở các tỉnh miền Bắc.

Liên quan ñến nghiên cứu về Ferralsols ở Việt Nam, cần kể ñến công trình nghiên cứu của Fridland từ những năm 50 thế kỷ trước Fridland (1962) [21], Fridland (1973) [22]. Khi nghiên cứu vùng ñất Phủ Quỳ theo phương pháp phát sinh Fridland ñã nêu ra các tính chất quan trọng nhất của ñất feralit (trong ñó có ñất ñỏ bazan) là: 1. Chứa rất ít khoáng vật nguyên sinh (ngoài thạch anh và một số khoáng rất bền khác). Nhiều hyñroxyt sắt, nhôm, titan và mangan, tỷ số SiO2/R2O3 và SiO2/Al2O3 thấp trong phần sét của ñất; tỷ số SiO2/Al2O3 thường dưới 2 và chỉ trong các trường hợp ñặc biệt lắm mới bằng 3.

ðất thường có chứa nhôm tự do (Al3+). Thành phần của sét gồm phần lớn là kaolinit, một số hyñroxyt sắt, nhôm và titan. Phần khoáng trong sét có khả năng trao ñổi thấp. Các ñoàn lạp có tính bền tương ñối cao.

Thành phần chất hữu cơ chủ yếu là axit fulvic. Sau khi FAO-UNESCO công bố chú dẫn bản ñồ ñất thế giới có chỉnh lý (FAO,1988), các nhà khoa học ñất Việt Nam ñã nhanh chóng cập nhật, nghiên cứu ứng dụng hệ phân loại ñất (PLð) ñất này ở nước ta. Tôn Thất Chiểu (1992) [12] ñã xác ñịnh ñất Ferralsols ở nước ta. Theo kết quả này, nhóm ñất Ferralsols có khoảng 3 triệu ha, chiếm gần 10% diện tích tự nhiên cả nước, phân bố rộng khắp vùng ñồi núi, phổ biến ở ñịa hình cao (ñộ 7 cao tuyệt ñối từ 50 m ñến 900; riêng ở miền Nam có thể lên tới 1.

Dự án “Chương trình phân loại ñất Việt Nam theo phương pháp quốc tế FAO-UNESCO” do Tôn Thất Chiểu chủ nhiệm, ñã xây dựng ñược hệ thống phân vị cho các loại ñất chính của Việt Nam. Theo ñó, ñất Ferralsols, có các ðơn vị ñất với ðơn vị ñất phụ sau: Rhodic FR (có các ðơn vị ñất phụ là: Hapli-, Epilithi-, Endolithi- và Umbri-) và Xanthic (ðơn vị ñất phụ là: Hapli-, Epilithi-, Endolithi- và Umbri-); Tôn Thất Chiểu (1995) [13]. Viện Thổ nhưỡng Nông hóa (1997) [79], sau khi nghiên cứu ñất tỉnh ðồng Nai, ñã xác ñịnh Ferralsols ở ðồng Nai như sau: Có khoảng 95 ngàn ha, phân bố chủ yếu ở các dạng ñồi núi thấp, ít dốc ñến dốc vừa của các huyện Long Khánh, Thống Nhất, Xuân Lộc, ðịnh Quán. Các ñất Ferralsols ở ðồng Nai ñược hình thành từ các ñá mẹ bazơ hoặc trung tính, phân bố trong vành ñai khí hậu nhiệt ñới ẩm, quá trình phong hóa ñá và biến ñổi khoáng sét xảy ra nhanh và kiệt.; ñồng thời quá trình rửa trôi kiềm và tích tụ sắt nhôm xảy ra tương ñối mạnh mẽ.

Ferralsols ở ðồng Nai ñược chia ra các ðơn vị ñất và ðơn vị ñất phụ như sau: - Haplic FR (chỉ có 1 ðơn vị ñất phụ là: Epihyperferri-); - Xanthic FR (gồm 7 ðơn vị ñất phụ là: Acri-, Endolithiacri-, Epilithiacri-, Endoferri-, Epiferri-, Endohyperferri- và Epihyperferri-) - Rhodic FR (gồm 2 ðơn vị ñất phụ là: Endohyperferri- và Epihyperferri-). Vũ Cao Thái (1997) [64] cũng cho kết quả tương tự. Hội Khoa học ðất Việt Nam, (2000) [35] ñã nghiên cứu ñất Ferralsols ở nước ta. Theo kết quả này, nhóm ñất Ferralsols chiếm gần 10% diện tích tự nhiên cả nước, phân bố rộng khắp vùng ñồi núi, phổ biến ở ñịa hình cao (ñộ cao tuyệt ñối từ 50 m ñến 900 - 1.

Những ñặc ñiểm về phát sinh và nông học của ñất ñỏ vàng trên các nhóm ñá mẹ khác nhau ở các vùng khí hậu, 8 sinh vật khác nhau của nước ta biểu hiện rất ña dạng. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh một số ñặc ñiểm chung của nhóm ñất này là: Chua, ñộ no bazơ thấp, khả năng hấp thu thấp, khoáng sét phổ biến là kaolinit, axit mùn chủ yếu là fulvic, chất dễ hòa tan bị rửa trôi, có quá trình tích lũy Fe, Al tương ñối, hạt kết tương ñối bền. Trong khuôn khổ Dự án NIAPP/KUL “ðánh giá phục vụ quy hoạch sử dụng ñất và phát triển nông nghiệp bền vững tại miền Nam Việt Nam”, Berding F (1998) [89], ñã chia ñất ra các ñơn vị như sau: - ðối với vùng cao nguyên Buôn Ma Thuột: Ở vùng cao, có các ñơn vị phân loại là: Acric, Vetic, Humic và Rhodic - tương ứng với ñất nâu ñỏ phát triển trên bazan; ở vùng thấp, có Acric và Xanthic FR với Endoskeletic và Episkeletic - tương ứng với ñất nâu vàng phát triển trên bazan (theo hệ PLð Việt Nam). - Vùng ñồi núi và cao nguyên M’Drak: ñất nâu vàng phát triển trên bazan ñược xếp theo các ñơn vị phân loại: Vetic, Humic, Xanthic và Haplic.

- Vùng Krong Ana-Srepok: Hai loại ñất nâu ñỏ và nâu vàng phát triển trên bazan ñược phân ra các ñơn vị sau: Acric, Vetic, Xanthic và Haplic. - Vùng cao nguyên ðak Nông-Dak Min: Có các ñơn vị phân loại: Acric, Geric, Lumic và Xanthic. Nhìn chung, ñất Ferralsols ở cao nguyên ðak Lak ñược phân chia khá nhiều ñơn vị phân loại. Theo Nguyễn Văn Lịch (1998) [41] ñã xác ñịnh Ferralsols ở Yên Bái như sau: Là ñất hình thành tại chỗ do sự phong hóa của các loại ñá macma bazơ hoặc trung tính và ñá vôi, có ñộ dốc trên 15O, tầng dày >130 cm.

Ferralsols ở Yên Bái có diện tích khoảng 12 nghìn hecta phân bố chủ yếu ở các huyện Trạm Tấu, Lục Yên, Văn Chấn. 9 ðất ñỏ ở Yên Bái có các ñơn vị và ñơn vị phụ ñất sau: - Rhodic FRr (có 2 ðơn vị ñất phụ là Hapli- và Endolithi-); - Xanthic FRx (cũng có 2 ðơn vị ñất phụ là Hapli- và Endolithi-). Hình thái phẫu diện ñặc trưng kiểu ABs hoặc ABsC. Trong ñó, tầng Bs (tầng tích tụ sắt, nhôm) có màu nâu ñỏ hoặc ñỏ vàng biến ñộng trong thang màu Munsell từ 10YR ñến 2,5YR.

Các ðơn vị ñất và ðơn vị ñất phụ như sau: Xanthic FR (ðơn vị ñất phụ: Acri- và Veti-) và Haplic FR (Acri-, Veti- và Hyperdystri-), Hồ Quang ðức (2002) [19]. Khi nghiên cứu ñất Bình ðịnh, Tôn Thất Chiểu và Lê Thái Bạt (1998) [14] ñã phát hiện Ferralsols và phân loại ra các ðơn vị ñất: Rhodic, Xanthic và Humic với các ðơn vị ñất phụ là Hapli-, Endoferri- và Endolithi- (Rhodic FR); Hapli- và Endoferri (Xanthic FR) và Molli Rhodi-, Endolithi Rhodi- và Endolithi Xanthi- Humic FR. Theo kết quả tổng hợp gần ñây nhất về các loại ñất của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, (2009) [5] cho thấy ñất ñỏ chủ yếu phân bố ở các vùng sau: Tây Nguyên, ñất ñược hình thành chủ yếu trên sản phẩm phong hóa của ñá bazan với tên là ðất nâu ñỏ trên sản phẩm phong hóa của ñá bazan (Ký hiệu là Fk) có diện tích khoảng 1.060,0 nghìn hécta và ñất nâu vàng trên sản phẩm phong hóa của ñá bazan (Fu): 223,1 nghìn hécta; phân bố hầu hết ở 5 tỉnh trong vùng.