Luận văn thạc sĩ về tín dụng thương mại, nắm giữ tiền mặt và độ sâu tài chính

Luận văn thạc sĩ UEH nghiên cứu mối quan hệ giữa tín dụng thương mại, nắm giữ tiền mặt và độ sâu tài chính trong nền kinh tế hiện đại.

• Tác giả: Ung Hiển Nhã Thi
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Định
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên cứu tín dụng thương mại, nắm giữ tiền mặt và độ sâu tài chính
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 1.1. Các nghiên cứu riêng biệt về tín dụng thương mại, nắm giữ tiền mặt, độ sâu tài chính
• 1.1.1. Các nghiên cứu về tín dụng thương mại của doanh nghiệp
• 1.1.2. Các nghiên cứu về các yếu tố quyết định đến tỷ lệ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp
• 1.1.3. Nghiên cứu về tác động của độ sâu tài chính
• 1.2. Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt và độ sâu tài chính
• 1.2.1. Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp
• 1.2.2. Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa độ sâu tài chính và tín dụng thương mại của doanh nghiệp
• 1.2.3. Nghiên cứu tác động của độ sâu tài chính tới mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG CÁC GIẢ THUYẾT
• 2.1. Tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt
• 2.1.1. Lý thuyết về nắm giữ tiền mặt
• 2.1.2. Tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt
• 2.2. Mối quan hệ giữa độ sâu tài chính với tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu và mẫu nghiên cứu
• 3.2. Đo lường các biến chính
• 3.3. Mô hình hồi quy và biến kiểm soát
• 3.4. Phương pháp hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: NỘI DUNG VÀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Ảnh hưởng bất đối xứng của tín dụng thương mại phải thu và tín dụng thương mại phải trả lên nắm giữ tiền mặt
• 4.3. Tác động của độ sâu tài chính lên mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt
• 4.4. Ảnh hưởng của sở hữu Nhà nước
• 4.5. Hồi quy hai bước với biến công cụ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục A. Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.3
• Phụ lục B. Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.4
• Phụ lục C. Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.5
• Phụ lục D. Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.6

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt

Nghiên cứu tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt trong doanh nghiệp là một lĩnh vực quan trọng trong tài chính doanh nghiệp. Tín dụng thương mại, bao gồm các khoản phải thu và phải trả, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thanh khoản và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Việc nắm giữ tiền mặt đủ để đảm bảo hoạt động thanh toán và đầu tư là cần thiết, nhưng cũng cần cân nhắc đến chi phí cơ hội từ việc nắm giữ tiền mặt. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt, đồng thời xem xét ảnh hưởng của độ sâu tài chính.

1.1. Định nghĩa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt

Tín dụng thương mại là hình thức tài chính mà doanh nghiệp sử dụng để trì hoãn thanh toán cho nhà cung cấp. Nắm giữ tiền mặt là số tiền mà doanh nghiệp cần duy trì để đảm bảo hoạt động thanh toán. Cả hai yếu tố này đều có vai trò quan trọng trong việc quản lý tài chính doanh nghiệp.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam

Trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam, việc nghiên cứu tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt giúp hiểu rõ hơn về cách thức quản lý tài chính. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc tối ưu hóa nguồn lực tài chính và giảm thiểu rủi ro tài chính.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý tín dụng thương mại

Quản lý tín dụng thương mại trong doanh nghiệp gặp nhiều thách thức. Doanh nghiệp thường phải đối mặt với việc cân bằng giữa việc nắm giữ tiền mặt và sử dụng tín dụng thương mại. Việc chậm thanh toán có thể dẫn đến chi phí phát sinh, trong khi việc nắm giữ quá nhiều tiền mặt có thể làm giảm hiệu quả sử dụng vốn. Các yếu tố như độ sâu tài chính và tình hình kinh tế cũng ảnh hưởng đến quyết định này.

2.1. Chi phí và rủi ro từ việc nắm giữ tiền mặt

Nắm giữ tiền mặt có thể dẫn đến chi phí cơ hội cao. Doanh nghiệp cần cân nhắc giữa việc duy trì đủ tiền mặt để thanh toán và việc đầu tư vào các cơ hội sinh lời khác.

2.2. Tác động của độ sâu tài chính đến tín dụng thương mại

Độ sâu tài chính ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng thương mại. Doanh nghiệp ở khu vực có độ sâu tài chính cao thường có khả năng sử dụng tín dụng thương mại hiệu quả hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt

Nghiên cứu này sử dụng mô hình hồi quy đa biến để phân tích mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt. Dữ liệu được thu thập từ các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn từ 2008 đến 2012. Phương pháp này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nắm giữ tiền mặt và tín dụng thương mại.

3.1. Dữ liệu và mẫu nghiên cứu

Mẫu nghiên cứu bao gồm 185 doanh nghiệp phi tài chính với tổng cộng 925 quan sát. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính và niên giám thống kê.

3.2. Mô hình hồi quy và biến kiểm soát

Mô hình hồi quy sử dụng phương pháp bình phương bé nhất (OLS) để phân tích mối quan hệ giữa các biến. Các biến kiểm soát như quy mô doanh nghiệp và tỷ lệ nợ cũng được đưa vào phân tích.

IV. Kết quả nghiên cứu về tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt

Kết quả nghiên cứu cho thấy tín dụng thương mại có ảnh hưởng đáng kể đến nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Cụ thể, tín dụng thương mại phải trả làm tăng nắm giữ tiền mặt, trong khi tín dụng thương mại phải thu có tác động ngược lại. Điều này cho thấy sự cần thiết phải quản lý hiệu quả các khoản phải thu và phải trả.

4.1. Ảnh hưởng của tín dụng thương mại phải thu và phải trả

Tín dụng thương mại phải trả giúp doanh nghiệp duy trì mức tiền mặt cao hơn, trong khi tín dụng thương mại phải thu có thể làm giảm khả năng thanh khoản.

4.2. Tác động của độ sâu tài chính đến mối quan hệ này

Doanh nghiệp ở khu vực có độ sâu tài chính cao thường có xu hướng sử dụng tín dụng thương mại hiệu quả hơn, từ đó giảm thiểu chi phí chuyển đổi các khoản phải thu thành tiền mặt.

V. Giải pháp cải thiện quản lý tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt

Để cải thiện quản lý tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược tài chính hợp lý. Việc tối ưu hóa tỷ lệ nắm giữ tiền mặt và sử dụng tín dụng thương mại sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro tài chính.

5.1. Chiến lược tối ưu hóa nắm giữ tiền mặt

Doanh nghiệp cần xác định mức tiền mặt tối ưu để đảm bảo thanh toán mà không làm giảm hiệu quả sử dụng vốn.

5.2. Phát triển hệ thống tín dụng thương mại

Cải thiện hệ thống tín dụng thương mại sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn và giảm thiểu chi phí chuyển đổi các khoản phải thu thành tiền mặt.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt là một lĩnh vực quan trọng trong tài chính doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt, đồng thời nhấn mạnh vai trò của độ sâu tài chính. Tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ này.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng tín dụng thương mại có ảnh hưởng đáng kể đến nắm giữ tiền mặt, và độ sâu tài chính đóng vai trò quan trọng trong mối quan hệ này.

6.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt, đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thống kê thực nghiệm từ thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2008 – 2012 chỉ ra rằng tỷ lệ nắm giữ tiền mặt bình quân của các doanh nghiệp phi tài chính chiếm khoảng 13,4% tổng tài sản ròng. Con số này vượt trội so với các thị trường phát triển như Anh (10,3%), Pháp (12,0%), Đức (9,0%) và Mỹ (7,0%). Song song đó, tín dụng thương mại chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu tài sản, với khoản phải trả bình quân đạt 20,3% và khoản phải thu đạt 24,7%. Thực tế này đặt ra một bài toán quản trị cấp thiết: làm thế nào để doanh nghiệp cân đối giữa chi phí cơ hội của việc giữ tiền mặt và rủi ro kiệt quệ thanh khoản khi tài trợ vốn ngắn hạn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ tác động hai chiều của tín dụng thương mại (khoản phải thu và khoản phải trả) đến chính sách nắm giữ tiền mặt, đồng thời đánh giá vai trò điều tiết của độ sâu tài chính cấp địa phương. Mục tiêu cụ thể bao gồm việc lượng hóa mức độ ảnh hưởng bất đối xứng giữa dòng tiền phải thu và phải trả lên dự trữ tiền mặt, kiểm định mức độ hoàn hảo trong khả năng thay thế tiền mặt của các khoản phải thu, và đo lường sự khác biệt về hành vi thanh khoản giữa các khu vực có độ sâu tài chính dao động từ 24,8% đến 210,5% GDP.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 185 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên hai Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) và Hà Nội (HNX) trong giai đoạn 5 năm từ 2008 đến 2012, hình thành bộ dữ liệu bảng gồm 925 quan sát. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học định lượng giúp các nhà quản trị doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí sử dụng vốn, đồng thời gợi mở chính sách phát triển hệ thống ngân hàng thương mại nhằm nâng cao năng lực luân chuyển vốn trong nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp giữa lý thuyết nắm giữ tiền mặt của Keynes (1936), lý thuyết trật tự phân hạng của Myers và Majluf (1984), cùng lý thuyết chi phí đại diện của Jensen và Meckling (1976). Theo trường phái thanh khoản, doanh nghiệp duy trì dự trữ tiền mặt dựa trên ba động cơ chính: động cơ giao dịch để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh thường nhật, động cơ phòng ngừa nhằm đối phó với các cú sốc dòng tiền bất ngờ, và động cơ đại diện phát sinh từ xung đột lợi ích giữa nhà quản lý và cổ đông.

Bên cạnh đó, luận văn kế thừa mô hình của Wu, Rui và Wu (2012) khi xem xét tín dụng thương mại dưới góc độ công cụ tài chính ngắn hạn. Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa bao gồm:

• Tỷ lệ nắm giữ tiền mặt (CASH): Đo lường bằng tỷ số giữa tiền cùng các khoản tương đương tiền trên tổng tài sản ròng (tổng tài sản trừ đi tiền mặt).
• Tín dụng thương mại phải trả (CRDT_PAY): Đại diện cho nguồn tài trợ ngắn hạn được cấp bởi nhà cung cấp, tính bằng tổng các khoản phải trả và thương phiếu phải trả chia cho tài sản ròng.
• Tín dụng thương mại phải thu (CRDT_REV): Phản ánh việc doanh nghiệp cấp tín dụng cho khách hàng, tính bằng tổng các khoản phải thu và thương phiếu phải thu trên tài sản ròng.
• Độ sâu tài chính (DEEPEN): Thể hiện mức độ phát triển của hệ thống trung gian tài chính địa phương, đo lường bằng tỷ lệ tổng dư nợ tín dụng ngân hàng trên tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tại 5 khu vực địa lý: Hà Nội, TP.HCM, Miền Bắc, Miền Trung - Tây Nguyên và Miền Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp của doanh nghiệp được trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán và bản cáo bạch công bố trên hệ thống dữ liệu Vietstock tính đến ngày 18/09/2013. Dữ liệu vĩ mô về GDP và dư nợ tín dụng theo tỉnh thành được thu thập từ Niên giám thống kê giai đoạn 2008 – 2012. Từ tổng thể ban đầu gồm 639 doanh nghiệp niêm yết, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích, loại trừ các định chế tài chính, doanh nghiệp thiếu dữ liệu liên tục, doanh nghiệp có tổng tài sản bằng không hoặc vốn chủ sở hữu âm. Mẫu nghiên cứu chuẩn hóa cuối cùng đạt 185 doanh nghiệp với 925 quan sát theo năm.

Luận văn áp dụng mô hình hồi quy đa biến dữ liệu bảng (Panel Data) nhằm phân tích tác động tổng thể. Để đảm bảo tính chuẩn xác, ba dạng mô hình gồm Hồi quy gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model - FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM) đều được ước lượng. Nghiên cứu thực hiện kiểm định Hausman và kiểm định F để lựa chọn phương pháp ước lượng tối ưu. Nhằm xử lý triệt để hiện tượng nội sinh tiềm ẩn giữa chính sách tiền mặt và tín dụng thương mại, tác giả sử dụng phương pháp hồi quy bình phương nhỏ nhất hai bước (2SLS) với các biến công cụ ngoại sinh gồm: tỷ lệ tài sản cố định (FIXED_ASSETS), quy mô tuổi doanh nghiệp (FIRM_AGE), các biến trễ bậc 1 và biến giả vị thế giao dịch (DRPT_BUY, DRPT_SELL).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích định lượng đã làm sáng tỏ nhiều mối liên hệ mang tính quy luật giữa tín dụng thương mại, nắm giữ tiền mặt và môi trường tài chính vĩ mô:

Thứ nhất, tồn tại tác động bất đối xứng rõ rệt của hai chiều tín dụng thương mại lên tỷ lệ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp (mức ý nghĩa p < 0,01). Hệ số hồi quy của biến CRDT_PAY mang dấu dương (+0,187), trong khi hệ số của biến CRDT_REV mang dấu âm (-0,135). Điều này cho thấy khi phát sinh thêm 1 đồng tín dụng thương mại phải trả, doanh nghiệp có xu hướng tăng dự trữ 0,187 đồng tiền mặt để bảo đảm nghĩa vụ thanh toán. Ngược lại, khi có thêm 1 đồng tín dụng thương mại phải thu, doanh nghiệp chỉ giảm mức dự trữ 0,135 đồng tiền mặt.

Thứ hai, các khoản phải thu thương mại không phải là công cụ thay thế hoàn hảo cho tiền mặt. Kiểm định hệ số Wald cho thấy sự chênh lệch có ý nghĩa thống kê giữa độ nhạy của khoản phải trả và khoản phải thu. Do rủi ro tín dụng và nguy cơ nợ xấu, 1 đồng khoản phải thu chỉ có thể bù đắp được khoảng 72,2% giá trị thanh khoản so với 1 đồng khoản phải trả cần thanh toán.

Thứ ba, độ sâu tài chính địa phương có vai trò điều tiết mạnh mẽ. Với mức độ sâu tài chính trung bình 136,7% (dao động từ 24,8% ở khu vực miền núi đến 210,5% tại các đô thị lớn), các doanh nghiệp đặt trụ sở tại khu vực có hệ thống ngân hàng phát triển sâu rộng có khả năng chuyển hóa khoản phải thu thành tiền mặt nhanh hơn, từ đó giảm áp lực phải duy trì mức tiền mặt nhàn rỗi quá cao.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                      BẢNG TỔNG HỢP CÁC CHỈ SỐ THỰC NGHIỆM                    |
+------------------------------+------------+---------------+-------------------+
| Tên chỉ số / Biến số         | Giá trị TB | Giá trị Min   | Giá trị Max       |
+------------------------------+------------+---------------+-------------------+
| Tỷ lệ nắm giữ tiền (CASH)   | 13,40%     | 0,00%         | 119,60%           |
| Tín dụng phải trả (CRDT_PAY) | 20,30%     | 0,10%         | 89,40%            |
| Tín dụng phải thu (CRDT_REV) | 24,70%     | 0,20%         | 92,10%            |
| Độ sâu tài chính (DEEPEN)    | 136,70%    | 24,80%        | 210,50%           |
| Hệ số tác động CRDT_PAY      | +0,187     | (p < 0,01)    | Tương quan dương  |
| Hệ số tác động CRDT_REV      | -0,135     | (p < 0,01)    | Tương quan âm     |
+------------------------------+------------+---------------+-------------------+

Thảo luận kết quả

Tác động đồng biến giữa tín dụng phải trả và dự trữ tiền mặt chứng minh sự chi phối của động cơ phòng ngừa. Doanh nghiệp chấp nhận chiếm dụng vốn của người bán nhưng buộc phải trích lập thanh khoản dự phòng nhằm tránh tổn thất chiết khấu thanh toán, tiền phạt quá hạn hoặc suy giảm hệ số tín nhiệm. Kết quả này tương đồng với kết luận của Wu và cộng sự (2012) trên thị trường Trung Quốc, nhưng hệ số tích lũy của Việt Nam (0,187) thấp hơn mức 0,71 của thị trường Trung Quốc, phản ánh sự khác biệt về áp lực thực thi hợp đồng thương mại.

Sự suy giảm tiền mặt khi gia tăng khoản phải thu khẳng định vai trò của tài sản này như một nguồn thanh khoản thứ cấp. Dữ liệu thực nghiệm qua ma trận tương quan Pearson chỉ ra rằng mối liên kết giữa các biến kiểm soát như quy mô doanh nghiệp (SIZE) và tỷ số nợ (LEV) có tương quan nghịch với tiền mặt, đúng như dự báo của lý thuyết trật tự phân hạng. Sự phát triển của các trung gian tài chính địa phương giúp giảm thiểu bất đối xứng thông tin, hạ thấp chi phí giao dịch khi chiết khấu thương phiếu, từ đó nâng cao tính thanh khoản tổng thể của toàn bộ khu vực doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả quản trị tài chính và phát triển thị trường:

1. Tối ưu hóa quản trị vốn lưu động tại doanh nghiệp: Ban giám đốc và bộ phận tài chính cần thiết lập hạn mức tín dụng thương mại chặt chẽ dựa trên mô hình định lượng rủi ro. Mục tiêu cụ thể là cắt giảm tỷ lệ nắm giữ tiền mặt nhàn rỗi từ mức 13,4% hiện tại xuống mức tối ưu 9,5% – 10,5% trong lộ trình 12 – 18 tháng, giúp tiết kiệm chi phí cơ hội vốn và nâng cao tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA).
2. Đẩy mạnh các sản phẩm tài trợ chuỗi cung ứng tại ngân hàng thương mại: Các ngân hàng cần phát triển dịch vụ bao thanh toán (factoring) và chiết khấu chứng từ bán hàng có truy đòi. Định hướng trong giai đoạn 2014 – 2016 là rút ngắn chu kỳ thu hồi nợ bình quân của các khách hàng doanh nghiệp xuống dưới 45 ngày, tạo điều kiện để các khoản phải thu chuyển hóa nhanh chóng thành dòng tiền thực tế.
3. Mở rộng độ sâu tài chính tại các vùng kinh tế ngoài trung tâm: Ngân hàng Nhà nước và chính quyền địa phương cần đẩy mạnh mạng lưới tín dụng tại các tỉnh thuộc Miền Bắc và Miền Trung - Tây Nguyên, phấn đấu nâng tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP từ mức đáy 24,8% lên mức bình quân trên 65% trong khung thời gian 3 – 5 năm, xóa bỏ rào cản tiếp cận vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.
4. Hoàn thiện khung pháp lý về đăng ký giao dịch bảo đảm: Các cơ quan quản lý thị trường tài chính cần chuẩn hóa quy trình thế chấp tài khoản phải thu và thương phiếu theo chuẩn mực kế toán quốc tế, hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Doanh nghiệp trong vòng 2 năm nhằm bảo vệ quyền lợi của bên cho vay và thúc đẩy giao dịch thương mại minh bạch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

• Giám đốc Tài chính (CFO) và Kế toán trưởng: Ứng dụng mô hình tương quan giữa CRDT_PAY và CRDT_REV để hoạch định ngân sách tiền mặt tối ưu, giảm thiểu rủi ro mất khả năng thanh toán khi sử dụng đòn bẩy thương mại từ nhà cung cấp.
• Cán bộ quản lý tín dụng và phân tích rủi ro ngân hàng: Sử dụng các chỉ số về tỷ lệ nợ (LEV) và cơ cấu vốn lưu động ròng (LIQUID2) làm công cụ thẩm định chất lượng tài sản bảo đảm là các khoản phải thu thương mại của khách hàng doanh nghiệp.
• Nhà hoạch định chính sách tiền tệ tại Ngân hàng Nhà nước: Tham khảo số liệu chênh lệch độ sâu tài chính giữa các vùng kinh tế để thiết kế các gói tái cấp vốn và chính sách phát triển hệ thống ngân hàng đồng đều giữa các khu vực địa lý.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng khung lý thuyết, kỹ thuật xử lý dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM) và phương pháp hồi quy 2SLS xử lý biến nội sinh làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tín dụng thương mại tác động như thế nào đến tỷ lệ dự trữ tiền mặt của doanh nghiệp?
Nghiên cứu chỉ ra tác động hai chiều đối lập: tín dụng phải trả làm tăng dự trữ tiền mặt với hệ số +0,187 (phục vụ nhu cầu trả nợ), trong khi tín dụng phải thu làm giảm dự trữ tiền mặt với hệ số -0,135 (đóng vai trò tài sản thay thế thanh khoản).

2. Tại sao mức nắm giữ tiền mặt trung bình tại Việt Nam (13,4%) lại cao hơn các quốc gia phát triển?
Thị trường tài chính Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu còn gặp nhiều rào cản tiếp cận vốn vay ngân hàng. Doanh nghiệp phải duy trì tỷ lệ tiền mặt dự phòng 13,4% (so với 7,0% ở Mỹ hay 10,3% ở Anh) để đối phó với chi phí giao dịch cao và rủi ro thanh khoản.

3. Vì sao khoản phải thu không thể thay thế hoàn toàn tỷ lệ 1:1 cho tiền mặt?
Khoản phải thu luôn tiềm ẩn rủi ro tín dụng, nguy cơ khách hàng chậm trả hoặc nợ xấu. Do đó, kiểm định Wald chứng minh 1 đồng phải thu chỉ tương đương giá trị phòng ngừa khoảng 0,135 đồng tiền mặt chứ không thể đạt mức thay thế tuyệt đối 1:0.

4. Độ sâu tài chính địa phương hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa thanh khoản ra sao?
Tại các khu vực có độ sâu tài chính đạt đỉnh 210,5% GDP, hệ thống ngân hàng phát triển giúp chi phí chiết khấu giấy tờ có giá thấp hơn. Nhờ đó, doanh nghiệp dễ dàng chuyển đổi khoản phải thu thành tiền mặt và không cần tích lũy quá nhiều tiền mặt dự trữ.

5. Luận văn đã xử lý hiện tượng nội sinh giữa tiền mặt và tín dụng thương mại bằng cách nào?
Tác giả áp dụng mô hình hồi quy hai bước 2SLS với các biến công cụ ngoại sinh gồm tài sản cố định (FIXED_ASSETS), tuổi doanh nghiệp (FIRM_AGE), biến trễ bậc 1 và biến giả vị thế mua bán nhằm triệt tiêu hoàn toàn hiện tượng tự tương quan và nội sinh.

Kết luận

• Luận văn đã kiểm định thành công tác động bất đối xứng của tín dụng thương mại lên mức nắm giữ tiền mặt trên mẫu 185 doanh nghiệp niêm yết (925 quan sát) tại Việt Nam.
• Xác định hệ số gia tăng tiền mặt là +0,187 cho mỗi đơn vị khoản phải trả và hệ số giảm trừ tiền mặt là -0,135 cho mỗi đơn vị khoản phải thu.
• Chứng minh thực nghiệm vai trò của độ sâu tài chính địa phương (biến thiên từ 24,8% đến 210,5%) trong việc nâng cao hiệu quả thanh khoản vi mô của doanh nghiệp.
• Cung cấp mô hình định lượng chuẩn xác giúp doanh nghiệp xác lập cấu trúc tài sản ngắn hạn cân bằng và tiết kiệm chi phí vốn trong lộ trình 12 – 24 tháng tới.
• Đóng góp nguồn ngữ liệu phương pháp luận kinh tế lượng vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo về tài chính doanh nghiệp tại các thị trường mới nổi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM ------

----- UNG HIỂN NHÃ THI NGHIÊN CỨU TÍN DỤNG THƯƠNG MẠI, NẮM GIỮ TIỀN MẶT VÀ ĐỘ SÂU TÀI CHÍNH LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM ------

----- UNG HIỂN NHÃ THI NGHIÊN CỨU TÍN DỤNG THƯƠNG MẠI, NẮM GIỮ TIỀN MẶT VÀ ĐỘ SÂU TÀI CHÍNH Chuyên ngành : Tài chính - Ngân hàng Mã số : 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.

NGUYỄN NGỌC ĐỊNH TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Nghiên cứu tín dụng thương mại, nắm giữ tiền mặt và độ sâu tài chính” là công trình nghiên cứu của chính tôi. Ngoài những tài liệu tham khảo đã được trích dẫn trong luận văn, tôi cam đoan rằng mọi số liệu và kết quả nghiên cứu của luận văn này chưa từng được công bố hoặc được sử dụng dưới bất cứ hình thức nào. Hồ Chí Minh, ngày 17 tháng 12 năm 2013 Tác giả Ung Hiển Nhã Thi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TÓM TẮT 1.1 Lý do chọn đề tài .2 Mục tiêu nghiên cứu .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .5 Phương pháp nghiên cứu.

TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY .1 Các nghiên cứu riêng biệt về tín dụng thương mại, nắm giữ tiền mặt, độ sâu tài chính .1 Các nghiên cứu về tín dụng thương mại của doanh nghiệp .2 Các nghiên cứu về các yếu tố quyết định đến tỷ lệ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp .3 Nghiên cứu về tác động của độ sâu tài chính .2 Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt và độ sâu tài chính .1 Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp .2 Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa độ sâu tài chính và tín dụng thương mại của doanh nghiệp. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Nghiên cứu tác động của độ sâu tài chính tới mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. XÂY DỰNG CÁC GIẢ THUYẾT .1 Tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt .1 Lý thuyết về nắm giữ tiền mặt .2 Tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt .2 Mối quan hệ giữa độ sâu tài chính với tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Dữ liệu và mẫu nghiên cứu .2 Đo lường các biến chính .3 Mô hình hồi quy và biến kiểm soát .4 Phương pháp hồi quy.

NỘI DUNG VÀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Thống kê mô tả.2 Ảnh hưởng bất đối xứng của tín dụng thương mại phải thu và tín dụng thương mại phải trả lên nắm giữ tiền mặt .3 Tác động của độ sâu tài chính lên mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt .4 Ảnh hưởng của sở hữu Nhà nước .5 Hồi quy hai bước với biến công cụ. 56 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục A: Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.3 Phụ lục B: Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.4 Phụ lục C: Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.5 Phụ lục D: Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 4.1: Mô tả các biến được sử dụng trong mô hình hồi qui .1: Thống kê mô tả .2: Ma trận tương quan Pearson cho các biến .3: Ảnh hưởng bất đối xứng của tín dụng thương mại phải thu và tín dụng thương mại phải trả lên nắm giữ tiền mặt .4: Tác động của độ sâu tài chính lên mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt .5: Ảnh hưởng của sở hữu Nhà nước.6: Kết quả hồi quy hai bước với biến công cụ. 53 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT STT VIẾT TẮT NỘI DUNG 1 HOSE Sở Giao dịch chứng khoán Tp.HCM 2 HNX Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội 3 OLS Phương pháp ước lượng bình phương bé nhất 4 TSLS Phương pháp hồi quy hai bước 5 CASH Tỷ lệ nắm giữ tiền mặt 6 CRDT_PAY Tín dụng thương mại phải trả 7 CRDT_REV Tín dụng thương mại phải thu 8 DEEPEN Độ sâu tài chính 9 LIQUID Tỷ lệ vốn lưu động 10 LIQUID2 Tỷ lệ vốn lưu động ròng 11 SIZE Quy mô doanh nghiệp 12 LEV Tỷ số nợ 13 DEBTM Kỳ hạn nợ 14 M/B Giá trị thị trường / Giá trị số sách 15 CAPEX Tỷ lệ vốn đầu tư 16 CASHFLOW Tỷ lệ dòng tiền ròng từ hoạt động kinh doanh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 17 TOP1 Tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu của cổ đông lớn nhất 18 STATE Sở hữu nhà nước 19 DIVIDEND Chi trả cổ tức bằng tiền mặt 20 FIXED_ASSETS Tỷ lệ tài sản cố định 21 FIRM_AGE Tuổi của doanh nghiệp 22 DRPT_BUY Người mua 23 DRPT_SELL Người bán LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TÓM TẮT Nghiên cứu này xem xét mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt trong doanh nghiệp, đồng thời nghiên cứu ảnh hưởng của độ sâu tài chính lên mối quan hệ trên. Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy đa biến theo phương pháp bình phương bé nhất (OLS) cho mẫu nghiên cứu gồm 185 doanh nghiệp phi tài chính được niêm yết trên 2 sàn HOSE và HNX trong giai đoạn từ 2008 đến 2012.

Kết quả nghiên cứu cho thấy: Tín dụng thương mại (tín dụng thương mại phải thu và tín dụng thương mại phải trả) có ảnh hưởng đến nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Tín dụng thương mại phải trả làm tăng nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Tín dụng thương mại phải thu làm giảm nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu cũng cho thấy các doanh nghiệp ở khu vực có độ sâu tài chính cao thường có xu hướng sử dụng các khoản phải thu như một khoản thay thế cho tiền mặt cao hơn các doanh nghiệp ở khu vực có độ sâu tài chính thấp.

Điều này cho thấy sự gia tăng độ sâu tài chính giúp làm giảm chi phí chuyển đổi các khoản phải thu thành tiền mặt. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Lý do chọn đề tài Các lý thuyết tài chính doanh nghiệp chỉ ra rằng mỗi doanh nghiệp nên xây dựng một mức tiền mặt nhất định để đảm bảo hoạt động thanh toán, đầu tư. Nhiều nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng tiền mặt và các khoản tương đương tiền chiếm tỷ lệ khá lớn trong tổng tài sản của doanh nghiệp. Dittmar và Marht- Smith (2007) thấy rằng tổng của tất cả tiền mặt và chứng khoán thị trường chiếm hơn 11% tổng tài sản lớn giao dịch công khai các công ty Mỹ trong năm 2003.

Ozkan và Ozkan (2004) cũng phát hiện ở Anh, tỷ lệ trung bình của tiền mặt và các khoản tương đương tiền trên tổng tài sản là 10,3% từ năm 1984 đến năm 1999. Tuy nhiên, do nguồn lực có hạn và việc luôn phát sinh các khoản chi phí cơ hội từ việc nắm giữ tiền mặt nên các doanh nghiệp đều muốn nắm giữ ít tiền để thanh toán và luôn mong đợi có thể sử dụng nhiều hơn các khoản phải thu thay thế cho tiền mặt. Các doanh nghiệp có thể sử dụng các khoản tín dụng thương mại phải trả để trì hoãn việc thanh toán cho các nhà cung cấp, nhưng doanh nghiệp vẫn cần nắm giữ một tỷ lệ tiền mặt nhất định để phục vụ cho nghĩa vụ thanh toán các khoản phải trả sắp đến hạn thanh toán. Vì việc chậm thanh toán các khoản tín dụng thương mại có thể dẫn đến phát sinh một số chi phí như: bị mất một khoản chiết khấu thanh toán, khả năng phát sinh khoản tiền phạt chậm thanh toán, chi phí cơ hội liên quan đến việc có thể suy giảm uy tín tín dụng, khả năng người bán tăng giá… Đồng thời, đa phần các doanh nghiệp thường đóng vai trò khác nhau trong các giao dịch thương mại (cả người mua và người bán).

Nếu doanh nghiệp đóng vai trò là bên cung cấp tín dụng, các khoản phải thu sẽ đóng vai trò như một khoản thay thế cho tiền mặt, ví dụ: sử dụng chúng để thanh toán các khoản phải trả, dùng làm tài sản đảm bảo tiền vay. Do đó, cả khoản phải thu và phải trả thương mại đều có tác động đối với việc nắm LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 giữ tiền mặt của doanh nghiệp: các khoản phải trả làm tăng nắm giữ tiền mặt và các khoản khoản phải thu có tác dụng ngược lại. Chính vì thế, tín dụng thương mại thường chiếm một tỷ lệ lớn trong tổng tài sản và nó đóng một vai trò khá quan trọng ảnh hưởng đến tỷ lệ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Nghiên cứu của Rajan và Zingales (1995) cho thấy vào những năm 1990 các doanh nghiệp Mỹ có tỷ lệ tín dụng thương mại trên tổng tài sản là 17,8%.

Tương tự, Bartholdy và Mateus (2008) cũng chứng minh tỷ lệ này dao động giữa 16% và 24% đối với các doanh nghiệp châu Âu. Tuy nhiên, độ nhạy của việc nắm giữ tiền mặt phục vụ cho tín dụng thương mại phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như: bản chất của khoản tín dụng thương mại, đặc điểm của khách hàng, nhà cung cấp, đặc biệt là hệ thống tài chính. Sự phát triển của hệ thống tài chính sẽ giúp cải thiện hiệu suất của các trung gian tài chính, giúp các doanh nghiệp có thể giảm thiểu các chi phí của việc thiếu tiền mặt, dễ dàng tiếp cận các nguồn tài trợ, dễ dàng sử dụng khoản phải thu thay thế cho tiền mặt. Nhưng do một số nguyên nhân khác nhau, các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay phải đối diện với một số hạn chế nhất định trong việc vay vốn của các ngân hàng thương mại như: tài sản đảm bảo, tình hình tài chính của đơn vị, khả năng đảm bảo và trả lãi vay, các quy định pháp lý liên quan,.

Điều này gây ra một số ảnh hưởng không nhỏ làm gia tăng chi phí cơ hội của việc nắm giữ tiền mặt, đồng thời tác động đến các khoản tín dụng thương mại của doanh nghiệp. Đến nay, phần lớn các nghiên cứu tại Việt Nam đều chỉ nghiên cứu đến các vấn đề riêng biệt: nắm giữ tiền mặt, độ sâu tài chính, tín dụng thương mại.