CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 KHÁI QUÁT VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm ngân hàng thương mại: Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của các chủ thể trong nền kinh tế với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó cho các chủ thể khác trong nền kinh tế vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương thiện thanh toán.2 Các chức năng của ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại có các chức năng: chức năng thủ quỹ, chức năng trung gian thanh toán và chức năng trung gian tín dụng. Chức năng thủ quỹ: NHTM nhận tiền gửi, giữ tiền, bao quản tiền, thực hiện yêu cầu rút tiền, chi tiền cho khách hàng của mình. Chức năng này là cơ sở để ngân hàng thực hiện chức năng trung gian thanh toán, đồng thời tạo nguồn vốn để ngân hàng thực hiện chức năng trung gian tín dụng; giúp cho các khách hàng gửi tiền đảm bảo an toàn nguồn vốn và có được lợi nhuận từ nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi; tập trung được nguồn vốn tạm thời thừa trong nền kinh tế để phát triển kinh doanh. Chức năng trung gian thanh toán: thay mặt cho khách hàng, NHTM trích tiền từ tài khoản trả cho người thụ hưởng, chuyển tiền hoặc nhận tiền vào tài khoản theo ủy nhiệm của khách hàng.
Chức năng trung gian thanh toán tạo điều kiện thuận lợi giúp khách hàng thanh toán nhanh chóng, an toàn và hiệu quả, giúp đẩy nhanh quá trình lưu thông hàng hóa, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đây cũng là chức năng tạo tiền đề cho nhiều dịch vụ ngân hàng phát triển, góp phần làm tăng uy tín của ngân hàng. Chức năng trung gian tín dụng: sau khi huy động được nguồn vốn từ nền kinh tế, ngân hàng sử dụng nguồn vốn này để cho vay đáp ứng nhu cầu sản xuất kinh doanh và tiêu dùng của các chủ thể khác trong nền kinh tế. Chức năng trung gian tín LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -5- dụng giúp điều hòa vốn tiền tệ, làm giảm tối đa lượng vốn nhàn rỗi trong xã hội.
Chức năng này giúp cho NHTM kinh doanh và thu lợi nhuận, là cơ sở cho sự tồn tại và phát triển của ngân hàng.3 Vai trò của ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế thể hiện qua các nội dung sau: NHTM là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế: bằng vốn huy động được trong xã hội thông qua hoạt động tín dụng, NHTM đã cung cấp vốn cho mọi hoạt động kinh tế, đáp ứng nhu cầu vốn một cách kịp thời cho quá trình sản xuất. Nhờ có hoạt động của hệ thống NHTM và đặc biệt là hoạt động tín dụng, các doanh nghiệp, cá nhân có điều kiện mở rộng sản xuất, cải tiến máy móc, công nghệ để tăng năng suất lao động, nâng cao hiệu quả kinh tế và chất lượng sản phẩm cho xã hội. NHTM là công cụ để Nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế: để thực hiện chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước phải sử dụng các công cụ để điều tiết lượng tiền trong lưu thông nhằm đạt được các mục tiêu của nền kinh tế vĩ mô, đặc biệt là mục tiêu ổn định tiền tệ. Phần lớn các định hướng của chính sách tiền tệ chỉ được thực thi có hiệu quả khi có sự hợp tác tích cực và có hiệu quả từ các NHTM qua việc chấp hành nghiêm túc các quy định về dự trữ bắt buộc, quy chế thanh toán không dùng tiền mặt, và nâng cao hiệu quả cho vay và đầu tư.
NHTM là cầu nối của nền tài chính quốc gia và nền tài chính thế giới: Nền tài chính quốc gia là cầu nối với nền tài chính quốc tế thông qua hoạt động của NHTM trong các lĩnh vực kinh doanh như nhận tiền gửi, cho vay, nghiệp vụ thanh toán, nghiệp vụ ngoại hối và các nghiệp vụ khác. Đặc biệt là các hoạt động thanh toán quốc tế, buôn bán ngoại hối, quan hệ tín dụng với các ngân hàng nước ngoài của NHTM trực tiếp hoặc gián tiếp tác động góp phần thúc đẩy hoạt động thanh toán xuất nhập khẩu. Thông qua đó, NHTM đã thực hiện vai trò điều tiết tài chính trong nước phù hợp với sự vận động của nền tài chính quốc tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Các hoạt động chủ yếu của ngân hàng thương mại Hoạt động huy động vốn: đây là nghiệp vụ quan trọng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại.
Ngân hàng huy động các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trong xã hội và sử dụng nguồn vốn này để cho vay. Khi thu hút được các nguồn vốn vay, ngân hàng phải tốn chi phí và sau đó mỗi loại vốn được sử dụng vào các nghiệp vụ khác nhau. Hoạt động cho vay: là những nghiệp vụ thực hiện sử dụng những khoản vốn đã huy động nhằm mục đích sinh lợi. Các nghiệp vụ sử dụng vốn chủ yếu gồm có: dự trữ tiền mặt (bao gồm tiền mặt tại kho của ngân hàng, tiền mặt ký gửi tại ngân hàng trung ương); đầu tư vào chứng khoán; cho vay; đầu tư vào các loại tài sản.
Hoạt động dịch vụ: ngoài hai hoạt động cơ bản là hoạt động huy động vốn và hoạt động sử dụng vốn thì ngân hàng thương mại cũng thực hiện các dịch vụ trung gian cho khách hàng của mình. Các dịch vụ này được coi là hoạt động trung gian bởi vì khi thực hiện các hoạt động này ngân hàng đứng ở vị trí trung gian để thoả mãn nhu cầu khách hàng về dịch vụ mà khách hàng cần. Ngày nay, các dịch vụ của ngân hàng không ngừng phát triển cả về số lượng và chất lượng, các dịch vụ ngày càng đa dạng. Hoạt động dịch vụ gồm rất nhiều loại dịch vụ khác nhau như: thanh toán quốc tế, quản lý dòng tiền, tư vấn,… Các hoạt động, nghiệp vụ khác: ngoài các hoạt động chủ yếu trên, để đáp ứng nhu cầu khách hàng ngày càng đa dạng, ngân hàng thương mại còn cung cấp nhiều dịch vụ khác như dịch vụ thẻ, dịch vụ két sắt, mua bán ngoại tệ.2 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm TTQT và hoạt động TTQT tại NHTM Quan hệ kinh tế giữa các nước bao gồm nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn hóa, khoa học kỹ thuật.
trong đó, quan hệ kinh tế (mà chủ yếu là ngoại thương) chiếm vị trí chủ đạo, là cơ sở cho các quan hệ quốc tế khác tồn tại và phát triển. Quá trình tiến hành các hoạt động quốc tế dẫn đến nhu cầu chi trả, thanh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- toán giữa các chủ thể ở các nước khác nhau, từ đó hình thành và phát triển hoạt động thanh toán quốc tế, trong đó, ngân hàng là cầu nối trung gian giữa các bên. Theo Nguyễn Văn Tiến (2007): “Thanh toán quốc tế là việc thực hiện các nghĩa vụ chi trả và quyền hưởng lợi về tiền tệ phát sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức, cá nhân nước này với tổ chức, cá nhân nước khác, hoặc giữa các quốc gia với nhau, hoặc giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế, thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước liên quan.” Từ phân tích trên ta đi đến khái niệm: Thanh toán quốc tế là việc thanh toán các nghĩa vụ tiền tệ thông qua hệ thống ngân hàng trên thế giới nhằm phục vụ các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức hay cá nhân nước này với tổ chức hay cá nhân nước khác, hoặc giữa các quốc gia với nhau, hoặc giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế. Từ khái niệm trên cho thấy, thanh toán quốc tế phục vụ cho hai lĩnh vực hoạt động là kinh tế và phi kinh tế, hay thường được gọi là thanh toán quốc tế trong ngoại thương (thanh toán mậu dịch) và thanh toán quốc tế phi ngoại thương (thanh toán phi mậu dịch).
Hoạt động TTQT tại NHTM: là hoạt động dịch vụ của NHTM phục vụ cho các khách hàng có nhu cầu thực hiện thanh toán cho các đối tác ở các quốc gia khác nhau, với những mục đích xác định, bằng các phương thức thanh toán quốc tế đã được thỏa thuận.2 Phân loại hoạt động TTQT tại NHTM 1.1 Hoạt động thanh toán quốc tế trong ngoại thương (thanh toán mậu dịch): Ngân hàng thương mại thực hiện thanh toán phục vụ cho các khách hàng doanh nghiệp trên cơ sở hàng hóa xuất nhập khẩu và các dịch vụ thương mại cung ứng cho nước ngoài. Cơ sở để các bên tiến hành mua bán và thanh toán cho nhau là hợp đồng ngoại thương. Hoạt động thanh toán quốc tế trong ngoại thương bao gồm hai hoạt động chính: hoạt động thanh toán nhập khẩu và hoạt động thanh toán xuất khẩu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- Hoạt động thanh toán nhập khẩu: ngân hàng thương mại thực hiện thanh toán phục vụ cho các khách hàng là doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa từ nước ngoài, có nhu cầu thanh toán tiền hàng cho đối tác xuất khẩu.
Hoạt động thanh toán xuất khẩu: thông qua hoạt động này, ngân hàng thương mại phục vụ cho các khách hàng là doanh nghiệp xuất khẩu nhận được tiền hàng thanh toán từ phía đối tác nhập khẩu nước ngoài và giúp doanh nghiệp hạn chế được rủi ro thanh toán bằng các sản phẩm, dịch vụ thanh toán quốc tế của ngân hàng.2 Hoạt động thanh toán quốc tế phi ngoại thương (thanh toán phi mậu dịch): Ngân hàng thương mại thực hiện thanh toán không liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu, nghĩa là thanh toán cho những hoạt động không mang tính thương mại, như việc chi trả các khoản chi phí đi lại, sinh hoạt của các cá nhân, tổ chức; trợ cấp,. Hoạt động TTQT phi ngoại thương của NHTM chủ yếu là dịch vụ chuyển tiền du học, định cư cho cá nhân, do đó, hoạt động này chiếm tỷ trọng rất nhỏ so với hoạt động TTQT của cả ngân hàng. Ngược lại, TTQT trong ngoại thương lại chiếm tỷ trọng rất cao, vì vậy, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu hoạt động TTQT trong ngoại thương hay nói cách khác là hoạt động thanh toán xuất nhập khẩu tại NHTM.3 Các phương thức TTQT chủ yếu tại NHTM 1.1 Phương thức chuyển tiền (Remittance) Chuyển tiền là phương thức thanh toán, trong đó, khách hàng (người chuyển tiền) yêu cầu ngân hàng phục vụ mình chuyển một số tiền nhất định cho một người khác (người hưởng lợi) theo một địa chỉ nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định.