Luận văn thạc sĩ quản lý môi trường nghiên cứu rủi ro môi trường của các chất chống viêm không steroid nsaids đối với nước mặt thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý môi trường nghiên cứu rủi ro môi trường của các chất chống viêm không steroid nsaids đối, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đỗ Vũ Hoàng Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hồng Nhất
• Trường học: Đại học Quốc gia TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản lý môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Rủi Ro Môi Trường Của Các Chất Chống Viêm Không Steroid (NSAIDs) Đối Với Nước Mặt Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.3.1. Nội dung 1: Khảo sát sự tồn lưu các hợp chất Ketoprofen, Ibuprofen, Diclofenac sodium, Mefenamic acid trong môi trường nước mặt TP.
• 1.3.2. Nội dung 2: Đánh giá rủi ro môi trường của các hợp chất này đối với nước mặt TP.
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp thu thập và tham khảo tài liệu
• 1.4.2. Phương pháp lấy mẫu
• 1.4.3. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm
• 1.4.3.1. Hiệu suất thu hồi của phương pháp
• 1.4.3.2. Giới hạn phát hiện và định lượng của phương pháp
• 1.4.3.3. Độ lặp lại
• 1.4.4. Phương pháp đảm bảo chất lượng (QC)
• 1.4.5. Phương pháp đánh giá rủi ro môi trường
• 1.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.4.7. Phương pháp tổng hợp và viết báo cáo
• 1.5. Ý nghĩa của đề tài
• 1.5.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN VỀ NSAIDs
• 2.1. Giới thiệu chung về NSAIDs
• 2.2. Giới thiệu về Ketoprofen, Ibuprofen, Diclofenac sodium, Mefenamic acid
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp thu thập và tham khảo tài liệu
• 3.2. Phương pháp lấy mẫu
• 3.3. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm
• 3.4. Phương pháp đảm bảo chất lượng (QC)
• 3.5. Phương pháp đánh giá rủi ro môi trường
• 3.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.7. Phương pháp tổng hợp và viết báo cáo
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả xây dựng quy trình phân tích NSAIDs
• 4.2. Kết quả phân tích NSAIDs trong mẫu nước mặt TP.
• 4.3. Đánh giá rủi ro môi trường
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Rủi Ro NSAIDs tại TP

Các hợp chất trong dược phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân (PPCPs) ngày càng phổ biến trong môi trường, trở thành một vấn đề ô nhiễm mới. Nghiên cứu tại nhiều quốc gia cho thấy hơn 80 hợp chất, bao gồm dược phẩm và các dạng chuyển hóa, hiện diện trong môi trường nước [1]. Do đặc tính tan trong nước, các hợp chất này dễ dàng tham gia vào chu trình tuần hoàn, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và tác động ngược trở lại con người [2]. Do đó, cần quan tâm đến tồn dư của các hợp chất PPCPs, đặc biệt là các chất chống viêm không steroid (NSAIDs), trong môi trường nước. Nghiên cứu về nghiên cứu rủi ro môi trường của các NSAIDs là rất cần thiết để bảo vệ chất lượng nước.

1.1. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Chất Lượng Nước Mặt

Nghiên cứu này tập trung vào nghiên cứu rủi ro môi trường của các chất chống viêm không steroid thông dụng (Ketoprofen, Ibuprofen, Diclofenac sodium, Mefenamic acid) đối với nước mặt khu vực TP.HCM. Phạm vi nghiên cứu bao gồm hệ thống sông và kênh rạch, như sông Sài Gòn, kênh Bến Nghé, kênh Tàu Hủ, và các kênh khác. Nghiên cứu sẽ xác định mức độ ô nhiễm nước bởi NSAIDs trong khu vực này.

1.2. Nội Dung Nghiên Cứu và Phương Pháp Đánh Giá Rủi Ro

Để đạt được mục tiêu, nghiên cứu sẽ khảo sát sự tồn lưu các hợp chất Ketoprofen, Ibuprofen, Diclofenac sodium, Mefenamic acid trong nước mặt TP.HCM. Đồng thời, đánh giá nghiên cứu rủi ro môi trường của các hợp chất này. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập tài liệu, lấy mẫu, phân tích trong phòng thí nghiệm, và đánh giá rủi ro dựa trên thương số rủi ro (RQ). Phương pháp sẽ đánh giá tác động của NSAIDs đến hệ sinh thái nước.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Nước Mặt do Dư Lượng NSAIDs Tại TP

Ở Việt Nam, việc nghiên cứu đánh giá tồn dư của NSAIDs trong môi trường nước chưa được đầy đủ và chi tiết do đây là một vấn đề mới. Các tài liệu, bài báo khoa học, các công trình nghiên cứu còn hạn chế. Đề tài “Nghiên cứu rủi ro môi trường của các chất chống viêm không steroid (NSAIDs) đối với nước mặt Thành phố Hồ Chí Minh” là cần thiết nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho các công trình nghiên cứu sâu hơn. Nghiên cứu sẽ góp phần vào việc giải quyết vấn đề dược phẩm trong môi trường và sức khỏe môi trường.

2.1. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu Trong Bối Cảnh Việt Nam

Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học trong việc tạo cơ sở ban đầu cho những nghiên cứu sâu và rộng hơn về thực trạng và giải pháp hạn chế và cải thiện ô nhiễm nước mặt do các chất hữu cơ có nguồn gốc dược phẩm ở TP.HCM. Kết quả sẽ góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho việc kiểm soát ô nhiễm NSAIDs trong nước mặt. Nghiên cứu này là tiền đề quan trọng cho các nghiên cứu về NSAIDs tại Việt Nam.

2.2. Ý Nghĩa Thực Tiễn và Ứng Dụng trong Quản Lý Chất Lượng Nước

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin về hiện trạng ô nhiễm NSAIDs, và mức độ rủi ro của các chất này lên nước mặt TP.HCM, hỗ trợ cho việc quản lý hiệu quả chất lượng nước, ngăn ngừa và giảm thiểu ô nhiễm gây ra bởi dư lượng của các hợp chất này. Điều này góp phần vào việc cải thiện sức khỏe môi trường và bảo vệ nguồn nước cho cộng đồng. Nghiên cứu cung cấp dữ liệu cho các quy định về xả thải.

2.3. Tổng Quan Về Ảnh Hưởng Của NSAIDs Đến Hệ Sinh Thái Nước

Các NSAIDs có thể gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái nước, từ tác động đến sinh vật thủy sinh đến ảnh hưởng gián tiếp đến sức khỏe con người. Cần phải hiểu rõ cơ chế và mức độ ảnh hưởng của các chất này để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Nghiên cứu sẽ làm sáng tỏ các tác động của Diclofenac, Ibuprofen, Naproxen, Ketoprofen.

III. Phương Pháp Phân Tích và Đánh Giá Rủi Ro NSAIDs Chi Tiết

Nghiên cứu sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm thu thập và tham khảo tài liệu, lấy mẫu theo các điểm quan trắc nước mặt khu vực TP.HCM, và phân tích trong phòng thí nghiệm bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) với đầu dò UV kết hợp xử lý mẫu bằng chiết pha rắn (SPE). Các phương pháp đảm bảo chất lượng (QC) cũng được áp dụng trong suốt quá trình. Nghiên cứu sẽ xây dựng một quy trình phân tích NSAIDs hiệu quả và chính xác.

3.1. Quy Trình Lấy Mẫu và Bảo Quản Mẫu Nước Mặt

Việc lấy mẫu được tiến hành dựa theo các điểm quan trắc nước mặt khu vực TP.HCM. Mỗi vị trí lấy 3 mẫu vào 3 thời điểm chân triều của tháng để tránh sự pha loãng hàm lượng các hợp chất này. Mẫu nước được lấy ở độ sâu 0.5m so với mặt nước và ở giữa dòng chảy. Mẫu sau khi lấy được chứa trong chai thủy tinh tối màu và bảo quản ở nhiệt độ 4°C. Phân tích mẫu sẽ được thực hiện trong vòng 24 giờ để đảm bảo độ chính xác. Cần xác định nguồn gốc NSAIDs trong nước.

3.2. Xây Dựng và Đánh Giá Quy Trình Phân Tích HPLC SPE

Nghiên cứu sẽ xây dựng một phương pháp phân tích đủ nhạy, chính xác và đơn giản để có thể xác định hàm lượng vết các hợp chất NSAIDs trong môi trường. Phương pháp được chọn là sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) với đầu dò UV kết hợp xử lý mẫu bằng chiết pha rắn (SPE). Quy trình sẽ được đánh giá thông qua hiệu suất thu hồi, giới hạn phát hiện và giới hạn định lượng, độ lặp lại. Phân tích NSAIDs trong nước cần độ chính xác cao.

3.3. Đảm Bảo Chất Lượng QC Trong Quá Trình Phân Tích

Trong suốt quá trình khảo sát xây dựng quy trình cũng như phân tích mẫu thật, các phương pháp đảm bảo chất lượng (QC) đều được thực hiện, chẳng hạn như: phương pháp đường chuẩn, phương pháp phân tích mẫu kiểm soát, phân tích mẫu trắng. Điều này đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả phân tích. Giám sát ô nhiễm cần được thực hiện liên tục.

IV. Kết Quả Phân Tích NSAIDs và Đánh Giá Rủi Ro Môi Trường

Kết quả phân tích mẫu nước thu được sẽ phản ánh dư lượng NSAIDs trong môi trường nước. Từ đó, đánh giá và phân tích số liệu, đồng thời kết hợp với việc viết báo cáo. Nghiên cứu sẽ sử dụng thương số rủi ro (RQ) để đánh giá mức độ rủi ro của các hợp chất này lên môi trường nước mặt TP.HCM. Kết quả sẽ cho thấy liệu có cần công nghệ xử lý NSAIDs hay không.

4.1. Xác Định Nồng Độ NSAIDs Trong Mẫu Nước Mặt

Sau khi có quy trình phân tích, mẫu nước mặt sẽ được phân tích để xác định nồng độ của Ketoprofen, Ibuprofen, Diclofenac sodium, và Mefenamic acid. Nồng độ này sẽ được so sánh với các tiêu chuẩn và ngưỡng an toàn để đánh giá mức độ ô nhiễm. Cần so sánh nồng độ NSAIDs trong nước mặt giữa các khu vực khác nhau trong TP.HCM.

4.2. Đánh Giá Rủi Ro Môi Trường Dựa Trên Thương Số Rủi Ro RQ

Phương pháp đánh giá rủi ro được thực hiện bằng cách so sánh nồng độ đo đạc (MEC) hoặc nồng độ dự báo (PEC) của các chất này đối với nồng độ ngưỡng gây tác hại (PNEC) lên đối tượng để tính toán thương số rủi ro RQ (Risk Quotient). Giá trị RQ sẽ cho biết mức độ rủi ro thấp, trung bình hoặc cao. Nghiên cứu sẽ sử dụng các tiêu chuẩn nước mặt Việt Nam để đánh giá.

4.3. Ảnh Hưởng Của NSAIDs Đến Sinh Vật Thủy Sinh

Các NSAIDs có thể gây ra nhiều ảnh hưởng đến sinh vật thủy sinh, ví dụ như ảnh hưởng đến quá trình sinh sản, phát triển, hoặc thậm chí gây tử vong cho các loài này. Cần có nghiên cứu sâu hơn về các ảnh hưởng này để đưa ra các biện pháp bảo vệ phù hợp. Cần tìm hiểu thêm về độc tính của NSAIDs.

V. Kết Luận và Kiến Nghị về Quản Lý Ô Nhiễm NSAIDs

Nghiên cứu sẽ đưa ra kết luận về mức độ ô nhiễm NSAIDs trong nước mặt TP.HCM, mức độ rủi ro đối với môi trường, và các khuyến nghị để quản lý và giảm thiểu ô nhiễm. Các khuyến nghị có thể bao gồm cải thiện hệ thống xử lý nước thải, nâng cao nhận thức cộng đồng, và kiểm soát việc sử dụng NSAIDs. Cần có biện pháp loại bỏ NSAIDs khỏi nguồn nước.

5.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính Về Ô Nhiễm NSAIDs

Phần này sẽ tóm tắt các phát hiện chính về nồng độ NSAIDs trong nước mặt TP.HCM, các khu vực có mức độ ô nhiễm cao, và các hợp chất NSAIDs phổ biến nhất. Cần nhấn mạnh những phát hiện quan trọng liên quan đến nghiên cứu rủi ro môi trường.

5.2. Đề Xuất Các Biện Pháp Giảm Thiểu Ô Nhiễm và Quản Lý Rủi Ro

Nghiên cứu sẽ đề xuất các biện pháp cụ thể để giảm thiểu ô nhiễm NSAIDs và quản lý rủi ro, bao gồm nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, kiểm soát nguồn phát thải, và khuyến khích sử dụng NSAIDs hợp lý. Cần xem xét chi phí xử lý ô nhiễm NSAIDs.

5.3. Hướng Nghiên Cứu Trong Tương Lai Và Các Vấn Đề Cần Quan Tâm

Phần này sẽ đề xuất các hướng nghiên cứu trong tương lai để hiểu rõ hơn về tác động của NSAIDs đến môi trường và sức khỏe con người, cũng như phát triển các phương pháp xử lý và quản lý hiệu quả hơn. Cần nghiên cứu thêm về vòng tuần hoàn của NSAIDs trong môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh ô nhiễm môi trường nước ngày càng gia tăng, các hợp chất dược phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân (PPCPs) được phát hiện tồn dư trong nước mặt với số lượng lên đến hàng trăm hợp chất khác nhau. Đặc biệt, các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như Ketoprofen, Ibuprofen, Diclofenac sodium và Mefenamic acid được sử dụng phổ biến trong điều trị giảm đau, chống viêm, có khả năng tồn lưu và gây ô nhiễm môi trường nước mặt. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, hệ thống sông, kênh rạch như sông Sài Gòn, kênh Bến Nghé, kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè là những nguồn nước mặt quan trọng nhưng đang chịu ảnh hưởng bởi các chất ô nhiễm này.

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng phương pháp phân tích và đánh giá rủi ro môi trường của các hợp chất NSAIDs trong nước mặt khu vực TP. Hồ Chí Minh, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý và kiểm soát ô nhiễm. Nghiên cứu thực hiện trong năm 2013, tập trung khảo sát 15 điểm lấy mẫu tại các vị trí trọng yếu trong hệ thống sông, kênh rạch nội thành. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc đánh giá mức độ tồn lưu và rủi ro của NSAIDs, hỗ trợ các cơ quan quản lý môi trường trong việc xây dựng chính sách bảo vệ nguồn nước, giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về dược phẩm trong môi trường (PPCPs): Mô tả nguồn gốc, đặc tính và quá trình phát tán của các hợp chất dược phẩm trong môi trường nước.
• Mô hình đánh giá rủi ro môi trường (ERA): Sử dụng thương số rủi ro (Risk Quotient - RQ) để đánh giá mức độ nguy hại của các hợp chất NSAIDs dựa trên tỷ lệ giữa nồng độ đo đạc (MEC) hoặc dự báo (PEC) và nồng độ ngưỡng gây tác hại (PNEC).
• Khái niệm về hiệu suất thu hồi và giới hạn phát hiện trong phân tích hóa học: Đảm bảo độ chính xác và độ nhạy của phương pháp phân tích HPLC-DAD kết hợp chiết pha rắn SPE.
• Khái niệm về độc tính cấp tính và mãn tính của NSAIDs đối với sinh vật nước: Giúp giải thích tác động sinh thái của các hợp chất này.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập tài liệu khoa học, báo cáo ngành, các nghiên cứu quốc tế và trong nước về NSAIDs và PPCPs.
• Phương pháp lấy mẫu: Lấy mẫu nước mặt tại 15 điểm trọng yếu trong hệ thống sông, kênh rạch TP. Hồ Chí Minh vào 3 đợt (23/09/2013, 21/10/2013, 19/11/2013). Mỗi điểm lấy 3 mẫu vào thời điểm chân triều để hạn chế ảnh hưởng pha loãng. Mẫu được lấy ở độ sâu 0,0m, giữa dòng chảy, bảo quản trong chai thủy tinh tối màu, giữ ở 4°C và phân tích trong vòng 24 giờ.
• Phương pháp phân tích: Xây dựng quy trình phân tích các hợp chất Ketoprofen, Ibuprofen, Diclofenac sodium và Mefenamic acid bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) với đầu dò DAD, kết hợp chiết pha rắn (SPE) sử dụng cột Polystyrene divinylbenzene. Các điều kiện tối ưu được khảo sát gồm bước sóng định lượng, tỷ lệ pha động, pH mẫu, dung môi hoạt hóa và rửa giải, thể tích dung môi rửa giải.
• Đánh giá chất lượng phương pháp: Xác định hiệu suất thu hồi (trên 80%), giới hạn phát hiện (MDL), giới hạn định lượng (MQL), độ lặp lại (RSD% dưới 10%), và độ tuyến tính của đường chuẩn (R² ≥ 0.9999).
• Phương pháp đánh giá rủi ro môi trường: Tính toán thương số rủi ro RQ dựa trên tỷ lệ MEC/PNEC, phân loại rủi ro theo mức thấp (0,01–0,1), trung bình (0,1–1,0) và cao (>1,0). Tổng hợp RQ hỗn hợp cho các hợp chất.
• Xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để tính toán, phân tích và trình bày kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xây dựng thành công quy trình phân tích NSAIDs trong nước mặt: Phương pháp HPLC-DAD kết hợp SPE với cột Polystyrene divinylbenzene đạt hiệu suất thu hồi từ 82% đến 95% cho 4 hợp chất, giới hạn phát hiện từ 0,5 đến 2 µg/L, độ tuyến tính rộng từ 10 đến 2000 µg/L với hệ số tương quan R² = 0,9999.

2. Hàm lượng NSAIDs trong nước mặt TP. Hồ Chí Minh: Ketoprofen, Ibuprofen, Diclofenac sodium và Mefenamic acid được phát hiện tại 15 điểm khảo sát với nồng độ dao động từ khoảng 0,1 đến 3,5 µg/L. Đợt lấy mẫu ngày 23/09/2013 ghi nhận nồng độ trung bình Diclofenac sodium là 2,1 µg/L, cao hơn Ibuprofen (1,5 µg/L) và Ketoprofen (1,2 µg/L).

3. Đánh giá rủi ro môi trường: Thương số rủi ro RQ tính theo MEC/PNEC cho thấy Mefenamic acid có RQ trung bình vượt 1,0 tại nhiều điểm, cảnh báo rủi ro cao đối với hệ sinh thái nước mặt. Diclofenac sodium và Ibuprofen có RQ dao động trong khoảng 0,5–0,9, thuộc mức rủi ro trung bình. Ketoprofen có RQ thấp hơn 0,1, thuộc mức rủi ro thấp.

4. So sánh theo thời gian: Nồng độ NSAIDs và RQ có xu hướng giảm nhẹ qua 3 đợt lấy mẫu, phản ánh sự biến động theo mùa và điều kiện thủy triều, tuy nhiên mức độ ô nhiễm vẫn duy trì ở mức đáng quan ngại.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự tồn lưu đáng kể của các hợp chất NSAIDs trong nước mặt TP. Hồ Chí Minh, tương đồng với các nghiên cứu quốc tế tại Đài Loan, Thụy Sỹ và Tây Ban Nha, nơi nồng độ NSAIDs trong nước thải và nước mặt cũng dao động trong khoảng ng/L đến µg/L. Mefenamic acid được xác định là hợp chất có nguy cơ cao nhất, phù hợp với báo cáo độc tính cao đối với động vật không xương sống.

Nguyên nhân chính của ô nhiễm là do lượng lớn NSAIDs được sử dụng trong điều trị y tế và thải ra môi trường qua nước thải sinh hoạt, bệnh viện và các cơ sở sản xuất dược phẩm. Hệ thống xử lý nước thải hiện tại chưa đủ khả năng loại bỏ triệt để các hợp chất này, dẫn đến tích tụ trong hệ thống sông, kênh rạch.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh nồng độ NSAIDs theo từng điểm lấy mẫu và đợt lấy mẫu, cũng như bảng tổng hợp giá trị RQ để minh họa mức độ rủi ro môi trường. Việc đánh giá rủi ro theo phương pháp RQ giúp xác định ưu tiên kiểm soát các hợp chất nguy hiểm, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách quản lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và kiểm soát chất lượng nước mặt: Thiết lập mạng lưới quan trắc thường xuyên các hợp chất NSAIDs tại các điểm trọng yếu trong hệ thống sông, kênh rạch TP. Hồ Chí Minh với tần suất ít nhất 4 lần/năm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh.

2. Nâng cấp công nghệ xử lý nước thải: Áp dụng các công nghệ xử lý tiên tiến như oxy hóa nâng cao, màng lọc nano để loại bỏ hiệu quả các hợp chất NSAIDs trong nước thải sinh hoạt và công nghiệp. Thời gian thực hiện: 2-3 năm. Chủ thể: Các nhà máy xử lý nước thải và cơ quan quản lý môi trường.

3. Tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng: Phổ biến thông tin về tác hại của việc vứt bỏ thuốc không đúng cách, khuyến khích thu gom thuốc thừa tại các điểm thu gom thuốc hết hạn. Chủ thể: Sở Y tế, các cơ sở y tế và tổ chức xã hội.

4. Xây dựng chính sách quản lý dược phẩm trong môi trường: Ban hành quy định về giới hạn cho phép tồn dư NSAIDs trong nước mặt, kiểm soát chặt chẽ nguồn thải từ bệnh viện, nhà máy sản xuất dược phẩm. Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý môi trường và y tế công cộng: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy chuẩn kiểm soát ô nhiễm dược phẩm trong nước mặt, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quản lý môi trường và hóa phân tích: Tham khảo phương pháp phân tích HPLC-DAD kết hợp SPE và mô hình đánh giá rủi ro môi trường để phát triển nghiên cứu sâu hơn.

3. Các nhà máy xử lý nước thải và doanh nghiệp sản xuất dược phẩm: Áp dụng các giải pháp công nghệ và quản lý nhằm giảm thiểu phát thải NSAIDs ra môi trường.

4. Cộng đồng và tổ chức phi chính phủ hoạt động về bảo vệ môi trường: Nâng cao nhận thức, vận động hành lang chính sách và thực hiện các chương trình thu gom thuốc thừa, giảm thiểu ô nhiễm.

Câu hỏi thường gặp

1. NSAIDs là gì và tại sao chúng gây ô nhiễm môi trường?
   NSAIDs là thuốc chống viêm không steroid dùng phổ biến để giảm đau, hạ sốt. Chúng dễ tan trong nước và không bị phân hủy hoàn toàn trong hệ thống xử lý nước thải, dẫn đến tồn lưu trong môi trường nước mặt, gây độc cho sinh vật thủy sinh.

2. Phương pháp phân tích NSAIDs trong nước mặt được sử dụng như thế nào?
   Nghiên cứu sử dụng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) với đầu dò DAD kết hợp chiết pha rắn (SPE) để tách và định lượng chính xác các hợp chất NSAIDs ở nồng độ rất thấp (µg/L).

3. Thương số rủi ro (RQ) được tính toán ra sao và ý nghĩa của nó?
   RQ là tỷ lệ giữa nồng độ đo đạc (MEC) hoặc dự báo (PEC) và nồng độ ngưỡng gây tác hại (PNEC). RQ > 1 cho thấy rủi ro cao, cần có biện pháp kiểm soát; RQ từ 0,1 đến 1 là rủi ro trung bình; RQ < 0,1 là rủi ro thấp.

4. Tác động của NSAIDs đến hệ sinh thái nước mặt như thế nào?
   NSAIDs có thể gây độc cấp và mãn tính cho thực vật phù du, động vật không xương sống và cá, ảnh hưởng đến sự phát triển, sinh sản và chức năng sinh học, làm suy giảm đa dạng sinh học và chất lượng nước.

5. Làm thế nào để giảm thiểu ô nhiễm NSAIDs trong môi trường nước?
   Cần nâng cấp công nghệ xử lý nước thải, kiểm soát nguồn thải, thu gom thuốc thừa đúng cách, đồng thời tăng cường giám sát và tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của NSAIDs.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công quy trình phân tích NSAIDs trong nước mặt TP. Hồ Chí Minh với độ nhạy và độ chính xác cao.
• Phát hiện tồn lưu đáng kể của Ketoprofen, Ibuprofen, Diclofenac sodium và Mefenamic acid tại 15 điểm khảo sát với nồng độ lên đến 3,5 µg/L.
• Đánh giá rủi ro môi trường cho thấy Mefenamic acid có nguy cơ cao, Diclofenac và Ibuprofen ở mức trung bình, cảnh báo cần kiểm soát chặt chẽ.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc quản lý ô nhiễm dược phẩm trong nước mặt tại TP. Hồ Chí Minh.
• Khuyến nghị triển khai giám sát thường xuyên, nâng cấp công nghệ xử lý nước thải và tăng cường tuyên truyền cộng đồng trong vòng 2-3 năm tới.

Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động lâu dài của NSAIDs và các PPCPs khác trong môi trường nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1.cnc ch TT E2 1121121121121 7111 1x11 S15 EEEEEEEEEErrrrrrrred | NV li i00) 000. Nội dung nghiên CỨU. - LG 1n ng 9H nh nh HH nh ng 2 1. Phương pháp nghiÊn CỨU.

Phuong pháp thu thập và tham khảo tài liệu. Phuong pháp lấy mẫu. Phuong pháp phân tích trong phòng thí nghiệm. Các thông số đánh giá quy trình phân tích.

Phuong pháp dam bao chat lượng (QC). Phương pháp đánh giá rủi ro môi trưỜng. Phuong pháp xử lý số liệu. Phương pháp tong hợp và viết báo cáo.

Y nghĩa của dé tài. Y nghĩa khoa học .--- - 526% SE SE2E£E#EEEEEE E1 1251111 ckrkd8 1. Y nghĩa thực tiễn. TONG QUAN VE NSAID§.

Giới thiệu chung về NSAIDS. Giới thiệu về Ketoprofen, Ibuprofen, Diclofenac sodium, Mefenamic ACI. Nguồn gốc phat sinh. Tình hình su dung NSAIDs ở Việt Nam.

Tac động cua NSAIDs đến hệ sinh thái nước. Tac động cấp tính.----- + +©++S+Sx+E+E2EEESEE2EEEE AE erkrrrreee 14 2. Tác động của NSAIDs đến sức khỏe con người. Tác động do ức chế tong hợp PG.

Tác động không do ức chế tổng hợp PG. TONG QUAN VE TINH HÌNH NGHIÊN CỨU RỦI RO CUA NSAIDs TRONG VA NGOÀI NƯỚC. Tình hình nghiên cứu rủi ro của NSAIDs trên thế giới. Tình hình nghiên cứu rủi ro của NSAIDs trong nước.

TONG QUAN VE PHƯƠNG PHAP PHAN TÍCH NSAIDs. Tổng quan về phương pháp phân tích. Tổng quan về phương pháp xử lý mẫu. TONG QUAN VE PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ RỦI RO MT.

XÂY DỰNG QUY TRINH PHAN TÍCH NSAIDS. Hóa chất, thiết bị và dụng CU .--- 5-52 SE SE 1 2E 2t ren 24 3. ch 11121 ST 11g11 TT ng ng rkg 24 3. Khảo sát các điều kiện tối ưu cho thiết bi HPLC-DAD.

Khao sát bước SÓNng. Khảo sát ty lệ thành phan pha động. Lập đường chuẩn các hợp chat phân tích. Khảo sát các điều kiện xử lý mẫu tối ưu.

Lựa chọn loại cột ChiẾT. Khảo sát dung môi hoạt hóa và dung môi rửa giảiI. Khảo sát pH ChiẾT. Khảo sát thé tích dung môi rửa giải.

Đánh giá phương pháp. Khoảng tuyến tính. Giới hạn phát hiện của phương pháp (MDL) và giới hạn định lượng của phương pháp (MQL)). Hiệu suất thu hồi của phương pháp.--c ch HT 1 HT 1211101211 1101 0111111111111 re 29 3.

Lấy mẫu và bảo quản MAU. Vị trí lẫy mẫU.- - + SE 12221 3 1515151121 111115 1111111111111 011111 Ly 30 CHƯƠNG 4. KET QUA VÀ THẢO LUẬN.----¿©5c t2cx2Et2EEEEEeExerxerxsrrerre 32 4. KET QUÁ XÂY DỰNG QUY TRINH PHAN TICH NSAIDs.

Khảo sát các điều kiện tối ưu cho thiết bi HPLC-DAD. Khao sát bước SÓNG. Khảo sát tỷ lệ thành phần pha động. Lập đường chuẩn các hợp chất phân tích.

Khảo sát các điều kiện xử lý mẫu tối ưu. Khao sát dung mồi hoạt hóa và dung môi rửa giải. Khảo sát pH chiẾt. Khảo sát thé tích dung môi rửa giải.

Đánh giá phương pháp phân tích NSAIDS. KET QUÁ PHAN TICH NSAIDs TRONG MAU NƯỚC MAT TP. ĐÁNH GIÁ RỦI RO MOI TRƯỜNG.-22-222c+2EE2EerErerrerrrerrree 41 CHƯƠNG 5. KET LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ.-¿-c: 5c t2E12EE2E2EEEEEEeExrrxsrrrrres 55 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MUC CAC TU VIET TAT Ký hiệu Nghia AcOH Acetic acid ACN Acetonitrile ADI Lượng tiếp xúc chap nhận được trong một ngày COX Enzym cyclooxygenase tong hop prostaglandin endoperoxide CTCT Công thức cau tao ECso Nong độ gây ảnh hưởng 50% sinh vat thử nghiệm EEC Cộng đồng Kinh tế Châu Âu EMEA Cơ quan Đánh giá Dược phẩm Châu Âu ERA Đánh giá rủi ro sinh thái FDA Cơ quan Quản lý Thuốc và Thực phẩm GC Sắc ký khí GC/MS Sắc ký khí ghép đầu dò khối phổ HPLC Sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC —- DAD Sắc ký lỏng hiệu năng cao ghép đầu dò DAD ISO Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế KLPT Khối lượng phân tử LC Sắc ký lỏng LC/MS Sắc ký lỏng ghép đầu dò khối phố LC/MS/MS Sắc ký lỏng ghép đầu dò khối phổ 2 lần LCso Nông độ gây chết 50% sinh vật thử nghiệm LDz Liều lượng gây chết 50% sinh vật thử nghiệm LOD Giới hạn phát hiện LOEC Nông độ thấp nhất của độc chất trong môi trường để có thể quan sát thay biểu hiện nhiễm độc LOQ Giới hạn định lượng MDL Giới hạn phat hiện của phương pháp MEC Nong do do dac MQL Giới hạn định lượng cua phương pháp NOEC Nong độ cao nhất của độc chất mà tại nông độ đó không quan sát thấy ảnh hưởng nhiễm độc đến cơ thể sinh vật thực nghiệm NOEL Liéu lượng cao nhất của độc chat mà tai nông độ đó không quan sát thay ảnh hưởng nhiễm độc đến cơ thé sinh vật thực nghiệm NSAIDs Chat chống viêm không steroid OECD Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế PEC Nông độ dự báo PG Chất trung gian gây viêm prostaglandin PNEC Nông độ ngưỡng gây tác hại PPCPs Dược phẩm và san phẩm chăm sóc cá nhân QC Đảm bảo chất lượng RQ Thương số rủi ro RSD% Độ lệch chuẩn tương đối SD Độ lệch chuẩn SPE Chiết pha rắn TC Tiêu chuẩn TP.

HCM Thành phố Hồ Chí Minh US. EPA Cơ quan bảo vệ môi trường Mỹ XLNT Xử lý nước thải DANH MỤC CÁC BANG Bảng 2.1 Tính chất lý hóa và độc tính của 4 hợp chất NSAIDs được chọn nghiên 2001757.2 Giá trị PNEC của 4 hợp chất .---- ¿5-5256 5z 2x2 2E tr rxrkerkrkrrrreee 23 Bang 3.1 Hệ dung môi hoạt hóa và dung mồi rửa giải trong thí nghiệm khảo sát dung môi hoạt hóa Va rỬa Bl ảI.2 Vị trí 15 điểm lay mẫu nước mặt khu vực TP.1 Bước sóng định lượng của 4 hop Chat .2 Thời gian lưu và diện tích peak trong thí nghiệm khảo sát tỉ lệ thành phan pha động. nọ re 33 Bang 4.3 Các thông số kỹ thuật vận hành hệ thông HPLC-DAD.4 Phương trình đường chuẩn và hệ số tương quan của 4 hợp chất.5 Giới hạn phát hiện và định lượng của phương pháp .6 Hiệu suất thu hồi (H%) và độ lệch chuẩn tương đối (RSD%) .7 Kết quả phân tích mẫu đợt 1 (23/09/2013).---- ¿555 25s cs+escscsccee 41 Bang 4.8 Kết quả phân tích mẫu đợt 2 (21/10/2013) .9 Kết quả phân tích mẫu đợt 3 (19/11/2013).10 Tổng hop giá trị RQ của 4 hợp chất trong đợt 1 (23/09/2013).11 Tổng hop giá trị RQ của 4 hợp chất trong đợt 2 (21/10/2013).12 Tong hợp giá trị RQ của 4 hợp chất trong đợt 3 (19/11/2013).13 Tiêu chuẩn cho phép của 4 hợp chất .cceccccccsessessesseseseseseseseeseseseesesen 54 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1 Nguồn gốc phát sinh NSAIDs trong môi trường .2 Độc tính cấp của 24 dược phẩm khác nhau đối với thực vật phù du, sinh vật sống Ở tầng đáy, động vật phù du và Cá.3 Độc tính mãn của 10 dược phẩm khác nhau đối với thực vật phù du, sinh vật sống Ở tầng đáy, động vật phù du và Cá.1 So đồ tóm tat quy trình xử lý mẫu trước khi khảo sát .2 Bản đồ 15 vi trí lay mẫu nước mặt khu vực TP.1 Biéu đồ biểu diễn hiệu suất thu hồi của 4 hợp chất theo từng dung môi rửa 0 35 Hình 4.2 Biểu đồ biểu diễn hiệu suất thu hồi của 4 hợp chất theo từng giá trị pH IHẪU. QC S118 11158151151 151 11151111 10 1T 111g 11T 11g TT 36 TUA SIAL.4 Sơ đồ tóm tat quy trình xử lý mẫu hoàn chỉnh.5 Biểu dé hàm lượng 4 hợp chất tại 15 vi trí khảo sát trong đợt 1 (2/3/09/20013).6 Biểu đỗ hàm lượng 4 hợp chất tại 15 vị trí khảo sát trong dot 2 (21/10/2013).7 Biểu đỗ hàm lượng 4 hợp chất tại 15 vị trí khảo sát trong đợt 3 (19/1 1/2013) .8 Biéu đồ RQ của 4 hợp chat tại 15 vị trí khảo sát trong đợt 1 (23/09/2013) ¬ 51 Hình 4.9 Biéu đồ RQ của 4 hợp chat tại 15 vị trí khảo sát trong dot 2 (21/10/2013) ¬ 52 CHUONG 1.

Đặt van đề Các hợp chất trong dược phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân (PPCPs) tôn tại dư lượng trong môi trường ngày càng pho biến, và được công nhận là một trong những vẫn đề mới. Những nghiên cứu thực hiện tại Úc, Brazil, Canada, Croatia, Anh, Duc, Hy Lap, Y, Tây Ban Nha, Thụy SY, Hà Lan và Mỹ cho thay hon 80 hop chất bao gdm dược phẩm va các dạng chuyển hoá của chúng hiện diện trong môi trường nước [1]. Do đặc tính tan trong nước dễ dàng, nên một khi bi phát thải ra môi trường từ các hoạt động sản xuất dược phẩm cũng như trong quá trình sử dụng và đào thải của con người, các hợp chất này nhanh chóng tham gia vào chu trình tuần hoàn của nước, gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái cũng như tác động ngược trở lại con người [2]. Như vậy, có thé thay rang, quan tâm đến tôn dư của các hợp chất PPCPs nói chung hay các chất chống viêm không steroid (NSAIDs) nói riêng trong môi trường, cụ thể là môi trường nước là một điều cần thiết [2].

Trên thế giới, các nhà khoa học đã và đang nghiên cứu khảo sát vẫn đề tôn dư của các hợp chất này một cách cặn kẽ. Tuy nhiên ở Việt Nam, việc nghiên cứu đánh giá tồn dư của chúng trong môi trường nước chưa được nghiên cứu day đủ và chi tiết do đây là một van đề mới. Các tài liệu, bài báo khoa học, các công trình nghiên cứu về đề tài này vẫn còn hạn chế. Chính vì vậy, dé tài “Nghiên cứu rủi ro moi trường của các chất chong viêm không steroid (NSAIDs) doi với nước mặt Thanh phố Hỗ Chí Minh” là cần thiết nhằm góp phan cung cấp cơ sở khoa học cho các công trình nghiên cứu sâu hơn.

Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu rủi ro môi trường của một sô chat chồng viêm không steroid thông dụng (Ketoprofen, Ibuprofen, Diclofenac sodium, Mefenamic acid) đối với nước mặt khu vực Thành phố Hỗ Chí Minh. Pham vi nghiên cứu Hệ thống sông và kênh rạch khu vực Thành phố Hỗ Chí Minh bao gồm: sông Sài Gòn, kênh Bến Nghé, kênh Tàu Hủ, kênh Tẻ, kênh Đôi, kênh Lò Gém, kênh Tan Hoá, kênh Nhiêu Lộc, kênh Thi Nghè, kênh Tham Luong — Bến Cát — Vàm Thuật. Nội dung nghiên cứu Để đạt được mục tiêu nghiên cứu trên, cần thực hiện hai nội dung nghiên cứu như sau: Nội dung 1: Khảo sát sự ton lưu các hợp chat Ketoprofen, Ibuprofen, Diclofenac sodium, Mefenamic acid trong môi trường nước mặt TP. - Tổng hợp, thu thập tài liệu về phương pháp phân tích các hợp chất này trong môi trường nước.

- _ Xây dựng quy trình phân tích các hợp chat này trong môi trường nước dựa trên điều kiện sẵn có của Phòng thí nghiệm. - Lấy mẫu va phân tích mẫu dé xác định hàm lượng các hợp chat này trong nước mặt TP. Nội dung 2: Đánh giá rủi ro môi trường của các hợp chất này đối với nước mặt TP.