Bước đầu nghiên cứu phương pháp đếm rác nhựa trên sông Sài Gòn

Chuyên khảo phân tích Bước đầu nghiên cứu phương pháp đếm rác nhựa trên sông sài gòn, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Trần Đình Mạnh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Quang Dũng
• Trường học: Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Bước đầu nghiên cứu phương pháp đếm rác nhựa trên sông Sài Gòn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan điều kiện tự nhiên
• 1.2. Tình hình phát triển kinh tế xã hội
• 1.3. Tổng quan hiện trạng ô nhiễm rác trôi nổi
• 1.4. Tổng quan về ứng dụng JRC floating litter monitoring
• 1.5. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả quan trắc rác trôi nổi
• 3.2. Đánh giá và ước tính tải lượng rác trôi nổi trên sông Sài Gòn
• 3.3. Đề xuất các giải pháp kiểm soát, quản lý rác trôi nổi trên sông Sài Gòn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Phụ lục 1: Kết quả quan trắc bằng ứng dụng JRC
• Phụ lục 2: Dữ liệu hiện trường thời điểm quan trắc
• Phụ lục 3: Thống kê số liệu rác trôi nổi bằng phương pháp kéo lưới
• LÝ LỊCH TRÍCH NGANG CỦA HỌC VIÊN

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu phương pháp đếm rác nhựa trên sông Sài Gòn

Nghiên cứu phương pháp đếm rác nhựa trên sông Sài Gòn là một vấn đề cấp bách trong bối cảnh ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng. Sông Sài Gòn, với vai trò quan trọng trong hệ thống thủy lợi và giao thông, đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng do rác thải nhựa. Việc nghiên cứu và áp dụng các phương pháp đếm rác nhựa không chỉ giúp đánh giá tình trạng ô nhiễm mà còn đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Tình hình ô nhiễm rác nhựa trên sông Sài Gòn

Sông Sài Gòn hiện đang chịu áp lực lớn từ rác thải nhựa, với 94,64% rác trôi nổi là nhựa. Các nghiên cứu cho thấy, trung bình mỗi giờ có khoảng 680 mảnh rác trôi nổi, ước tính hàng năm có khoảng 59.06 triệu mảnh rác nhựa. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước mà còn tác động đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu và phương pháp thực hiện

Mục tiêu của nghiên cứu là quan trắc và đánh giá tải lượng rác trôi nổi trên sông Sài Gòn bằng phương pháp JRC và kéo lưới. Nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin cần thiết để đề xuất các giải pháp quản lý rác thải nhựa hiệu quả, từ đó bảo vệ môi trường nước và sức khỏe cộng đồng.

II. Vấn đề ô nhiễm rác nhựa và thách thức quản lý

Ô nhiễm rác nhựa trên sông Sài Gòn không chỉ là một vấn đề môi trường mà còn là thách thức lớn đối với quản lý tài nguyên nước. Sự gia tăng rác thải nhựa từ sinh hoạt, công nghiệp và du lịch đã tạo ra áp lực lớn lên hệ sinh thái sông. Việc thiếu các biện pháp quản lý hiệu quả đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.

2.1. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm rác nhựa

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm rác nhựa trên sông Sài Gòn bao gồm việc xả thải không kiểm soát từ các khu dân cư và cơ sở sản xuất. Ngoài ra, ý thức của người dân về việc bảo vệ môi trường còn hạn chế, dẫn đến việc xả rác bừa bãi.

2.2. Hệ quả của ô nhiễm rác nhựa

Ô nhiễm rác nhựa gây ra nhiều hệ quả nghiêm trọng, bao gồm suy giảm chất lượng nước, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và làm tổn hại đến hệ sinh thái. Các loài thủy sinh bị ảnh hưởng nghiêm trọng, dẫn đến mất cân bằng sinh thái trong khu vực.

III. Phương pháp nghiên cứu hiệu quả trong đếm rác nhựa

Nghiên cứu đã áp dụng hai phương pháp chính để đếm rác nhựa: phương pháp JRC và phương pháp kéo lưới. Cả hai phương pháp này đều có những ưu điểm riêng, giúp thu thập dữ liệu chính xác về lượng rác trôi nổi trên sông Sài Gòn.

3.1. Phương pháp JRC trong quan trắc rác

Phương pháp JRC (Joint Research Centre) cho phép quan sát và ghi nhận số liệu rác trôi nổi một cách chính xác. Dữ liệu được thu thập qua ứng dụng JRC Floating Litter Monitoring, giúp theo dõi tình trạng ô nhiễm theo thời gian.

3.2. Phương pháp kéo lưới để xác định khối lượng rác

Phương pháp kéo lưới giúp xác định khối lượng và kích thước của rác trôi nổi. Qua đó, nghiên cứu có thể đánh giá được tải lượng rác nhựa một cách chính xác hơn, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy lượng rác nhựa trôi nổi trên sông Sài Gòn rất lớn, với 94,64% là nhựa. Những số liệu này không chỉ cung cấp cái nhìn rõ nét về tình trạng ô nhiễm mà còn là cơ sở để đề xuất các giải pháp quản lý rác thải nhựa hiệu quả.

4.1. Đánh giá tải lượng rác trôi nổi

Kết quả quan trắc cho thấy trung bình mỗi giờ có 680 mảnh rác trôi nổi, ước tính hàng năm khoảng 59.06 triệu mảnh. Điều này cho thấy mức độ ô nhiễm rác nhựa trên sông Sài Gòn là rất nghiêm trọng.

4.2. Đề xuất giải pháp quản lý rác thải nhựa

Nghiên cứu đã đề xuất một số giải pháp quản lý rác thải nhựa, bao gồm tăng cường ý thức cộng đồng, cải thiện hệ thống thu gom rác và áp dụng công nghệ mới trong quản lý rác thải. Những giải pháp này sẽ góp phần giảm thiểu ô nhiễm rác nhựa trên sông Sài Gòn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu phương pháp đếm rác nhựa trên sông Sài Gòn đã chỉ ra tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng và cần thiết phải có các biện pháp quản lý hiệu quả. Tương lai của nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở sông Sài Gòn mà còn có thể áp dụng cho các con sông khác tại Việt Nam.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong bảo vệ môi trường

Nghiên cứu này đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về ô nhiễm rác nhựa và bảo vệ môi trường nước. Các kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở cho các chính sách quản lý rác thải nhựa trong tương lai.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phát triển các công nghệ mới trong quản lý rác thải nhựa, cũng như mở rộng nghiên cứu ra các khu vực khác có tình trạng ô nhiễm tương tự. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ô nhiễm rác thải nhựa trên các hệ thống sông ngòi đang trở thành vấn đề môi trường nghiêm trọng toàn cầu. Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, mỗi năm thế giới thải ra khoảng 300 triệu tấn rác thải nhựa, trong đó Việt Nam đóng góp khoảng 1,8 triệu tấn. Tại các đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), mỗi ngày có khoảng 80 tấn rác nhựa và nilon được thải ra môi trường, chiếm 7-8% tổng lượng rác thải. Sông Sài Gòn, với chiều dài 256 km và lưu lượng trung bình 54 m³/s, chảy qua TP.HCM với dân số khoảng 9 triệu người, là một trong những con sông chịu ảnh hưởng nặng nề bởi ô nhiễm rác trôi nổi, đặc biệt là rác nhựa.

Nghiên cứu “Bước đầu nghiên cứu phương pháp đếm rác nhựa trôi nổi trên Sông Sài Gòn” nhằm mục tiêu quan trắc, đánh giá và ước tính tải lượng rác trôi nổi trên sông, đồng thời đề xuất các giải pháp kiểm soát và quản lý hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại vị trí cầu sắt Bình Lợi, vùng trung lưu của sông Sài Gòn, với 26 lần quan trắc từ tháng 10/2020 đến tháng 4/2021. Kết quả nghiên cứu cung cấp số liệu cụ thể về thành phần, kích thước và tải lượng rác trôi nổi, góp phần nâng cao nhận thức và hỗ trợ xây dựng chính sách bảo vệ môi trường nước mặt tại TP.HCM và các lưu vực sông tương tự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về quản lý tài nguyên và môi trường, tập trung vào ô nhiễm rác thải nhựa và phương pháp quan trắc rác trôi nổi. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết quản lý tài nguyên và môi trường: Nhấn mạnh vai trò của việc giám sát và kiểm soát ô nhiễm để bảo vệ hệ sinh thái nước mặt, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa và phát triển kinh tế nhanh chóng.
• Mô hình quan trắc rác trôi nổi JRC Floating Litter Monitoring: Đây là mô hình giám sát rác trôi nổi được phát triển bởi Trung tâm Nghiên cứu chung của Ủy ban châu Âu, sử dụng ứng dụng di động để thu thập dữ liệu trực quan về loại, kích thước và số lượng rác trôi nổi trên sông và biển.

Các khái niệm chính bao gồm: rác trôi nổi cỡ lớn (≥ 2,5 cm), tải lượng rác trôi nổi, phân loại rác theo nhóm vật liệu (nhựa, cao su, vải, giấy, kim loại, gỗ), và phương pháp ngoại suy tải lượng rác trên mặt cắt sông.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp hai phương pháp chính:

• Phương pháp quan sát trực quan và ghi nhận dữ liệu bằng ứng dụng JRC Floating Litter Monitoring: Quan sát rác trôi nổi trên sông Sài Gòn tại cầu sắt Bình Lợi, chia cầu thành 6 đoạn quan sát, mỗi đoạn rộng 25 m, tổng chiều rộng sông 275 m. Thời gian quan trắc mỗi lần là 60 phút, thực hiện 26 lần trong khoảng thời gian từ 3/10/2020 đến 17/4/2021. Dữ liệu được nhập trực tiếp vào ứng dụng trên điện thoại Android, bao gồm loại rác, kích thước, vị trí và thời gian quan sát.

• Phương pháp kéo lưới thu mẫu rác trôi nổi: Sử dụng lưới kéo dài 2 m, rộng 2 m, sâu 2 m, thả theo dòng chảy trong 60 phút để thu thập mẫu rác. Mẫu được phân loại theo nhóm rác và kích thước, hỗ trợ đánh giá khối lượng và thành phần rác trôi nổi.

Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel, sử dụng giá trị trung vị để giảm ảnh hưởng của các giá trị ngoại lai trong tính toán tải lượng rác. Phương pháp ngoại suy được áp dụng để ước tính tải lượng rác trôi nổi hàng năm trên toàn bộ mặt cắt sông tại vị trí cầu Bình Lợi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần rác trôi nổi chủ yếu là nhựa: Kết quả quan trắc cho thấy 94,64% rác trôi nổi trên sông Sài Gòn là nhóm nhựa, bao gồm mảnh xốp, mảnh nhựa, vỏ bao/bao bì và chai nhựa. Kích thước phổ biến của các mảnh rác nhựa nằm trong khoảng 10 – 20 cm.

2. Tải lượng rác trôi nổi lớn và biến động theo thời gian: Trung bình mỗi giờ có khoảng 680 mảnh rác trôi nổi tại khu vực khảo sát. Số lượng rác dao động từ 133 đến 1292 mảnh trong các lần quan trắc, với độ lệch chuẩn 366,3, cho thấy sự biến động lớn theo ngày và điều kiện môi trường.

3. Ước tính tải lượng rác hàng năm: Dựa trên dữ liệu quan trắc và phương pháp ngoại suy, ước tính tổng số mảnh rác trôi nổi trên sông Sài Gòn khoảng 59,06 triệu mảnh mỗi năm, trong đó rác thải nhựa chiếm khoảng 55 triệu mảnh.

4. Ảnh hưởng của yếu tố tự nhiên và con người: Sự biến động số lượng rác trôi nổi chịu ảnh hưởng bởi hoạt động của con người như ăn uống, giải trí ven sông, cũng như sự di chuyển của lục bình – loại thực vật thủy sinh phổ biến trên sông, kéo theo các mảng rác lớn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định mức độ ô nhiễm rác thải nhựa trên sông Sài Gòn là rất nghiêm trọng, tương tự hoặc cao hơn nhiều so với các nghiên cứu tại các con sông lớn trên thế giới. Việc rác nhựa chiếm tỷ lệ áp đảo phù hợp với xu hướng toàn cầu về ô nhiễm nhựa, đặc biệt là các sản phẩm nhựa dùng một lần. Biểu đồ phân bố số lượng rác theo thời gian và kích thước có thể minh họa rõ sự biến động và thành phần rác, hỗ trợ việc đánh giá hiệu quả các biện pháp quản lý.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tải lượng rác trôi nổi trên sông Sài Gòn cao hơn nhiều so với sông Seine (Pháp) với chỉ 0,28-0,47 mảnh nhựa/m³ nước, cho thấy mức độ ô nhiễm đặc biệt nghiêm trọng tại khu vực nghiên cứu. Nguyên nhân chính là do mật độ dân số cao, hoạt động kinh tế và ý thức xử lý rác thải chưa đồng đều.

Việc sử dụng ứng dụng JRC Floating Litter Monitoring đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả trong việc thu thập dữ liệu quan trắc rác trôi nổi tại Việt Nam, mở ra hướng nghiên cứu và quản lý mới phù hợp với điều kiện thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và quan trắc rác trôi nổi định kỳ: Áp dụng rộng rãi phương pháp quan trắc bằng ứng dụng JRC và phương pháp kéo lưới tại các vị trí trọng điểm trên sông Sài Gòn và các lưu vực sông khác. Mục tiêu giảm thiểu sai số và cập nhật dữ liệu liên tục trong vòng 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM phối hợp với các viện nghiên cứu.

2. Xây dựng hệ thống thu gom và xử lý rác thải nhựa dọc bờ sông: Lắp đặt các thiết bị chắn rác, bẫy rác tại các điểm xả thải và khu vực tập trung rác lớn. Mục tiêu giảm tải lượng rác trôi nổi xuống dưới 50% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: UBND TP.HCM, các quận huyện ven sông.

3. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng: Triển khai các chương trình giáo dục, truyền thông về tác hại của rác thải nhựa và cách xử lý đúng cách, đặc biệt tại các khu dân cư ven sông. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân tham gia phân loại và thu gom rác lên trên 70% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo, các tổ chức xã hội.

4. Hoàn thiện chính sách và quy định quản lý rác thải nhựa: Ban hành các quy định nghiêm ngặt về xử lý rác thải nhựa, kiểm soát nguồn thải từ các hoạt động công nghiệp, thương mại và sinh hoạt. Mục tiêu giảm phát thải nhựa ra môi trường ít nhất 30% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài nguyên và Môi trường, UBND TP.HCM.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý môi trường và chính quyền địa phương: Sử dụng số liệu và giải pháp đề xuất để xây dựng kế hoạch quản lý rác thải nhựa hiệu quả, giám sát ô nhiễm môi trường nước mặt.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, ứng dụng công nghệ giám sát rác trôi nổi, phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng bảo vệ môi trường: Áp dụng kết quả nghiên cứu để triển khai các chương trình tuyên truyền, vận động cộng đồng và thực hiện các dự án giảm thiểu ô nhiễm nhựa.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực xử lý chất thải: Tham khảo dữ liệu về tải lượng rác và thành phần rác để phát triển công nghệ xử lý, tái chế phù hợp với đặc điểm rác thải tại TP.HCM và các vùng lân cận.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp JRC Floating Litter Monitoring là gì?
   Phương pháp này sử dụng ứng dụng di động để quan sát và ghi nhận trực quan các mảnh rác trôi nổi trên sông hoặc biển, phân loại theo loại và kích thước. Ví dụ, nghiên cứu đã áp dụng thành công tại cầu Bình Lợi để thu thập dữ liệu rác trôi nổi.

2. Tại sao rác nhựa chiếm tỷ lệ lớn trong rác trôi nổi?
   Nhựa có đặc tính khó phân hủy, nhẹ và dễ trôi nổi trên mặt nước. Các sản phẩm nhựa dùng một lần như túi nilon, chai nhựa, hộp xốp chiếm phần lớn lượng rác thải, dẫn đến tỷ lệ nhựa trong rác trôi nổi rất cao (trên 90%).

3. Làm thế nào để ước tính tải lượng rác trôi nổi trên toàn bộ mặt cắt sông?
   Dữ liệu quan trắc tại một đoạn sông được sử dụng giá trị trung vị để ngoại suy theo chiều rộng toàn bộ mặt cắt sông, nhân với thời gian và số ngày trong năm để ước tính tổng tải lượng rác hàng năm.

4. Yếu tố nào ảnh hưởng đến biến động số lượng rác trôi nổi?
   Ngoài hoạt động của con người như ăn uống, giải trí, yếu tố tự nhiên như dòng chảy, thủy triều và sự di chuyển của thực vật thủy sinh (lục bình) cũng ảnh hưởng lớn đến sự phân bố và số lượng rác trôi nổi.

5. Giải pháp nào hiệu quả nhất để giảm ô nhiễm rác nhựa trên sông?
   Kết hợp các biện pháp giám sát, thu gom, xử lý rác, nâng cao nhận thức cộng đồng và hoàn thiện chính sách quản lý là cách tiếp cận toàn diện và hiệu quả nhất, như đề xuất trong nghiên cứu.

Kết luận

• Nghiên cứu đã áp dụng thành công phương pháp quan trắc rác trôi nổi bằng ứng dụng JRC và phương pháp kéo lưới tại sông Sài Gòn, cung cấp dữ liệu chi tiết về thành phần và tải lượng rác.
• Rác thải nhựa chiếm tỷ lệ áp đảo (94,64%) trong tổng lượng rác trôi nổi, với kích thước phổ biến từ 10 đến 20 cm.
• Trung bình mỗi giờ có khoảng 680 mảnh rác trôi nổi tại vị trí cầu Bình Lợi, ước tính hàng năm khoảng 59 triệu mảnh rác trôi nổi trên sông.
• Kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học cho việc xây dựng các giải pháp kiểm soát và quản lý rác thải nhựa trên sông Sài Gòn.
• Đề xuất triển khai giám sát định kỳ, thu gom rác, tuyên truyền nâng cao nhận thức và hoàn thiện chính sách nhằm giảm thiểu ô nhiễm rác thải nhựa trong vòng 3-5 năm tới.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ nguồn nước và môi trường sống bền vững cho thế hệ tương lai!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan điều kiện tự nhiên 1.1 Tổng quan về vị trí Sông Sài Gòn là một trong bốn phụ lưu lớn của sông Đồng Nai. Sông Sài Gòn bắt nguồn từ Krachee – Campuchia ở độ cao trên 200 m so với mực nước biển, chảy đến Hồ Dầu Tiếng (tỉnh Tây Ninh) – nơi đây đã khai thác sử dụng công trình thủy lợi Dầu Tiếng – sau đó chảy ngang địa phận tỉnh Bình Dương đến Thành phố Hồ Chí Minh và sau cùng hợp lưu với sông Đồng Nai tại Mũi Đèn Đỏ (Nhà Bè), sau đó đổ ra biển. Ở thượng lưu sông chảy theo hướng Bắc – Nam, trung lưu và hạ lưu sông chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam. Giới hạn toàn lưu vực sông Sài Gòn nằm từ 10020 – 11030 vĩ độ Bắc và từ 106020 – 107030 độ kinh Đông.

Sông Sài Gòn dài 256 km, chảy dọc trên địa phận Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 80 km, có lưu lượng trung bình vào khoảng 54 m³/s, bề rộng tại Thành phố khoảng 225 m đến 370 m, độ sâu có chỗ tới 20 m. Ranh giới lưu vực sông Sài Gòn gồm: Phía Bắc giáp: Campuchia. Phía Nam giáp: lưu vực sông Nhà Bè. Phía Đông giáp: lưu vực sông Bé và lưu vực sông Đồng Nai.

Phía Tây giáp: lưu vực sông Vàm Cỏ Đông. Vì chảy qua nhiều vùng nên sông mang nhiều tên khác nhau. Từ đầu nguồn ở huyện Lộc Ninh tỉnh Bình Phước, huyện Dương Minh Châu tỉnh Tây Ninh đến gần chợ Thủ Dầu Một (Bình Dương) gọi là sông Ngã Cái. Đoạn từ chợ Thủ Dầu Một đến cư xá Thanh Đa (Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh) gọi là sông Thủ Khúc.

Đoạn từ cư xá Thanh Đa đến chỗ đổ vào sông Đồng 4 Nai (Mỹ Lợi, Quận 2) có tên là sông Sài Gòn hay sông Bến Nghé. Lưu vực sông Sài Gòn được thể hiện tại Hình 1.1 dưới đây: Hình 1.1 Bản đồ Sông Sài Gòn- Đồng Nai 1.2 Các công trình thủy lợi, kênh rạch trên hệ thống sông Sài Gòn Sông này có các cảng lớn thuộc hệ thống Cảng Sài Gòn. Có tuyến buýt đường sông xuất phát từ bến Bạch Đằng (quận 1) đi theo sông Sài Gòn, qua kênh Thanh Đa và ra lại sông Sài Gòn đến khu vực phường Linh Đông (quận Thủ Đức). Ngoài trục các sông chính là sông Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh còn có một hệ thống kênh rạch chằng chịt như ở hệ thống sông Sài Gòn có các rạch Thầy Cai, Láng The, Bàu Nông, Rạch Tra, Bến Cát, An Hạ, Tham Lương, Cầu Bông, Nhiêu Lộc – Thị Nghè, Bến Nghé, Lò Gốm, Kênh Tẻ, Tàu Hũ, Kênh Ðôi và ở phần phía Nam Thành phố thuộc địa bàn các huyện Nhà Bè, Cần Giờ mật độ kênh rạch dày đặc; Cùng với hệ thống kênh cấp 3 – 4 của kênh Đông – Củ Chi và các kênh đào An Hạ, kênh Xáng, Bình Chánh đã giúp cho việc tưới tiêu, giao lưu thuận lợi và đang dần dần từng bước thực hiện các dự án giải tỏa, nạo vét kênh rạch, chỉnh trang ven bờ, tô điểm vẻ đẹp cảnh quan sông nước, phát huy lợi thế hiếm có đối với một đô thị lớn.

5 Các cầu và công trình vượt sông Sài Gòn bao gồm: Cầu Bình Lợi, Cầu Bình Phước, Cầu Bình Triệu, Cầu Chữ Y, Cầu Phú Mỹ, Cầu Sài Gòn, Cầu Bình Lợi, Cầu Ông Lãnh, Cầu Phú Long gồm một cầu cũ (nay đã tháo dỡ) nằm về phía thượng lưu nối quận 12 với trung tâm thị xã Thuận An và cầu mới hoàn thành năm 2012 nằm về phía hạ lưu của cầu cũ nối quận 12 (từ đường Hà Huy Giáp) và thị xã Thuận An (nối vào Quốc lộ 13), Cầu Phú Cường nối huyện Củ Chi và Thành phố Thủ Dầu Một trên tỉnh lộ 8, Cầu Bến Súc nối xã Phú Mỹ Hưng thuộc huyện Củ Chi và Bình Dương trên tỉnh lộ 15, Cầu Bến Củi nối xã Bến Củi thuộc huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh và thị trấn Dầu Tiếng thuộc huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương, Cầu Dầu Tiếng, và một hầm Bình Lợi nằm trên đường Võ Văn Kiệt nối quận 1 và quận 2 của Thành phố Hồ Chí Minh.1 Sông Sài Gòn và các phụ lưu trong địa phần Thành phố Chí Minh [4] Chiều Diện tích Tên sông/suối dài lưu vực Hướng dòng chảy (Km) sông (Km2) Từ Bình Phước – Bình Dương – Sông Sài Gòn 80 > 2.HCM + sông Đồng Nai ở mũi Đèn Đỏ, Nhà Bè. Bề rộng Từ Phú Xuân, Nhà Bè và Bình Khánh, Sông Soài Rạp 59 trung bình 2 Cần Giờ theo hướng nam đổ ra biển km Đông tại cửa Xoài Rạp. Bề rộng Từ ngã 3 sông Đồng Nai đến vịnh Gành Sông Lòng Tàu 56 trung bình Rái. Từ ngã 3 sông Lòng Tàu và sông Dừa Sông Ngã Bãy 15 đến vịnh Gành Rái Sông Đồng Từ ngã 3 sông Lòng Tàu và sông Bà 30 Tranh Giỏi đến sông Ngã Bảy.

Từ Ngã ba Sông Thị Vải đến Rạch Tắc Sông Gò Gia 7 Bài Tách ra từ sông Soài Rạp theo hướng Sông Vàm Sát 25 Đồng Nai nhập vào sông Đồng Tranh đổ ra biển tại vịnh Đồng Tranh Sông Dừa 2 Từ ngã ba sông Ngã Bảy – Sông Dừa 1.3 Tổng quan điều kiện tự nhiên Vùng sông Sài Gòn có địa hình thấp dần từ Đông Bắc đến Tây Nam. Vùng thấp nhất thuộc khu vực cửa sông (huyện Cần Giờ – Tp. Tại đây độ cao trung bình chỉ từ 0,5 – 2 m trên mực nước biển. Toàn vùng có hai dạng địa hình chính: Địa hình đồng bằng: phân bố chủ yếu ở hạ lưu lưu vực sông Sài Gòn, trong đó có toàn bộ Tp.

Có địa hình bằng phẳng với cao trình phổ biến từ 1 – 3 m, những 7 khu vực có đồi gò có độ cao 30 – 90 m. Do ảnh hưởng của chế độ bán nhật triều với biên độ dao động lớn (3,0 – 3,5 m). Toàn bộ sông rạch ở Tp.HCM bị ảnh hưởng nặng vào mùa kiệt. Vào mùa mưa lũ kết hợp với triều cường phần lớn diện tích khu vực phía Tây Tp.HCM bị ngập úng.HCM nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa cận xích đạo.

Cũng như các tỉnh ở Nam bộ, Tp.HCM có nhiệt độ cao đều trong năm và có hai mùa mưa – khô rõ rệt chi phối môi trường cảnh quan sâu sắc: Mùa mưa được bắt đầu từ tháng 5 tới tháng 11 (khí hậu nóng ẩm, nhiệt độ cao mưa nhiều). Mùa khô từ tháng 12 tới tháng 4 năm sau (khí hậu khô mát, nhiệt độ cao vừa mưa ít đôi khi không mưa). Vào tháng chính của mùa mưa (từ tháng 5 – 11), lượng mưa trên lưu vực vào khoảng 160 mm – 495 mm. Tổng lượng mưa trung bình năm trên lưu vực đặt từ 1600 mm đến trên 2700 mm (Nguồn: Trung tâm Khí Tượng Thủy Văn Khu Vực Phía Nam, 2013).

Số giờ nắng: Theo số liệu nhiều năm, số giờ nắng trung bình năm là 2.486 giờ và hàng tháng có khoảng 162 tới 272 giờ. Mùa khô số giờ nắng thay đổi trong khoảng 231 đến 248 giờ. Mùa mưa số giờ nắng thay đổi trong khoảng 162 đến 180 giờ. Nhiệt độ: Do ảnh hưởng của chế độ chuyển động biểu kiến của Mặt Trời nên mỗi địa điểm trong lưu vực mỗi năm đều có 2 lần mặt trời qua thiên đỉnh và khoảng cách của 2 lần mặt trời lên thiên đỉnh này của mặt trời là khá dài, cho nên nền nhiệt trên lưu vực sông tương đối cao và ổn định.

Tháng có nhiệt độ cao tuyệt đối trên lưu vực sông xuất hiện vào tháng 3 hoặc tháng 4. Biến thiên nhiệt độ giữa tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất khoảng 4,60C. Tuy nhiên, biến thiên nhiệt độ ngày thì khá cao khoảng 100C. Nhiệt độ không khí trung bình năm: 28,20C.

Độ ẩm: Độ ẩm không khí trung bình nhiều năm là 75,7%. Mùa khô độ ẩm thay đổi trong khoảng 68 – 73% và có xu hướng giảm từ đầu mùa đến cuối mùa. Mùa mưa độ ẩm thay đổi trong khoảng 76 – 82% và có xu hướng tăng đến giữa mùa và giảm dần đến cuối mùa. Độ ẩm trong ngày thay đổi trong khoảng 63 – 88%.

Trong đó, mức độ chênh lệch độ ẩm giữa buổi sáng và buổi tối khoảng 21 – 29% trong mùa khô và khoảng 18 – 21% trong mùa mưa. 8 Chế độ thủy văn: Sông Sài Gòn bắt nguồn từ các suối Tonle Chàm, rạch Chàm ở biên giới Việt Nam – Campuchia (địa phận huyện Lộc Ninh tỉnh Bình Phước) chảy vào hồ Dầu Tiếng, sau đó làm thành ranh giới tự nhiên giữa các tỉnh Tây Ninh – Bình Dương và Bình Dương – Tp.HCM, qua trung tâm Tp.HCM rồi hợp lưu với sông Đồng Nai tại Nam Cát Lái. Chiều dài sông từ thượng nguồn đến mũi Đèn Đỏ khoảng 280 km, độ dốc trung bình của sông là 0,69%, hệ số uốn khúc 2,27, lưu lượng vào mùa kiệt là 6 m3/s và lưu lượng trung bình là 69 m3/s. Đoạn thượng lưu có lòng sông hẹp với chiều rộng trung bình 20 m, uốn khúc quanh các triền đồi đến hồ Dầu Tiếng, tại đây có đập thủy lợi ngăn vùng, độ cao nước lên đến 25 m, tạo nên hồ chứa nước có diện tích 260.000 ha và dung tích chứa khoảng 1,45 tỷ m3, phục vụ tốt cho các nhu cầu sản xuất nông nghiệp ở tỉnh Tây Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh.

Diện tích của lưu vực sông Sài Gòn khoảng 4. Chế độ dòng chảy ở lưu vực sông Sài Gòn phụ thuộc rất nhiều vào chế độ mưa và chế độ thủy triểu từ biển Đông. Do vậy chế độ thủy văn biến đổi lớn theo không gian và thời gian: mưa nhiều thì dòng chảy mạnh, mưa ít thì dòng chảy yếu, thủy triều mạnh (triều cường) thì dòng chảy mạnh hơn, xâm nhập sâu vào đất liền, có biên độ lớn hơn, khi triều kém thì ngược lại. Khí hậu lưu vực có hai mùa chính (mùa mưa và mùa khô) nên chế độ dòng chảy ở lưu vực sông Sài Gòn cũng hình thành hai chế độ tương ứmg: chế độ dòng chảy mùa mưa và chế độ dòng chảy mùa kiệt.

Sự biến đổi dòng chảy của hai mùa rất tương phản nhau: Chế độ gió: Lưu vực sông Sài Gòn chịu ảnh hưởng bởi hai hướng gió chính và chủ yếu là gió mùa Tây – Tây Nam và Bắc – Đông Bắc. Gió Tây – Tây Nam từ Ấn Độ Dương thổi vào trong mùa mưa, khoảng từ tháng 6 đến tháng 10, tốc độ trung bình 3,6 m/s và gió thổi mạnh nhất vào tháng 8, tốc độ trung bình 4,5 m/s. Gió Bắc – Đông Bắc từ biển Đông thổi vào trong mùa khô, khoảng từ tháng 11 đến tháng 2, tốc độ trung bình 2,4 m/s. Trong lưu vực sông Sài Gòn tháng 10 là tháng có tần suất lặng 9 gió lớn nhất TP.