Luận Văn Thạc Sĩ: Nghiên Cứu Kỹ Thuật Chăm Sóc Lan Đai Châu Rhynchostylis Gigantea Ở Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật chăm sóc giống lan đai châu rhynchostylis gigantea tại thái, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Dương Thị Thùy Dương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Ngô Xuân Bình
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật chăm sóc giống lan Đai Châu (Rhynchostylis gigantea) tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giới thiệu chung về cây hoa lan
• 1.2. Nguồn gốc và phân loại hoa lan
• 1.3. Vị trí phân bố cây hoa lan
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian tiến hành nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Các chỉ tiêu theo dõi
• 2.5. Phương pháp theo dõi
• 2.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của các loại phân bón lá đến khả năng sinh trưởng của lan Đai Châu
• 3.2. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của các loại phân bón lá đến tăng trưởng bộ lá của lan Đai Châu
• 3.3. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của các loại phân bón lá đến sinh trưởng bộ rễ của lan Đai Châu
• 3.4. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của các loại phân bón lá đến khả năng ra hoa ở lan Đai Châu
• 3.5. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của các loại phân bón lá đến phát sinh bệnh hại ở lan Đai Châu
• 3.6. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón lá N3M đến khả năng sinh trưởng của lan Đai Châu
• 3.7. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón lá N3M đến tăng trưởng bộ lá của lan Đai Châu
• 3.8. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón lá N3M đến sinh trưởng bộ rễ của lan Đai Châu
• 3.9. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón lá N3M đến khả năng ra hoa của lan Đai Châu
• 3.10. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón lá N3M đến phát sinh bệnh hại của lan Đai Châu
• 3.11. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ che sáng đến khả năng sinh trưởng của lan Đai Châu
• 3.12. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ che sáng đến tăng trưởng bộ lá của lan Đai Châu
• 3.13. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ che sáng đến sinh trưởng bộ rễ của lan Đai Châu
• 3.14. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ che sáng đến khả năng ra hoa ở lan Đai Châu
• 3.15. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ che sáng đến phát sinh bệnh hại ở lan Đai Châu
• 3.16. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của các loại giá thể đến sinh trưởng của lan Đai Châu
• 3.17. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể đến tỷ lệ sống của lan Đai Châu
• 3.18. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể đến tăng trưởng bộ lá của lan Đai Châu
• 3.19. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ Giberline đến sinh trưởng của lan Đai Châu
• 3.20. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ Giberline đến tăng trưởng bộ lá của lan Đai Châu
• 3.21. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ Giberline đến bộ rễ của lan Đai Châu
• 3.22. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ Giberline đến khả năng ra hoa của lan Đai Châu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc trồng hoa lan, đặc biệt là giống lan Đai Châu (Rhynchostylis Gigantea). Đai Châu không chỉ mang lại giá trị thẩm mỹ mà còn có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, việc chăm sóc và nuôi trồng lan Đai Châu tại Thái Nguyên vẫn còn nhiều hạn chế. Các kỹ thuật chăm sóc chưa được áp dụng một cách đồng bộ, dẫn đến chất lượng hoa chưa đạt yêu cầu. Do đó, nghiên cứu về các biện pháp kỹ thuật chăm sóc lan Đai Châu là cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc này không chỉ giúp bảo tồn nguồn lan rừng mà còn tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường.

II. Mục đích nghiên cứu

Mục đích chính của nghiên cứu là xác định ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật chăm sóc đến khả năng sinh trưởng của giống lan Đai Châu (Rhynchostylis Gigantea) tại Thái Nguyên. Nghiên cứu sẽ tập trung vào các yếu tố như phân bón, chế độ che sáng, giá thể và nồng độ Gibberline. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng các biện pháp kỹ thuật chăm sóc hợp lý, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng hoa lan Đai Châu. Điều này không chỉ có ý nghĩa trong việc phát triển nghề trồng lan mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong cả lĩnh vực học thuật và thực tiễn. Về mặt học thuật, nó giúp sinh viên và các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về quy trình nghiên cứu khoa học, từ việc lập đề cương đến báo cáo kết quả. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân và doanh nghiệp trong việc lựa chọn các biện pháp kỹ thuật tốt nhất cho việc nuôi trồng lan Đai Châu. Điều này sẽ thúc đẩy nghề trồng hoa lan tại Thái Nguyên, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển bền vững.

IV. Tổng quan tài liệu

Tổng quan tài liệu cung cấp cái nhìn tổng quát về nguồn gốc, phân loại và vai trò của hoa lan trong đời sống kinh tế. Hoa lan (Orchidaceae) được biết đến từ rất sớm và có giá trị cao trong văn hóa và kinh tế. Đặc biệt, lan Đai Châu (Rhynchostylis Gigantea) là một trong những giống lan quý hiếm, có khả năng phát triển tốt trong điều kiện tự nhiên của Thái Nguyên. Tuy nhiên, việc nghiên cứu và ứng dụng các biện pháp kỹ thuật chăm sóc vẫn còn hạn chế. Do đó, việc tìm hiểu và áp dụng các biện pháp chăm sóc hợp lý là cần thiết để nâng cao chất lượng và năng suất của giống lan này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lan Đai Châu (Rhynchostylis gigantea) là một trong những giống lan rừng quý hiếm, có giá trị thẩm mỹ và kinh tế cao, đặc biệt được ưa chuộng tại Việt Nam do hương thơm đặc trưng và thời điểm nở hoa vào dịp Tết Nguyên Đán. Tại Thái Nguyên, điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc phát triển lan Đai Châu, tuy nhiên kỹ thuật chăm sóc và nuôi trồng còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng và năng suất sản phẩm. Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 8/2013 đến tháng 7/2014 tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên nhằm đánh giá ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật như phân bón lá, chế độ che sáng, giá thể trồng và nồng độ Gibberline đến khả năng sinh trưởng và phát triển của lan Đai Châu.

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định các biện pháp kỹ thuật tối ưu để nâng cao chất lượng và năng suất lan Đai Châu, từ đó xây dựng quy trình chăm sóc phù hợp với điều kiện sản xuất tại Thái Nguyên. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc bảo tồn nguồn gen lan rừng quý hiếm, đồng thời góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương thông qua việc nâng cao giá trị kinh tế của cây lan. Kết quả nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà vườn và doanh nghiệp trong việc áp dụng kỹ thuật chăm sóc hiệu quả, góp phần thúc đẩy ngành trồng lan phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến lan Đai Châu như dinh dưỡng, ánh sáng, giá thể và chất điều hòa sinh trưởng. Hai mô hình chính được áp dụng gồm:

1. Mô hình dinh dưỡng cây trồng: Phân tích ảnh hưởng của các loại phân bón lá khác nhau đến sự phát triển bộ lá, bộ rễ và khả năng ra hoa của lan Đai Châu. Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ dinh dưỡng đa lượng (N, P, K), vi lượng (B, Mo, Cu, Zn), và tác động của phân bón lá đến quá trình quang hợp và sinh trưởng.

2. Mô hình điều kiện môi trường sinh trưởng: Nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ che sáng (0%, 30%, 50%, 70%) và các loại giá thể (vỏ thông, xơ dừa, mùn cưa, than, rêu) đến khả năng sinh trưởng và phát triển của lan. Khái niệm về ánh sáng thích hợp, độ ẩm, và khả năng giữ nước của giá thể được xem xét kỹ lưỡng.

Ngoài ra, nghiên cứu còn áp dụng lý thuyết về chất điều hòa sinh trưởng Gibberline, với các nồng độ khác nhau (0,5ppm đến 2,0ppm) để đánh giá ảnh hưởng đến sự phát triển của lan Đai Châu.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thu thập từ thí nghiệm thực địa tại vườn tập đoàn giống Lan, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, với đối tượng nghiên cứu là lan Đai Châu 3 năm tuổi, được nhân giống bằng phương pháp tách chồi.

• Thiết kế thí nghiệm: Sử dụng phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn toàn (RCBD) với các công thức thí nghiệm khác nhau cho từng nội dung nghiên cứu. Mỗi công thức có 3 lần nhắc lại, mỗi lần nhắc lại gồm 3 cây, tổng số cây thí nghiệm dao động từ 18 đến 21 cây tùy nội dung.

• Phương pháp phân tích: Theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng như số lá, chiều dài và chiều rộng lá, số rễ, thời gian ra hoa, số hoa, chiều dài chùm hoa, độ bền hoa và tỷ lệ phát sinh bệnh hại. Số liệu được đo đạc định kỳ từ 30 đến 360 ngày sau khi áp dụng các biện pháp kỹ thuật. Xử lý số liệu bằng phần mềm Excel và Irristat 4.0, phân tích độ tin cậy với mức ý nghĩa 95% (LSD05).

• Timeline nghiên cứu: Thí nghiệm kéo dài 12 tháng (từ tháng 8/2013 đến tháng 7/2014), bao gồm các giai đoạn chuẩn bị, tiến hành thí nghiệm, thu thập và xử lý số liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng lan Đai Châu: Phân bón lá N3M cho kết quả tốt nhất với số lá trung bình đạt 6,43 lá/cây sau 360 ngày, cao hơn 19% so với đối chứng (5,40 lá). Chiều dài lá tăng lên đến 19,5 cm, vượt trội so với các công thức khác và đối chứng (16,6 cm). Phân bón Đầu Trâu 501 và Orchids cũng cải thiện sinh trưởng nhưng không bằng N3M.

2. Ảnh hưởng của chế độ che sáng: Che sáng 50% là điều kiện tối ưu giúp lan phát triển tốt nhất với số lá trung bình đạt 6,1 lá/cây và chiều dài lá đạt 18,7 cm, cao hơn 15% so với không che sáng. Che sáng quá mức (70%) làm giảm sinh trưởng do thiếu ánh sáng cần thiết cho quang hợp.

3. Ảnh hưởng của giá thể trồng: Giá thể vỏ thông và xơ dừa giúp tỷ lệ sống lan đạt trên 90%, cao hơn đáng kể so với mùn cưa và than (khoảng 75-80%). Kích thước lá và số rễ cũng phát triển tốt hơn trên giá thể vỏ thông, phù hợp với đặc tính rễ lớn của lan Đai Châu.

4. Ảnh hưởng của nồng độ Gibberline: Nồng độ 1,5 ppm Gibberline kích thích sinh trưởng tốt nhất, tăng chiều dài lá lên 20% so với nước lã, đồng thời thúc đẩy ra hoa sớm và tăng độ bền hoa. Nồng độ cao hơn (2,0 ppm) không mang lại hiệu quả vượt trội và có thể gây tác dụng ngược.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy phân bón lá N3M với thành phần cân đối các chất dinh dưỡng đa và vi lượng là biện pháp hiệu quả nhất trong việc thúc đẩy sinh trưởng lan Đai Châu, phù hợp với các nghiên cứu trước đây về dinh dưỡng lan rừng. Chế độ che sáng 50% tạo môi trường ánh sáng dịu, tránh cháy lá và đảm bảo quang hợp hiệu quả, tương đồng với các nghiên cứu về ánh sáng cho lan Vanda và Cattleya.

Giá thể vỏ thông và xơ dừa có khả năng giữ ẩm tốt, thoáng khí, phù hợp với đặc điểm rễ khí sinh của lan Đai Châu, giúp tăng tỷ lệ sống và phát triển bộ rễ khỏe mạnh. Nồng độ Gibberline 1,5 ppm kích thích quá trình phân hóa mầm hoa và kéo dài thời gian ra hoa, phù hợp với đặc tính sinh học của lan Đai Châu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tăng trưởng số lá, chiều dài lá theo thời gian, biểu đồ tỷ lệ sống trên các giá thể và biểu đồ so sánh hiệu quả các nồng độ Gibberline, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa các công thức thí nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phân bón lá N3M định kỳ: Khuyến nghị sử dụng phân bón lá N3M với liều lượng 3g/lít nước, phun 7 ngày/lần trong suốt giai đoạn sinh trưởng để tăng số lá và kích thước lá, nâng cao năng suất lan Đai Châu. Thời gian áp dụng từ tháng 8 đến tháng 7 năm sau.

2. Điều chỉnh chế độ che sáng ở mức 50%: Xây dựng giàn che bằng lưới đen với mật độ che 50% để tạo môi trường ánh sáng tối ưu, tránh cháy lá và thúc đẩy quang hợp hiệu quả. Chủ thể thực hiện là các nhà vườn và doanh nghiệp trồng lan.

3. Lựa chọn giá thể vỏ thông hoặc xơ dừa: Sử dụng giá thể vỏ thông hoặc xơ dừa đã xử lý chống nấm để trồng lan nhằm tăng tỷ lệ sống và phát triển bộ rễ khỏe mạnh. Thời gian thay giá thể định kỳ 12 tháng.

4. Sử dụng Gibberline ở nồng độ 1,5 ppm: Phun Gibberline 1,5 ppm định kỳ 7 ngày/lần trong giai đoạn chuẩn bị ra hoa để kích thích ra hoa sớm và tăng độ bền hoa, nâng cao giá trị thương phẩm. Thực hiện bởi kỹ thuật viên chăm sóc lan.

5. Tăng cường công tác phòng trừ sâu bệnh: Thường xuyên kiểm tra và xử lý kịp thời các bệnh do nấm, vi khuẩn và sâu hại như thối mềm lá, rệp vẩy, ốc sên bằng các loại thuốc chuyên dụng, kết hợp vệ sinh vườn sạch sẽ để giảm thiểu thiệt hại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Khoa học cây trồng: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và phương pháp thực nghiệm chi tiết về kỹ thuật chăm sóc lan Đai Châu, hỗ trợ phát triển đề tài liên quan.

2. Nhà vườn và doanh nghiệp trồng lan: Áp dụng các biện pháp kỹ thuật được đề xuất để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, giảm thiểu rủi ro trong quá trình nuôi trồng.

3. Cơ quan quản lý nông nghiệp và phát triển nông thôn: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển ngành trồng lan, bảo tồn nguồn gen lan rừng quý hiếm.

4. Nhà đầu tư và doanh nghiệp xuất khẩu hoa lan: Tham khảo để tối ưu hóa quy trình sản xuất, nâng cao giá trị kinh tế và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Phân bón lá nào hiệu quả nhất cho lan Đai Châu?
   Phân bón lá N3M được chứng minh là hiệu quả nhất, giúp tăng số lá lên đến 6,43 lá/cây và chiều dài lá đạt 19,5 cm sau 360 ngày, vượt trội so với các loại phân khác.

2. Chế độ che sáng nào phù hợp cho lan Đai Châu?
   Che sáng 50% là mức tối ưu, giúp lan phát triển tốt nhất với số lá và chiều dài lá cao hơn 15% so với không che sáng, đồng thời tránh được hiện tượng cháy lá.

3. Giá thể nào thích hợp nhất để trồng lan Đai Châu?
   Vỏ thông và xơ dừa là hai loại giá thể phù hợp nhất, giúp tăng tỷ lệ sống trên 90% và phát triển bộ rễ khỏe mạnh, phù hợp với đặc điểm rễ khí sinh của lan.

4. Nồng độ Gibberline nào nên sử dụng để kích thích ra hoa?
   Nồng độ 1,5 ppm Gibberline được khuyến nghị sử dụng, giúp kích thích ra hoa sớm và tăng độ bền hoa mà không gây tác dụng phụ.

5. Làm thế nào để phòng trừ sâu bệnh hiệu quả cho lan Đai Châu?
   Cần thực hiện vệ sinh vườn sạch sẽ, cắt bỏ lá bệnh, phun thuốc phòng trừ định kỳ 7-10 ngày/lần với các loại thuốc chuyên dụng như Zinep 0, Alpha cypermethin, Dimethoate, đồng thời tránh tưới nước quá nhiều gây thối nhũn.

Kết luận

• Phân bón lá N3M là biện pháp kỹ thuật hiệu quả nhất giúp tăng trưởng số lá và kích thước lá lan Đai Châu tại Thái Nguyên.
• Chế độ che sáng 50% tạo điều kiện ánh sáng tối ưu, thúc đẩy sinh trưởng và hạn chế bệnh hại.
• Giá thể vỏ thông và xơ dừa phù hợp nhất với đặc tính sinh trưởng của lan Đai Châu, nâng cao tỷ lệ sống và phát triển bộ rễ.
• Nồng độ Gibberline 1,5 ppm kích thích ra hoa sớm và tăng độ bền hoa, góp phần nâng cao giá trị thương phẩm.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng quy trình chăm sóc lan Đai Châu hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương.

Next steps: Áp dụng các biện pháp kỹ thuật đã được chứng minh trong quy mô sản xuất lớn hơn, đồng thời tiếp tục nghiên cứu các yếu tố môi trường khác ảnh hưởng đến chất lượng hoa lan.

Call-to-action: Các nhà vườn, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu nên phối hợp triển khai áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo tồn nguồn gen lan quý hiếm tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu chung về cây hoa lan 1. Nguồn gốc và phân loại hoa lan 1. Nguồn gốc của hoa lan Hoa lan (Orchidaceae) là một trong đỉnh cao của sự tiến hóa các loài cây có hoa.

Hoa lan được con người biết đến rất sớm. Ở châu Á, danh từ Lan là tên có từ xa xưa trong tứ thư, ngũ kinh và cả trong kinh dịch của Bách Gia Chi Tử (Trung Quốc 551 - 479 trước Công Nguyên). Hoa lan được tượng trưng cho người quân tử. Khổng Tử đã hết lời ca ngợi hoa lan và có lẽ là người đầu tiên coi hoa lan là vua của các loài hoa (Nguyễn Tiến Bân, 1997) [2].

Người ta cứ tưởng rằng cây lan được biết đến trước tiên ở châu Âu qua bản viết tay bằng chữ Hy Lạp “Xem xét cây cỏ” (Enquiry into Plants) của Theophrastus (khoảng năm 370 - 479 trước Công nguyên). Chữ Lan như vậy đã xuất hiện rất lâu đời tại Trung Hoa. Cây lan được biết đến đầu tiên ở Trung Hoa là Kiến lan (được tìm thấy đầu tiên ở tỉnh Phúc Kiến), mà tên khoa học sau này được đặt là Cymbidium Ensifolium. Lan với người phương Đông được tượng trưng cho tình yêu và vẻ đẹp, Lan còn tượng trưng cho sự đông đủ con cái (phúc).

Vì Khổng Tử ví lan với đức cao quý cho nên theo thời gian lan cũng đồng nghĩa với người quân tử. Hương thơm của lan biểu tượng cho tình bạn. Ở phương Tây, tuy cây Lan được biết đến sau nhưng lại được chú ý đến bởi công dụng về dược liệu của nó sau đó mới đến vẻ đẹp của hoa. Phrastus - được coi là ông tổ của thực vật học và cũng có thể nói là cha đẻ của ngành học về lan đã dùng chữ Hy Lạp(Orkis) để chỉ những cây lan được tìm thấy ở vùng Địa Trung Hải.

Đến thế kỷ thứ nhất sau công nguyên, Dioscorides đã dùng chữ Orchis để mô tả hai loài địa lan trong quyển sách về dược liệu của ông và sau này được Linnaeus ghi lại trong quyển “Các loài cây cỏ” (Species Plantarum) vào năm 1753. Sau đó được n 4 John Lindley sử dụng đầu tiên để đặt cho họ lan là: Orchidaceae từ năm 1836 và tên phân loại đó được tồn tại cho đến ngày nay (Phạm Hoàng Hộ, 1972)[8]. Ở Việt Nam, dấu tích của những nghiên cứu về Lan ở buổi ban đầu không rõ rệt lắm. Những khảo sát ban đầu về lan ở Việt Nam là của Joanis Loureiro, một nhà truyền giáo người Bồ Đào Nha, ông đã mô tả cây lan lần đầu tiên vào năm 1789 trong cuốn “Flora Cochinchinesis” trong một cuộc hành trình đến Nam phần Việt Nam và đã được Bentham và Hoocker ghi lại trong “Enera Plantarum” (1862 - 1883) (Nguyễn Quang Thạch và Cộng Sự, 2008)[20].

Chỉ sau khi người Pháp đến Việt Nam mới có những công trình được công bố, đáng kể là của: F. Guillaumin mô tả 101 giống gồm 750 loài lan cho cả ba nước Đông Dương trong bộ “Thực vật chí Đông Dương” do H. Lecomte chủ biên ở quyển 6 xuất bản từ năm 1932 – 1934 (Phạm Hoàng Hộ, 1972)[8]. Một số tác giả khác cũng đề cập đến lan Việt Nam như.

Bên cạnh đó một số người Việt Nam cũng bước đầu nghiên cứu về lan như ông Trương Đấu. đáng kể nhất là quyển II “Cây cỏ miền Nam Việt Nam” của giáo sư Phạm Hoàng Hộ với 289 loài lan được mô tả và vẽ hình. Mới đây ông cũng đã bổ sung thêm 364 loài lan trong quyển III tập 2 của bộ sách “Cây cỏ Việt Nam” xuất bản năm 1993 nâng tổng số lan có ở Việt Nam là 653 loài (Phạm Hoàng Hộ, 1993)[23]. Lan được người chơi chia làm hai dòng chính là Địa lan và Phong lan.

Trong đó, phong lan lại có hai nhánh là lan bản địa (lan Việt Nam) và Catlan (phiên âm qua tiếng Hán của lan Cattleya) được du nhập vào Việt Nam. Catlan có nguồn gốc từ những cánh rừng Nhiệt đới vùng Amazon Nam Mỹ, được những nhà thám hiểm châu Âu đưa về cựu lục địa. Sau này, nó theo chân những người Pháp đến Việt Nam cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20. Catlan tuy hơn hẳn lan bản địa vì nhiều màu sắc nhưng thực sự không thể so sánh được về mùi hương.

Bởi lan bản địa là lan vừa có hương vừa có sắc, hương thì ngọt ngào quyến rũ, sắc thanh tao ấn tượng. Cho đến nay, thế giới đã biết được trên 750 giống với 25.000 loài tự nhiên và 75.000 loài do kết quả chọn lọc và lai tạo. Trên khắp thế giới, hầu như nơi nào có thực vật là có lan. Nhưng số lượng nhiều ít khác nhau rất lớn liên quan mật thiết đến nhiệt độ cao.

Mỗi loài có một cách phân bố và phát triển rất riêng biệt cho kiểu dáng n 5 và kích cỡ của cây lan, sự khác biệt đó không chỉ vì xuất xứ từ các lục địa khác nhau mà còn có khi ở ngay trong một vùng địa lý vài kilomet vuông. Vị trí phân bố cây hoa lan Họ lan là một họ có tính chất toàn cầu, chúng xuất hiện và có mặt mọi nơi trên trái đất nhưng có khoảng 4/5 tập trung ở các vùng nhiệt đới. Những vùng khí hậu khắc nghiệt như khu vực gần các địa cực thuộc Bắc Cực và Nam Cực người ta vẫn thấy sự xuất hiện của hoa lan.Tuy nhiên số lượng địa lan ở đây rất ít ỏi chỉ có một vài loài địa lan với sức sống vô cùng mạnh mẽ. Ở các vùng Ôn Đới hoa lan bắt đầu phong phú hơn, phân bố nhiều loài địa lan sống sát mặt đất.

Họ phong lan phân bố từ 680 vĩ Bắc đến 560 vĩ Nam, nghĩa là từ gần cực Bắc như Thuỵ Điển, Aleska, xuống tận cuối cùng ở cực nam của Ostralia. Tuy nhiên tập trung phân bố của họ này là ở trên các vĩ độ nhiệt đới, đặc biệt châu Mỹ và Đông nam á. Ngay ở các vùng nhiệt đới họ phong lan cũng phân bố rộng khắp từ vùng đầm lầy sát Biển Hồ qua các đồi núi thấp lên các vùng núi cao. Mặc dù đa số các loài lan chỉ mọc ở độ cao dưới 2000 m so với mặt nước biển, song có một số ít loài sống cả ở độ cao 5000m so với mặt nước biển (ở Colômbia có một số loài phong lan sống ở núi quanh năm tuyết phủ).

(Việt Chương, Nguyễn Việt Thái, 2002)[3] Ở Châu Á, các nước Thái Lan, Lào Campuchia, Việt Nam. Các nước Châu Mỹ như Venezuela, Colombia. có các chi Cattleya, Miltonia. Theo presley (1951) thì vùng Châu Á nhiệt đới có 250 chi và 6.800 loài, trong đó có Dendrobium có 1.400 loài, chi phalaenopsis có 35 loài, chi Vanda có 60 loài (Nguyễn Tiến Bân)[2] Theo Briger (1971), ở vùng khí hậu ôn hoà số lượng loài giảm đi nhanh chóng và rõ rệt.

Bắc bán cầu có khoảng 75 chi và 900 loài. Nam bán cầu có khoảng 40 chi và 500 loài, toàn Châu Âu có khoảng 120 loài và Bắc Mỹ khoảng 170 loài (Nguyễn Tiến Bân)[2] n 6 Theo R. Dresler (1981) ở Châu Mỹ nhiệt đới có 306 chi và 8.266 loài, Trên thế giới có một số nước tập trung nhiều loài như Colombia có 1.300 loài và Tân Ghinê có 1.450 loài (Phan Thúc Huân, 1987)[5] Vào năm 1981 Presley cho rằng: Châu Á nhiệt đới đặc biệt Đông Nam Ấ có khoảng 250 chi và 6.800 loài chủ yếu là Dendrobium và Vanda. Châu Mỹ nhiệt đới có khoảng 306 chi và 8.266 loài thuộc các loại như Catleya, Epidendron.

Châu phi có rất ít lan do khí hậu không thích hợp. Châu Đại Dương có các loài lan phân bố rộng rãi như Dendrobium, Cymbidium. Các vùng Ôn Đới thuộc Châu Âu, Mỹ,Á, có số lượng loài cũng không nhiều do khí hậu khắc nghiệt (Hoàng Ngọc Thuận, 2003)[17] Theo Trần Hợp (1990) hệ thực vật họ phong lan nước ta vô cùng phong phú, chúng phân bố từ bắc vào nam. Một số loài chỉ xuất hiện ở các tỉnh phía bắc, một số khác chỉ phân bố ở các tỉnh phía nam, số ít phân bố rộng từ bắc vào nam làm cho sự phân chia về phân bố khá phức tạp [6].

Tuy nhiên có thể sơ bộ chia sự phân bố đó làm 6 khu vực sau: - Khu Đông Bắc Bộ: đây là nơi có vĩ độ cao và khí hậu lạnh nhất nước ta, tập trung một số loài lan Á Nhiệt Đới, Nhiệt Đới như Cymbidium, Phalaenopsis, Vanda, Paphiopedium, Dendrobium. - Khu Tây Bắc Bộ: nằm ở vị trí có vĩ độ cao, tuy nhiên có nhiều dãy núi che chắn và có gió lào vào mùa hè nên các loài lan ở đây chịu nóng tốt hơn như: Eria, Bulbophylum, Rhynchostylis, Dendrobium. - Khu Trường Sơn Bắc: đây là vùng chuyển tiếp của khu hệ phong lan miền Bắc và miền Nam. Một số loài chủ yếu: Habenaria, Phaius, Flickingeria, Dendrobium.

- Khu Trường Sơn Nam: do địa hình chia cắt nhiều nên các loài lan phân bố ở đây rất phức tạp, có những loài Nhiệt Đới và Á Nhiệt Đới, đặc biệt có loài chịu khô nóng kéo dài như: Eria, Cleisostoma, Liparis., loại chịu ẩm như Bromheadia, Calanthe. n 7 - Khu Đồng Bằng Miền Nam: khí hậu ở đây nhiệt đới với 2 mùa mưa và khô rõ rệt. số lượng loài phong lan, tập trung chủ yếu các loài: Bulbophyllum, Acampe, Dendrobium, Eria. - Khu Đảo: các loài chủ yếu: Bulbophylium, Apostasia, Liparis, Eria.

Phân loại hoa lan Theo hệ thống phân loại của viện sĩ hàn lâm Liên Xô Taktajan cùng Võ Văn Chi và Dương Đức Tiến (1978), cây hoa lan được phân loại như sau: Giới: Plantae Ngành mộc lan: (hạt kín-Magnoliophyta) Lớp hành: (1 lá mầm – Liliopsida), phân lớp hành (Lilidae), Bộ lan: (Orchidales) Phân họ lan: (Orchidaceae). Họ lan là 1 một họ lớn đứng thứ hai trong ngành Mộc lan, vô cùng phong phú, phức tạp và được phân bố trên những vùng địa lý khác nhau. Vào năm 1753, Linnê đã dùng luôn danh từ Orchid để chỉ các loài lan. Đến năm 1836, John Lindley (1779 – 1865) dùng danh từ Orchid để chỉ chung cho các loài lan và từ đó các loài lan được xếp thành một họ trong hệ thống phân loại gọi là Orchidaceae.

Ông công bố, sắp xếp các tông thuộc họ lan và tên của họ lan được dùng cho đến ngày nay (Trần Văn Bảo, 2002)[1]. Theo Taktajan (1980) họ lan được chia thành 3 họ phụ, tuy nhiên theo phân tích dầy đủ và chuyên sâu đặc tính di truyền của các nhà khoa học đã chia họ lan thành 6 họ phụ (Trần Hợp, 1990)[6] - Apostasicideae - Orchidadeae- Epidendroideae - Cypridicideae- Vandoideae- Neottioideae Theo Leonid V. Averyanova (2003)[28] Việt Nam hiện nay người ta đã biết được 897 loài thuộc 152 chi. Chúng chiếm khoảng 75 - 80% trong tổng số loài lan ước tính có ở nước ta.