Luận án tiến sĩ kế toán chi phí theo mức độ hoạt động trong các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi nội địa

Nghiên cứu hệ thống kế toán chi phí trong doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi, phương pháp định lượng kết hợp định tính, góp phần phát triển kinh

• Tác giả: Đàm Phương Lan
• Người hướng dẫn: GS.TS Đặng Thị Loan
• Trường học: Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kế toán, Kiểm toán và Phân tích
• Đề tài: Nghiên cứu kế toán chi phí theo mức độ hoạt động trong các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM KẾT
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới có liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Nghiên cứu so sánh kế toán ABC với phương pháp kế toán truyền thống
• 1.3. Các nghiên cứu về tỷ lệ vận dụng phương pháp kế toán ABC
• 1.4. Các nghiên cứu thiết lập các yếu tố tác động đến việc vận dụng phương pháp kế toán ABC
• 1.5. Các công trình nghiên cứu trong nước có liên quan đến đề tài
• 1.6. Xác định khoảng trống nghiên cứu và định hướng nghiên cứu của luận án
• 1.6.1. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.6.2. Định hướng nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ THEO MỨC ĐỘ HOẠT ĐỘNG (ABC) TRONG DOANH NGHIỆP
• 2.1. Tổng quan về Kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp
• 2.2. Bản chất, vai trò của kế toán quản trị chi phí trong DN
• 2.3. Các giai đoạn phát triển của kế toán quản trị chi phí
• 2.4. Các phương pháp kế toán quản trị chi phí
• 2.5. Kế toán chi phí theo mức độ hoạt động (ABC) trong các doanh nghiệp
• 2.5.1. Khái niệm và sự phát triển của Kế toán ABC
• 2.5.2. Nội dung kế toán ABC
• 2.5.3. Các bước kỹ thuật triển khai kế toán ABC trong phân bổ chi phí, xác định giá thành sản phẩm
• 2.5.4. So sánh kế toán chi phí theo mức độ hoạt động (ABC) và phương pháp kế toán chi phí truyền thống (TCS)
• 2.6. Các lý thuyết nền tảng có liên quan đến vận dụng kế toán ABC
• 2.6.1. Lý thuyết về khuếch tán của những đổi mới (Theory of innovation diffusion)
• 2.6.2. Lý thuyết bất định (Contingent theory)
• 2.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc triển khai kế toán ABC trong doanh nghiệp
• 2.7.1. Các nhân tố kỹ thuật
• 2.7.2. Các nhân tố tổ chức
• 2.7.3. Nhân tố môi trường
• 2.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp định lượng
• 3.2.2. Phương pháp định tính
• 3.3. Vận dụng các bước kỹ thuật triển khai kế toán ABC
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ THỰC TRẠNG KẾ TOÁN CHI PHÍ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT THỨC ĂN CHĂN NUÔI NỘI ĐỊA
• 4.1. Khái quát về các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa Việt Nam
• 4.2. Tổng quan ngành chế biến thức ăn chăn nuôi (TACN)
• 4.3. Các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa
• 4.4. Đặc điểm tổ chức quản lý và sản xuất trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa
• 4.5. Thực trạng kế toán chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa
• 4.5.1. Đặc điểm tổ chức bộ máy kế toán và các chính sách kế toán
• 4.5.2. Kế toán chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa
• 4.6. Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng kế toán ABC trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa
• 4.6.1. Kết quả nghiên cứu định tính
• 4.6.2. Kết quả nghiên cứu định lượng về các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng kế toán ABC
• 4.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP VẬN DỤNG KẾ TOÁN CHI PHÍ THEO MỨC ĐỘ HOẠT ĐỘNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT TACN NỘI ĐỊA
• 5.1. Định hướng phát triển ngành thức ăn chăn nuôi Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn 2030
• 5.2. Nguyên tắc và định hướng vận dụng kế toán chi phí theo mức độ hoạt động trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa
• 5.3. Nguyên tắc vận dụng kế toán ABC trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa
• 5.4. Định hướng vận dụng kế toán ABC các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa
• 5.5. Các giải pháp vận dụng kế toán ABC trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa
• 5.5.1. Giải pháp phân loại chi phí phục vụ cho mục tiêu quản trị doanh nghiệp
• 5.5.2. Giải pháp thiết kế triển khai kế toán ABC
• 5.5.3. Một số khuyến nghị nhằm thực hiện các giải pháp tăng cường vận dụng kế toán ABC trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa
• 5.5.3.1. Về phía Nhà nước
• 5.5.3.2. Về phía Bộ Tài chính
• 5.5.3.3. Về phía các doanh nghiệp chế biến TACN nội địa
• 5.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu kế toán chi phí trong doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi

Nghiên cứu kế toán chi phí trong doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi là một lĩnh vực quan trọng, giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Kế toán chi phí không chỉ cung cấp thông tin về chi phí mà còn hỗ trợ trong việc ra quyết định quản lý. Việc áp dụng các phương pháp kế toán hiện đại như kế toán theo mức độ hoạt động (ABC) đang trở thành xu hướng trong ngành này.

1.1. Khái niệm và vai trò của kế toán chi phí trong doanh nghiệp

Kế toán chi phí là một phần quan trọng trong hệ thống kế toán quản trị, giúp doanh nghiệp theo dõi và kiểm soát chi phí sản xuất. Nó cung cấp thông tin cần thiết để đánh giá hiệu quả hoạt động và đưa ra quyết định chiến lược.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu kế toán chi phí trong ngành thức ăn chăn nuôi

Nghiên cứu kế toán chi phí trong ngành thức ăn chăn nuôi giúp các doanh nghiệp hiểu rõ hơn về cấu trúc chi phí, từ đó đưa ra các biện pháp tối ưu hóa chi phí và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

II. Những thách thức trong quản lý chi phí tại doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi

Doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý chi phí. Sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp nước ngoài và áp lực về giá cả khiến cho việc kiểm soát chi phí trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

2.1. Áp lực cạnh tranh từ doanh nghiệp nước ngoài

Các doanh nghiệp nước ngoài thường có lợi thế về công nghệ và vốn đầu tư, điều này tạo ra áp lực lớn cho các doanh nghiệp nội địa trong việc duy trì giá cả và chất lượng sản phẩm.

2.2. Khó khăn trong việc xác định giá thành sản phẩm

Việc xác định giá thành sản phẩm chính xác là một thách thức lớn, đặc biệt khi áp dụng các phương pháp kế toán truyền thống không còn phù hợp với thực tế sản xuất hiện nay.

III. Phương pháp kế toán chi phí theo mức độ hoạt động ABC trong doanh nghiệp

Kế toán chi phí theo mức độ hoạt động (ABC) là một phương pháp hiện đại giúp doanh nghiệp phân bổ chi phí một cách chính xác hơn. Phương pháp này giúp xác định chi phí theo từng hoạt động cụ thể, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý chi phí.

3.1. Nguyên lý cơ bản của kế toán ABC

Kế toán ABC dựa trên nguyên lý rằng chi phí sản xuất không chỉ phụ thuộc vào khối lượng sản phẩm mà còn vào các hoạt động cần thiết để sản xuất ra sản phẩm đó.

3.2. Lợi ích của việc áp dụng kế toán ABC trong doanh nghiệp

Việc áp dụng kế toán ABC giúp doanh nghiệp có cái nhìn rõ ràng hơn về chi phí, từ đó đưa ra các quyết định quản lý hiệu quả hơn và tối ưu hóa quy trình sản xuất.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kế toán chi phí trong doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi

Nhiều doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi đã áp dụng thành công kế toán chi phí để cải thiện hiệu quả hoạt động. Các nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc áp dụng kế toán ABC đã giúp các doanh nghiệp này giảm thiểu chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.

4.1. Các doanh nghiệp điển hình áp dụng kế toán ABC

Một số doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi đã áp dụng kế toán ABC và đạt được những kết quả tích cực trong việc kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của kế toán chi phí

Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp áp dụng kế toán ABC có khả năng kiểm soát chi phí tốt hơn và từ đó cải thiện lợi nhuận.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của kế toán chi phí trong doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi

Kế toán chi phí sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và tối ưu hóa chi phí cho các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi. Với sự phát triển của công nghệ và các phương pháp kế toán hiện đại, doanh nghiệp có thể nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

5.1. Tương lai của kế toán chi phí trong ngành thức ăn chăn nuôi

Dự báo rằng kế toán chi phí sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc ra quyết định và quản lý chi phí hiệu quả.

5.2. Khuyến nghị cho doanh nghiệp trong việc áp dụng kế toán chi phí

Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực để áp dụng hiệu quả các phương pháp kế toán chi phí hiện đại, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kế toán, kiểm toán và phân tích (mã số: 9340301) với đề tài "Kế toán chi phí theo mức độ hoạt động trong các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi nội địa" do nghiên cứu sinh Đàm Phương Lan thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Đặng Thị Loan tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội, 2019).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi (TACN) Việt Nam chứng kiến sự phân hóa ngày càng rõ nét giữa khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và khối doanh nghiệp nội địa. Các doanh nghiệp nước ngoài chiếm ưu thế về vốn, công nghệ và năng lực quản trị chi phí, trong khi các doanh nghiệp nội địa bộc lộ điểm yếu trong việc kiểm soát chi phí sản xuất và định giá thành sản phẩm, dẫn đến giá bán sản phẩm TACN nội địa có thời điểm cao hơn 2-3 lần so với sản phẩm cùng loại trên thị trường quốc tế. Phương pháp kế toán chi phí truyền thống (TCS) dựa trên tiêu thức phân bổ theo khối lượng (như chi phí nhân công trực tiếp hoặc nguyên vật liệu trực tiếp) không còn phản ánh chính xác giá thành trong bối cảnh tự động hóa và chi phí gián tiếp ngày càng tăng. Mặc dù phương pháp kế toán chi phí theo mức độ hoạt động (Activity-Based Costing - ABC) đã được nhiều nước áp dụng để nâng cao độ chính xác của thông tin chi phí, các nghiên cứu tại Việt Nam về việc triển khai kỹ thuật ABC một cách toàn diện cho một ngành sản xuất cụ thể như ngành TACN nội địa vẫn còn rất hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn và đề xuất giải pháp vận dụng kế toán chi phí theo mức độ hoạt động trong các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi nội địa.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về kế toán chi phí theo mức độ hoạt động.
  2. Nghiên cứu thực trạng kế toán chi phí và sự hài lòng về thông tin kế toán chi phí sử dụng cho quá trình ra quyết định trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa Việt Nam.
  3. Nghiên cứu các nhân tố tác động đến vận dụng phương pháp kế toán chi phí theo mức độ hoạt động trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa trên cơ sở kế thừa từ các nghiên cứu trước.
  4. Đề xuất các giải pháp triển khai vận dụng phương pháp kế toán chi phí theo mức độ hoạt động và đưa ra các khuyến nghị nhằm tăng cường vận dụng phương pháp này trong thực tiễn các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Cơ sở lý luận của phương pháp kế toán ABC trong các doanh nghiệp là gì?
2. Thực trạng kế toán chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi nội địa hiện nay như thế nào?
3. Nhân tố nào ảnh hưởng đến việc vận dụng phương pháp kế toán chi phí theo mức độ hoạt động trong các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi nội địa và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đó?
4. Các giải pháp nào được đề xuất để vận dụng kế toán chi phí theo mức độ hoạt động trong các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi nội địa?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Kế toán chi phí theo mức độ hoạt động (ABC) và các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng phương pháp kế toán ABC trong các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi nội địa Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào nội dung và kỹ thuật triển khai kế toán ABC; đánh giá thực trạng kế toán chi phí và các nhân tố tác động; vận dụng các bước kỹ thuật triển khai ABC để tính giá thành sản phẩm và đề xuất giải pháp.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi có vốn nội địa tại Việt Nam, triển khai trong các đơn vị hạch toán độc lập (không vận dụng ở cấp chiến lược). DN nghiên cứu điển hình là Công ty Cổ phần Dinh dưỡng Hồng Hà.
• Phạm vi thời gian: Sử dụng dữ liệu tổng quan giai đoạn 2013 - 2017 của ngành; mô hình kế toán ABC thực nghiệm sử dụng số liệu kế toán chi tiết tháng 3 năm 2017 của doanh nghiệp điển hình.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Tổng quan tài liệu quốc tế trong luận án được phân loại theo ba nhóm vấn đề chính:

1. Nghiên cứu so sánh kế toán ABC với phương pháp kế toán truyền thống:

   • Cooper và Kaplan (1987, 1991, 1992) chỉ ra sự bóp méo chi phí của hệ thống kế toán truyền thống và thiết lập các nguyên lý cơ bản của ABC.
   • Naughton-Travers (2001) làm rõ hai đặc trưng của ABC: tập hợp toàn bộ chi phí phát sinh (gồm cả chi phí ngoài sản xuất) và phân bổ dựa trên mức độ đóng góp của từng hoạt động.
   • Bhimani và Pigott (1992), Greeson và Kocakulah (1997), Bjørnenak và Mitchell (2002) chứng minh ABC cung cấp thông tin giá thành chính xác hơn trong các doanh nghiệp sản xuất.
   • Hussain (2000) khảo sát 32 tổ chức tài chính tại Phần Lan, Thụy Điển, Nhật Bản, chỉ ra ưu điểm của ABC trong việc đo lường hiệu quả bằng các chỉ tiêu phi tài chính.
   • Innes và Mitchell (1995) chỉ ra tác động tích cực của ABC đến các lĩnh vực cốt lõi như định giá, kiểm soát và đo lường hiệu suất.

2. Nghiên cứu về tỷ lệ vận dụng kế toán ABC:

   • Innes và Mitchell (1995): Khảo sát 1.000 công ty lớn nhất tại Anh, ghi nhận 21% áp dụng ABC, 29,6% đang xem xét, 13,3% từ chối và 36,1% không quan tâm.
   • Van Nguyen và Brooks (1997): Khảo sát 350 doanh nghiệp sản xuất tại bang Victoria (Úc) với tỷ lệ phản hồi 34%, cho thấy 12,5% sử dụng ABC, 76,7% không có kế hoạch áp dụng.
   • Innes và cộng sự (2000): Tỷ lệ vận dụng tại Anh đạt 17,5% (gồm cả áp dụng thử nghiệm).
   • Pierce và Brown (2004): Khảo sát tại Ireland ghi nhận 28% doanh nghiệp áp dụng, 52,4% không xem xét.
   • Baird và cộng sự (2004), Kiani và Sangeladji (2003), Tayles và Drury (2001), Alcouffe (2002), Rahmouni (2008) ghi nhận mức độ tăng trưởng việc áp dụng ABC tại Mỹ (từ 11% lên 52%), Anh (từ 6% lên 23%) và Pháp (từ 15,9% lên 33,3%).
   • Tại các nước đang phát triển: Maelah và Ibrahim (2007) tại Malaysia (36%), Elhamma (2012) tại Ma-rốc (12,9%), Job và Okparachui (2012) tại Nigeria (62,5%), Salawu và Ayoola (2012) tại Nigeria (60%), Askarany và Yazdifar (2011) tại Úc (42,6%), New Zealand (38%) và Anh (36,4%).
   • Rào cản được các tác giả chỉ ra: Thiếu sự hỗ trợ của nhà quản lý, thiếu nguồn lực, thiếu kinh nghiệm, quy trình kỹ thuật phức tạp (Cohen và cộng sự, 2005; Ghanbari và cộng sự, 2016; Abdul Majid và Sulaiman, 2008).

3. Nghiên cứu về các nhân tố tác động đến việc vận dụng ABC:

   • Shields và Young (1989): Mô hình 7 yếu tố hành vi và tổ chức (văn hóa, kiểm soát, quản lý bộ phận, quy trình thay đổi, cam kết, bồi thường, đào tạo).
   • Shields (1994): Khảo sát 143 công ty sản xuất tại Hoa Kỳ, chỉ ra 7 biến ảnh hưởng đến sự thành công của ABC (hỗ trợ của quản lý cấp cao, liên kết chiến lược cạnh tranh, liên kết đánh giá hiệu quả, sự đầy đủ nguồn lực, đào tạo, quyền sở hữu phi kế toán, sự rõ ràng của mục tiêu).
   • Shields và McEwen (1996), Anderson và Young (1999) nhấn mạnh nguyên nhân thất bại do chú trọng quá mức vào phần mềm kỹ thuật mà bỏ qua yếu tố tổ chức và hành vi.
   • Chongruksut (2002) tại Thái Lan (292 công ty); Maelah và Ibrahim (2006, 2007) tại Malaysia; Fei và Isa (2010a) tại Trung Quốc; Byrne (2011) tại Úc; Charaf và Rahmouni (2010) tại Pháp; Al-Omiri (2011) tại Saudi Arabia (75 doanh nghiệp); Al-Saidi và Gowda (2014); Elagili (2015) tổng kết 8 nhóm yếu tố trong ngành sản xuất xi măng Libya.

Các nghiên cứu trong nước

• Nghiên cứu lý thuyết và bản chất: Nguyễn Thanh Huyền và Nguyễn Thu Hoài (2012), Đoàn Ngọc Phi Anh (2005).
• Nghiên cứu ứng dụng theo ngành: Nguyễn Hải Hà (2016) trong ngành dệt may; Nguyễn Thị Đức Loan (2017) trong doanh nghiệp sản xuất; Huỳnh Thị Bích Trâm và Phan Thị Bích Nguyệt (2015) ứng dụng mô hình tích hợp ABC và EVA tại Công ty TNHH Hoàn Cầu; Ngô Tiến Dũng (2018) tại doanh nghiệp Bưu chính; Nguyễn Thị Bình (2018) tại doanh nghiệp dược phẩm Thanh Hóa.
• Nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng: Trần Tú Uyên (2016) khảo sát ngành dược phẩm (56 phiếu); Nguyễn Việt Hưng (2016) khảo sát 161 doanh nghiệp với 350 phiếu, xác định 9 nhóm nhân tố cản trở (hạn chế kỹ thuật 29%, tâm lý ngại thay đổi 26%, thiếu ủng hộ của quản lý cấp cao 16%...).
• Nghiên cứu trong ngành thức ăn chăn nuôi: Nguyễn Mộng Nhân (2013) tại Công ty CP Tập đoàn DABACO; Trần Thị Dự (2012) về hoàn thiện kế toán chi phí nhằm tăng cường quản trị chi phí trong doanh nghiệp chế biến TACN.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

1. Bổ sung nghiên cứu thực nghiệm về ABC trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển tại Việt Nam.
2. Khắc phục tình trạng các nghiên cứu trước chỉ dừng lại ở lý thuyết hoặc áp dụng riêng lẻ cho một đơn vị cụ thể, chưa thiết kế hoàn chỉnh hệ thống kỹ thuật phân bổ chi phí ABC gắn với quy trình công nghệ của ngành TACN.
3. Đo lường cụ thể các nhân tố và mức độ ảnh hưởng của chúng đến việc triển khai ABC trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khái niệm kế toán quản trị chi phí: Luận án dựa trên định nghĩa của Hiệp hội Kế toán Quản trị Hoa Kỳ (IMA, 1983) và khung phát triển bốn giai đoạn của Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC, 1998): Giai đoạn 1 (trước 1950 - xác định chi phí và kiểm soát tài chính), Giai đoạn 2 (1950 - 1965 - cung cấp thông tin lập kế hoạch và kiểm soát), Giai đoạn 3 (1965 - 1985 - giảm lãng phí nguồn lực), Giai đoạn 4 (1985 đến nay - tạo lập giá trị thông qua sử dụng hiệu quả nguồn lực).
• Lý thuyết phát triển ABC: Trải qua 4-5 giai đoạn phát triển theo phân loại của Turney (2008, 2010) và Moisello (2012), từ công cụ tính giá thành sản phẩm đến hệ thống quản trị hiệu suất tổng hợp; phát triển phương pháp kế toán chi phí theo hoạt động dựa trên thời gian (Time-Driven ABC của Kaplan và Anderson, 2007).
• Các khái niệm kỹ thuật cốt lõi:
  • Hoạt động (Activities): Tập hợp hành động tiêu hao nguồn lực (Baker, 1998; Brimson, 1991).
  • Trung tâm hoạt động (Activity Center): Phân đoạn quá trình sản xuất tập hợp các hoạt động có cùng tiêu thức phân bổ (Mohan và George, 2006).
  • Nguồn lực (Resources): Yếu tố đầu vào được định lượng bằng tiền (Lal, 2009).
  • Tiêu thức phân bổ chi phí nguồn lực (Resource Cost Drivers): Cơ sở chuyển chi phí nguồn lực vào hoạt động.
  • Tiêu thức phân bổ chi phí hoạt động (Activity Cost Drivers): Gồm kích tố tần suất (transaction), kích tố thời gian (duration) và kích tố vật chất/cường độ (intensity).
  • Đối tượng chịu phí (Cost Objects): Sản phẩm, nhóm sản phẩm, dịch vụ hoặc khách hàng.
• Lý thuyết nền tảng:
  • Lý thuyết khuếch tán đổi mới (Theory of Innovation Diffusion): Giải thích quá trình tiếp nhận và lan tỏa kỹ thuật quản trị mới vào tổ chức.
  • Lý thuyết bất định/ngẫu nhiên (Contingency Theory): Giải thích sự phù hợp giữa hệ thống kế toán chi phí với đặc điểm môi trường, quy mô và công nghệ của từng doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

Phương pháp	Công cụ và kỹ thuật	Mẫu và nguồn dữ liệu	Mục đích
Định tính	Phỏng vấn sâu, thảo luận chuyên gia, phân tích chứng từ và quy trình sản xuất	Cán bộ quản lý, kế toán trưởng, kỹ sư tại 4 doanh nghiệp TACN nội địa (Bảng mã hóa 3.1)	Nhận diện đặc điểm tổ chức, bộ máy kế toán, danh mục hoạt động và kích tố chi phí
Định lượng	Điều tra bằng bảng hỏi cấu trúc thang đo Likert, kiểm định Cronbach's Alpha, EFA, T-test, ANOVA	Mẫu khảo sát tại các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa	Kiểm định mức độ tin cậy thang đo và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến vận dụng ABC
Thực nghiệm kỹ thuật	Mô hình hóa quy trình phân bổ 2 giai đoạn (EAD và APD), lập bảng tính giá thành so sánh	Dữ liệu chi phí tháng 3/2017 của Công ty CP Dinh dưỡng Hồng Hà	Đối chiếu kết quả giá thành và lợi nhuận giữa ABC và phương pháp truyền thống (TCS)

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu quốc tế và trong nước về kế toán ABC theo ba nhánh: so sánh ABC với phương pháp truyền thống, tỷ lệ vận dụng thực tế tại các quốc gia và các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình triển khai. Tác giả phân tích các hạn chế của tài liệu trong nước, khẳng định phần lớn nghiên cứu dừng lại ở mức giới thiệu lý thuyết hoặc nghiên cứu tình huống đơn lẻ mà chưa đưa ra giải pháp kỹ thuật toàn diện cho ngành sản xuất TACN. Trên cơ sở đó, 5 khoảng trống nghiên cứu được xác lập để định hướng cho các chương tiếp theo.

Chương 2: Cơ sở lý luận về kế toán chi phí theo mức độ hoạt động (ABC) trong doanh nghiệp

Chương 2 trình bày bản chất, vai trò của kế toán quản trị chi phí và các giai đoạn phát triển theo khung IFAC (1998). Tác giả phân tích chuyên sâu mô hình ABC: cơ chế phân bổ hai giai đoạn (nguồn lực $\rightarrow$ hoạt động $\rightarrow$ đối tượng chịu phí), cấu trúc phân cấp hoạt động và các tiêu thức phân bổ chi phí. Chương này cũng phân tích hai lý thuyết nền tảng (Lý thuyết khuếch tán đổi mới và Lý thuyết bất định) cùng ba nhóm nhân tố tác động đến khả năng triển khai ABC: nhân tố kỹ thuật, nhân tố tổ chức và nhân tố môi trường.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng quy trình nghiên cứu tổng thể gồm 4 giai đoạn logic. Tác giả thiết lập mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng và xây dựng khung vận dụng phương pháp ABC. Chương này mô tả thiết kế nghiên cứu định tính (phỏng vấn sâu tại 4 công ty mã hóa tại Bảng 3.1) và thiết kế nghiên cứu định lượng (thu thập dữ liệu qua phiếu điều tra, quy trình kiểm định Cronbach's Alpha, EFA, kiểm định giả thuyết H1 - H4 và T-test). Đồng thời, chương 3 chi tiết hóa 6 bước kỹ thuật để triển khai phân bổ chi phí theo mô hình ABC trong doanh nghiệp sản xuất TACN.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu về thực trạng kế toán chi phí tại các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi nội địa

Chương 4 phác thảo bức tranh ngành TACN Việt Nam giai đoạn 2013 - 2017:

• Thống kê số lượng nhà máy, công suất và thị phần (doanh nghiệp FDI nắm giữ thị phần chi phối so với các doanh nghiệp nội địa như Masan, Dabaco, Hồng Hà).
• Đánh giá thực trạng kế toán chi phí: Các doanh nghiệp TACN nội địa chủ yếu áp dụng phương pháp chi phí truyền thống, tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung còn đơn giản (chủ yếu theo chi phí nguyên vật liệu trực tiếp hoặc chi phí nhân công trực tiếp), dẫn đến tình trạng sai lệch giá thành khi tỷ trọng chi phí gián tiếp ngày càng tăng.
• Kết quả kiểm định định lượng: Thang đo đạt độ tin cậy qua phân tích Cronbach's Alpha (Bảng 4.5) và phân tích nhân tố khám phá EFA qua 3 lần xoay (Bảng 4.6). Kiểm định giả thuyết H1 - H4 và kiểm định T-test xác nhận các nhân tố tổ chức, kỹ thuật và môi trường có tác động có ý nghĩa thống kê đến việc vận dụng kế toán ABC.

Chương 5: Giải pháp vận dụng kế toán chi phí theo mức độ hoạt động trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa

Chương 5 xây dựng nguyên tắc, định hướng và quy trình kỹ thuật vận dụng ABC tại Công ty CP Dinh dưỡng Hồng Hà:

1. Phân loại lại chi phí: Tách biệt chi phí trực tiếp và gián tiếp theo mục tiêu quản trị (Bảng 5.2).
2. Thiết lập danh mục hoạt động: Xác định hệ thống trung tâm hoạt động sản xuất và phục vụ (Bảng 5.3).
3. Lập ma trận phân bổ chi phí: Thiết lập bảng phân bổ chi phí - hoạt động (EAD) và tiêu thức phân bổ chi phí hoạt động (Bảng 5.4, 5.5).
4. Tính toán thực nghiệm giá thành: Tổng hợp chi phí hoạt động phân bổ cho dòng sản phẩm TACN cho lợn và TACN cho gà (Bảng 5.6, 5.7, 5.8).
5. Phân tích chênh lệch: So sánh kết quả giá thành và phân tích lợi nhuận giữa ABC và TCS tháng 3/2017 (Bảng 5.9, 5.10).

Dưới đây là bảng tổng hợp so sánh kết quả tính giá thành và phân tích lợi nhuận giữa phương pháp ABC và phương pháp truyền thống (TCS) theo số liệu thực nghiệm của luận án:

Tiêu chí phân tích	Phương pháp truyền thống (TCS)	Phương pháp kế toán ABC	Chênh lệch / Đánh giá
Cơ sở phân bổ chi phí gián tiếp	Tiêu thức duy nhất (sản lượng/chi phí trực tiếp)	Đa tiêu thức dựa trên mức độ tiêu hao hoạt động	Phản ánh đúng nguyên nhân phát sinh chi phí
Tập hợp chi phí ngoài sản xuất	Kết chuyển toàn bộ vào kỳ kinh doanh	Phân bổ vào đối tượng chịu phí theo nhu cầu dịch vụ	Xác định giá thành toàn bộ chính xác hơn
Giá thành sản phẩm khối lượng lớn	Bị gánh thêm chi phí gián tiếp (bị đội giá)	Giảm xuống mức chi phí thực tế tiêu hao	Tránh trợ cấp chéo giữa các sản phẩm
Giá thành sản phẩm chuyên biệt/nhỏ	Bị tính thấp hơn thực tế do sản lượng thấp	Tăng lên đúng với lượng hoạt động tiêu dùng	Nhận diện chính xác sản phẩm gây lỗ
Thông tin phục vụ định giá bán	Sai lệch biên lợi nhuận danh mục	Cung cấp biên lợi nhuận thực của từng dòng SP	Hỗ trợ chiến lược định giá cạnh tranh

Chương 5 kết thúc bằng các khuyến nghị chính sách cụ thể gửi tới Nhà nước, Bộ Tài chính và ban quản trị các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm khung lý thuyết về kế toán chi phí theo mức độ hoạt động (ABC) trong mối liên hệ với Lý thuyết khuếch tán đổi mới và Lý thuyết bất định trong điều kiện doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.
• Thiết lập mô hình phân tích mối quan hệ giữa các nhóm nhân tố (tổ chức, kỹ thuật, môi trường) với mức độ sẵn sàng và hiệu quả vận dụng kế toán ABC trong ngành công nghiệp chế biến thức ăn chăn nuôi.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phản ánh trung thực thực trạng công tác hạch toán chi phí và mức độ hài lòng về thông tin kế toán quản trị trong các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa giai đoạn 2013 - 2017.
• Xây dựng thành công bộ chỉ dẫn kỹ thuật phân bổ chi phí theo phương pháp ABC hoàn chỉnh gồm: danh mục hoạt động chuẩn hóa, hệ thống kích tố chi phí nguồn lực và kích tố chi phí hoạt động áp dụng cho quy trình sản xuất TACN.
• Chứng minh bằng số liệu thực nghiệm tại Công ty CP Dinh dưỡng Hồng Hà (tháng 3/2017) rằng phương pháp ABC loại bỏ hiện tượng bù chéo chi phí giữa các dòng sản phẩm có sản lượng lớn và sản lượng nhỏ, giúp nhà quản trị nhận diện đúng biên lợi nhuận thực tế.

Các đề xuất và khuyến nghị

• Đối với Nhà nước và Bộ Tài chính: Hoàn thiện hành lang pháp lý và ban hành các thông tư, tài liệu hướng dẫn cụ thể về thực hành kế toán quản trị và phương pháp kế toán ABC; tạo điều kiện chuẩn hóa hệ thống báo cáo quản trị nội bộ trong doanh nghiệp.
• Đối với các doanh nghiệp sản xuất TACN nội địa: Tái cấu trúc quy trình thu thập dữ liệu chi phí; nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin và phần mềm kế toán; tổ chức đào tạo nhận thức về ABC cho cả nhân sự kế toán và bộ phận phi kế toán; gắn kết quả triển khai ABC với hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động nội bộ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế đã được tác giả nêu rõ:
  • Nghiên cứu tập trung chứng minh ưu thế kỹ thuật của ABC trong việc xác định chính xác giá thành sản phẩm nhưng chưa đi sâu đo lường hiệu quả kinh tế dài hạn và chi phí - lợi ích khi vận hành hệ thống thông tin kế toán ABC trong thời gian dài.
  • Phạm vi thực nghiệm kỹ thuật mới dừng lại ở cấp độ đơn vị hạch toán độc lập (nhà máy sản xuất), chưa mở rộng kiểm nghiệm tại các đơn vị cấp chiến lược hoặc toàn bộ tập đoàn đa ngành.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Khảo sát mở rộng việc ứng dụng mô hình tích hợp ABC với hệ thống kế toán chi phí theo thời gian (Time-Driven ABC) hoặc kết hợp với Thẻ điểm cân bằng (BSC) nhằm tối ưu hóa hiệu quả quản trị chiến lược tại các doanh nghiệp nông nghiệp.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp tài liệu tham khảo về phương pháp kết hợp định tính - định lượng trong nghiên cứu kế toán quản trị, kỹ thuật thiết kế bảng hỏi và xử lý dữ liệu EFA/Cronbach's Alpha trong kiểm định nhân tố kế toán.
• Đối với giảng viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Cung cấp tình huống thực nghiệm chi tiết về việc xây dựng ma trận chi phí - hoạt động (EAD) và ma trận hoạt động - sản phẩm (APD) trong ngành sản xuất công nghiệp.
• Đối với nhà quản trị và kế toán trưởng doanh nghiệp TACN: Đóng vai trò như bộ cẩm nang hướng dẫn từng bước chuyển đổi từ hệ thống phân bổ chi phí truyền thống sang mô hình ABC, phục vụ công tác tái định giá và kiểm soát lãng phí.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp luận cứ thực tiễn để xây dựng khung hướng dẫn chuẩn mực kế toán quản trị chi phí cho các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đối tượng chịu phí cơ bản trong mô hình thực nghiệm của luận án là gì?
   Đối tượng chịu phí là các dòng sản phẩm thức ăn chăn nuôi cụ thể, điển hình là hai dòng sản phẩm: thức ăn chăn nuôi cho lợn (ví dụ: cám đậm đặc cho lợn 15kg) và thức ăn chăn nuôi cho gà được sản xuất tại Công ty CP Dinh dưỡng Hồng Hà.

2. Dữ liệu thực nghiệm của mô hình ABC được thu thập trong khoảng thời gian nào?
   Dữ liệu tổng quan ngành được thu thập trong giai đoạn 2013 - 2017; dữ liệu kế toán chi tiết phục vụ chạy mô hình phân bổ chi phí thực nghiệm được lấy từ số liệu kế toán tháng 3 năm 2017 của Công ty CP Dinh dưỡng Hồng Hà.

3. Phương pháp phân bổ chi phí truyền thống tại các doanh nghiệp TACN nội địa bộc lộ nhược điểm gì lớn nhất?
   Phương pháp truyền thống phân bổ chi phí sản xuất chung dựa trên các tiêu thức đơn lẻ liên quan đến sản lượng (nhân công trực tiếp hoặc nguyên vật liệu trực tiếp), gây ra hiện tượng bóp méo giá thành và trợ cấp chéo chi phí giữa các sản phẩm có quy trình sản xuất khác nhau.

4. Ba nhóm nhân tố chính ảnh hưởng đến việc vận dụng ABC được luận án phân tích là gì?
   Ba nhóm nhân tố gồm: Nhân tố kỹ thuật (công nghệ thông tin, độ phức tạp của quy trình), Nhân tố tổ chức (sự ủng hộ của quản lý cấp cao, đào tạo, quyền sở hữu phi kế toán, nguồn lực nội bộ) và Nhân tố môi trường (cường độ cạnh tranh, yêu cầu thị trường).

5. Luận án sử dụng các lý thuyết nền tảng nào để giải thích quá trình vận dụng kế toán ABC?
   Luận án sử dụng Lý thuyết khuếch tán đổi mới (Theory of Innovation Diffusion) và Lý thuyết bất định (Contingency Theory).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đàm Phương Lan đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán chi phí theo mức độ hoạt động (ABC) và phân tích thực trạng công tác kế toán chi phí tại các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi nội địa Việt Nam. Thông qua phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng, luận án đã xác định các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng ABC và thiết lập thành công mô hình kỹ thuật phân bổ chi phí hai giai đoạn trên dữ liệu thực tế tại doanh nghiệp điển hình. Kết quả nghiên cứu chứng minh tính khả thi và độ chính xác của phương pháp ABC trong việc xác định giá thành sản phẩm, cung cấp hệ thống giải pháp và khuyến nghị chính sách hữu ích nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho khối doanh nghiệp TACN nội địa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới có liên quan đến đề tài luận án. Ra đời vào cuối những năm 1980 của thế kỷ XX trong bối cảnh đòi hỏi các nhà kế toán trên thế giới tìm ra một số bài toán để giải quyết vấn đề lỗi thời, suy giảm tính hữu ích của các phương pháp kế toán chi phí truyền thống, kế toán chi phí theo mức độ hoạt động (gọi tắt là kế toán ABC) nổi lên như một giải pháp được lựa chọn. Với những ưu thế đã được khẳng định, kế toán ABC đã được rất nhiều nhà nghiên cứu, quản lý tìm hiểu, vận dụng và trở thành một mảng nghiên cứu thực tế quan trọng trong lĩnh vực kế toán quản trị.

Tầm quan trọng của phương pháp được các nhà nghiên cứu khẳng định như một kỹ xảo cung cấp thông tin chi phí sản phẩm, dịch vụ một cách chính xác hơn nhằm hỗ trợ các quyết định chiến lược. Được Kaplan và Cooper giới thiệu từ những năm 1980, kế toán ABC đã làm thay đổi những quan điểm về tính hữu ích của hệ thống kế toán chi phí đối với việc ra quyết định của các nhà quản trị (Kaličanin và Knežević, 2013). Theo quan điểm học thuật, nó đại diện cho sự tiến bộ trong khoa học tri thức. Chính vì vậy, nhiều nhà nghiên cứu đã chứng minh trong các công trình nghiên cứu của họ với các bằng chứng về ưu điểm của phương pháp này trong quá trình kiểm soát chi phí, nhằm bù đắp những thiếu hụt về nhu cầu thông tin để có được chi phí cạnh tranh.

Các nhà quản trị cũng quan tâm đến phương pháp kế toán mới này và tìm cách hoàn thiện nó như một giải pháp nhằm tăng khả năng cạnh tranh và phát triển chiến lược cho doanh nghiệp. Cho đến nay, đã có nhiều nhà khoa học trên thế giới nghiên cứu về kế toán ABC dưới nhiều góc độ. Có thể tổng hợp các công trình nghiên cứu đó theo các hướng chính như sau: 1. Nghiên cứu so sánh kế toán ABC với phương pháp kế toán truyền thống Các nghiên cứu theo khía cạnh này thường xuất phát từ những hạn chế của phương pháp kế toán truyền thống trong việc xác định giá thành sản phẩm, dịch vụ của một công ty, bằng cách sử dụng giá thành theo hệ thống chi phí hiện tại với kết quả tính toán theo kế toán ABC.

Các tác giả trong bài báo “Activity – Based Costing: the new management tool” đã đề cập đến phương pháp kế toán chi phí theo hoạt động với 2 đặc điểm cơ 7 bản: Thứ nhất, giá thành sản phẩm theo phương pháp kế toán ABC gồm toàn bộ các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh trong kỳ, kể cả các chi phí gián tiếp ngoài sản xuất như chi phí (CP) bán hàng, CP quản lý doanh nghiệp (QLDN). Thứ hai, đặc trưng của phương pháp này là phân bổ CP vào giá thành sản phẩm dựa trên mức hoạt động và mức độ đóng góp của mỗi hoạt động vào quá trình sản xuất, tiêu thụ sản phẩm (Naughton-Travers, 2001). Chính vì vậy, dẫn đến sự khác biệt về tính chính xác của giá thành sản phẩm so với phương pháp kế toán CP truyền thống Sự khác biệt trong phân tích chi phí sản phẩm, dịch vụ theo hai phương pháp còn được trình bày trong kết quả của nhiều nghiên cứu (Bhimani và Pigott, 1992; Cooper và Kaplan, 1987; Greeson và Kocakulah, 1997). Hầu hết các nghiên cứu này đều chỉ ra rằng, dựa trên cơ sở phân tích các hoạt động, kế toán ABC cung cấp thông tin về giá thành sản phẩm, dịch vụ chính xác hơn so với phương pháp truyền thống.

Bjørnenak và Mitchell (2002) đã phân tích các tài liệu về phương pháp kế toán ABC được tích lũy trong các tạp chí kế toán Anh và Hoa Kỳ trong thời gian mười bốn năm kể từ khi các bài viết đầu tiên xuất bản. Họ đưa ra các bằng chứng tiếp cận phương pháp kế toán ABC theo chiều dọc và chiều ngang để hiểu rõ hơn về cách thức để bắt đầu, quá trình truyền đạt, phát triển và thay đổi. Nghiên cứu cho thấy phương pháp kế toán ABC tốt hơn so với phương pháp kế toán chi phí truyền thống khi vận dụng trong các doanh nghiệp sản xuất. Một số nhà nghiên cứu khác cũng nhấn mạnh ưu điểm của kế toán ABC đối với các công ty hoạt động trong một số lĩnh vực cụ thể.

Điển hình là luận án “hệ thống kế toán quản trị trong lĩnh vực dịch vụ: nghiên cứu thực nghiệm với các thước đo hiệu quả phi tài chính trong các ngân hàng của Phần Lan, Thụy Điển, Nhật Bản và các tổ chức tài chính khác”. Dựa trên tình hình áp dụng kế toán ABC của 32 công ty dịch vụ tài chính và ngân hàng, tác giả đã chỉ ra các hạn chế của hệ thống kế toán truyền thống và ưu điểm của kế toán ABC trong các doanh nghiệp này. Nội dung chủ yếu của luận án tập trung vào vai trò của KTQT trong đo lường và đánh giá hiệu quả bằng các chỉ tiêu phi tài chính trong các ngân hàng và các tổ chức tài chính của Phần Lan, Thụy Điển và Nhật Bản (Hussain, 2000). Innes và Mitchell (1995) nghiên cứu về lợi ích và các ứng dụng của thông tin kế toán ABC, kết quả cho thấy rằng kế toán ABC đã có một tác động tích cực trong tất cả các lĩnh vực kế toán quản trị cốt lõi: định giá cổ phiếu, việc ra quyết định, kiểm soát, đo lường hiệu suất và đánh giá.

Liên quan đến những lợi ích và sự hài lòng về kế toán ABC, các báo cáo cho rằng kế toán ABC cung cấp việc phân tích sâu hơn, các thông tin cung cấp cho việc ra 8 quyết định có giá trị hơn, hiệu quả hơn. Hơn nữa, phương pháp này cũng cung cấp giá thành sản phẩm chính xác hơn, cải thiện khả năng sinh lời của sản phẩm, và đánh giá hiệu quả vốn đầu tư. Những phát hiện này cho thấy rằng kế toán ABC sẽ được sử dụng để hiểu rõ các tiêu thức phân bổ chi phí, sự tác động và ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm để tạo điều kiện cho việc ra các quyết định chiến lược về giá cả và hiệu suất lợi nhuận của mỗi dòng sản phẩm. Các nghiên cứu về tỷ lệ vận dụng phương pháp kế toán ABC Innes và Mitchell (1995) với nghiên cứu “A survey of Activity-Based Costing in the UK’s largest companies”, công bố trên Management Accounting Research sử dụng các kết quả của một cuộc khảo sát năm 1994 về phương pháp kế toán ABC trong 1000 công ty lớn nhất tại Anh.

Cuộc khảo sát được dựa trên một bảng câu hỏi cho các công ty niêm yết trên tờ Times 1000 (1994), và gửi đến 1000 công ty phi tài chính cùng với 60 công ty tài chính hàng đầu (công ty quản lý đầu tư đã được loại trừ). Về thực trạng vận dụng kế toán ABC, các kết quả cho thấy 21% số người được hỏi đã sử dụng kế toán ABC, 29,6% đang trong quá trình xem xét chấp nhận, 13,3% đã từng từ chối sau khi đánh giá và 36,1% đã không quan tâm đến việc áp dụng kế toán ABC. Năm 1997, Van Nguyen và Brooks đã tiến hành một cuộc khảo sát ở bang Victoria, Úc. Các câu hỏi đã được gửi đến 350 công ty sản xuất của Úc và 120 phản hồi tương ứng với tỷ lệ 34%.

Kết quả báo cáo rằng chỉ có 12,5% (15 công ty) đã sử dụng kế toán ABC, 2,5% (3 công ty) từ chối thực hiện, 8,3% (10 công ty) chỉ ra rằng họ đang có có ý định áp dụng kế toán ABC trong tương lai, còn lại 76,7% (92 công ty) không có kế hoạch sử dụng phương pháp kế toán này. Những phát hiện của nghiên cứu này cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các công ty áp dụng kế toán ABC và những đơn vị không áp dụng kế toán ABC là sự phức tạp của quá trình sản xuất, quy mô doanh nghiệp và mức độ cạnh tranh (Van Nguyen và Brooks, 1997). Năm 2000, trong một cuộc khảo sát 1.000 công ty lớn ở Anh về thực trạng chấp nhận, triển khai kế toán ABC và xây dựng mô hình chuẩn cho phương pháp này trong giai đoạn từ năm 1994 đến năm 1999, Innes và cộng sự (2000) báo cáo kết quả vận dụng chủ yếu tập trung vào các công ty hoạt động trong lĩnh vực tài chính. Song cũng trong báo cáo thể hiện sự tăng lên về con số thất bại trong vận dụng, từ chối sử dụng hoặc không quan tâm đến phương pháp này.

Số công ty triển khai thực sự không nhiều trong đó bao gồm cả các công ty mới chỉ ở mức độ vận dụng thử nghiệm hoặc một phần (17,5%). Tuy nhiên, các tác giả cũng kết luận ở giai đoạn nghiên cứu các công ty có khuynh hướng triển khai kế toán ABC nhưng kinh nghiệm và kỹ thuật triển khai 9 vẫn còn là vấn đề đáng bàn. Cũng vì lý do này mà tỷ lệ công ty từ bỏ hoặc không quan tâm đến phương pháp kế toán hiện đại như ABC vẫn còn ở mức 7,9% (Innes và cộng sự, 2000). Pierce và Brown (2004) thực hiện một nghiên cứu ở Ireland trong bài “An Empirical study of Activity-Based systems in Ireland, The Irish Accounting Review” đã tiến hành một cuộc khảo sát các công ty sản xuất lớn, và các tổ chức tài chính để điều tra tình trạng vận dụng kế toán ABC tại Ireland.

Bảng khảo sát có sử dụng một loạt các câu hỏi kế thừa từ nghiên cứu của Innes và cộng sự (2000) đã được gửi qua đường bưu điện cho từng cá nhân trong mỗi công ty. Tổng tỷ lệ phản hồi của nghiên cứu là 23,2% trong số 550 phiếu được gửi. Kết quả cho thấy tỷ lệ vận dụng cao hơn so với báo cáo trước đó ở Ireland. Khoảng 28% số công ty trả lời đã triển khai thực hiện kế toán ABC, 52,4% công ty trả lời đã không xem xét đến vấn đề này, 9% công ty trả lời vẫn còn đang nghiên cứu và 10,7% đã từng từ chối việc triển khai.

Nhiều nhà khoa học nghiên cứu về các tỷ lệ vận dụng phương pháp kế toán ABC trong các lĩnh vực khác nhau của hầu hết các nước có nền kinh tế hiện đại. Một số khảo sát cho thấy xu hướng gia tăng trong việc áp dụng và thực hiện phương pháp kế toán ABC ở các nước phát triển (Baird và cộng sự, 2004), như ở Hoa Kỳ, Anh và Pháp, các cuộc khảo sát từ đầu những năm 1990 và 2008 đã chỉ ra mức độ gia tăng vận dụng kế toán ABC ở mỗi quốc gia này.