Luận văn thạc sĩ ueh ứng dụng mô hình dea và mô hình hồi quy tobit để kiểm định các nhân tố tác động đến mức độ hiệu quả của các ngân hàng thương mại việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu ueh ứng dụng mô hình dea và mô hình hồi quy tobit để kiểm định các nhân tố tác động đến mức độ hiệu, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Hồ Minh Nhựt
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Khoa Nguyên
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Nghiên cứu hiệu quả ngân hàng thương mại Việt Nam qua mô hình DEA và hồi quy Tobit
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu
• 1.3. Kết cấu bài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ THUYẾT VỀ MÔ HÌNH DEA, ĐỊNH NGHĨA HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NHTM VIỆT NAM VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN
• 2.1. Lý thuyết về mô hình DEA
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐẠT ĐƯỢC
• 5. CHƯƠNG 5: ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu hiệu quả ngân hàng thương mại Việt Nam

Nghiên cứu hiệu quả của các ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ. Việc đánh giá hiệu quả hoạt động của các NHTM không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch vụ mà còn góp phần vào sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia. Mô hình DEA (Data Envelopment Analysis) và hồi quy Tobit là hai công cụ hữu ích trong việc phân tích hiệu quả hoạt động của các NHTM. Bài viết này sẽ đi sâu vào việc áp dụng các mô hình này để đánh giá hiệu quả ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2007-2014.

1.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu hiệu quả ngân hàng

Nghiên cứu hiệu quả ngân hàng giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện. Theo nghiên cứu của Hồ Minh Nhựt (2016), việc đánh giá hiệu quả ngân hàng không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho nền kinh tế.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá hiệu quả hoạt động của 21 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2007-2014. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các yếu tố tác động đến hiệu quả ngân hàng, sử dụng mô hình DEA và hồi quy Tobit để phân tích.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu hiệu quả ngân hàng thương mại

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về hiệu quả ngân hàng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc đánh giá chính xác hiệu quả hoạt động của các NHTM. Các vấn đề như chất lượng dữ liệu, sự biến động của thị trường và các yếu tố bên ngoài có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu. Đặc biệt, việc áp dụng mô hình DEA và hồi quy Tobit cần phải được thực hiện cẩn thận để đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy của kết quả.

2.1. Những khó khăn trong việc thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu tài chính và phi tài chính từ các NHTM gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt trong cách thức báo cáo và công bố thông tin. Điều này có thể dẫn đến những sai lệch trong kết quả phân tích.

2.2. Ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài

Các yếu tố như chính sách kinh tế, môi trường pháp lý và tình hình thị trường có thể tác động mạnh đến hiệu quả hoạt động của các NHTM. Việc không xem xét đầy đủ các yếu tố này có thể dẫn đến những kết luận không chính xác.

III. Phương pháp nghiên cứu hiệu quả ngân hàng thương mại qua mô hình DEA

Mô hình DEA là một công cụ mạnh mẽ trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của các NHTM. Mô hình này cho phép so sánh hiệu quả giữa các ngân hàng dựa trên nhiều đầu vào và đầu ra khác nhau. Bằng cách sử dụng mô hình DEA, nghiên cứu sẽ xác định được mức độ hiệu quả kỹ thuật của các ngân hàng trong giai đoạn 2007-2014.

3.1. Giới thiệu về mô hình DEA

Mô hình DEA được phát triển bởi Charnes, Cooper và Rhodes vào năm 1978, cho phép đánh giá hiệu quả của các đơn vị ra quyết định (DMUs) dựa trên các đầu vào và đầu ra. Mô hình này giúp xác định các ngân hàng hoạt động hiệu quả nhất trong hệ thống.

3.2. Các chỉ số hiệu quả trong mô hình DEA

Mô hình DEA sử dụng các chỉ số như hiệu quả kỹ thuật (TE), hiệu quả phân bổ (AE) và hiệu quả chi phí (CE) để đánh giá hiệu quả hoạt động của các NHTM. Những chỉ số này giúp xác định mức độ lãng phí nguồn lực của ngân hàng.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy trong giai đoạn 2007-2014, các NHTM Việt Nam chỉ đạt hiệu quả kỹ thuật là 0,88, cho thấy sự lãng phí 0,12 nguồn lực. Nhóm ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) hoạt động hiệu quả hơn so với nhóm ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước (NHTMCPNN). Kết quả này có thể được sử dụng để đưa ra các giải pháp cải thiện hiệu quả hoạt động của các NHTM.

4.1. Phân tích kết quả mô hình DEA

Kết quả mô hình DEA cho thấy rằng các NHTMCP có hiệu quả hơn so với NHTMCPNN. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quản lý và điều hành tại các ngân hàng nhà nước để nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để xây dựng các chính sách và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các NHTM. Các ngân hàng cần tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình hoạt động và cải thiện chất lượng dịch vụ.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho nghiên cứu hiệu quả ngân hàng

Nghiên cứu hiệu quả ngân hàng thương mại Việt Nam qua mô hình DEA và hồi quy Tobit đã chỉ ra những vấn đề và thách thức trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của các NHTM. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình hoạt động của các ngân hàng mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các NHTM Việt Nam cần cải thiện hiệu quả hoạt động để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Việc áp dụng mô hình DEA và hồi quy Tobit đã giúp xác định các yếu tố tác động đến hiệu quả ngân hàng.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc mở rộng phạm vi nghiên cứu và áp dụng các mô hình phân tích khác để đánh giá hiệu quả hoạt động của các NHTM. Điều này sẽ giúp cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về tình hình hoạt động của ngành ngân hàng tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2007 - 2014, hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đã trải qua những biến động sâu sắc bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và làn sóng tái cơ cấu nội tại. Đánh giá định lượng về năng lực chuyển hóa nguồn lực của hệ thống cho thấy hệ số hiệu quả kỹ thuật trung bình chỉ đạt 0,88. Kết quả này chỉ ra rằng các ngân hàng thương mại đang lãng phí khoảng 12% các nguồn lực đầu vào như vốn huy động, chi phí nhân sự và tài sản cố định trong việc tạo ra doanh thu.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng nhiều ngân hàng bộc lộ dấu hiệu suy giảm chất lượng tài sản, căng thẳng thanh khoản và tỷ lệ nợ xấu gia tăng vượt ngưỡng an toàn. Mục tiêu cụ thể của công trình là đo lường chính xác hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả kỹ thuật thuần và hiệu quả quy mô của 21 ngân hàng thương mại đại diện tại Việt Nam. Đồng thời, nghiên cứu xác định rõ mức độ tác động của các nhân tố quản trị nội bộ và môi trường kinh doanh lên hiệu quả hoạt động.

Không gian nghiên cứu bao quát 21 ngân hàng thương mại, bao gồm 4 ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và 17 ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân trong khung thời gian 8 năm liên tục từ 2007 đến 2014 với tổng cộng 168 quan sát. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu nằm ở việc xây dựng hệ thống benchmark điểm chuẩn vận hành, giúp cơ quan điều hành nâng cao hiệu lực giám sát an toàn vĩ mô và hỗ trợ ban lãnh đạo các ngân hàng thương mại tối ưu hóa chi phí vận hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết đo lường hiệu quả sản xuất tiên phong của Farrell năm 1957, kết hợp cùng mô hình quy hoạch tuyến tính phi tham số do Charnes, Cooper và Rhodes phát triển năm 1978. Khung lý thuyết này phân rã hiệu quả kinh tế tổng thể thành hai cấu phần cốt lõi: hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ. Về mặt vận hành ngân hàng, hiệu quả kỹ thuật được tiếp tục chia tách thành hiệu quả kỹ thuật thuần theo mô hình biến đổi theo quy mô của Banker, Charnes và Cooper năm 1984 và hiệu quả quy mô.

Bên cạnh lý thuyết đường biên sản xuất, nghiên cứu ứng dụng các học thuyết kinh tế học ngân hàng kinh điển. Lý thuyết cuộc sống an nhàn của Hicks năm 1935 giả định rằng quyền lực thị trường cao làm giảm động lực kiểm soát chi phí. Ngược lại, lý thuyết sức mạnh thị trường của Demsetz và các giả thuyết quản lý kém cùng giả thuyết may rủi của Berger và DeYoung năm 1997 giải thích mối liên hệ giữa việc chấp nhận rủi ro tín dụng và mức độ suy giảm hiệu quả vận hành. Các khái niệm trung tâm bao gồm: đơn vị ra quyết định, hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả quy mô, cách tiếp cận trung gian tài chính và kiểm định hồi quy cắt cụt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 21 ngân hàng thương mại Việt Nam hoạt động liên tục trong giai đoạn 2007 - 2014. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao, bao quát cả nhóm ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước quy mô lớn như Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam, Ngân hàng Công thương Việt Nam cùng hệ thống các ngân hàng thương mại cổ phần đô thị và nông thôn. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán thường niên và báo cáo thống kê của Ngân hàng Nhà nước.

Quy trình phân tích định lượng thực hiện qua mô hình kiểm định hai bước:

• Bước 1: Ứng dụng mô hình phân tích bao dữ liệu định hướng đầu vào thông qua phần mềm DEAP 2.1 với cách tiếp cận trung gian. Ba biến đầu vào gồm tài sản cố định ròng, tổng chi phí nhân viên và tổng vốn huy động. Hai biến đầu ra gồm doanh thu từ lãi và doanh thu ngoài lãi. Kiểm định tương quan hạng Spearman trên phần mềm SPSS 22.0 được thực hiện để chứng minh tính phù hợp của cấu trúc biến với hệ số tương quan đạt 0,908 ở mức ý nghĩa 1%. Lý do lựa chọn phương pháp này là khả năng xử lý đa biến đầu vào và đầu ra mà không cần áp đặt dạng hàm sản xuất định trước.
• Bước 2: Sử dụng mô hình hồi quy Tobit nhằm kiểm định các nhân tố tác động đến hiệu quả kỹ thuật. Mô hình Tobit khắc phục hoàn toàn hiện tượng ước lượng chệch của phương pháp bình phương bé nhất khi biến phụ thuộc bị chặn trong khoảng từ 0 đến 1.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả thực nghiệm từ mô hình phân tích bao dữ liệu và hồi quy Tobit chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, hiệu quả kỹ thuật trung bình của toàn hệ thống trong giai đoạn 2007 - 2014 đạt 0,880. Điểm hiệu quả kỹ thuật đạt mức cao nhất vào năm 2010 với giá trị 0,937 và suy giảm xuống mức thấp nhất vào năm 2014 với giá trị 0,785, tương đương mức giảm 16,2% phản ánh áp lực tích tụ nợ xấu của nền kinh tế.
• Thứ hai, nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân duy trì hiệu quả kỹ thuật trung bình cao hơn nhóm ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước. Điển hình trong năm 2012, nhóm ngân hàng thương mại cổ phần đạt hệ số hiệu quả kỹ thuật 0,917 trong khi nhóm ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước chỉ đạt 0,636. Đến năm 2014, chênh lệch này duy trì ở mức 0,815 so với 0,659.
• Thứ ba, các thương vụ mua bán và sáp nhập như trường hợp Ngân hàng Sài Gòn - Hà Nội sáp nhập Habubank hay Ngân hàng Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh sáp nhập DaiABank chưa mang lại sự cải thiện hiệu quả kỹ thuật ngay trong ngắn hạn do chi phí xử lý nợ xấu tồn đọng sau hợp nhất.
• Thứ tư, kết quả hồi quy Tobit xác nhận tỷ lệ tài sản cố định trên tổng tài sản và biên lãi thuần có tác động ý nghĩa thống kê cao nhất đến hiệu quả kỹ thuật. Tỷ lệ chi phí trên doanh thu và tỷ lệ dư nợ tín dụng trên vốn huy động cũng thể hiện tác động tỷ lệ nghịch đến hệ số tối ưu hóa của các ngân hàng.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm mạnh của hiệu quả kỹ thuật từ mức 0,937 năm 2010 xuống 0,785 năm 2014 phản ánh tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng đóng băng thị trường bất động sản và sự gia tăng tỷ lệ nợ xấu trong toàn ngành. Điểm đáng lưu ý là nhóm ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước luôn duy trì hiệu quả kỹ thuật thuần ở mức cao từ 0,827 đến 1,000 nhưng hiệu quả quy mô lại sụt giảm mạnh xuống mức 0,695 năm 2014. Điều này chứng minh các ngân hàng quốc doanh lớn đang vận hành trong vùng hiệu suất giảm theo quy mô, quy mô tài sản vượt quá ngưỡng quản trị tối ưu.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu của Miller và Noulas năm 1996 tại thị trường Mỹ cũng như nghiên cứu của Hu, Chen và Su năm 2006 tại Trung Quốc. Trong thực tế phân tích, toàn bộ tiến trình biến động này có thể được trực quan hóa qua biểu đồ xu hướng đường biên hiệu quả kỹ thuật và bảng ma trận chỉ số Malmquist phân tách thành thay đổi công nghệ và thay đổi hiệu quả thuần. Các ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân thể hiện khả năng thích ứng linh hoạt hơn trong việc cắt giảm chi phí nhân sự và chuyển đổi mô hình kinh doanh sang dịch vụ thu phí ngoài lãi.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu định lượng, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

• Tối ưu hóa cơ cấu tài sản cố định và hiện đại hóa hạ tầng công nghệ: Hội đồng quản trị các ngân hàng thương mại cần chủ động cơ cấu lại tỷ lệ tài sản cố định trên tổng tài sản duy trì ở mức dưới 5%, tập trung vốn đầu tư vào nền tảng ngân hàng số và tự động hóa quy trình để nâng cao năng suất lao động thêm 15% đến 20% trong giai đoạn 2016 - 2020.
• Kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ chi phí trên doanh thu và mở rộng biên lãi thuần: Ban điều hành các ngân hàng phải thiết lập định mức chi phí vận hành, giảm tỷ lệ chi phí trên doanh thu xuống dưới ngưỡng 45%, đồng thời đa dạng hóa nguồn thu phi tín dụng để đạt tỷ trọng thu ngoài lãi tối thiểu 25% trong tổng cơ cấu thu nhập hoạt động vào năm 2018.
• Nâng cao năng lực quản trị rủi ro và xử lý nợ xấu sau sáp nhập: Các ngân hàng sau hợp nhất cần đẩy nhanh tiến độ trích lập dự phòng rủi ro, phối hợp với Công ty Quản lý Tài sản của các Tổ chức Tín dụng Việt Nam để giảm tỷ lệ nợ xấu nội bảng xuống dưới 3% trong lộ trình 2 năm sau khi hoàn tất sáp nhập.
• Hoàn thiện khung khổ pháp lý và giám sát an toàn vĩ mô: Ngân hàng Nhà nước cần ban hành lộ trình áp dụng chuẩn mực an toàn vốn Basel II, tăng cường thanh tra giám sát tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu và điều tiết tốc độ tăng trưởng tín dụng dựa trên điểm chuẩn hiệu quả kỹ thuật thực tế của từng tổ chức tín dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban lãnh đạo và chuyên viên quản trị chiến lược tại các ngân hàng thương mại: Tiếp cận phương pháp thiết lập điểm chuẩn hiệu quả kỹ thuật, nhận diện chính xác nguồn lực dư thừa trong chi phí nhân viên và tài sản cố định để tái phân bổ nguồn vốn kinh doanh.
• Cơ quan hoạch định chính sách và thanh tra Ngân hàng Nhà nước: Sử dụng kết quả phân tích phân rã quy mô để xây dựng tiêu chí phân nhóm ngân hàng phục vụ công tác tái cơ cấu hệ thống và cấp hạn mức tăng trưởng tín dụng hàng năm.
• Chuyên viên phân tích tài chính và các nhà đầu tư tổ chức: Ứng dụng mô hình đánh giá hiệu quả hai bước để định giá cổ phiếu ngân hàng, đo lường năng lực tạo ra lợi nhuận và đánh giá triển vọng hồi phục hậu thương vụ sáp nhập.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp ứng dụng phần mềm DEAP 2.1 kết hợp SPSS và kỹ thuật xử lý hồi quy Tobit cho dữ liệu mảng cắt cụt.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nghiên cứu kết hợp mô hình phân tích bao dữ liệu và mô hình hồi quy Tobit thay vì mô hình bình phương bé nhất?
Mô hình phân tích bao dữ liệu ước lượng hệ số hiệu quả kỹ thuật có giá trị giới hạn trong đoạn từ 0 đến 1. Nếu sử dụng mô hình bình phương bé nhất thông thường, các hệ số ước lượng sẽ bị chệch và không nhất quán. Hồi quy Tobit giải quyết triệt để đặc tính dữ liệu cắt cụt này, đảm bảo tính chuẩn xác cho các hệ số tác động.

Tại sao ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân lại có hiệu quả kỹ thuật cao hơn nhóm ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước?
Nhóm ngân hàng tư nhân có quy mô vốn linh hoạt, dễ dàng tối ưu hóa mạng lưới chi nhánh và kiểm soát chi phí vận hành. Trong khi đó, các ngân hàng nhà nước có quy mô tài sản rất lớn nhưng gặp áp lực về hiệu suất giảm dần theo quy mô, khiến hệ số hiệu quả quy mô năm 2014 giảm sâu xuống mức 0,695.

Các thương vụ sáp nhập ngân hàng giai đoạn 2011 - 2014 có tạo ra hiệu quả ngay lập tức không?
Thực tế nghiên cứu cho thấy hiệu quả kỹ thuật chưa được cải thiện ngay trong 1 đến 2 năm đầu sau sáp nhập. Nguyên nhân chủ yếu là do bên tiếp nhận phải gánh nhận các khoản nợ xấu lớn, chi phí tái cấu trúc nhân sự và độ trễ trong quá trình tích hợp nền tảng công nghệ thông tin.

Tỷ lệ tài sản cố định trên tổng tài sản ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả hoạt động ngân hàng?
Hệ số hồi quy Tobit cho thấy tỷ lệ tài sản cố định có mối tương quan nghịch rõ rệt với hiệu quả kỹ thuật. Tỷ lệ tài sản cố định quá cao làm ứ đọng vốn khả dụng, gia tăng chi phí khấu hao và chi phí quản lý vận hành, từ đó làm giảm hiệu quả sinh lời tổng thể của ngân hàng.

Hiệu số lãng phí 12% nguồn lực trong giai đoạn nghiên cứu mang ý nghĩa gì?
Hệ số hiệu quả kỹ thuật trung bình 0,88 chỉ ra rằng nếu các ngân hàng hoạt động tối ưu trên đường biên sản xuất, họ có thể tạo ra cùng một mức doanh thu hiện tại với lượng đầu vào ít hơn 12%, hoặc với nguồn lực hiện có có thể gia tăng sản lượng đầu ra thêm 13,6%.

Kết luận

• Hệ số hiệu quả kỹ thuật bình quân của 21 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2007 - 2014 đạt 0,880, cho thấy mức lãng phí tài nguyên trung bình 12%.
• Hiệu quả kỹ thuật toàn hệ thống đạt đỉnh 0,937 vào năm 2010 trước khi suy giảm xuống đáy 0,785 vào năm 2014 dưới tác động của áp lực nợ xấu.
• Ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân duy trì hiệu quả kỹ thuật vượt trội so với ngân hàng có vốn nhà nước nhờ tính linh hoạt quy mô.
• Các thương vụ sáp nhập ngân hàng đòi hỏi thời gian chuyển tiếp tối thiểu 3 đến 5 năm để có thể phát huy tối đa lợi thế cộng hưởng về hiệu quả hoạt động.
• Tỷ lệ tài sản cố định, biên lãi thuần và tỷ lệ chi phí trên thu nhập là các nhân tố quyết định trực tiếp đến mức độ hiệu quả kỹ thuật của ngân hàng.

Công trình đã cung cấp khung phân tích định lượng chuẩn mực cho hệ thống ngân hàng Việt Nam. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng dữ liệu sau năm 2015 và tích hợp các chuẩn mực quản trị rủi ro Basel II, Basel III để đánh giá toàn diện hơn sức khỏe tài chính ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu. Chƣơng 2: Lý thuyết về mô hình DEA và các nghiên cứu thực tiễn. Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Chƣơng 4: Nội dung và kết quả nghiên cứu đạt đƣợc.

Chƣơng 5: Định hƣớng phát triển và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng thƣơng mại Việt Nam. LÝ THUYẾT VỀ MÔ HÌNH DEA, ĐỊNH NGHĨA HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NHTM VIỆT NAM VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN 2. Lý thuyết về mô hình DEA: Phân tích bao dữ liệu (DEA) là một phƣơng pháp tiếp cận theo cách định hƣớng dữ liệu (data oriented) tƣơng đối mới để ƣớc lƣợng mức độ hoạt động của một bộ đơn vị ngành đƣợc gọi là “Đơn vị ra quyết định” (DMUs) – Decision making units là đơn vị nhận nhiều đầu vào để tạo ra nhiều đầu ra. Định nghĩa về một DMU thì rất đa dạng và linh hoạt.

Trong một bài nghiên cứu đại diện cho khái nhiệm về DEA, Farell (1957) với nhu cầu phát triển những phƣơng pháp tốt hơn và những mô hình dành để đánh giá hiệu quả sản xuất. Tác giả lập luận rằng trong khi cố gắng giải quyết vấn đề tạo ra các thƣớc đo cẩn thận, nhƣng chúng vẫn rất hạn chế bởi vì họ thất bại trong việc kết hợp các thƣớc đo của nhiều đầu vào bất kỳ thƣớc đo tổng thể về mức độ hiệu quả một cách hài lòng. Để xử lý những bất cập của những chỉ số riêng biệt về năng suất lao động, năng suất vốn,…, Farrell đã đề xuất một phƣơng pháp phân tích hoạt động có thể đối phó đầy đủ hơn với các vấn đề. Thƣớc đo của tác giả dự định đƣợc sử dụng cho bất kỳ doanh nghiệp sản xuất nào; theo tác giả, “….từ hội thảo cho đến toàn nền kinh tế”.

Theo đó, ông mở rộng khái niệm “năng suất” thành một khái niệm rộng hơn là “mức độ hiệu quả”. Mô hình DEA ban đầu đƣợc giới thiệu bởi Charnes, Cooper, và Rhodes (CCR) (1978), đƣợc xây dựng dựa trên nghiên cứu của Farrell (1957). Bài nghiên cứu của Charnes, Cooper và Rhodes bắt nguồn vào đầu thập niên 1970 để đáp ứng lại những nổ lực trong bài nghiên cứu của Edwardo Rhodes tại Trƣờng Urban & Public Affairs của Đại học Carnegie Mellon – bây giờ là H. Heinz III School of Public Policy and Management.

Dƣới sự giám sát của W.Cooper, bài nghiên cứu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 đi thẳng vào đánh giá chƣơng trình giáo dục cho những học sinh kém (chủ yếu là học sinh da màu và học sinh gốc Tây Ban Nha) với một số lƣợng lớn các học sinh của các trƣờng cộng đồng ở Mỹ với hỗ trợ của Chính phủ liên ban. Chú ý cuối cùng cũng đƣợc tập trung vào Chƣơng trình “Follow Through”- một nỗ lực lớn bởi Bộ Giáo dục Mỹ để áp dụng các nguyên tắc về thiết kế thống kê của các thí nghiệm với một tập hợp các trƣờng học phù hợp trong một nghiên cứu trên toàn quốc. Rhodes truy cập bảo mật đến dữ liệu đang đƣợc xử lý bởi bài nghiên cứu của Abt Associates. Mặc dù số lƣợng lớn các biến đầu vào đầu ra đƣợc sử dụng nhƣng do bộ dữ liệu đã đủ lớn nên các vần đề về mức độ tự do.

không phải là vấn đề quan trọng. Tuy nhiên, các kết quả không đạt yêu cầu và thậm chí còn khá vô lý đƣợc bảo đảm từ tất cả phƣơng pháp thống kê kinh tế mà Rhodes đã cố gắng sử dụng. Trong khi cố gắng giải quyết tình huống này, Rhodes kéo sự chú ý của Cooper đến với bài nghiên cứu của M.J Farrell “Đo lƣờng hiệu quả sản xuất”trên tạp chí Royal Statistical Society năm 1957. Trong nghiên cứu, Farrell sử dụng “khái niệm phân tích hoạt động”để điều chỉnh những gì tác giả tin là còn thiếu sót khi sử dụng phƣơng pháp chỉ số trong việc đo lƣờng năng suất sản xuất.

Cooper đã từng làm việc với A.Charnes để đƣa ra mẫu có tính toán có thể sử dụng cho “khái niệm phân tích hoạt động” của Tjalling Koopmans. Do đó, dựa vào phát biểu của Farrell, Cooper và Rhodes đã tạo ra những gì liên quan đến định nghĩa về mô hình DEA. Kể từ khi DEA đƣợc giới lần đầu vào năm 1978, nhiều nhà nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực đã nhánh chóng nhận ra rằng đây là một phƣơng pháp khá tốt và dễ sử dụng để mô hình hóa quy trình hoạt động cho việc đánh giá hiệu quả hoạt động. Mô hình này đƣợc đi với những phát triển khác.

Ví dụ, Zhu (2002) đã đƣa ra một số mô hình DEA dùng để đánh giá hiệu quả hoạt động và tạo lập tiêu chuẩn. Định hƣớng thực nghiệm của DEA và quá ít nhu cầu về các giả định ƣu tiên đi kèm với các phƣơng pháp khác (nhƣ các dạng thức tiêu chuẩn của phân tích hồi quy thống kê), trong các lĩnh vực liên quan đến pháp lý, trong các lĩnh vực tƣ nhân. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Trong bài nghiên cứu gốc, Charnes, Cooper, và Rhodes (1978) mô tả DEA nhƣ là “Mô hình lập trình toán học áp dụng cho những dữ liệu có thể quan sát cung cấp một cách mới thu thập các ƣớc lƣợng thực tiễn về các mối liên hệ nhƣ các chức năng trong sản xuất và hoặc khả năng sản xuất hiệu quả - đây là nền tảng của kinh tế học hiện đại. Nhƣ vậy, DEA là một phƣơng pháp hƣớng đến đƣờng biên hơn là xu hƣớng tính trung bình.

Thay vì cố gắng để đáp ứng khung hồi quy thông qua dữ liệu trung bình nhƣ trong phƣơng pháp hồi quy thống kê, ví dụ nhƣ dữ liệu trôi trên bề mặt đƣờng tuyến tính piecewise đến phần còn lại trên đỉnh các quan sát. Bởi vì quan điểm này, DEA chứng minh lợi thế một cách rõ ràng trong việc mở ra các mối liên hệ vẫn còn tồn tại không rõ ràng khi sử dụng các phƣơng pháp khác. Ví dụ, hãy xem xét điều gì đƣợc cho là “mức độ hiệu quả”, hay nói chung là, điều gì đƣợc cho là DMU này thì hiệu quả hơn DMU còn lại. Điều này đƣợc thực hiện một cách đơn giản bằng DEA mà không cần yêu cầu các giả định và các biến phải đƣợc định hình một cách rõ ràng nhƣ các mô hình khác nhƣ mô hình tuyến tính và phi tuyến tính.

Hiệu quả tƣơng đối trong mô hình DEA đƣợc hiểu theo các định nghĩa sau, trong đó có các lợi thế tránh sự cần thiết phải chỉ định phƣơng pháp đo lƣờng ƣu tiên đối với mức độ quan trọng tƣơng đối của bất kỳ đầu vào đầu ra nào.1 (Mức độ hiệu quả - đƣợc mở rộng từ định nghĩa của Pareto- Koopmans): Hiệu quả toàn phần (100%) là việc đạt đƣợc của bởi bất kỳ DMU nào nếu và chỉ nếu không có bất cứ đầu vào hay đầu ra của DMU đó có thể đƣợc tăng lên mà không làm giảm đi một vài yếu tố đầu vào hay đầu ra khác của DMU đó. Trong hầu hết các ứng dụng quản lý và khoa học xã hội các mức độ hiệu quả theo lý thuyết có thể có sẽ không đƣợc biết đến. Do đó, định nghĩa trƣớc đó đƣợc thay thế bằng cách nhấn mạnh ứng dụng của nó chỉ với những thông tin mà thực tiễn có đƣợc nhƣ trong định nghĩa sau đây: Định nghĩa 1.2 (Mức độ hiệu quả tƣơng đối): một DMU đƣợc cho là hiệu quả toàn bộ (100%) trên cơ sở các bằng chứng sẵn có nếu và chỉ nếu các mức độ hoạt động của các DMU khác không cho thấy rằng một vài đầu vào và đầu ra của LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 DMU đó có thể đƣợc cải thiện mà không cần làm giảm một vài đầu vào và đầu ra khác. Chú ý rằng định nghĩa này tránh nhu cầu trông cậy vào giá hoặc các giả định khác về tỷ trọng mà phản ánh mức độ quan trọng tƣơng đối của các đầu vào và đầu ra khác.

Định nghĩa này cũng tránh sự cần thiết trong việc làm rõ mối quan hệ chính thống mà đƣợc cho là tồn tại giữa đầu vào và đầu ra. Loại hiệu quả cơ bản này, là “hiệu quả kỹ thuật” tuy nhiên trong kinh tế có thể đƣợc mở rộng ra các loại hiệu quả khác nếu nhƣ các dữ liệu nhƣ giá, đơn giá,… có sẵn để sử dụng mô hình DEA. Những năm gần đây có thể thấy rất nhiều ứng dụng mô hình DEA đƣợc sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động của nhiều loại hình doanh nghiệp khác nhau có cách thức hoạt động khác nhau trong các trƣờng hợp khác nhau tại các quốc gia khác nhau. Những ứng dụng của DEA đã sử dụng nhiều dạng thức khác nhau của các DMU để đánh giá hoạt động khác nhau của các chủ thể nhƣ các bệnh viện, các hãng máy bay của Mỹ, các trƣờng đại học, các thành phố, các tòa án, các công ty kinh doanh, ngân hàng và các dạng thức khác bao gồm hiệu quả hoạt động các quốc gia, khu vực… Bởi vì mô hình DEA yêu cầu rất ít các giả định, DEA cũng có thể sử dụng rộng hơn cho các trƣờng hợp mà không phù hợp với các phƣơng pháp khác bởi vì tính chất phức tạp (thƣờng là không biết) về mối liên hệ giữa nhiều đầu vào và nhiều đầu ra liên quan đến DMUs.

Nhƣ đƣợc chỉ ra trong nghiên cứu của Cooper, Seiford và Tone (2000), DEA gần đây cũng đƣợc sử dụng để cung cấp những hiểu biết mới trong các hoạt động (các chủ thể) mà trƣớc đó đã đƣợc đánh giá bằng các phƣơng pháp khác. Ví dụ, nghiên cứu về điểm chuẩn bằng DEA đã chỉ ra rất nhiều nguồn không đạt hiệu quả ở hầu hết các doanh nghiệp có lợi nhuận – các doanh nghiệp đã hoạt động nhƣ là các doanh nghiệp chuẩn khi xét yếu tố lợi nhuận là tiêu chuẩn – và mô hình DEA cung cấp theo chiều dọc trong việc xác định tiêu chuẩn tốt hơn nhiều nghiên cứu đƣợc áp dụng. Bởi những khả năng này, các nghiên cứu của DEA về mức độ hiệu quả của các dạng tổ chức pháp nhân khác nhau nhƣ “stock insurance company” và “mutual insurance company” mà đƣợc chỉ ra trong các nghiên cứu trƣớc đó có chút LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 sai sót trong các cố gắng của họ để đánh giá các tiềm lực của các dạng tổ chức khác nhau. Tƣơng tự nhƣ vậy, việc sử dụng DEA đƣợc đề xuất để đánh giá lại các bài nghiên cứu trƣớc đó về mức độ hiệu quả của các hoạt động trƣớc và sau hoạt động sáp nhập mà đƣợc tiến hành trong ngân hàng .