CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ AN TOÀN LAO ĐỘNG TRONG XÂY DỰNG 1.1 Khái quát chung về công tác quản lý an toàn lao động trong xây dựng Khái niệm về an toàn lao động (ATLĐ) - ATLĐ là các giải pháp ngăn ngừa các sự cố tai nạn xảy ra trong quá trình lao động, làm tổn hại đến sức khỏe, tinh thần của con trong quá trình lao động. - ATLĐ là tổng hợp các quy phạm pháp luật quy định về các giải pháp bảo đảm an toàn lao động nhằm bảo vệ tính mạng, sức khỏe cho người lao động trực tiếp và những người xung quanh. - ATLĐ trong thi công xây dựng công trình là hệ thống các biện pháp về tổ chức thi công, quản lý và điều hành trên công trường nhằm đảm bảo không làm tổn hại đến sức khỏe con người và ngăn chặn các tai nạn lao động có thể xảy ra trong thi công xây dựng công trình [1]. Như vậy, an toàn xây dựng có thể hiểu đơn giản là các giải pháp phòng chống nguy hiểm có thể gây hại đến sức khỏe tính mạng người khi tham gia thi công các công trình xây dựng.
Khái niệm về quản lý ATLĐ - Quản lý ATLĐ là hệ thống các giải pháp, kế hoạch thực hiện nhằm phòng ngừa hoặc làm giảm tác động của các yếu tố nguy hiểm và có hại trong sản xuất đối với người lao động. - Quản lý ATLĐ trong thi công xây dựng công trình là sự tham gia quản lý của các chủ thể trong hoạt động đầu tư xây dựng nhằm ngăn chặn các sự cố gây mất an toàn lao động cũng như đảm bảo các yêu cầu về ATLĐ trong thi công xây dựng công trình [1]. Khái niệm về bảo hộ lao động - Bảo hộ lao động là hệ thống đồng bộ các chủ trương, chính sách, luật pháp, các biện pháp về tổ chức, kinh tế - xã hội, khoa học công nghệ để cải tiến điều kiện lao động 4 nhằm bảo vệ sức khỏe và tính mạng của con người trong lao động, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, bảo vệ môi trường lao động, góp phần vào việc cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của NLĐ [2].1 Trang bị bảo hộ lao động đầy đủ Tầm quan trọng của ATLĐ trong các hoạt động xây dựng - Môi trường xây dựng luôn tiềm ẩn những rủi ro, yếu tố nguy hiểm ảnh hưởng đến năng suất lao động, sức khỏe người lao động. Chúng ta không thể lường trước được những yếu tố đó, nhưng bằng việc áp dụng các biện pháp an toàn lao động có thể hạn chế đến mức thấp nhất những rủi ro phát sinh.
Việc đảm bảo an toàn lao động trong các hoạt động xây dựng giúp ngăn ngừa được tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp từ đó góp phần bảo vệ và phát triển lực lượng sản xuất, tăng năng suất lao động và bảo vệ môi trường, mang đến những lợi ích về kinh tế, xã hội. Mục đích của quản lý ATLĐ trong xây dựng - Đảm bảo cho NLĐ có điều kiện lao động tốt nhất trong thi công xây dựng công trình, không để xảy ra tai nạn lao động. - Bảo đảm người lao động khỏe mạnh, không bị mắc bệnh do tác động nghề nghiệp và bảo vệ tính mạng của người lao động. - Bồi dưỡng hồi phục kịp thời, duy trì sức khỏe và khả năng lao động nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người mà trước hết là người lao động; Bảo đảm cho 5 mọi người lao động những điều kiện làm việc an toàn và phát triển bền vững nguồn nhân lực lao động.
- Đây cũng là chính sách đầu tư cho chiến lược phát triển kinh tế, xã hội của Đảng và nhà nước ta trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.2 Trang bị BHLĐ và công tác kiểm tra nhằm đảm bảo an toàn lao động Yêu cầu của quản lý ATLĐ - Tạo môi trường thuận lợi, khung pháp lý vững chắc để quản lý an toàn lao động; thực hiện tốt các chức năng quản lý để tạo ra môi trường lao động an toàn, đồng thời cũng tạo điều kiện để các chủ thể thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình về ATLĐ một cách tự nguyện, bình đẳng. Vai trò của quản lý ATLĐ - Tạo môi trường làm việc an toàn, thuận lợi và tạo ý thức về an toàn trong lao động. - Phòng ngừa và hạn chế tối đa các TNLĐ có thể xây ra trong xây dựng công trình. - Bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, người sử dụng lao động, bảo vệ lợi ích xã hội, quốc gia và bảo vệ tính mạng, tài sản của các chủ thể tham gia trong hoạt động xây dựng.
6 Tóm lại, công tác đảm bảo an toàn lao động trong các hoạt động xây dựng là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng góp phần vào sự thành công của từng dự án nói riêng và ngành xây dựng nói chung. Vì vậy, để nghiên cứu tổng quan về công tác đảm bảo an toàn lao động trong các hoạt động xây dựng, cần phải đánh giá về các phương diện: lập biện pháp đảm bảo an toàn lao động, tập huấn an toàn lao động, trang bị và sử dụng các thiết bị bảo hộ lao động và công tác đảm bảo kỹ thuật an toàn lao động.2 Đánh giá chung về công tác quản lý an toàn lao động trong xây dựng ở Việt Nam Trong những năm qua, cùng với sự phát triển kinh tế của đất nước, hoạt động đầu tư xây dựng công trình ngày càng phát triển về số lượng, đa dạng về loại công trình, nhiều công trình có quy mô, công suất lớn, kỹ thuật phức tạp. Công tác quản lý an toàn lao động trong thi công xây dựng ở nước ta mặc dù đã được quan tâm nhưng vẫn còn để xảy ra nhiều vụ tai nạn lao động [3]. Theo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội thì số lượng tai nạn trong lĩnh vực xây dựng chiếm tỷ lệ cao (năm 2015 chiếm 35,2% tổng số vụ tai nạn và 37,9% tổng số người chết; năm 2016 chiếm 23,8% tổng số vụ tai nạn và 24,5% tổng số người chết; năm 2017 chiếm 20,8% tổng số vụ tai nạn và 19,7 % tổng số người chết; năm 2018 chiếm 15,79% tổng số vụ tai nạn và 15,57 % tổng số người chết; năm 2019 chiếm 17,12% tổng số vụ tai nạn và 17,8% tổng số người chết [4]).
Số liệu này cho thấy mặc dù số vụ tai nạn lao động và thiệt hại về người năm 2018 có giảm so với các năm trước nhưng đến năm 2019 thì tiếp tục tăng hơn năm 2018. Do vậy, nguy cơ về mất an toàn lao động trong xây dựng rất cần được quan tâm nhiều hơn. Từ thực tế cho thất tình hình tai nạn lao động nghiêm trọng và tai nạn lao động chết người trong ngành xây dựng vẫn còn rất cao. Nguyên nhân là do các đơn vị chưa thực hiện đầy đủ pháp luật về BHLĐ cũng như thiếu sự quan tâm, chỉ đạo sát sao về ATLĐ, phòng chống cháy nổ; thiết bị không đảm bảo an toàn lao động; công tác huấn luyện, tuyên truyền giáo dục, phổ biến, hướng dẫn về pháp luật bảo hộ lao động và những biện pháp cụ thể cho người lao động chưa được tiến hành thường xuyên; bộ máy làm công tác ATLĐ chưa được coi trọng; chưa quan tâm đúng mức công tác lập biện pháp đảm bảo an toàn lao động cũng như kỹ thuật ATLĐ trong xây dựng công trình; chế độ 7 thống kê báo cáo chưa nghiêm túc; sử dụng lao động thời vụ không ký hợp đồng lao động, không qua đào tạo vẫn còn phố biến.
Trong năm 2017, Bộ Xây dựng đã ban hành Chỉ thị số 02/CT-BXD về đổi mới, tăng cường công tác đảm bảo an toàn lao động trong thi công xây dựng công trình [3]. Tuy nhiên, tình hình tai nạn lao động những năm gần đây không có xu hướng giảm mà tăng trở lại và thiệt hại nghiêm trọng về người và của tiêu biểu một số vụ như sau: Sập công trình xây dựng Trường Mầm non Vườn Xanh tại phường Mỹ Đình 1, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội ngày 25/9/2017; Sập giàn giáo công trình đang xây dựng ở đường Tố Hữu, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội ngày 17/01/2018, khiến 3 người tử vong, 3 người bị thương; Sập công trình nhà xưởng công ty may trong Khu công nghiệp Hòa Phú, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long ngày 15/3/2019, khiến 7 người tử vong; Sập giàn giáo công trình đang xây dựng cây xăng ở xã Bắc Sơn, huyện An Dương, thành phố Hải Phòng ngày 08/8/2019, khiến 7 người bị thương và 1 người tử vong; Sập tường xây công trình nằm trên đường số 8 của khu công nghiệp Giang Điền, huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai ngày 14/5/2020, khiến 10 người chết, 14 người bị thương; Sập giàn giáo công trình xây dựng Đại lý Toyota Bắc Giang, diện tích sập khoảng 900 m2, tại lô A-TM02, Khu đô thị phía Nam TP Bắc Giang thuộc thôn Xuân, xã Tân Tiến, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang ngày 27/8/2020, khiến 03 người bị thương.3 Sập công trình xây dựng Trường Mầm non Vườn Xanh, Hà Nội và sập giàn giáo công trình ở đường Tố Hữu, Nam Từ Liêm, Hà Nội 8 Hình 1.4 Sập tường xây khu công nghiệp Hòa Phú, Long Hồ, Vĩnh Long và sập giàn giáo công trình cây xăng ở xã Bắc Sơn, An Dương, Hải Phòng Hình 1.5 Sập tường xây khu công nghiệp Giang Điền, Trảng Bom, Đồng Nai và sập giàn giáo công trình xây dựng Đại lý Toyota Bắc Giang Qua những phân tích và hình ảnh trên cho thấy tình hình quản lý an toàn lao động trong xây dựng ở Việt Nam vẫn cần phải được quan tâm chú trọng nhiều hơn nữa, cần phải có những nghiên cứu chuyên sâu để giảm thiểu tình trạng tai nạn trong xây dựng công trình. Đặc biệt là đối với các công trình dân dụng nguy cơ xảy ra tai nạn lao động là rất cao.1 Công tác lập biện pháp đảm bảo an toàn lao động Công tác lập biện pháp đảm bảo an toàn lao động có vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo an toàn lao động. Lập biện pháp an toàn lao động nhằm phòng tránh, hạn chế được các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình lao động.
Do vậy, nhà thầu thi công phải tỏ chức lập kế hoạch tổng hợp về an toàn lao động và trình chủ đầu tư phê dyệt trước 9 khi khởi công xây dựng công trình. Kế hoạch này có thể xem xét điều chỉnh phù hợp với thực tế thi công trên công trường [1].