Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Kiều Nguyệt Thủy Tiên
• Người hướng dẫn: TS. Phan Mỹ Hạnh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Chi Phí Tuân Thủ Thuế Thu Nhập Cá Nhân
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHUNG LÝ THUYẾT VỀ CHI PHÍ TUÂN THỦ THUẾ VÀ CHI PHÍ TUÂN THỦ THUẾ TNCN
• 1.1. Khái niệm tuân thủ thuế và tiêu chí đo lường mức độ tuân thủ thuế
• 1.1.1. Quan niệm về tuân thủ thuế
• 1.1.2. Tiêu chí đo lường mức độ tuân thủ thuế
• 1.2. Ảnh hưởng của chi phí tuân thủ thuế đến mức độ tuân thủ thuế
• 1.3. Chi phí tuân thủ thuế và chi phí tuân thủ thuế TNCN
• 1.3.1. Chi phí tuân thủ thuế
• 1.3.2. Chi phí tuân thủ thuế TNCN
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ VÀ CHẤP HÀNH THUẾ TNCN Ở VIỆT NAM
• 2.1. Sơ lược chính sách thuế TNCN tại Việt Nam
• 2.2. Hệ thống quản lý thu thuế thu nhập cá nhân
• 2.3. Thực trạng quản lý thuế TNCN
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.1.1. Về đăng ký Mã số thuế
• 2.3.1.2. Về kiểm tra thuế TNCN
• 2.3.1.3. Về Công tác tuyên truyền hỗ trợ NNT
• 2.3.2. Công tác thu nợ, cưỡng chế thuế
• 2.3.3. Xử lý hoàn thuế
• 2.3.4. Về tuân thủ của NNT
• 2.4. Vấn đề đặt ra đối với công tác quản lý thuế
• 2.4.1. Về hệ thống chính sách thuế TNCN
• 2.4.2. Về tổ chức bộ máy ngành thuế
• 2.4.3. Về Quản lý thu nhập chịu thuế
• 2.4.4. Về công tác kiểm tra thanh tra thuế TNCN
• 2.4.5. Về cơ chế quản lý thu nợ và cưỡng chế thuế
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ BẢNG CÂU HỎI KHẢO SÁT THÔNG QUA NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH
• 3.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi thu thập dữ liệu
• 3.4. Quy trình xây dựng bảng câu hỏi
• 3.5. Nội dung xây dựng và hoàn chỉnh mẫu khảo sát trong nghiên cứu
• 3.5.1. Cơ sở thiết kế dàn bài cho khảo sát
• 3.5.2. Trình bày mẫu phỏng vấn tiêu biểu và hoàn chỉnh mẫu phỏng vấn trong nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KHẢO SÁT CHI PHÍ TUÂN THỦ QUYẾT TOÁN THUẾ TNCN NĂM 2011 TẠI CỤC THUẾ TP. HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Đặc điểm khảo sát và cơ cấu kết quả khảo sát
• 4.2. Phân tích Chi phí thời gian
• 4.3. Phân tích chi phí bằng tiền
• 4.4. Tâm lý của NNT và nguyên nhân sử dụng tư vấn thuế hoặc nhờ hỗ trợ khi thực hiện quyết toán thuế
• 4.4.1. Tâm lý của NNT
• 4.4.2. Nguyên nhân sử dụng tư vấn thuế hoặc nhờ hỗ trợ của NNT
• 4.5. Kết luận khảo sát và phân tích nguyên nhân phát sinh chi phí tuân thủ
• 4.5.1. Kết luận khảo sát
• 4.5.2. Nguyên nhân phát sinh chi phí tuân thủ thuế TNCN
• 4.5.2.1. Chính sách liên thuế đến thuế TNCN
• 4.5.2.2. Cơ quan chi trả thu nhập
• 4.5.2.3. Cá nhân người nộp thuế
• 4.5.2.4. Nguyên nhân khách quan khác
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP GIẢM CHI PHÍ TUÂN THỦ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN
• 5.1. Đối với nhà nước
• 5.1.1. Phát triển hệ thống dịch vụ kế toán, tư vấn, kê khai thuế
• 5.1.2. Điều chỉnh, bổ sung một số quy định liên quan đến quyết toán thuế TNCN
• 5.1.3. Các quy định về thuế TNCN phải ổn định lâu dài, dễ thực hiện
• 5.1.4. Bổ sung đầy đủ quy định thống nhất hướng dẫn cách tính thuế TNCN
• 5.1.5. Cần triển khai mãnh mẽ và hiệu quả cải cách hành chính về thuế trên cơ sở nghiên cứu, tính toán chi phí tuân thủ các thủ tục hành chính về thuế
• 5.1.6. Cần có sự trao đổi thông tin, phối hợp chặt chẽ giữa CQT với các cơ quan hữu quan trong nước và nước ngoài
• 5.2. Đối với cơ quan thuế
• 5.2.1. Phát huy những ưu điểm của mô hình quản lý thuế theo sắc thuế, từng bước áp dụng đồng bộ mô hình quản lý thuế theo chức năng
• 5.2.2. Phát triển đội ngũ cán bộ ngành thuế về chất và lượng
• 5.2.3. Nâng cao hiệu quả hoạt động tuyên truyền, phổ biến luật thuế TNCN
• 5.2.4. Phát triển dịch vụ hỗ trợ NNT
• 5.2.5. Mở rộng, phát triển và nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý thuế TNCN
• 5.2.6. Thay đổi quan điểm phục vụ đối với NNT
• 5.3. Đối với người nộp thuế
• 5.3.1. Trong cơ chế tự khai tự nộp thì NNT phải hiểu rõ nghĩa vụ của mình
• 5.3.2. Cơ quan chi trả cần tổ chức bộ máy kế toán chặt chẽ và hữu hiệu
• 5.4. Hạn chế của nghiên cứu và định hướng nghiên cứu tiếp theo

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân

Nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân là một lĩnh vực quan trọng trong quản lý thuế. Chi phí này không chỉ ảnh hưởng đến người nộp thuế mà còn tác động đến hiệu quả của hệ thống thuế quốc gia. Việc hiểu rõ về chi phí tuân thủ thuế giúp các nhà quản lý đưa ra các chính sách hợp lý nhằm giảm thiểu gánh nặng cho người nộp thuế.

1.1. Khái niệm chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân

Chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân bao gồm tất cả các chi phí mà người nộp thuế phải chịu để thực hiện nghĩa vụ thuế của mình. Điều này bao gồm chi phí thời gian, tiền bạc và các nguồn lực khác cần thiết để hoàn thành các thủ tục thuế.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế

Nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ của người nộp thuế. Điều này có thể dẫn đến việc cải thiện chính sách thuế và giảm thiểu chi phí cho người nộp thuế.

II. Vấn đề và thách thức trong chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân

Chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân đang gặp nhiều vấn đề và thách thức. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến người nộp thuế mà còn đến hiệu quả của hệ thống thuế. Việc hiểu rõ các thách thức này là cần thiết để tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Các vấn đề phổ biến trong chi phí tuân thủ thuế

Nhiều người nộp thuế gặp khó khăn trong việc hiểu rõ các quy định thuế, dẫn đến việc kê khai sai hoặc chậm trễ. Điều này không chỉ làm tăng chi phí tuân thủ mà còn có thể dẫn đến các hình phạt từ cơ quan thuế.

2.2. Tác động của chính sách thuế đến chi phí tuân thủ

Chính sách thuế phức tạp và thay đổi thường xuyên có thể làm tăng chi phí tuân thủ cho người nộp thuế. Việc thiếu sự ổn định trong chính sách thuế có thể khiến người nộp thuế cảm thấy không an tâm và dẫn đến việc không tuân thủ.

III. Phương pháp nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân

Để nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Các phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy.

3.1. Phương pháp định tính trong nghiên cứu

Phương pháp định tính bao gồm phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm với người nộp thuế và các chuyên gia. Điều này giúp thu thập thông tin chi tiết về trải nghiệm và quan điểm của người nộp thuế.

3.2. Phương pháp định lượng trong nghiên cứu

Phương pháp định lượng sử dụng các bảng khảo sát để thu thập dữ liệu từ một số lượng lớn người nộp thuế. Dữ liệu này sẽ được phân tích để đưa ra các kết luận chính xác về chi phí tuân thủ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế

Nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân có thể được ứng dụng trong việc cải thiện chính sách thuế và quy trình quản lý thuế. Các kết quả nghiên cứu có thể giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định hợp lý.

4.1. Cải thiện quy trình kê khai thuế

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các cơ quan thuế có thể cải thiện quy trình kê khai thuế để giảm thiểu thời gian và chi phí cho người nộp thuế.

4.2. Tăng cường hỗ trợ cho người nộp thuế

Cung cấp thông tin và hỗ trợ tốt hơn cho người nộp thuế có thể giúp họ hiểu rõ hơn về nghĩa vụ thuế của mình, từ đó giảm thiểu chi phí tuân thủ.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế

Nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân là một lĩnh vực quan trọng cần được tiếp tục phát triển. Việc cải thiện chính sách thuế và quy trình quản lý thuế sẽ giúp giảm thiểu chi phí cho người nộp thuế và nâng cao hiệu quả của hệ thống thuế.

5.1. Tương lai của nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế

Nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện hệ thống thuế. Các nghiên cứu sâu hơn sẽ giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí tuân thủ.

5.2. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phân tích chi phí tuân thủ thuế ở các nhóm người nộp thuế khác nhau để đưa ra các giải pháp phù hợp hơn.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế và hành vi tuân thủ của người nộp thuế (NNT). Theo Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), doanh nghiệp phải mất trung bình 1.959,2 giờ mỗi năm để thực hiện các nghĩa vụ thuế, tương đương khoảng 245 ngày làm việc. Tuy nhiên, nghiên cứu về chi phí tuân thủ thuế TNCN của cá nhân còn hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh áp dụng cơ chế tự khai, tự nộp thuế từ năm 2007 tại Việt Nam. 

Luận văn tập trung nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế TNCN của cá nhân khi thực hiện quyết toán thuế năm 2011 tại Cục Thuế TP. Hồ Chí Minh, nơi có số lượng mã số thuế (MST) cá nhân lớn nhất với hơn 331.826 MST được cấp tính đến năm 2011. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích chi phí tuân thủ, xác định nguyên nhân phát sinh và đề xuất giải pháp giảm thiểu chi phí, nâng cao hiệu quả quản lý thuế và tạo điều kiện thuận lợi cho NNT.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào cá nhân cư trú và không cư trú kê khai quyết toán thuế trực tiếp tại Cục Thuế TP. Hồ Chí Minh trong năm 2011. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ giúp cải thiện chính sách thuế và thủ tục hành chính mà còn góp phần tăng cường sự tự giác chấp hành nghĩa vụ thuế, đồng thời tạo nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước.

---

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về chi phí tuân thủ thuế, bao gồm:

- **Lý thuyết chi phí tuân thủ thuế**: Định nghĩa chi phí tuân thủ bao gồm chi phí bằng tiền, chi phí thời gian và chi phí tâm lý (Sandford, 1995). Chi phí này phản ánh tổng chi phí mà NNT phải chịu ngoài số thuế phải nộp.
- **Lý thuyết tuân thủ thuế**: Tuân thủ thuế được hiểu là việc NNT thực hiện đầy đủ, chính xác và đúng hạn các nghĩa vụ thuế theo quy định pháp luật (OECD, 2004).
- **Mô hình ảnh hưởng của chi phí tuân thủ đến hành vi tuân thủ**: Chi phí tuân thủ tỷ lệ nghịch với mức độ tuân thủ; chi phí cao làm giảm sự tự nguyện tuân thủ và ngược lại.
- **Khái niệm chi phí tuân thủ thuế TNCN**: Phân biệt chi phí tuân thủ giữa cá nhân và doanh nghiệp, với các thành phần chi phí đặc thù như chi phí tư vấn, lưu giữ chứng từ, kê khai và quyết toán thuế.

Các khái niệm chính bao gồm: chi phí bằng tiền, chi phí thời gian, chi phí tâm lý, tuân thủ kê khai, tuân thủ nộp thuế và chi phí hành chính thuế.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu**: Số liệu thu thập từ Cục Thuế TP. Hồ Chí Minh, Tổng cục Thuế, Cục Thống kê, báo cáo ngành thuế, khảo sát thực tế với 263 cá nhân nộp thuế, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm với NNT và chuyên gia thuế.
- **Phương pháp phân tích**: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả để phân tích chi phí thời gian và chi phí bằng tiền, kết hợp phân tích định tính để làm rõ nguyên nhân phát sinh chi phí và tâm lý NNT.
- **Cỡ mẫu và chọn mẫu**: 263 phiếu khảo sát được chọn ngẫu nhiên từ danh sách NNT quyết toán thuế năm 2011 tại Cục Thuế TP. Hồ Chí Minh, đảm bảo tính đại diện cho các nhóm đối tượng cư trú và không cư trú.
- **Timeline nghiên cứu**: Thu thập dữ liệu trong năm 2011, phân tích và hoàn thiện luận văn trong năm 2012.

---

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

1. **Chi phí thời gian tuân thủ thuế TNCN**: Trung bình NNT mất khoảng 4 giờ cho mỗi lần quyết toán thuế, trong đó thời gian chờ đợi và sửa hồ sơ chiếm tới 50%. Khoảng 30% NNT phải xếp hàng lại nhiều lần do hồ sơ bị trả về chỉnh sửa.
2. **Chi phí bằng tiền**: Trung bình chi phí tư vấn thuế và các chi phí phát sinh khác chiếm khoảng 1,5 triệu đồng/người/năm, trong đó chi phí thuê dịch vụ tư vấn chiếm 60%.
3. **Tâm lý và nguyên nhân sử dụng dịch vụ tư vấn**: 70% NNT cảm thấy thủ tục thuế phức tạp, 65% không tự tin kê khai đúng, dẫn đến việc sử dụng dịch vụ tư vấn hoặc nhờ hỗ trợ.
4. **Mức độ tuân thủ**: Tỷ lệ NNT nộp hồ sơ đúng hạn đạt 85%, tuy nhiên tỷ lệ kê khai chính xác chỉ khoảng 75%, cho thấy còn tồn tại sai sót và vi phạm.

### Thảo luận kết quả

Chi phí tuân thủ cao chủ yếu do thủ tục hành chính phức tạp, sự thay đổi thường xuyên của chính sách thuế và hạn chế trong công tác hỗ trợ NNT. So với các nghiên cứu quốc tế, chi phí thời gian và tiền của NNT Việt Nam tương đối cao, phản ánh sự chưa hoàn thiện của hệ thống quản lý thuế. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố thời gian tuân thủ và bảng so sánh chi phí tư vấn giữa các nhóm NNT cư trú và không cư trú.

Kết quả cũng cho thấy chi phí tâm lý là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ, phù hợp với lý thuyết về chi phí tuân thủ thuế. Việc NNT phải mất nhiều thời gian và chi phí cho thủ tục thuế làm giảm động lực tuân thủ tự nguyện, tăng nguy cơ trốn tránh thuế.

---

## Đề xuất và khuyến nghị

1. **Đơn giản hóa thủ tục hành chính thuế**: Rà soát, cắt giảm các bước không cần thiết, áp dụng công nghệ thông tin để giảm thời gian xử lý hồ sơ, hướng tới giảm 30% thời gian tuân thủ trong 2 năm tới. Chủ thể: Bộ Tài chính, Cục Thuế.
2. **Tăng cường tuyên truyền, đào tạo NNT**: Tổ chức các khóa đào tạo, hướng dẫn trực tuyến và trực tiếp về chính sách thuế và cách kê khai, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng cho NNT, mục tiêu tăng tỷ lệ kê khai chính xác lên 90% trong 3 năm. Chủ thể: Cục Thuế, các tổ chức tư vấn thuế.
3. **Phát triển dịch vụ hỗ trợ thuế chuyên nghiệp**: Khuyến khích phát triển các dịch vụ tư vấn thuế uy tín, minh bạch, giảm chi phí thuê dịch vụ cho NNT, hướng tới giảm 20% chi phí bằng tiền trong 3 năm. Chủ thể: Doanh nghiệp tư vấn thuế, Cục Thuế.
4. **Cải tiến hệ thống quản lý thuế điện tử**: Mở rộng và nâng cao hiệu quả ứng dụng phần mềm hỗ trợ kê khai, nộp thuế trực tuyến, giảm thiểu sai sót và thủ tục giấy tờ, dự kiến hoàn thành trong 2 năm. Chủ thể: Bộ Tài chính, Cục Thuế.
5. **Tăng cường phối hợp liên ngành**: Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin giữa CQT với các cơ quan liên quan để kiểm soát thu nhập và hỗ trợ NNT, giảm thiểu sai phạm và chi phí tuân thủ không cần thiết.

---

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. **Cơ quan quản lý thuế**: Để hiểu rõ chi phí tuân thủ của NNT, từ đó cải tiến chính sách và thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý thuế.
2. **Người nộp thuế cá nhân**: Nhận thức về chi phí và thủ tục thuế, từ đó chủ động chuẩn bị và thực hiện nghĩa vụ thuế đúng quy định.
3. **Doanh nghiệp tư vấn thuế**: Nắm bắt khó khăn, nhu cầu của NNT để phát triển dịch vụ phù hợp, nâng cao chất lượng tư vấn.
4. **Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành tài chính – ngân hàng**: Tham khảo cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn về chi phí tuân thủ thuế TNCN tại Việt Nam.

---

## Câu hỏi thường gặp

1. **Chi phí tuân thủ thuế TNCN gồm những thành phần nào?**  
Chi phí tuân thủ bao gồm chi phí bằng tiền (tư vấn, đi lại), chi phí thời gian (lưu giữ chứng từ, kê khai) và chi phí tâm lý (căng thẳng, lo lắng).

2. **Tại sao chi phí tuân thủ thuế lại ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ?**  
Chi phí cao làm giảm động lực tuân thủ tự nguyện, khiến NNT có xu hướng trốn tránh hoặc kê khai không đầy đủ.

3. **Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?**  
Kết hợp phương pháp định tính (phỏng vấn sâu) và định lượng (khảo sát, thống kê mô tả) với cỡ mẫu 263 cá nhân.

4. **Các giải pháp giảm chi phí tuân thủ thuế được đề xuất là gì?**  
Đơn giản hóa thủ tục, tăng cường tuyên truyền, phát triển dịch vụ hỗ trợ, cải tiến hệ thống quản lý thuế điện tử và phối hợp liên ngành.

5. **Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu này?**  
Giúp nâng cao hiệu quả quản lý thuế, giảm gánh nặng cho NNT, tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư và tăng nguồn thu ngân sách.

---

## Kết luận

- Luận văn đã phân tích chi phí tuân thủ thuế TNCN của cá nhân tại Cục Thuế TP. Hồ Chí Minh năm 2011 với số liệu cụ thể về thời gian, chi phí và tâm lý NNT.  
- Chi phí tuân thủ cao ảnh hưởng tiêu cực đến mức độ tuân thủ thuế, làm phát sinh sai sót và vi phạm.  
- Đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm giảm chi phí tuân thủ, nâng cao hiệu quả quản lý thuế và hỗ trợ NNT.  
- Nghiên cứu góp phần hoàn thiện chính sách thuế và thủ tục hành chính, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho NNT và cơ quan thuế.  
- Khuyến nghị tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng để cập nhật dữ liệu và giải pháp phù hợp trong tương lai.

Các cơ quan quản lý thuế cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả để điều chỉnh kịp thời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: KHUNG LÝ THUYẾT VỀ CHI PHÍ TUÂN THỦ THUẾ VÀ CHI PHÍ TUÂN THỦ THUẾ TNCN 1.1 Khái niệm tuân thủ thuế và tiêu chí đo lường mức độ tuân thủ thuế 1.1 Quan niệm về tuân thủ thuế Trên thế giới, có nhiều quan niệm về tuân thủ thuế, được trình bày tiêu biểu như sau: Theo Jeffrey Lloyd Hamm, B.S (1995) thì tuân thủ thuế được xác định theo cách sau: NNT khai báo hồ sơ khai thuế cần thiết tại thời điểm thích hợp và thực hiện chính xác nghĩa vụ thuế theo quy định của luật thuế, các quyết định của tòa án [25] Theo tổ chức OECD (2004) định nghĩa tuân thủ thuế: “Tuân thủ thuế là phạm vi mà đối tượng nộp thuế phải hoàn thành các nghĩa vụ thuế của mình. Tại nhiều nước, đối tượng nộp thuế có 3 nghĩa vụ cơ bản: (1) nộp tờ khai thuế đúng hạn; (2) kê khai (báo cáo) chính xác trên tờ khai những thông tin cần thiết để xác định số tiền thuế; và (3) nộp nghĩa vụ thuế kịp thời. Các nghĩa vụ này thường được coi là tuân thủ về nộp tờ khai, tuân thủ về báo cáo (kê khai), và tuân thủ về thu nộp [18] Theo James và Alley (1999), “ tuân thủ thuế theo cách hiểu đơn giản nhất là mức độ người nộp thuế chấp hành nghĩa vụ thuế được quy định trong luật thuế”[24] Tác giả Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009) : sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp là hành vi chấp hành nghĩa vụ thuế theo đúng mục đích của luật một cách đầy đủ, tự nguyện và đúng thời gian” [7] Nguyễn Thị Thanh Hoài và các thành viên (2011): Tuân thủ là việc chấp hành nghĩa vụ của NNT theo đúng luật định, bao gồm các hoạt động đăng ký, kê khai, báo cáo, nộp thuế. Bất kỳ sự vi phạm nào xuất hiện ở một trong các khâu trên đều dẫn đến sự không tuân thủ ở các mức độ khác nhau.[6] Theo các định nghĩa trên, tuân thủ pháp luật thuế của NNT về cơ bản là thể hiện ở việc chấp hành đầy đủ, kịp thời các quy định của pháp luật thuế, cụ thể là TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 việc chấp hành các tiêu chí thời gian, mức độ chính xác trung thực và đầy đủ của các hoạt động đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế và các nghĩa vụ khác về thuế của NNT.

Khi tuân thủ pháp luật thuế của NNT được nâng cao, rõ ràng, chính sách pháp luật thuế đã được ban hành và thực thi có hiệu quả, đạt được các mục tiêu mong muốn. Suy cho cùng, tính đúng đắn hay tiên tiến của chính sách thuế, tính hiệu quả của công tác quản lý thuế thể hiện rất rõ ở thực trạng chấp hành pháp luật thuế và của NNT.2 Tiêu chí đo lường mức độ tuân thủ thuế Nguyễn Thị Thanh Hoài và các thành viên (2011): tại một số nước thuộc khu vực Bắc Mỹ, quan niệm về tính tuân thủ của NNT được phân loại theo nghĩa vụ của NNT, được tác giả tóm tắt như sau: - Tuân thủ trong việc kê khai thuế (Filling compliance): được đo lường bằng tỷ lệ phần trăm tờ khai được kê khai đúng hạn; - Tuân thủ trong việc nộp thuế (Payment compliance): được đo lường bằng tỷ lệ phần trăm số tiền thuế đã kê khai được nộp đúng hạn; - Tuân thủ trong việc khai báo thuế chính xác (Reporting compliance): được đo lường bằng tỷ lệ phần trăm số tiền nộp thuế được kê khai so với số tiền thuế phải nộp theo quy đinh của luật thuế. Hiện nay, trong điều kiện áp dụng cơ chế tự tính, tự khai, tự nộp thuế, thực hiện tổ chức quản lý thuế theo chức năng, đề cao vai trò tự giác của NNT do vậy hiện nay đa số những nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam, sử dụng những tiêu thức đánh giá nói trên. Theo cách này, các tiêu thức đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật thuế của NNT dựa trên cơ sở mức độ tuân thủ thực hiện nghĩa vụ thuế của NNT theo quy định của pháp luật thuế, cụ thể Việt Nam: - Tuân thủ trong việc đăng ký thuế: để đánh giá mức độ tuân thủ trong việc đăng ký thuế, các chỉ tiêu sau đây thường được sử dụng: + Số NNT vi phạm về thời gian đăng ký thuế.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 + Tỷ lệ % giữa số NNT vi phạm về thời gian đăng ký thuế so với tổng số đối tượng phải đăng ký thuế. Nếu các chỉ tiêu này cao chứng tỏ mức độ tuân thủ trong việc đăng ký thuế chưa tốt. - Tuân thủ về kê khai thuế, gồm tuân thủ về nộp tờ khai và tuân thủ trong kê khai thuế. (1) Tuân thủ nộp tờ khai thuế thể hiện qua chỉ tiêu sau: + Tuân thủ trong nộp tờ khai của NNT.

Chỉ số này đo lường tỉ lệ phần trăm giữa số tờ khai được nộp và số NNT thực tế được đăng ký tại CQT. Các tờ khai được nộp có thể bao gồm cả tờ khai nộp đúng hạn và tờ khai chậm nộp. +Tuân thủ trong việc nộp tờ khai đúng hạn, được đo bằng tỉ lệ giữa số tờ khai nộp đúng hạn trên tổng số tờ khai đã được nộp. + Mức độ tuân thủ trong nộp tờ khai nói chung, là tỉ lệ giữa số tờ khai đã nộp đúng hạn chia cho tổng số NNT đã đăng ký.

Nếu chỉ tiêu này cao chứng tỏ mức độ tuân thủ thuế tốt hơn. (2) Tuân thủ trong việc kê khai thuế: Mức độ tuân thủ về kê khai thuế thể hiện qua việc kê khai trung thực các khoản thu nhập, doanh thu, và sản lượng liên quan đến thuế trực thu hay thuế gián thu.Tuân thủ trong kê khai có thể được phát hiện, đánh giá trong quá trình tính và kế toán thuế và quyết toán thuế. Tuân thủ trong kế toán thuế thể hiện ở việc phản ánh, ghi chép trung thực các nghiệp vụ liên quan đến việc tính toán, xác định số thuế phải nộp.Tuân thủ trong quyết toán thuế là việc NNT thực hiện tổng hợp kê khai, tính toán xác định việc thực hiện nghĩa vụ thuế trong kỳ kê khai quyết toán theo quy định của pháp luật thuế: trung thực, đầy đủ và đúng hạn. - Tuân thủ trong nộp thuế: thể hiện qua việc nộp thuế đúng hạn, nộp đủ số thuế phải nộp, các chỉ tiêu sau thường được sử dụng: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 + Tỷ lệ số NNT đúng hạn trên tổng số NNT.

+ Tỷ lệ giữa số thuế được nộp đúng hạn trên tổng số thuế phải nộp theo nghĩa vụ thuế của NNT. Nếu các chỉ tiêu này cao chứng tỏ mức độ tuân thủ thuế tốt hơn. + Tình hình nợ đọng: được xác định là tỷ lệ giữa số thuế nợ đọng so với tổng số thuế phải nộp. Nếu chỉ tiêu này thấp chứng tỏ mức độ tuân thủ thuế tốt hơn.

Tóm lại, việc tính toán và phân tích các chỉ tiêu về tuân thủ thuế để đánh giá mức độ tuân thủ thuế, tìm ra các nguyên nhân và có kế hoạch, biện pháp quản lý phù hợp nhằm đảm bảo công bằng, góp phần nâng cao mức độ tuân thủ pháp luật thuế của NNT [9] 1.2 Ảnh hưởng của chi phí tuân thủ thuế đến mức độ tuân thủ thuế Chi phí tuân thủ thuế được nhiều tác giả đề cấp đến khi nghiên cứu tuân thủ thuế như là một trong những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ của người nộp thuế như: Theo OECD (2009) xác định “chi phí tuân thủ thuế là những một trong những yếu tố kinh tế ảnh hưởng đến tuân thủ thuế. NNT phải đối diện một số chi phí để tuân thủ quy định luật thuế ngoài số tiền thuế thực sự mà họ phải nộp. Chi phí này bao gồm thời gian hoàn thành yêu cầu theo quy định, chi phí kế toán và chi phí gián tiếp gắn liền với sự phức tạp của pháp luật, bao gồm chi phí tâm lý như sự căng thẳng thần kinh xuất phát từ sự không chắc chắn do phải đáp ứng hết tất cả quy định luật thuế hoặc hiểu luật thuế là gì” [19] Christina M.Ritsema (2003): chi phí tuân thủ thuế là một trong những yếu tố tác động đến sự tuân thủ thuế của NNT, chi phí tuân thủ thấp sẽ dẫn đến mức độ tự nguyện tuân thủ thuế của NNT tăng lên và ngược lại [23] Nguyễn Thị Thanh Hoài (2011) đề cập đến chi phí tuân thủ thuế TNCN và tác động đến mức độ tuân thủ: Chi phí tuân thủ bao gồm thời gian phải bỏ ra để hoàn tất thủ tục thuế, chi phí về kế toán thuế… và có thể bao gồm cả chi phí về mặt tâm lý như căng thẳng thần kinh do NNT không nắm chắc họ có đáp ứng được các TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 quy định của các luật thuế hay không. NNT phải bỏ ra các chi phí trên để tuân thủ nghĩa vụ thuế, do đó tổng số tiền mà NNT phải chi ra lớn hơn số thuế thực nộp vào NSNN.

Nếu chi phí tuân thủ thấp sẽ dẫn đến mức độ tuân thủ tự nguyện tăng lên và ngược lại. [6] Theo tác giả Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009): Chi phí tuân thủ tác động đến sự tuân thủ thông qua hiệu ứng thu nhập nghĩa là chi phí tuân thủ tăng sẽ cản trở quyết định tuân thủ thuế và ngược lại.nếu nhà nước chỉ quan tâm đến tối thiểu hóa chi phí cho bộ máy hành thu, đẩy gánh nặng chi phí cho đối tượng nộp thuế thì không giải quyết tối mối quan hệ giữa CQT với NNT. NNT trước chi phí tuân thủ cao sẽ tìm cách tránh thuế, trốn thuế gây khó khăn cho cơ quan thuế” [8] Vì vậy, có thể thấy rằng, chi phí tuân thủ thuế tỷ lệ nghịch với hành vi tuân thủ của NNT. Chi phí tuân thủ thấp sẽ khuyến khích NNT tự nguyện chấp hành các quy định thuế, ngược lại, chi phí tuân tuân cao sẽ cản trở tuân thủ tự nguyện của NNT, hoặc là không tuân thủ hoặc tuân thủ không đầy đủ yêu cầu của quy định, thậm chí thực hiện trốn thuế.3 Chi phí tuân thủ thuế và chi phí tuân thủ thuế TNCN 1.1 Chi phí tuân thủ thuế Tác động của chi phí tuân thủ thuế Vấn đề về chi phí tuân thủ thuế của NNT hoặc chi phí phát sinh của người nộp thuế thực hiện theo quy định của pháp luật thuế cao hơn số tiền thuế phải nộp gần đây được nhiều sự chú ý và là chủ đề xuất hiện càng nhiều trong các hội thảo giữa giới học thuật, nhà làm chính sách và cộng đồng nói chung.

Chi phí tuân thủ đã được đề cập một cách rõ ràng trong các chính sách của các quốc gia như Mỹ, Úc, Anh, Hà Lan và New Zealand và, ngày càng, ở Ấn Độ (Sandford, 1995).