LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do thực hiện đề tài Kể từ sau công cuộc đổi mới từ những năm 90 của thế kỷ trƣớc Đảng và Nhà nƣớc ta đã khẳng định thực hiện nhất quán chính sách cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, nền kinh tế chuyển dịch từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Các doanh nghiệp thuộc khu vực tƣ nhân nổi lên mạnh mẽ. DNNVV dần đóng vai trò rất quan trọng trong ổn định và phát triển nền kinh tế thị trƣờng.
Số lƣợng DNNVV chiếm đa số trong nền kinh tế và có chiều hƣớng tăng lên nhanh. Mặc dù vậy, từng DNNVV vẫn còn rất nhiều hạn chế về quy mô vốn, nguồn nhân lực, trình độ ngƣời lao động và khả năng tiếp cận nguồn vốn từ bên ngoài trong đó có từ tín dụng ngân hàng. Ngân hàng TMCP Công Thƣơng Việt Nam là một ngân hàng có bề dày lịch sử với rất nhiều thế mạnh trong kinh doanh. Trong nhiều năm liền chi nhánh TP Hà Nội luôn là chi nhánh đứng đầu trong hoạt động kinh doanh của toàn hệ thống Vietinbank.
Mạng lƣới giao dịch của chi nhánh rộng lớn gồm hội sở chi nhánh với 05 phòng khách hàng và 17 phòng giao dịch. Chi nhánh TP Hà Nội Vietinbank cũng là một trong những đơn vị có quy mô dƣ nợ và chất lƣợng tín dụng khách hàng doanh nghiệp ở mức cao. Tuy nhiên thực tế lại cho thấy việc phát triển khách hàng DNNVV còn chƣa tƣơng xứng với tiềm năng của chi nhánh. Quy mô tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa còn thấp làm ảnh hƣởng đến tính hiệu quả và ổn định kinh doanh của chi nhánh.
Bản thân tác giả là một cán bộ quan hệ khách hàng với trên 3 năm công tác tại phòng khách hàng DNNVV tại chi nhánh TP Hà Nội Vietinbank. Tác giả nhận thấy cần có những đóng góp của bản thân cho mảng hoạt động kinh 2 doanh của khách DNNVV tại chi nhánh. Ngoài ra nhờ có những kinh nghiệm và tiếp xúc thực tế, tác giả có nhiều điều kiện hơn khi thu thập đƣợc dữ liệu và những kinh nghiệm của các đồng nghiệp để hoàn thiện nghiên cứu của mình về khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trên cở sở những lý do nêu trên, tác giả đi tới lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam chi nhánh TP Hà Nội”.
Tổng quan nghiên cứu Có rất nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam về hoạt động ngân hàng cấp tín dụng đối với các khách hàng trong đó có liên quan đến việc quyết định cấp tín dụng đối với các KHDN. Trong nội dung bài nghiên cứu này tác giả sẽ phân chia tổng quan các công trình nghiên cứu theo phạm vị trong nƣớc và nghiên cứu tại nƣớc ngoài: Nghiên cứu trong nƣớc Nghiên cứu: “ Các nhân tố ảnh hưởng đến tiếp cận vốn vay của các DNNVV” của tác giả Đặng Thị Huyền Hƣơng-Economy and Forecast Review (2014) : Tác giả đã đƣa ra khung lý thuyết về các nhân tố ảnh hƣởng đến tiếp cận vốn vay của các DNNVV theo 2 nhóm: nhóm nhân tố bên ngoài gồm: môi trƣờng kinh tế và chính sách vĩ mô của nhà nƣớc; đặc điểm kinh doanh của các TCTD và các nhân tố bên trong gồm: đặc điểm ngành nghề kinh do- anh của doanh nghiệp; quy mô của DNNVV; thời gian hoạt động của DNNVV; lịch sử tín dụng của DNNVV; năng lực lãnh đạo của DNNVV; năng lực tài chính và hiệu quả kinh doanh của DNNVV; minh bạch BCTC của DNNVV; tài sản bảo đảm của DNNVV. Đồng thời trong nghiên cứu của mình tác giả cũng đƣa ra những kiến nghị đối với Nhà nƣớc, các DNNVV, 3 các TCTD. Tuy nhiên bài viết mới đƣa ra bộ khung lý thuyết chƣa mang tính chất định lƣợng tác động cụ thể của từng nhân tố.
Trong nghiên cứu: “Các nhân tố bên trong ảnh hƣởng đến sự tiếp cận nguồn vốn vay chính thức của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hà Nội” (2017) của cùng tác giả Đặng Thị Huyền Hƣơng: tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu các nhân tố bên trong bao gồm: (1)Đặc điểm của doanh nghiệp; (2) Đặc điểm của chủ sở hữu; (3) Tình hình tài chính và hiệu quả kinh doanh; (4) TSBĐ; (5) Mối quan hệ của doanh nghiệp và ngân hàng thông qua kết hợp 2 phƣơng pháp là phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng và phƣơng pháp điều tra khảo sát. Tác giả kết luận hầu hết các nhân tố phản ánh đặc điểm doanh nghiệp, tình hình tài chính và hiệu quả kinh doanh, TSBĐ có ảnh hƣởng đến sự tiếp cận nguồn vốn vay của DNNVV. Đánh giá ảnh hƣởng của một số tiêu chí nhƣ: đặc điểm của chủ DN; tính minh bạch thông tin, tác giả cho rằng do có sự hạn chế về số liệu thu thập nên nghiên cứu không thực hiện đƣợc kiểm định định lƣợng các nhân tố này mà thay vào đó là sử dụng kết quả của điều tra khảo sát. Nghiên cứu “ Xác định nhu cầu vay vốn ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Trà Vinh” của đồng tác giả Mai Thị Thúy An, Phan Thị Ngọc Huyền, Nguyễn Văn Vũ An trên Tạp chí Kinh tế- Văn hóa- Giáo dục (2016): Kết quả nghiên cứu đã xác định đƣợc các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định vay vốn ngân hàng của DNNVV là lĩnh vực nông lâm, thủy sản và mối quan hệ xã hội của DN.
Nghiên cứu cũng sử dụng mô hình hồi quy đa biến để xác định ra các nhân tố ảnh hƣởng đến số tiền muốn vay ngân hàng là lĩnh vực nông lâm, thủy sản; lĩnh vực xây dựng; lĩnh vực thƣơng mại dịch vụ; lợi nhuận; vốn kinh doanh; tỷ suất lợi nhuận/vốn kinh doanh; vốn điều lệ; doanh thu; tài sản cố định. Nhìn chung các tác giả đã nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến nhu cầu vay vốn và số tiền vay vốn ngân hàng của DNNVV 4 tại TP Trà Vinh thông qua phƣơng pháp định lƣợng tuy nhiên cơ sở dữ liệu mẫu còn hạn chế (nghiên cứu trên 70 doanh nghiệp) và cần thêm các biến đƣa vào mô hình nhƣ tài sản bảo đảm, thời gian giao dịch với ngân hàng, năng lực ngƣời điều hành DN… Nghiên cứu nƣớc ngoài Nghiên cứu: “Factors affecting access to credit by small and medium enterprise in Kenya: A case study of Agriculture sector in Nyeri County” của tác giả Ann Gathoni Thuku (2017): Tác giả đã phân tích định lƣợng các nhân tố ảnh hƣởng đến tiếp cận tín dụng của các DNNVV tại Nyeri County Kenya trên cơ sở khung lý thuyết 3 nhóm chỉ tiêu: đặc điểm của doanh nghiệp (quy mô DN, thời gian hoạt động của DN, vị trí của DN); tình hình tài chính của DN (tài sản bảo đảm, chất lƣợng báo cáo tài chính kiểm toán, việc vận hành hoạt động doanh nghiệp) và đặc điểm của chủ DN (mối quan hệ của chủ DN, trình độ học vấn, giới tính). “The Influence of Entrepreneurial Characteristics on Small and Medi- um-Sized Enterprise Accessibility to Debt Finance in Nigeria” của tác giả Olekamma Kingsley Chinonso, Tang Zhen, Business school Hohai Universi- ty, Nanjing China (2016) nghiên cứu các nhân tố đặc điểm kinh doanh ảnh hƣởng đến việc tiếp cận vốn vay của các DN có quy mô nhỏ và vừa ở Nige- ria. Thông qua hồi quy Logistic, tác giả đã tiến hành định lƣợng các nhân tố ảnh hƣởng đến việc tiếp cận tài chính, bao gồm: trình độ học vấn, năng lực quản lý, mối quan hệ, độ tuổi, giới tính và tình trạng hôn nhân của chủ DN Khoảng trống nghiên cứu Các công trình nghiên cứu có liên quan đến các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định tín dụng DNNVV đã đƣa ra các cách tiếp cận và phƣơng pháp khác nhau để đánh giá.
Các công trình nghiên cứu của các tác giả khác nhau 5 đƣa ra kết quả khác nhau. Nhìn chung các nghiên cứu đã đạt đƣợc những thành quả nhất định. Tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số vấn đề cần nghiên cứu nhƣ sau: Thứ nhất, đa phần các nghiên cứu đứng trên giác độ các doanh nghiệp, tập trung vào các nhân tố từ doanh nghiệp tác động đến khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp tại ngân hàng. Thứ hai, một số nghiên cứu chỉ đƣa ra khung lý thuyết mà chƣa có cơ sở định lƣợng các nhân tố cụ thể ảnh hƣởng đến khả năng tiếp cận tín dụng đối với DN.
Một số nghiên cứu định lƣợng đang hạn chế ở số lƣợng mẫu nghiên cứu, số lƣợng biến giải thích đƣa vào mô hình. Tóm lại trên cơ sở nghiên cứu các công trình có liên quan đến đề tài luận án, tác giả đã có sự kế thừa những thành công của các công trình đó về một số chỉ tiêu và nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định tín dụng DNNVV. Tác giả tiếp tục nghiên cứu chủ đề đứng trên phƣơng diện ngân hàng. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Nghiên cứu đề tài nhằm tìm hiểu những nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định tín dụng đối với DNNVV tại Vietinbank – TP Hà Nội trong đó tìm ra mức độ tác động của từng nhân tố cụ thể theo mô hình định lƣợng.
Trên cơ sở nghiên cứu có thể vận dụng kết quả nghiên cứu để đánh giá khả năng đƣợc cấp tín dụng của DNNVV bất kỳ đồng thời là một cơ sở tham khảo đối với Vietinbank TP Hà Nội khi đƣa ra quyết định cấp tín dụng đối với DNNVV. Kết quả nghiên cứu cũng là một căn cứ để đƣa ra những đóng góp giúp DNNVV cải thiện khả năng tiếp cận vốn tín dụng tại Vietinbank TP Hà Nội nói riêng và hệ thống các NHTM nói chung. Ngoài ra tác giả còn đƣa ra 6 những kiến nghị với NHNN, và Vietinbank chi nhánh TP Hà Nội. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 4.
Đối tƣợng nghiên cứu Các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định tín dụng DNNVV tại Vietinbank TP Hà Nội 4. Phạm vi nghiên cứu Về không gian: Chi nhánh TP Hà Nội và các phòng giao dịch trực thuộc chi nhánh có hoạt động cấp tín dụng đối với các DNNVV Về thời gian: Dữ liệu đƣợc thu thập trong khoảng thời gian từ năm 2016-2018 trong bối cảnh Vietinbank có định hƣớng ƣu tiên tập trung nguồn lực để tăng trƣởng mạnh, chiếm lĩnh thị phần tín dụng khách hàng nhỏ và vừa 5.