phần mở đầu, kết luận, danh mục các ký hiệu viết tắt, danh mục các bảng, hình vẽ, biểu đồ và danh mục tài liệu tham khảo luận văn được kết cấu thành 3 chương như sau: Chƣơng 1: Những vấn đề cơ bản về huy động vốn của Ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Thực trạng huy động vốn tại NHNo&PTNT Chi nhánh Nam Định Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả huy động vốn tại NHNo&PTNT Chi nhánh Nam Định 3 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về Ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm Ngân hàng thƣơng mại Ngân hàng thương mại (NHTM) là một tổ chức tài chính có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế, nó là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế, là cầu nối giữa nền tài chính quốc gia với nền tài chính quốc tế và là công cụ để Nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Hoạt động của NHTM rất đa dạng, các thao tác trong từng nghiệp vụ lại khá phức tạp và luôn biến động theo từng nhịp của nền kinh tế đã dẫn tới những quan điểm không đồng nhất về khái niệm NHTM.
Tuy khái niệm về NHTM ở mỗi nước có những quan điểm khác nhau nhưng đều thống nhất coi: Ngân hàng thương mại là doanh nghiệp chuyên kinh doanh tiền tệ và cung ứng những dịch vụ tài chính cho nền kinh tế, với hoạt động thường xuyên là nhận tiền gửi, cho vay và cung cấp các dịch vụ ngân hàng cho nền kinh tế quốc dân. Ở Việt Nam, tại Điều 4, Luật các tổ chức tín dụng (Luật số 47/2010/QH12 đã được Quốc hội khóa XII kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 16/6/2010 có hiệu lực từ ngày 01/01/2011) quy định: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”. Các hoạt động cơ bản của Ngân hàng thƣơng mại 1. Hoạt động huy động vốn Hoạt động huy động vốn là một trong những nghiệp vụ tạo vốn quan trọng hàng đầu của NHTM, nhờ đó mà ngân hàng tạo ra nguồn vốn cho hoạt động kinh doanh của mình.
Nó quyết định quy mô kinh doanh, khả năng sinh lời và các rủi ro tiềm tàng với mỗi ngân hàng và là nền tảng cho sự thịnh vượng và phát triển của ngân hàng. Huy động vốn là một trong những hoạt động hết sức đặc thù của ngân hàng thương mại (NHTM), là tiêu chí quan trọng và duy nhất để phân biệt giữa 4 ngân hàng và doanh nghiệp khác. Chính sự đặc biệt này đã giúp cho các NHTM có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế. Đồng thời, huy động vốn cũng là hoạt động hết sức quan trọng đối với quá trình cạnh tranh giữa các NHTM.
Với tư cách là “người đi vay để cho vay”, ngân hàng thương mại huy động vốn thông qua nhiều nguồn và bằng nhiều biện pháp khác nhau như nhận gửi từ khách hàng, phát hành giấy tờ có giá, vay ngân hàng khác.Với việc huy động vốn, ngân hàng trả lãi cho người gửi tiền/người cho vay như là trả chi phí cho việc sử dụng tạm thời vốn của họ để kinh doanh. Nhờ hoạt động huy động vốn của ngân hàng, nguồn vốn nhàn rỗi hoặc tạm thời nhàn rỗi của các tổ chức kinh tế, các đoàn thể, tiết kiệm của cá nhân được huy động vào quá trình vận động của nền kinh tế. Qua đó, các NHTM đã thực sự huy động được sức mạnh tổng hợp của nền kinh tế vào quá trình sản xuất, lưu thông hàng hóa. Đứng trên góc độ kinh doanh thì vốn huy động được càng nhiều thì khả năng cho vay càng lớn, tác dụng kích thích kinh tế và kiểm soát bằng đồng tiền càng được phát huy mạnh mẽ.
Với nhu cần vốn của nền kinh tế rất lớn, thì hầu hết các ngân hàng không có đủ nguồn vốn tự có để đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư cho nền kinh tế. Do đó, các ngân hàng dựa phần lớn vào nguồn vốn huy động từ bên ngoài. Hoạt động huy động vốn không mang lại lợi nhuận trực tiếp cho ngân hàng nhưng nó lại quyết định hoạt động của NHTM. Không có nghiệp vụ huy động vốn xem như không có hoạt động của NHTM.
Hoạt động huy động vốn giúp ngân hàng thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh, đầu tư, tài trợ cho các hoạt động mang lại lợi nhuận cho ngân hàng. Thông qua hoạt động huy động vốn Ngân hàng có thể đo lường được uy tín cũng như sự tín nhiệm của khách hàng đối với ngân hàng từ đó ngân hàng có những biện pháp không ngừng hoàn thiện hoạt động huy động vốn để giữ vững và mở rộng quan hệ với khách hàng. Có thể nói hoạt động huy động vốn góp phần giải quyết “đầu vào” của ngân hàng. Đối với khách hàng, hoạt động huy động vốn cung cấp cho họ một kênh tiết kiệm và đầu tư nhằm làm cho tiền của họ sinh lời, tạo cho họ cơ hội gia tăng tiêu 5 dùng trong tương lai.
Mặt khác hoạt động huy động vốn còn cung cấp cho khách hàng một nơi an toàn để cất giữ và tích lũy vốn tạm thời nhàn rỗi. Hoạt huy động vốn cũng cung cấp cho khách hàng có cơ hội tiếp cận các dịch vụ ngân hàng đặc biệt là dịch vụ thanh toán qua ngân hàng và dịch vụ tín dụng khi khách hàng cần vốn cho nhu cầu sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng. Ở Việt Nam, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi một lượng vốn rất lớn mà huy động vốn qua ngân hàng là một trong những nguồn quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho công cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước. Đây cũng là một trọng trách của hệ thống NHTM nước ta trong giai đoạn hiện nay.
Hoạt động cho vay Hoạt động cho vay (cấp tín dụng) là hoạt động quan trọng và mang lại thu nhập lớn nhất cho NHTM. Cho vay là quan hệ giao dịch giữa hai chủ thể là NHTM và người vay, trong đó NHTM chuyển giao tin và tài sản cho người vay sử dụng trong một thời gian nhất định, đồng thời người vay cam kết trả gốc và lãi theo thời gian thỏa thuận trên hợp đồng tín dụng. Cho vay có hiệu quả là điều kiện đảm bảo cho ngân hàng duy trì sự tồn tại và phát triển ổn định. Các hình thức cho vay: Cho vay ngắn hạn Là hình thức sử dụng nhiều nhất ở các NHTM với thời hạn cho vay dưới 12 tháng.
Việc cho vay ngắn hạn nhằm đáp ứng các nhu cầu về vốn cho sản xuất, kinh doanh, phục vụ đời sống xã hội. Thực tế hiện nay các NHTM cho các khách hàng vay ngắn hạn dưới các hình thức sau: - Cho vay bổ sung vốn lưu động - Cho vay chiết khấu giấy tờ có giá - Cho vay trên bộ chứng từ hàng xuất - Cho vay kinh doanh chứng khoán - Ngoài ra còn có một hình thức cho vay ngắn hạn khác như cho vay thông qua nghiệp vụ phát hành thẻ tín dụng, nghiệp vụ thấu chi trên tài khoản tiền 6 gửi, bao thanh toán. Cho vay trung, dài hạn Là các khoản cho vay có thời hạn trên một năm. Theo quy định của nước ta hiện nay thì những khoản cho vay trên 01 năm đến dưới 5 năm được gọi là cho vay trung hạn, trên 5 năm là cho vay dài hạn.
Việc cho vay đối với loại hình này được thực hiện dưới các hình thức sau: - Cho vay dự án đầu tư - Cho vay đồng tài trợ - Cho thuê tài chính Cho vay tiêu dùng Đây là loại hình tín dụng của NHTM nhằm hỗ trợ tài chính cho các khách hàng thực hiện một số nhu cầu tiêu dùng hàng ngày như: đồ dùng sinh hoạt, phương tiện đi lại, nhà cửa, học tập. Ngày nay, các loại hình cho vay tiêu dùng ngày càng được xã hôi đón nhận như là một dịch vụ tài chính rất gần gũi với người dân với các sản phẩm phù hợp với nhu cầu thực tế của đời sống. Hoạt động thanh toán Ngân hàng thực hiện chức năng thanh toán của mình bằng các dịch vụ thông qua việc mở tài khoản cho khách hàng là các cá nhân và các tổ chức. Thông qua việc giải quyết các nhu cầu về thanh toán, chi trả mà các ngân hàng thương mại đã góp phần đáng kể trong việc thúc đẩy quá trình lưu thông hàng hoá, đẩy nhanh tốc độ thanh toán, tốc độ luân chuyển vốn, tiết kiệm chi phí lưu thông, do đó góp phần tăng trưởng kinh tế.
Nền kinh tế thị trường càng phát triển, hoạt động thanh toán ngày càng hoàn thiện và phát huy hiệu quả thì vai trò của ngân hàng thương mại càng được nâng cao. Hoạt động thanh toán cũng là tiền đề để hỗ trợ các hoạt động huy động vốn và sử dụng vốn cùng phát triển. Hiện nay tại Việt Nam có các hình thức thanh toán qua ngân hàng chủ yếu sau: - Thanh toán bằng séc - Thanh toán bằng ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu 7 - Thanh toán bằng thẻ ngân hàng - Thanh toán điện tử trong cùng hệ thống - Thanh toán điện tử liên ngân hàng - Thanh toán bù trừ qua NHNN - Thanh toán bằng thư tín dụng (L/C) -. Thông qua việc cung cấp dịch vụ thanh toán, các NHTM thu phí dịch vụ của khách hàng và đây cũng là một khoản thu nhập trong hoạt động ngân hàng.
Tại Việt Nam hiện nay, tỷ trọng thu nhập từ dịch vụ thanh toán trong tổng thu nhập của các NHTM thường chiếm tỷ lệ từ 15% đến 20%. Các hoạt động khác Ngoài các nghiệp vụ truyền thống như hoạt động huy động vốn, cấp tín dụng, thanh toán, NHTM còn tiến hành nhiều hoạt động khác nhằm đa dạng hóa hoạt động, phân tán rủi ro, tăng lợi nhuận ngân hàng, như: góp vốn mua cổ phần, kinh doanh ngoại tệ, vàng bạc đá quý, kinh doanh chứng khoán, dịch vụ ủy thác, dịch vụ thông tin tư vấn. Hoạt động huy động vốn của Ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm huy động vốn Theo quan niệm của các nhà kinh tế học và các nhà Ngân hàng trong tổng nguồn vốn của Ngân hàng ngoài nguồn vốn chủ sở hữu thì tất cả các nguồn vốn còn lại được coi là nguồn vốn huy động và nguồn vốn huy động chiếm tới hơn 90% trong tổng nguồn vốn.
Hoạt động huy động vốn là hoạt động tạo nguồn vốn cho NHTM bằng các hình thức khác nhau.