phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hoạt động huy động vốn của ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Thực trạng huy động vốn tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam- Chi nhánh Đông Hà Nội Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả huy động vốn tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam- Chi nhánh Đông Hà Nội 11 n CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm huy động vốn tại ngân hàng thƣơng mại Huy động vốn (HĐV) là nghiệp vụ tiếp nhận nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi từ các tổ chức và cá nhân bằng nhiều hình thức khác nhau để hình thành nên nguồn vốn hoạt động của ngân hàng. (Nguyễn Thị Bảo Ngọc 2015, tr. 1) Đây là nguồn vốn chủ yếu của các ngân hàng thƣơng mại, thực chất là tài sản bằng tiền của các chủ sở hữu chủ mà ngân hàng tạm thời quản lý và sử dụng với nghĩa vụ hoàn trả kịp thời, đầy đủ khi khách hàng yêu cầu.
Nguồn vốn huy động là nguồn tài nguyên to lớn nhất mà chỉ có NHTM mới đƣợc quyền huy động dƣới nhiều hình thức khác nhau. Nguồn vốn này đƣợc hình thành từ việc nhận tiền gửi của các cá nhân và tổ chức kinh tế gồm tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiết kiệm hoặc thông qua việc NHTM phát hành giấy tờ có giá nhƣ kỳ phiếu, trái phiếu,… Vốn huy động chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nguồn vốn của NHTM. Các NHTM hoạt động đƣợc chủ yếu là nhờ vào nguồn vốn này. Tuy nhiên, nguồn vốn này có chi phí sử dụng vốn tƣơng đối cao và chiếm tỷ trọng chi phí đầu vào rất lớn trong hoạt động kinh doanh của NHTM.
Đồng thời, đây cũng là nguồn vốn có tính cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng. Vốn huy động là nguồn vốn không ổn định vì khách hàng có thể rút tiền bất cứ lúc nào mà không bị ràng buộc. Các NHTM cần phải duy trì một khoản “dự trữ thanh khoản” để sẵn sàng đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng. Vì vậy, nguồn vốn này chỉ đƣợc sử dụng trong các họat động tín dụng và bảo lãnh, không đƣợc sử dụng để đầu tƣ.
Đặc điểm của huy động vốn tại ngân hàng thƣơng mại Thứ nhất, mục đích của NHTM là lợi nhuận, do đó các NHTM phải đảm bảo chi phí thấp và quy mô nguồn vốn huy động lớn, chênh lệch biên độ lãi suất đầu vào và đầu ra càng lớn thì lợi nhuận NHTM càng cao. Nghiệp vụ HĐV là nghiệp vụ cơ bản, quan trọng, ảnh hƣởng tới chất lƣợng hoạt động và lợi nhuận của NHTM. Trên cơ sở nguồn vốn huy động đƣợc, NHTM tiến hành cho vay phục vụ nhu cầu phát triển sản xuất cho các mục tiêu phát triển kinh tế của địa phƣơng và cả nƣớc. Nghiệp vụ HĐV giúp các NHTM chủ động trong hoạt động kinh doanh, mở rộng quan hệ tín dụng với các TPKT và các tổ chức dân cƣ, mang lại lợi nhuận cho ngân hàng.
Mặt khác, khi thực hiện nghiệp vụ HĐV, NHTM cần tuân thủ các quy định của pháp luật (nhƣ phải hoàn trả gốc lãi cho khách hàng vô điều kiện, tham gia bảo hiểm tiền gửi theo mức quy định, giữ gìn bí mật về số dƣ và hoạt động tài khoản của khách hàng, tuân thủ các quy định của pháp lệnh về chống rửa tiền, cạnh tranh công bằng với các TCTD khác …). Thứ hai, lãi suất HĐV của NHTM đƣợc xây dựng dựa trên biến động của lãi suất thị trƣờng trong điều kiện kinh tế xã hội nhất định. Các NHTM có thể chủ động thỏa thuận mức lãi suất huy động đối với từng khách hàng nhƣng phải tuân theo quy định của NHNN trong từng thời kỳ. Thứ ba, đối tƣợng HĐV của NHTM khá đa dạng.
NHTM nhận tiền gửi từ các tổ chức, cá nhân và các TCTD khác trong và ngoài nƣớc. Thứ tư, NHTM áp dụng nhiều phƣơng thức HĐV, đa dạng hoá các phƣơng thức trả lãi đi đôi với dự thƣởng nhằm thu hút khách hàng và để có thể cạnh tranh đƣợc với các tổ chức trung gian tài chính khác. Vốn đƣợc NHTM huy động dƣới nhiều hình thức khác nhau nhƣ tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn và các loại tiền gửi khác; phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và giấy tờ có giá khác để HĐV của tổ chức, cá nhân trong nƣớc và ngoài nƣớc khi đƣợc Thống đốc NHNN chấp thuận; vay vốn của các TCTD khác hoạt động tại Việt Nam và các TCTD nƣớc ngoài; vay vốn ngắn hạn của NHNN theo quy định của Luật NHNN Việt Nam. Các NHTM phải căn cứ vào chiến 13 n lƣợc, mục tiêu phát triển kinh tế của đất nƣớc, của địa phƣơng từ đó đƣa ra các loại hình HĐV phù hợp nhất nhằm gia tăng khả năng cạnh tranh thu hút vốn để mở rộng quy mô kinh doanh, tăng lợi nhuận cho Ngân hàng.
(Đỗ Thị Thu Hà 2019, tr. Vai trò của huy động vốn tại ngân hàng thƣơng mại Huy động vốn ảnh hưởng trực tiếp đến quy mô hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ, đi vay để cho vay. Đối với những ngân hàng lớn, việc tham gia tài trợ cho những dự án lớn luôn dễ dàng hơn các ngân hàng nhỏ. So với các ngân hàng nhỏ, các ngân hàng lớn thƣờng đa dạng hơn trong cung cấp dịch vụ ngân hàng, các khoản mục đầu tƣ, cho vay.
Trong khi các ngân hàng lớn hoạt động trên phạm vi toàn thế giới thì các ngân hàng nhỏ lại giới hạn phạm vi hoạt động chủ yếu trong một khu vực nhỏ. Nếu khả năng về vốn của ngân hàng càng dồi dào thì ngân hàng càng có thể mở rộng đƣợc các hoạt động của mình và đáp ứng đƣợc nhu cầu của khách hàng. Ở nƣớc ta hiện nay, cho vay là hoạt động chiếm tỷ trọng lớn và mang lại lợi nhuận chủ yếu cho các NHTM. Vốn huy động của ngân hàng sẽ quyết định việc mở rộng hay thu hẹp hoạt động cho vay.
Ngân hàng chỉ có thể cho vay những dự án lớn, thời gian dài, mở rộng quan hệ với nhiều doanh nghiệp, tổ chức cá nhân nếu nhƣ ngân hàng có nguồn vốn lớn. Do đó, vốn huy động sẽ là cơ sở, là điều kiện để các NHTM đƣa ra các hình thức cho vay linh hoạt, có điều kiện để hạ lãi suất cho vay, từ đó làm tăng quy mô hoạt động cho vay của ngân hàng. Nhƣ vậy, có thể nói huy động vốn ảnh hƣởng trực tiếp tới quy mô hoạt động cho vay của NHTM, góp phần thúc đẩy sự tồn tại và phát triển của ngân hàng. Huy động vốn góp phần nâng cao khả năng thanh toán của ngân hàng Khả năng thanh toán của ngân hàng quyết định quy mô hoạt động của ngân hàng.
Khả năng thanh toán của ngân hàng càng cao thì nhu cầu vốn của ngân hàng càng lớn. 14 n Ngân hàng có quy mô vốn càng nhỏ thì nhu cầu vay vốn của ngân hàng đó trên thị trƣờng là càng lớn. Tuy nhiên, với quy mô nhỏ, ngân hàng sẽ khó có thể đáp ứng đầy đủ các điều kiện để vay vốn trên thị trƣờng. Mặt khác với quy mô nhỏ, nếu ngân hàng cho vay tối đa nguồn vốn huy động đƣợc, dự trữ ít sẽ dẫn đến mất khả năng thanh toán.
Ngƣợc lại, đối với những ngân hàng có nguồn vốn lớn sẽ đáp ứng kịp thời nhu cầu thanh toán của khách hàng, hoạt động kinh doanh với quy mô ngày càng mở rộng, hoạt động cạnh tranh có hiệu quả nhằm nâng cao vị thể, uy tín của ngân hàng trên thị trƣờng. Huy động vốn là cơ sở để ngân hàng tổ chức mọi hoạt động kinh doanh Nguồn vốn phản ánh tiềm năng và sức mạnh của ngân hàng. Để bƣớc vào hoạt động kinh doanh thì đầu tiên ngân hàng phải cần có vốn. Ngoài lƣợng vốn bắt buộc phải có để thành lập ngân hàng, ngân hàng cần phải huy động vốn từ các nguồn khác.
Ngân hàng có lƣợng vốn huy động dồi dào sẽ hoàn toàn chủ động trong hoạt động kinh doanh. Nguồn vốn huy động lớn cũng làm tăng khả năng hoạt động của ngân hàng, đa dạng hóa các hoạt động kinh doanh nhằm phân tán rủi ro và tăng thu nhập, đạt mục tiêu quan trọng của ngân hàng là an toàn và sinh lợi. Vốn không chỉ là phƣơng tiện kinh doanh mà còn là đối tƣợng kinh doanh chủ yếu của NHTM. Nói cách khác, không có vốn thì ngân hàng không thể thực hiện đƣợc các nghiệp vụ kinh doanh của mình.
Huy động vốn góp phần nâng cao uy tín, năng lực cạnh tranh của ngân hàng Trong nền kinh tế thị trƣờng hiện nay, để có thể tồn tại và mở rộng quy mô hoạt động đòi hỏi các ngân hàng phải coi uy tín của mình trên thị trƣờng là điều rất quan trọng. Điều kiện đầu tiên để xây dựng uy tín của ngân hàng chính là vốn của ngân hàng. Quy mô, mạng lƣới, công nghệ hiện đại, công tác quảng cáo, dịch vụ sản phẩm ngân hàng, trình độ cán bộ là tiền đề để thu hút nguồn vốn. Khả năng vốn lớn sẽ tạo 15 n điều kiện thuận lợi cho ngân hàng trong việc mở rộng quan hệ đối với các thành phần kinh tế, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân cả về quy mô, chất lƣợng.
Nhƣ vậy, nền khách hàng của NHTM sẽ ngày càng đƣợc mở rộng, tạo nhiều thuận lợi trong hoạt động kinh doanh. Đây chính là điều kiện để bổ sung thêm vốn tự có của ngân hàng, nâng cao tiềm lực tài chính, đầu tƣ cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ kỹ thuật hiện đại và uy tín của ngân hàng trên mọi lĩnh vực. Ngoài ra, với tiềm năng vốn lớn, các dịch vụ ngân hàng cung cấp sẽ đa dạng hơn, không chỉ cho vay mà còn đầu tƣ trên thị trƣờng tiền tệ, góp vốn, liên doanh, liên kết, thực hiện các dịch vụ tài chính đa dạng, mua bán nợ. Thông qua việc đa dạng hóa các hình thức hoạt động đó, góp phần phân tán rủi ro trong hoạt động kinh doanh và tạo thuận lợi cho ngân hàng, đặc biệt là tăng sức cạnh tranh cho ngân hàng trên thị trƣờng.
(Nguyễn Thị Bảo Ngọc 2015, tr. Các hình thức huy động vốn tại ngân hàng thƣơng mại 1. Huy động tiền gửi trong tổ chức và dân cư - Huy động tiền gửi từ dân cư: Đây là một khu vực huy động đầy tiềm năng cho các ngân hàng. Ngân hàng huy động từ các khoản tiền nhàn rỗi của dân chúng và sau đó chuyển đến cho những ngƣời cần vốn để mở rộng đầu tƣ, kinh doanh.