CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HIỆU QUẢ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Nguồn vốn trong kinh doanh của NHTM: 1. Khái niệm về nguồn vốn của NHTM: Theo Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 16 tháng 06 năm 2010: Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật này. Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã; Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận.
NHTM là một loại hình doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng ngân hàng, một trung gian tài chính cung ứng vốn chủ yếu, hữu hiệu cho nền kinh tế. Nói cụ thể hơn, NHTM là một tổ chức kinh tế có chức năng kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ và nghiệp vụ chủ yếu là huy động các khoản tiền nhàn rỗi từ dân cư, sau đó tiến hành chuyển thành vốn đầu tư phát triển kinh tế thông qua các nghiệp vụ tín dụng. Ngoài ra, với tư cách là một trung gian tài chính, NHTM còn thực hiện chức năng: Trung gian thanh toán; các dịch vụ ngân hàng, giúp cho sự vận động của các luồng tiền lưu thông trong nền kinh tế thêm năng động. Do đó, hoạt động của NHTM luôn nằm trong vòng kiểm soát chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước (NHNN); sự phát triển của các NHTM là bộ mặt đại diện cho sự phát triển của cả nền kinh tế (nói chung) và của hệ thống Ngân hàng (nói riêng).
Nguồn vốn huy động của NHTM là do một bộ phận thu nhập quốc dân tạm thời nhàn rỗi trong quá trình sản xuất, phân phối và tiêu dùng mà người chủ sở hữu gửi vào ngân hàng để thực hiện các mục đích khác nhau. Mỗi nguồn vốn có nội 1 dung kinh tế, yêu cầu quản lý và phương pháp hạch toán khác nhau. Vốn huy động luôn biến động nên NHTM không được sử dụng hết số vốn đó vào kinh doanh mà phải dự trữ với tỷ lệ hợp lý để đảm bảo khả năng thanh toán. Việc tạo lập và tổ chức quản lý vốn của ngân hàng là nội dung quan trọng hàng đầu đối với các NHTM.
Nhìn chung, vốn chi phối toàn bộ các hoạt động và quyết định việc thực hiện các chức năng của NHTM. Vai trò của nguồn vốn trong hoạt động kinh doanh của NHTM: Đối với NHTM, nguồn vốn là nhân tố không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Nguồn vốn là yếu tố đầu vào của quá trình hoạt động kinh doanh và cũng là vấn đề được các nhà quản trị ngân hàng quan tâm hàng đầu. Chính vì thế, hoạt động huy động vốn có tầm quan trọng và quyết định đến hoạt động của một NHTM.
Trước hết, nguồn vốn là cơ sở cần thiết cho sự tồn tại và hoạt động của NHTM. Bất kì một ngân hàng nào muốn tiến hành các hoạt động cho vay, hay cung cấp các dịch vụ đều phải có một số lượng nguồn vốn đủ lớn đảm bảo. Nguồn vốn là cơ sở để NHTM tổ chức hoạt động kinh doanh. Ngân hàng không thể thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh nếu không có vốn.
Nguồn vốn không chỉ là phương tiện kinh doanh chính, mà còn là đối tượng kinh doanh chủ yếu của NHTM. Trong quá trình hoạt động, nguồn vốn của ngân hàng không ngừng tăng lên, vượt xa số vốn tự có nhờ hoạt động huy động vốn được thực hiện song song với các hoạt động khác. Ngân hàng huy động vốn từ dân cư, từ các doanh nghiệp, hay trên thị trường vốn. Quy mô vốn càng lớn, càng khẳng định sức mạnh và uy tín của ngân hàng trên thị trường tài chính; tạo điều kiện tốt nhất cho sự hoạt động và phát triển của ngân hàng.
Chính vì thế, các ngân hàng không ngừng cạnh tranh để thu hút được lượng vốn lớn trên thị trường bằng nhiều chiến lược, hình thức khác nhau. Nguồn vốn là cơ sở để ngân hàng tổ chức mọi hoạt động kinh doanh: NHTM là tổ chức kinh tế kinh doanh loại hàng hóa đặc biệt trên thị trường tiền tệ. Vốn huy động là cơ sở để NHTM tổ chức các hoạt động kinh doanh, tín 2 dụng và đầu tư của mình. Các tổ chức kinh tế (nói chung) và NHTM (nói riêng) muốn tiến hành các hoạt động kinh doanh, trước tiên đều cần có vốn.
Nguồn vốn là điều kiện tiên quyết về mặt pháp lý, cũng như thực tiễn hoạt động của NHTM. Đối với các NHTM, nguồn vốn vừa là phương tiện, vừa là đối tượng kinh doanh. Có thể nói, nguồn vốn là điểm đầu tiên trong chu kỳ kinh doanh của ngân hàng, là khâu tiên quyết của mọi hoạt động ngân hàng. Ngân hàng không thể kinh doanh tốt nếu các hoạt động nghiệp vụ của họ phụ thuộc hoàn toàn vào vốn đi vay.
Nếu ngân hàng có nguồn vốn dồi dào, cơ cấu vốn hợp lý sẽ có lợi thế và chủ động hơn trong các hoạt động của mình; không bị lệ thuộc hoặc bỏ lỡ cơ hội trong kinh doanh. Những ngân hàng trường vốn thường có thế mạnh trong kinh doanh; họ chủ động đa dạng hóa các hoạt động kinh doanh nhằm phân tán rủi ro và thu được lợi nhuận cao nhất. NHTM có nguồn vốn huy động lớn sẽ chứng minh được khả năng tài chính tốt, bước đầu tạo được uy tín trong kinh doanh, từ đó tạo lập một nền tảng vững chắc để tổ chức mọi hoạt động. Do vậy, ngoài nguồn vốn ban đầu cần thiết (tức là đủ vốn điều lệ theo luật định) thì ngân hàng phải thường xuyên quan tâm, chú ý tới việc tăng trưởng nguồn vốn trong suốt quá trình kinh doanh của mình.
Nguồn vốn quyết định quy mô hoạt động tín dụng và các hoạt động khác của NHTM: Nguồn vốn huy động quyết định quy mô tín dụng, khả năng sinh lời và các hoạt động kinh doanh khác của NHTM. Mục tiêu hoạt động kinh doanh của NHTM là lợi nhuận cao nhất và an toàn cao nhất. Ngân hàng có nguồn vốn huy động lớn sẽ có nhiều cơ hội để cho vay và có khả năng thu được nhiều lợi nhuận từ lãi suất cho vay. Nhờ có nguồn vốn lớn, lượng cung tiền tăng mà các NHTM thu hút được nhiều khách hàng và ngược lại.
Thông thường, ngân hàng có nguồn vốn lớn thì việc kinh doanh sẽ đa chức năng hơn (không chỉ cho vay đơn thuần, mà còn phát triển các dịch vụ như: Cho thuê tài chính, mua bán nợ và các dịch vụ phái sinh khác); phạm 3 vi hoạt động rộng hơn; khối lượng và mức đầu tư cho vay cũng lớn hơn các ngân hàng có nguồn vốn nhỏ. Nguồn vốn quyết định khả năng thanh toán, đảm bảo uy tín của NHTM trên thị trường: Trong nền kinh tế thị trường, để tồn tại và phát triển các NHTM cần một nguồn vốn đủ khả năng thu hút được khách hàng đến giao dịch; đồng thời để tạo độ tin tưởng nhất định của khách hàng đối với ngân hàng. Khi ngân hàng trường vốn thì khả năng thanh toán và chi trả sẽ cao hơn, khiến khách hàng yên tâm khi đặt mối quan hệ giao dịch (ít bận tâm đến vấn đề rủi ro). Đây chính là yếu tố hấp dẫn đối với khách hàng.
Nguồn vốn huy động tạo điều kiện để NHTM mở rộng quy mô và đa dạng hóa hoạt động kinh doanh. Để tồn tại và phát triển, NHTM phải không ngừng mở rộng quy mô kinh doanh để đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của khách hàng. Việc đa dạng hóa hoạt động kinh doanh giúp NHTM có thể phân tán rủi ro, mở rộng phạm vi hoạt động ra các vùng - miền hay các nước khác. Như vậy, nguồn vốn huy động quyết định việc mở rộng kinh doanh của NHTM cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.
Với tiềm năng nguồn vốn lớn, ngân hàng có thể kinh doanh với quy mô ngày càng mở rộng, tiến hành cạnh tranh có hiệu quả nhằm giữ vững uy tín của mình. Nguồn vốn là một trong những yếu tố quyết định đến năng lực cạnh tranh của NHTM: Trong nền kinh tế thị trường, công tác huy động vốn muốn đạt hiệu quả cao đòi hỏi các NHTM phải chú trọng nâng cao trình độ nghiệp vụ; cần đầu tư phương tiện kỹ thuật hiện đại, cơ sở hạ tầng vững mạnh và xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp - đây là tiền đề để thu hút khách hàng. Ngân hàng khi nguồn vốn đủ mạnh, khai thác - sử dụng có hiệu quả sẽ củng cố được vị thế và phát huy các nguồn lực để tạo lập uy tín ngày càng cao; ngân hàng sẽ có điều kiện thuận lợi trong việc mở 4 rộng phạm vi, qui mô tín dụng; chủ động, linh hoạt về thời hạn cho vay - thậm chí có những mức lãi suất ưu đãi cho từng đối tượng khách hàng. Nguồn vốn huy động quyết định năng lực cạnh tranh của NHTM.
Cạnh tranh giữa các NHTM ngày càng diễn ra gay gắt thông qua lãi suất, phí dịch vụ và chất lượng sản phẩm. Khi có nguồn vốn dồi dào, NHTM có thể mở rộng quan hệ kinh doanh với tất cả các thành phần kinh tế. Từ đó, có thể gia tăng nguồn thu và tăng uy tín của ngân hàng; có điều kiện cải tiến, hiện đại hóa công nghệ ngân hàng và tăng khả năng cạnh tranh trên thương trường. Cơ cấu các nguồn vốn của NHTM: Vốn của NHTM bao gồm: - Vốn tự có; - Vốn huy động; - Vốn đi vay; - Vốn khác.
Mỗi loại vốn đều có tính chất, vai trò riêng trong tổng nguồn vốn và đều có những tác động nhất định đến hoạt động kinh doanh của NHTM. Vốn tự có: Vốn tự có của NHTM là những giá trị tiền tệ do ngân hàng tự tạo lập, thuộc quyền sở hữu và là cơ sở để thành lập NHTM. Vốn này chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng tài sản “Có”, luôn ổn định và ít biến động. Với đặc tính sẵn có, các NHTM thường sử dụng nguồn vốn này để trang bị cơ sở vật chất, đầu tư vào TSCĐ (không vượt quá 30% Vốn tự có), tham gia đầu tư góp vốn liên doanh.
Vốn tự có được coi là tài sản đảm bảo, tạo lòng tin của khách hàng đối với ngân hàng; duy trì khả năng thanh toán trong trường hợp gặp thua lỗ và là một trong những căn cứ quyết định khả năng huy động vốn của NHTM. Như vậy, quy mô và sự tăng trưởng của vốn tự có sẽ quyết định năng lực và sự phát triển của NHTM.